पूर्वपक्षसूत्रं व्याकरोति -

अत्रेत्यादिना ।

जगतो ब्रह्मकारणत्वं सप्तम्यर्थः ।

तमेवोक्तिप्रकारं प्रकटयति -

यदीति ।

अशुद्ध्यादीत्यादिशब्देन रागद्वेषादिग्रहणम् । तदपीतावित्यत्र तत्पदं कार्येण सम्बध्यते ।

प्रतिसंसृज्यमानमित्यस्यार्थमाह -

कारणेति ।

यथा क्षीरे संसृज्यमानमुदकं स्वधर्मेण क्षीरं दूषयति, यथा वा लवणमुदके सम्बध्यमानमुदकं दूषयेत्तथा कार्यमपि कारणे युज्यमानं स्वधर्मेण कारणं दूषयतीत्याह -

कारणमिति ।

कार्यसमानधर्मवत्त्वे ब्रह्मणः स्वीकृते फलितमाह -

इत्यपीताविति ।

सूत्रस्य व्याख्यान्तरमाह -

अपि चेति ।

सर्वस्य कार्यस्य प्रलये कारणवदैकरूप्यप्रसङ्गात्पुनर्विभागेनोत्पत्तौ हेत्वभावात्तदप्राप्तिरित्यसामञ्जस्यमित्यर्थः ।

प्रकारान्तरेणासामञ्जस्यमाह -

अपि चेति ।

कर्मादीनां पुनरुत्पत्तिनिमित्तानां लये सत्यपीति यावत् । प्रलयावस्थायां कर्मादिप्रलये निमित्तमन्तरेणापि पुनर्भोक्तॄणामुत्पत्तौ तद्वदेव मुक्तानामपि पुनर्जन्मप्रसङ्गादसमञ्जसमिदं दर्शनमित्यर्थः ।

शङ्कापूर्वकं व्याख्यान्तरमाह -

अथेति ।

स्थिताविवेत्यपेरर्थः । ब्रह्मवादिनामित्थमनङ्गीकारं सूचयितुमेवमपीत्युक्तम् । यदि लयकालेऽपि कार्यं कारणाद्विभक्तं तदा स्थितिकालवल्लयाभावप्रसङ्गादसमञ्जसमेवेदं ब्रह्मकारणत्वमित्यर्थः ॥ ८ ॥