उक्तमनूद्य भेदाभेदश्रुतिभ्यां सन्देहमाह -
मुख्यश्चेति ।
तत्रेति ।
एकादशप्राणेष्विति यावत् ।
पूर्ववदाम्नानबलेन पूर्वपक्षयति -
किमित्यादिना ।
अत्र भेदाभेदश्रुत्योरविरोधेन तत्त्वान्तरे मूलकारणे ब्रह्मणि समन्वयोक्त्या पादादिसङ्गतिः । पूर्वपक्षे श्रुत्योर्विरोधात्तदसिद्धिः । सिद्धान्ते तदविरोधात्तत्सिद्धिः ।
श्रुतिमेवाह -
तथाहीति ।
हन्तेदानीमस्यैव मुख्यप्राणस्य सर्वे वयं रूपमसाम भवामेत्याशिषं दत्वा ते वागादय एतस्यैव मुख्यस्य रूपं बभूवुरिति श्रुत्यर्थः ।
वाचकशब्दैक्याच्चैकत्वमित्याह -
प्राणेति ।
अक्षादिशब्दवदनेकार्थत्वं प्राणशब्दस्य किं न स्यादित्याशङ्क्यागतिका हीयं गतिरित्याह -
इतरथेति ।
गङ्गादिशब्दवदनेकार्थत्वमाशङ्क्य भेदे मानाभावान्मुख्यसम्भवे कुतो लक्षणेत्याह -
एकत्रेति ।
ननु ‘एतस्माज्जायते प्राणः’ इत्यादौ भेदवादाद्वागादीनां प्राणात्तत्त्वान्तरत्वम् । न च मनः सर्वेन्द्रियाणीतिवद्भेदोक्तेर्भेदासाधकत्वं तदिन्द्रियत्वस्य स्मृतिसिद्धत्वाद्ब्राह्मणपरिव्राजकवद्भेदवादेऽपि प्रकृते पृथगुक्तेरेव तत्त्वान्तरत्वध्रौव्यादित्याशङ्क्यात्राप्यभेदश्रुतेरभेदस्यैव सिद्धेर्भेदोक्तिर्ब्राह्मणपरिव्राजकवदिति मत्वाह -
तस्मादिति ।
पूर्वपक्षमनूद्य सूत्राद्बहिरेव प्रतिजानीते -
एवमिति ।
तत्र प्रश्नपूर्वकं हेतुमाह -
कुत इति ।
आकाङ्क्षापूर्वकं हेतुं विवृण्वन्नेव सूत्राक्षराणि योजयति -
क इत्यादिना ।
व्यपदेशभेदं विशदयति -
एतस्मादिति ।
उक्तव्यपदेशभेदस्यातिप्रसङ्गित्वं शङ्कते -
नन्विति ।
एवं सति उक्तहेतुना वागादीनां मुख्यात्तत्त्वान्तरत्वे सतीति यावत् ।
उत्सर्गतो भेदव्यपदेशस्य तत्त्वान्तरस्य साधकत्वमङ्गीकरोति -
सत्यमिति ।
कथं तर्हीन्द्रियत्वं मनसः सिद्धं, तत्राह -
स्मृतौ त्विति ।
श्रुतिस्मृतिभ्यामपवादाद्भेदव्यपदेशस्यौपचारिकत्वमित्यर्थः ।
प्राणस्यापि मनोवदिन्द्रियत्वं किं न स्यात् , तत्राह -
प्रणस्येति ।
तत्रापि भेदवादस्यौपचारिकत्वमाशङ्क्यापवादाभावान्नेत्याह -
व्यपदेशेति ।
उपपत्तिमेव व्यतिरेकेण स्फोरयति -
तत्त्वेति ।
व्यपदेशभेदानुपपत्त्योक्तं भेदमुपसंहरति -
तस्मादिति ॥ १७ ॥