प्राणानां साश्रयत्वेऽपि जीवेन सह गतिरसिद्धेत्याशङ्क्य प्रत्याह -
अग्न्यादीति ।
चोद्यं विवृणोति -
स्यादिति ।
उक्तं हेतुं व्यनक्ति -
तथाहीति ।
परिहारं व्याकरोति -
नेत्यादिना ।
अदर्शनादोषधिवनस्पतिगमनस्येति शेषः ।
तदेव विशदयितुमादौ गतिं प्रसञ्जयति -
ओषधीरिति ।
तत्रापि मुख्यैव गतिः स्यादित्याशङ्क्याह -
नहीति ।
अग्न्यादिगतिश्रुतिनां तमुत्क्रामन्तमित्यादिश्रुतीनां च मिथोविरोधेऽग्न्यादिगतिश्रुतिरौपचारिकी तत्प्रायपाठादित्युक्तम् । इदानीं जीवगतिश्रुत्यनुपपत्त्यापि प्राणगतिदृष्टेरग्न्यादिगतिश्रुतिरौपचारिकीत्याह -
नचेति ।
इतश्च प्राणानां जीवेन सह गतेरावश्यकत्वादग्न्यादिगतिश्रुतिरौपचारिकीत्याह -
नापीति ।
सहगतिश्रुतिरेव कस्मादौपचारिकी न स्यादित्याशङ्क्य निमित्ताभावादित्याह -
बिस्पष्टं चेति ।
अन्यत्र तमुत्क्रामन्तमित्यादावित्यर्थः ।
अग्न्यादिगतिश्रुतेरौपचारिक्तवं निमित्तोक्तिपूर्वकमुपसंहरति -
अत इति ॥ ४ ॥