अर्धसम्पत्तिमाक्षिपति -
कथमिति ।
कानुपपत्तिरित्याशङ्क्य मुग्धस्यार्धसम्पत्त्यभावं साधयितुं सुप्तेन साम्यं कर्मतत्फललेशाभावेन कथयति -
यावतेति ।
यत्सुप्तं प्रति सत्सम्पन्नत्वं श्रुतं तदुपाध्युपरमाभिप्रायं स चोपाध्युपरमो मुग्धस्यापीति कृत्स्नसम्पत्तिरेवेति भावः ।
कर्मसम्बन्धस्य यावद्बन्धभावित्वात्सुप्तस्य कर्मराहित्यमसिद्धमित्याशङ्क्य तत्कार्यसुखदुःखधीराहित्यात्तद्धेतुकर्मराहित्यं कल्प्यमित्याह -
जीवे हीति ।
सुप्तस्य सुखानुभवात्तदविनाभूतो दुःखानुभवोऽपि कल्प्यतामित्याशङ्क्य स्वप्रकाशस्वरूपसुखानुभवव्यतिरेकेण कर्मोत्थानुकूलप्रतिकूलार्थधीजन्यौ प्रत्ययावसम्भाविनावित्याह -
नचेति ।
सुप्तस्य कर्मफलवैकल्येऽपि मुग्धस्य किं सिद्धं, तत्राह -
मुग्धेऽपीति ।
सुखादिधीराहित्यकल्पितकर्मराहित्येन सम्पूर्णा सत्सम्पत्तिर्मुग्धेऽपीति निगमयति -
तस्मादिति ।
ब्रह्मसम्पत्त्यविशेषेऽपि सुप्तिमूर्च्छयोर्भेदोऽस्तीत्याह -
अत्रेति ।
यत्तु मूर्च्छायां जीवस्य ब्रह्मणा नार्धसम्पत्तिरिति दर्शितं तदङ्गीकरोति -
नेत्यादिना ।
तर्हि किमपेक्षयार्धसम्पत्तिः, तत्राह -
किमिति ।
अर्धेनादीयमानेन निःसंज्ञत्वेनेति यावत् । परित्यज्यमानेन चार्धेन प्रसन्नवदनत्वादिनेत्यर्थः । अवस्थान्तरं मरणम् ।
उपनेयापनेयार्धाभ्यामुभयपक्षत्वं कथं मुग्धे सिद्धं, तत्राह -
दर्शिते चेति ।
तथापि कथमस्या मरणपक्षत्वं तत्राह -
द्वारं चेति ।
मुम्धत्वं मरणस्य द्वारं चेत्तस्मिन्सति स्यादेवेत्याशङ्क्याह -
यदेति ।
कर्मणः सावशेषत्वे गमकमाह -
तदेति ।
तर्हि कुतो द्वारत्वं मरणं प्रति मोहस्योक्तं, तत्राह -
यदा त्विति ।
कर्मणो निःशेषत्वे प्रयोजकमाह -
तदेति ।
साम्यवैषम्याभ्यां सिद्धमुपसंहरति -
तस्मादिति ।
अवस्थान्तरमप्रसिद्धत्वान्नेत्युक्तमनुवदति -
यत्त्विति ।
जीवद्दशायां सर्वजीवसाधारण्याभावादप्रसिद्धिर्न त्वभेदादित्याह -
नेत्यादिना ।
इदानीमप्रसिद्धिरपि नास्तीत्याह -
प्रसिद्धा चेति ।
आयुर्वेदो वैद्यशास्त्रम् । कथमन्यथा मुसलपातादिना मुग्धं बन्धुमुपलभ्य तदीयसंज्ञालाभार्थं तदीयपितृप्रभृतयश्चिकित्साशास्त्रकुशलमन्विष्यानुगच्छेयुरिति भावः ।
कस्मात्तर्हि पञ्चमतया मुग्धिर्न गण्यते, तत्राह -
अर्धेति ।
निःसंज्ञत्वमप्रसन्नवदनतेत्यादिना सुप्तिमरणान्तर्भावधिया पञ्चमतया मूर्च्छा नोक्तेत्यर्थः ।
उक्तवैषम्यादनन्तर्भावधिया पृथगुक्तिरपि स्यादित्याशङ्क्यानन्तर्भावेऽपि सर्वसाधारणत्वाभावान्मैवमिति मत्वा त्वमर्थशोधनमुपसंहरति -
इत्यनवद्यमिति ॥ १० ॥