జ్వరశిరోరోగాదికృతాని దుఃఖాని ఆధ్యాత్మికాని । ఆదిశబ్దేన ఆధిభౌతికాని వ్యాఘ్రసర్పాదిప్రయుక్తాని, ఆధిదైవికాని చ అతివాతవర్షాదినిమిత్తాని దుఃఖాని గృహ్యన్తే । తేషూపలబ్ధేష్వపి నోద్విగ్నం మనో యస్య స తథేతి సమ్బన్ధః । నోద్విగ్నమిత్యేతద్వ్యాచష్టే -
న ప్రక్షుభితమితి ।
దుఃఖానాముక్తానాం ప్రాప్తౌ పరిహారాక్షమస్య తదనుభవపరిభావితం దుఃఖముద్వేగః । తేన సహితం మనో యస్య న భవతి, స తథేత్యాహ -
దుఃఖప్రాప్తావితి ।
మనో యస్య నోద్విగ్నమితి పూర్వేణ సమ్బన్ధః । సుఖాన్యపి దుఃఖవత్ త్రివిధానీతి మత్వా తథేత్యుక్తమ్ । తేషు ప్రాప్తేషు సత్సు తేభ్యో విగతా స్పృహా తృష్ణా యస్య సః విగతస్పృహః - ఇతి యోజనా ।
అజ్ఞస్య హి ప్రాప్తాని సుఖాన్యను వివర్ధతే తృష్ణా । విదుషస్తు నైవమ్ , ఇత్యత్ర వైధర్మ్యదృష్టాన్తమాహ -
నాగ్నిరివేతి ।
యథా హి దాహ్యస్య ఇన్ధనాదేః అభ్యాధానే వహ్నిర్వివర్ధతే, తథా అజ్ఞస్య సుఖాని ఉపనతాని అనువివర్ఘమానాపి తృష్ణా విదుషో న తాన్యను వివర్ధతే । నహి వహ్నిరదాహ్యముపగతమపి దగ్ధుం వివృద్ధిమధిగచ్ఛతి । తేన జిజ్ఞాసునా సుఖదుఃఖయోస్తృష్ణోద్వేగౌ న కర్తవ్యావిత్యర్థః ।
రాగాదయశ్చ తేన కర్తవ్యా న భవన్తీత్యాహ -
వీతేతి ।
అనుభూతాభినివేశే విషయేషు రఞ్జనాత్మకస్తృష్ణాభేదో రాగః । పరేణాపకృతస్య గాత్రనేత్రాదివికారకారణం భయమ్ । క్రోధస్తు పరవశీకృత్య ఆత్మానం స్వపరాపకారప్రవృత్తిహేతుర్బుద్ధివృత్తివిశేషః ।
మనుతే ఇతి మునిః, ఆత్మవిత్ ఇత్యఙ్గీకృత్యాహ -
సంన్యాసీతి ।
సుఖాదివిషయతృష్ణాదేః, రాగాదేశ్చ అభావావస్థా తదేత్యుచ్యతే ॥ ౫౬ ॥