सम्प्रति सुषुप्तं दर्शयति –

अवस्त्विति ।

स्थूलं सूक्ष्मं च वस्तु विषयभूतं यत्र न विद्यते तत्तथा।

इन्द्रियार्थसम्प्रयोगजन्यो वा स्थूलार्थावगाहि वासनात्मको वा यत्रोपलम्भो न सम्भवति तदशेषविशेषविज्ञानशून्यं सुषुप्तमिति विशिनष्टि –

अनुपलम्भं चेति ।

नन्विदं कारणात्मना बुद्धेरवस्थानम्। न च कारणं लोके प्रसिद्धम्।

कार्यस्यैवावस्थाद्वयात्मकस्य तथात्वादित्यभिप्रेत्याऽऽह –

लोकोत्तरमिति ।

तस्य साक्षिप्रसिद्धत्वं विवक्षित्वोक्तम् –

इति स्मृतमिति ।

ज्ञानज्ञेयात्मकावस्थात्रयं तुरीयं च परमार्थतत्त्वं विद्वदनुभवसमधिगम्यमित्याह –

ज्ञानमिति ।

श्लोकगतं पदद्वयमनूद्य विवक्षितमर्थं कथयति –

अवस्त्विति ।

ग्राह्यग्रहणविभागवर्जितत्वादेव कुतो लोकातीतत्वमित्याशङ्क्याऽऽह –

ग्राह्येति ।

सुषुप्तं चेदलौकिकं कथं तदवगम्यतामित्याशङ्क्याऽऽह –

सर्वप्रवृत्तीति ।

अवस्थाद्वयबीजं सुषुप्तमित्येतत्प्रसिद्धं शास्त्रविदामित्याह –

एवमिति ।

अवस्थात्रयमेवमुक्त्वा ज्ञानपदार्थं कथयति –

सोपायमिति ।

ज्ञानमत्र मनोवृत्तिरूपं विवक्षितम् अवस्थात्रयातिरिक्तमपि परीक्षकपरिकल्पितं ज्ञेयं सम्भवतीत्याशङ्क्याऽऽह –

सर्वेति ।

सर्वैरेव प्रावादुकैः शुष्कतर्कजल्पनशीलैः परिकल्पितस्य कार्यकारणादिरूपवस्तुनोऽवस्थात्रये नियमेनान्तर्भावाज्ज्ञेयान्तरं नास्तीत्यर्थः।

ज्ञेयमेव विशेषेण ज्ञेयं विज्ञेयमुच्यते, तेन तदपि नावस्थात्रयातिरिक्तमस्तीत्याशङ्क्या‌ऽऽह –

विज्ञेयमिति ।

उपायोपेयभूते यथोक्तेऽर्थे विदुषामभिमतिमादर्शयति –

सदेति ॥८८॥