हैरण्यगर्भादिभोगस्य प्राप्तस्याविनाशे अवाप्तविषयकामस्यासम्भवः स्यात् , विनाशे सति अप्राप्तविषयकामस्यानुवृत्तेर्न कामोपशमात् ब्रह्मज्ञानावतारसिद्धिरित्याह -

सत्यं युक्तमिति ।

कुतस्तर्हि सर्वेषां कामविलय इति तदाह -

अतो विषयस्येति ।

ऐश्वर्येण सह वर्णनात् वैराग्यस्य हिरण्यगर्भे दोषदर्शनात् वैराग्यमिति वक्तव्यमित्याह -

ज्ञानमप्रतिघमिति ।

प्रतिबन्धरहितमित्यर्थः । सर्वत्र हिरण्यहिरण्यगर्भोपीतिगर्भेऽपीति भावः ।

रसो राग उच्यते । निखिल विषयावाप्तौ कामोपशमः शास्त्रसामर्थ्यादुच्यते, किं वा अन्वयव्यतिरेकसामर्थ्यादिति न तावच्छास्त्रसामर्थ्यादित्याह -

न चैवं लक्षण इति ।

तर्हि अन्वयव्यतिरेकसामर्थ्यात् उच्यत इति चोदयति -

ननु कामावाप्ताविति ।

कामितविषयावाप्तावित्यर्थः । स्वस्थहृदयः अपगतोत्ककलिहृदय इतिलिकहृदय इत्यर्थः । उत्कलिकेति उज्वलितेत्यर्थः ।

उत्कलिकोपशमश्च तदेति ।

उत्तरकाले भोगसामर्थ्यरागौ कार्यं करिष्यतः, अतः सामर्थ्यं प्रतिहन्तिप्रतिहरतीति । तन्निमित्तकामज्वालोपशमश्च तदैवेत्यर्थः ।

सामर्थ्ये विद्यमानेऽपि भोगात् निवृत्तिदर्शनात् कामस्यैव निवृत्तिरस्तीत्याशङ्क्य तदा तस्मिन् विषये उपभोगनिवृत्तिः तस्मादपि उपकृष्टेतिउत्कृष्टविषये स्वच्छन्दोपभोगसम्भवात् , न तु कामनिवृत्त्येत्याह -

सति चेति ।

तं विषयं पुनः सम्यङ् न गोपायेदिति सम्बन्धः ।