विचारविधिसामर्थ्यादेव विचारशास्त्रस्य प्रयोजनादिष्ववगतेषु कथमाक्षेप इति चोदयति -

कथमिति ।

प्रतिपन्नमुच्यत इति ।

प्रतिपन्नमुच्यतप्रसिद्धशब्देनेति शेषः इत्यर्थः ।

प्रतिपन्नंशब्देनानूद्य प्रतिपादयितुं शक्यत्वात् कथमविषय इत्याह -

कस्मादितिकामादीति ।

प्रतिपाद्यत्वेनेति ।

प्रागनधिगतं शास्त्रेण प्रमीयमाणं तस्य विषयो भवतीत्यर्थः ।

पूर्वावगमेन प्रमितत्वात् शास्त्रेण प्रमितमिति रूपेण शास्त्रं प्रति ब्रह्मप्रयोजनं न भवतीत्याह -

ततश्चानेनानवगमादिति ।

ब्रह्मावगतिः स्यादिति अवगतं ब्रह्मेत्यर्थः ।

न शक्यमिति ।

प्रतिपाद्यत्वयोग्यतारूपसम्बन्धो नास्तीत्यर्थः ।

अनधिगतं प्रतिपादनार्हमेवेति चोदयति -

कथमिति ।

विचारानपेक्षप्रत्यक्षादिप्रमाणैरत्यन्तानधिगत एव प्रतिपाद्यते । इह तु विचारापेक्षप्रमाणत्वात् तेन सामान्यरूपेणापि अप्रतिपन्नं प्रतिपादयितुमशक्यमप्रतिपन्ने विमर्शासम्भवात् , तदुद्देशेन विचारायोगादित्यभिप्रेत्याह -

यन्नकदाचिदपीति ।

केनापि रूपेणेत्यर्थः ।

प्रसिद्धपक्षे सम्बन्धसम्भवात् प्रसिद्धपक्षे एव सम्बन्धाक्षेप इत्याह -

प्रसिद्धं पुनरिति ।

प्रतिपाद्यत्वयोग्यतारूपसम्बन्धासम्भवात् प्रमीयमाणतया विषयत्वं प्रमिततया प्रयोजनत्वं च नास्तीति भावः ।