ननु भिन्नमेव प्रमाणलक्षणं प्रत्यक्षादिषु वस्तुमात्रावबोधः प्रमाणलक्षणं, प्रवृत्तिनिवृत्ती तु वस्तुस्वभावानुरोधिन्यौ, न प्रमाणप्रमाणामितिफलं, शब्दे तु पुनः प्रवृत्तिनिवृत्तिफलपर्यन्त एव प्रमाणव्यापारः श्रोतुः पुरुषार्थमुद्दिश्य शब्दप्रयोगात् प्रवृत्तिनिवृत्तिशून्ये भूते वस्तुनि न शब्दप्रामाण्यमित्याह -

आह युक्तमित्यादिना ।

तावतेति ।

अज्ञातार्थबोधकत्वादेवेत्यर्थः ।

अपेक्षान्तराभावादिति ।

विषयस्य पुरुषार्थत्वापेक्षाभावादित्यर्थः ।

विध्यानर्थक्येति ।

अध्ययनविध्यानर्थक्यप्रसङ्गादित्यर्थः ।

न त्विनन्वित्थमितित्थमन्यथा वेति ।

प्रवृत्तिनिवृत्तिसाध्यमेव स्यादसाध्यं मे स्यादिति वा नापेक्षत इत्यर्थः ।

पुरुषार्थश्चेत् साध्य एवेति निश्चिनुयादिति तत्राह -

न चास्येति ।

ननु सर्वः साध्य एव पुरुषार्थः, न तु सिद्धस्वभावः प्रेप्सागोचरत्वाभावादिति तत्राह -

द्विविधं चेष्टमितिद्विविध इति ।

किञ्चित्प्राप्तमपीत्यत्र भ्रान्त्या अप्राप्तं प्रेप्सतीत्यन्वयः । भ्रान्त्या अपरिहृतं परिजिहीर्षतीत्यन्वयः ।

प्राप्यपरिहार्ययोरिति ।

ग्रामगर्तयोरित्यर्थः ।

साधनज्ञानायत्तत्वादिति ।

साधनज्ञानतदनुष्ठानायत्तत्वादित्यर्थः ।

इतरयोरिति ।

प्राप्तसुवर्णपरिहृतसर्पयोरित्यर्थः ।

एवमपीति ।

ज्ञानमात्रेणलभ्यमानमपीत्यर्थः ।

साधनसाध्यात् ज्ञानलभ्यस्यातिशयेन पुरुषार्थतामा -

सुतरां चाभिनन्दतीति ।

ब्रह्मात्मैकत्वे प्रतिपाद्यमाने ज्ञानमात्रलभ्यः पुरुषार्थोऽस्तीत्याह -

अनेकानर्थकलुषितमिवेति ।

न विध्यानर्थक्यप्रसङ्ग इति ।

नाध्ययनविध्यानर्थक्यप्रसङ्ग इत्यर्थः । इति परानन्दइत्यर्धमेव दृश्यते || इति अष्टमवर्णककाशिका ||