उल्लेखाः
1148
कठोपनिषत्86
- ‘‘आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः’
- ‘‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’
- ‘‘आत्मानं रथिनं विद्धि’
- ‘‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः’
- ‘‘यस्य ब्रह्म च क्षत्रं चोभे भवत ओदनः । मृत्युर्यस्योपसेचनं क इत्था वेद यत्र सः’
- ‘‘न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नायं कुतश्चिन्नायं बभूव कश्चित् । अजो नित्यश्शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे’
- ‘‘हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम् । उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते’
- ‘‘अणोरणीयान्’
- ‘‘न जायते’
- ‘‘कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति’
- ‘‘अन्यत्र धर्मात्’
- ‘‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्द्ध्ये । छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः’
- ‘‘येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये’
- ‘‘अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मात्’
- ‘‘तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् । अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति’
- ‘‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति’
- ‘‘महतः परमव्यक्तमव्यक्तात् पुरुषः परः’
- ‘‘आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु’
- ‘‘अव्यक्तात्पुरुषः परः’
- ‘‘मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति’
- ‘‘आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः’
- ‘‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः’
- ‘‘अव्यक्तात् पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः’
- ‘‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति विभाति वा’
- ‘‘अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति’
- ‘‘अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः । ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः एतद्वै तत्’(
- ‘‘अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति’
- ‘‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति । मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’
- ‘‘अ ङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः’
- ‘‘तं स्वाच्छरीरात् प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीकां धैर्येण । तं विद्याच्छुक्रममृतम्’
- ‘‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निस्सृतम् । महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’
- ‘‘अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषः’
- ‘‘अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा’
- ‘‘तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते । तस्मिन् लोकाश्रितास्सर्वे तदु नात्येति कश्चन’ ।
- ‘‘भयादस्याग्निस्तपति भयात्तपति सूर्यः । भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः’
- ‘‘ऊर्ध्वमूलोऽवाक्छाख एषोऽश्वत्थस्सनातनः’
- ‘‘अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मात्’
- ‘‘न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन । इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ
- ‘‘अशरीरं शरीरेषु अनवस्थेष्वस्थितम्’
- ‘‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान् परः । महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः’
- ‘‘आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु । बुद्धिन्तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च । इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयांस्तेषु गोचरान्’
- ‘‘विज्ञानसारथिर्यस्तु मनःप्रग्रहवान्नरः। सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम्’
- ‘‘यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि । ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि’
- ‘‘इन्द्रियेभ्यः परं मनः मनसः सत्त्वमुत्तमम् । सत्त्वादधि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् । अव्यक्तात्तु परः पुरुषो व्यापको लिङ्ग एव च । यद् ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वञ्च गच्छति’
- ‘‘एष सर्वेषु भूतेषु गूढोत्मा न प्रकाशते । दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः’
- ‘‘यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेद् ज्ञान आत्मनि । ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत् तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि’
- ‘‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत् । अनाद्यनन्तं महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’
- ‘‘स त्वमग्निं स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि तं श्रद्धधानाय मह्यम्’
- ‘‘येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्येऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके । एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं वराणामेष वरस्तृतीयः’
- ‘‘अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात् । अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद’
- ‘‘लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा’
- ‘‘हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् । यथा च मरणं प्राप्यात्मा भवति गौतम । योनिमन्ये प्रपद्यन्ते’
- ‘‘न जायते म्रियते वा विपश्चित्’
- ‘‘विज्ञानसारथिर्यस्तु’
- ‘‘यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञः’
- ‘‘नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तः’
- ‘‘सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः’
- ‘‘देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः । अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मासृजैनम्’
- ‘‘देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वञ्च मृत्यो यन्न सुविज्ञेयमात्थ । वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित्’
- ‘‘शतायुषः पुत्रपौत्रान् वृणीष्व बहून् पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् । भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयञ्च जीव शरदो यावदिच्छसि’
- ‘‘इमा रामास्सरथास्सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः । आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः’
- ‘‘श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत्सर्वेन्द्रियाणाञ्जरयन्ति तेजः । अपि सर्वञ्जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते’
- ‘‘यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत्’
- ‘‘विद्याभीप्सिनं नचिकेतसं मन्ये’
- ‘‘न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त’
- ‘‘अविद्यायामन्तरे वर्तमानास्स्वयंधीराः पण्डितम्मन्यमानाः । दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः । न सांपरायः प्रतिभाति बालं प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम् । अयं लोको नास्ति पर इति मानी पुनःपुनर्वशमापद्यते मे’
- ‘‘श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्यः’
- ‘‘तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् । अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति’
- ‘‘यच्छेद्वाङ्मनसी’
- ‘‘एतच्छ्रुत्वा संपरिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य’
- ‘‘जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत्’
- ‘‘श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्यश्श्रुण्वन्तोऽपि बहवो यन्न विद्युः’
- ‘‘नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्ताऽन्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ’
- ‘‘स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तमथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः । तमब्रवीत्प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः । तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निस्सृङ्काञ्चेमामनेकरूपां गृहाण’
- ‘‘त्वादृङ्नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा’
- ‘‘तत्ते पदं संग्रहेण ब्रवीमि’
- ‘‘न जायते म्रियते वा विपश्चित्’
- ‘‘अणोरणीयान्’
- ‘‘तं दुर्दर्शम्’
- ‘‘यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह । मृत्योस्स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति’
- ‘‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति । एवं धर्मान् पृथक् पश्यन् तानेवानुविधावति’
- ‘‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति । एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम’
- ‘‘अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः । तं स्वाच्छरीरात् प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीकां धैर्येण । तं विद्याच्छुक्रममृतम्’
- ‘‘महान्तं विभुमात्मानम्’
- ‘‘यो योनिमधितिष्ठत्येकः’
- ‘‘पराञ्चि खानि व्यतृणत्स्वयम्भूः’
कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत्25
- ‘प्रतर्दनो ह वै दैवोदासिरिन्द्रस्य प्रियं धामोपजगाम युद्धेन च पौरुषेण च’
- ‘‘त्रिशीर्षाणं त्वाष्ट्रमहनं अरुन्मुखान् यतीन् सालावृकेभ्यः प्रायच्छं बह्वीस्सन्धा अतिक्रम्य दिवि प्रह्लादीनतृणहमन्तरिक्षे पौलोमान् पृथिव्यां कालकक्ष्यान् तस्य मे तत्र न लोम च मीयते’
- ‘‘न वाचं विजिज्ञासीत वक्तारं विद्यात् न गन्धं विजिज्ञासीत घ्रातारं विद्यात्’
- ‘‘प्राणोऽस्मि प्रज्ञात्मा तं मामायुरमृतमुपास्व’
- ‘‘यो वै प्राणस्सा प्रज्ञा या वै प्रज्ञा स प्राणस्सहैवैतावस्मिन् शरीरे वसतस्सहोत्क्रामतः’
- ‘‘आयुः प्राणः प्राणो वा आयुः प्राणो वा अमृतं यावद्ध्यस्मिन् शरीरे प्राणो वसति तावदायुः प्राणेन ह्येवामुष्मिन् लोकेऽमृतत्वमाप्नोति’
- ‘‘अस्तित्वेव प्राणानां निश्रेयसम्’
- ‘‘अथ यथाऽस्यै प्रज्ञायै सर्वाणि भूतान्येकं भवन्ति तद्व्याख्यास्यामः’
- ‘‘तं ब्रह्मगन्धः प्रविशति , तं ब्रह्मरसः प्रविशति’
- ‘‘स एतं देवयानं पन्थानमासाद्याग्निलोकमागच्छति’
- ‘‘यदा सुप्तस्स्वप्नं न कञ्चन पश्यत्यथास्मिन् प्राण एवैकधा भवति तदैनं वाक् सर्वैर्नामभिस्सहाप्येति चक्षुस्सर्वैरूपैस्सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैश्शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यानैः सहाप्येति स यदा प्रतिबुध्यते यथाऽग्नेर्ज्वलतः सर्वा दिशो विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः सर्वे प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकाः’
- ‘‘तत इह बालाकिस्समित्पाणिः प्रतिचक्रामोप त्वाऽयानीति तं होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमरूपमेव स्याद्यक्षत्रियो ब्राह्मणमुपनयेदेहि व्येव त्वा ज्ञापयिष्यामि’
- ‘‘ब्रह्म ते ब्रवाणि’
- ‘‘सहस्रन्दद्म एतस्यां वाचि जनको जनक इति वै जना धावन्ति’
- ‘‘य एवैष आदित्ये पुरुषस्तमेवाहमुपासे’
- ‘‘मृषा वै किल मा संवदिष्ठाः ब्रह्म ते ब्रवाणि’
- ‘‘यो वै बालाक एतेषां पुरुषाणां कर्ता यस्य वैतत्कर्म स वै वेदितव्यः’
- ‘‘तं ह पाणावभिपद्य प्रवव्राज तौ ह सुप्तं पुरुषमीयतुस्तं हाजातशत्रुरामन्त्रयाञ्चके बृहन्पाण्डरवासस्सोमराजन्निति सह तूष्णीमेव शिश्ये । तत उ हैनं यष्ट्या व्याचिक्षेप । स तत एव समुत्तस्थौ’
- ‘‘हिता नाम हृदयस्य नाड्यः’
- ‘‘तद्यथा क्षुरः क्षुरधानेऽवहितस्स्यात् विश्वम्भरो वा विश्वम्भरकुलाये एवमेवैष प्राज्ञ आत्मेदं शरीरमात्मानमनुप्रविष्टः आ लोमभ्य आनखेभ्यः’
- ‘‘तद्यथा श्रेष्ठी स्वैर्भुङ्क्ते यथा वा स्वाश्श्रेष्ठिनं भुञ्जन्ति एवमेवैष प्राज्ञ आत्मा एतैरात्मभिर्भुङ्क्ते एवमेवैत आत्मान एतमात्मानं भुञ्जन्ति’
- ‘‘तस्यैषैव दृष्टिरेतद्विज्ञानम्’
- ‘‘यत्रैतत्पुरुषः सुप्तः स्वप्नं न कञ्चन पश्यत्यथास्मिन् प्राण एवैकधा भवति’
- ‘‘मामैतस्मिन् संवादयिष्ठा बृहन्पाण्डरवासास्सोमो राजा अन्नस्यात्मेति वा अहमुपासे’
- ‘‘यन्मनसा न मनुते’
छान्दोग्योपनिषत्360
- ‘तद्यथेह कर्मचितो लोकः क्षीयते एवमेवामुत्र पुण्यचितो लोकः क्षीयते’
- ‘तद्यथेह कर्मचितः’
- ‘हन्ताहमिमास्तिस्रो देवता अनेन जीवेनात्मनाऽनुप्रविश्य नामरूपे व्याकरवाणि’
- ‘यत्र नान्यत् पश्यति नान्यच्छृणोति नान्यद्विजानाति स भूमा’
- ‘तदैक्षत बहु स्यां प्रजायेय’
- ‘सन्मूलास्सोम्येमास्सर्वाः प्रजास्सदायतनास्सत्प्रतिष्ठाः’
- ‘एकमेवाद्वितीयम्’
- ‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’
- ‘तेजसा सोम्य शुङ्गेन सन्मूलमन्विच्छ’।
- ‘तदैक्षत बहु स्यां प्रजायेय’
- ‘तत्तेज ऐक्षत’
- ‘ता आप ऐक्षन्त’
- ‘तेजसा सोम्य शुङ्गेन’
- ‘अनेन जीवेनात्मनाऽनुप्रविश्य नामरूपे व्याकरवाणि’
- ‘ऐतदात्म्यमिदं सर्वं तत्सत्यं स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो’
- ‘आचार्यवान् पुरुषो वेद तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्ये अथ संपत्स्ये’
- ‘येनाश्रुतं श्रुतं भवति’
- ‘मनो ब्रह्मेत्युपासीत’
- ‘अस्य लोकस्य का गतिरिति आकाश इति होवाच’
- ‘स एषोऽनन्तः’
- ‘ओमित्येतदक्षरमुद्गीथमुपासीत ओमिति ह्युद्गायति तस्योपव्याख्यानं, खल्वेतस्यैवाक्षरस्य उपव्याख्यानम्’
- ‘त्रयो होद्गीथे कुशला बभूवुः’
- ‘गायत्री वा इदं सर्वं भूतम्’
- ‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते विश्वतः पृष्ठेषु सर्वतः पृष्ठेष्वनुत्तमेषूत्तमेषु लोकेषु’
- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’
- ‘इदं वाव तत् यदिदमस्मिन्नन्तः पुरुषे ज्योतिः’
- ‘तरति शोकमात्मवित्’
- ‘यत्र नान्यत्पश्यति’
- ‘स यो नाम ब्रह्मेत्युपास्ते’
- ‘इदं वाव तज्ज्योतिः’
- ‘श्रुतं ह्येव मे भगवद्दृशेभ्यस्तरति शोकमात्मवित्’
- ‘अस्ति भगवो नाम्नो भूयः’
- ‘वाग्वाव नाम्नो भूयसी’
- ‘एष तु वा अतिवदति यस्सत्येनातिवदति’
- ‘आत्मतः प्राणः’
- ‘तरति शोकमात्मवित्’
- ‘अथात आत्मादेशः’
- ‘एष तु वा अतिवदति’
- ‘अथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो दृश्यते हिरण्यश्मश्रुर्हिरण्यकेश आ प्रणखात् सर्व एव सुवर्णः तस्य यथा कप्यासं पुण्डरीकमेवमक्षिणी तस्योदिति नाम, स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः, उदेति ह वै सर्वेभ्यः पाप्मभ्यो य एवं वेद । तस्य ऋक् च साम च गेष्णौ, तस्मादुद्गीथः तस्मात्त्वेवोद्गाता, एतस्य हि गाता । स एष ये चामुष्मात् पराञ्चो लोकास्तेषां चेष्टे देवकामानां च इत्यधिदैवतम्’
- ‘अथ य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यते सैव ऋक् तदुक्थं तत्साम तद्यजुः तद्ब्रह्म तस्यैतस्य तदेव रूपं यदमुष्य रूपम् , यावमुष्य गेष्णौ तौ गेष्णौ, यन्नाम तन्नाम । स एष ये चैतस्मादर्वाञ्चो लोकास्तेषां चेष्टे मनुष्यकामानां च’
- ‘तद्य इमे वीणायां गायन्त्येतं ते गायन्ति तस्मात्ते धनसनयः’
- ‘स भगवः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति स्वे महिम्नि’
- ‘स एकधा भवति त्रिधा भवति पञ्चधा सप्तधा नवधा’
- ‘न सुकृतं न दुष्कृतम्
- ‘सर्वे पाप्मानोऽतो निवर्तन्ते’
- ‘नैनं सेतुमहोरात्रे तरतो न जरा न मृत्युर्न शोको न सुकृतं न दुष्कृतं सर्वे पाप्मानोऽतो निवर्तन्ते’
- ‘एष आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकः’
- ‘अथ तत ऊर्ध्वमुदेत्य नैवोदेता नास्तमेता एकल एव मध्ये स्थाता’
- ‘आकाशो ह वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता ते यदन्तरा तत् ब्रह्म’
- ‘सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यादित्यमुच्चैस्सन्तं गायन्ति’
- ‘सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’
- ‘एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’
- ‘रमणीयचरणा रमणीयां योनिमापद्येरन्’ ‘कपूयचरणाः कपूयां योनिमापद्येरन्’
- ‘न ह वै सशरीरस्य सतः प्रियाप्रिययोरपहतिरस्ति’
- ‘सोऽमुनैव स एष ये चामुष्मात् पराञ्चो लोकाः तांश्चाप्नोति देवकामांश्च अथानेनैव ये चैतस्मादर्वाञ्चो लोकास्तांश्चाप्नोति मनुष्यकामांश्च’
- ‘अस्य लोकस्य का गतिरिति, आकाश इति होवाच, सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्याकाशादेव समुत्पद्यन्ते आकाशं प्रत्यस्तं यन्ति आकाशो ह्येवैभ्यो ज्यायानाकाशः परायणम् , स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः , परोवरीयो हास्य भवति परोवरीयसो ह लोकान् जयति य एतदेवं विद्वान् परोवरीयांसमुद्गीथमुपास्ते’
- ‘का साम्नो गतिरिति , स्वर इति होवाच , स्वरस्य का गतिरिति , प्राण इति होवाच , प्राणस्य का गतिरिति , अन्नमिति होवाच , अन्नस्य का गतिरिति , आप इति होवाच , अपां का गतिरिति , असौ लोक इति होवाच , अमुष्य लोकस्य का गतिरिति न स्वर्गं लोकमतिनयेदिति होवाच’
- ‘अप्रतिष्ठितं वै किल ते दाल्भ्य साम’
- ‘अमुष्य लोकस्य का गतिरिति , अयं लोक इति होवाच , अस्य लोकस्य का गतिरिति , न प्रतिष्ठां लोकमतिनयेदिति होवाच’
- ‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’
- ‘परोवरीय एव हास्यास्मिन् लोके जीवनं भवति तथाऽमुष्मिन् लोके’
- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म तज्जलानिति शान्त उपासीत’
- ‘आकाशो ह्येवैभ्यो ज्यायान्’
- ‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः’
- ‘त्रयो होद्गीथे कुशला बभूवुः । सिलकश्शालावत्यश्चेकितायनो दाल्भ्यः प्रवाहणो जैवलिरिति । ते होचुरुद्गीथे वै कुशलास्स्मः । हन्तोद्गीथे कथां वदामः’
- ‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’
- ‘अथ य इहात्मानमनुविद्य व्रजन्त्येतांश्च सत्यान् कामान्’
- ‘कतमा सा देवतेति प्राण इति होवाच । सर्वाणि ह वा इमानि भूतानि प्राणमेवाभिसंविशन्ति । प्राणमभ्युज्जिहते । सैषा देवता प्रस्तावमन्वायत्ता’
- ‘तत्तेज ऐक्षत’
- ‘का साम्नो गतिः’
- ‘एष तु वा अतिवदति’
- ‘सैषा देवता प्रस्तावमन्वायत्ता’
- ‘सर्वाणि ह वा इमानि भूतानि आदित्यमुच्चैस्सन्तं गायन्ति’
- ‘सर्वाणि हवा इमानि भूतान्यन्नमेव प्रतिहरमाणानि जीवन्ति’
- ‘प्राणबन्धनं हि सोम्य मनः’
- ‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते विश्वतः पृष्ठेषु सर्वतः पृष्ठेष्वनुत्तमेषूत्तमेषु लोकेष्विदं वाव तज्ज्योतिर्यदिदमस्मिन्नन्तःपुरुषे ज्योतिः’
- ‘पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’
- ‘गायत्री वा इदं सर्वं भूतम्’
- ‘तदेतदृचाऽभ्यनूक्तम् । तावानस्य महिमा । ततो ज्यायांश्च पूरुषः । पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’
- ‘परं ज्योतिरुपसम्पद्य’
- ‘तस्यैषा दृष्टिर्यत्रैतदस्मिन् शरीरे संस्पर्शेनोष्णिमानं विजानाति । तस्यैषा श्रुतिः यत्रैतत् कर्णावपिगृह्य निनदमिव नदथुरिवाग्नेरिव ज्वलत उपशृणोति’
- ‘इदं वाव तत्’
- ‘ते वा एते पञ्च ब्रह्मपुरुषाः’
- ‘यद्वै तत् ब्रह्मेति इदं वाव तद्योऽयं बहिर्द्धा पुरुषादाकाशो यो वै स बहिर्द्धा पुरुषादाकाशोऽयं वाव स योऽयमन्तःपुरुष आकाशः यो वै सोऽन्तःपुरुष आकाश: अयं वाव स योऽयमन्तर्हृदय आकाशः’
- ‘विश्वतः पृष्ठेषु सर्वतः पृष्ठेष्वनुत्तमेषूत्तमेषु लोकेषु’
- ‘अथ यदिदमस्मिन् ब्रह्मपुरे’
- ‘प्राण उच्चिक्रमिषन् स यथा सुहयः षड्वीशशंकून् सङ्खिदेदेवमितरान् प्राणान् समखिदत्’
- ‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’
- ‘य एषोऽक्षिणि पुरुषो दृश्यते एष आत्मेति होवाच एतदमृतमभयमेतत् ब्रह्म’
- ‘तरति शोकमात्मवित्’
- ‘आत्मैवेदं सर्वम्’
- ‘यद्वै तत् ब्रह्म’
- ‘इदं वाव तत्’
- ‘स यो नाम ब्रह्मेत्युपास्ते यावन्नाम्नो गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति यो नाम ब्रह्मेत्युपास्ते’
- ‘य एष आदित्ये पुरुषो दृश्यते सोऽहमस्मि स एवाहमस्मि’
- ‘स य एतमेवं विद्वानुपास्ते अपहते पापकृत्याम्’
- ‘एषा सोम्य तेऽस्मद्विद्या चात्मविद्या च’
- ‘मनोमयः प्राणशरीरो भारूपस्सत्यसङ्कल्पः आकाशात्मा सर्वकर्मा सर्वकामस्सर्वगन्धस्सर्वरसः’
- ‘अवाकी’
- ‘स यदि पितृकामो भवति सङ्कल्पादेवास्य पितरस्समुतिष्ठन्ति’
- ‘सर्वमिदमभ्यात्त’
- ‘एतमितः प्रेत्य’
- ‘एतमितः प्रेत्याभिसम्भविता’
- ‘स क्रतुं कुर्वीत मनोमयः प्राणशरीरः’
- ‘स एवाधस्तात् स उपरिष्टात्’
- ‘सन्मूलास्सोम्येमास्सर्वाः प्रजास्सदायतनास्सत्प्रतिष्ठाः’
- ‘अनेन जीवेनात्मनाऽनुप्रविश्य नामरूपे व्याकरवाणी’
- ‘य एषोऽक्षिणि पुरुषो दृश्यत एष आत्मेति होवाच एतदमृतमभयमेतत् ब्रह्मेति । तद्यद्यप्यस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’
- ‘एतं संयद्वाम इत्याचक्षते । एतं हि सर्वाणि वामान्यभिसंयन्ति सर्वाण्येवैनं वामान्यभिसंयन्ति य एवं वेद’
- ‘अथ हैनं गार्हपत्योऽनुशशास’
- ‘आचार्यस्तु ते गतिं वक्ता’
- ‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’
- ‘प्राणञ्च हास्मै तदाकाशञ्चोचुः’
- ‘विजानाम्यहं यत् प्राणो ब्रह्मेति कं च तु खञ्च न विजानामि’
- ‘यद्वाव कं तदेव खं यदेव खं तदेव कम्’
- ‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’ इत्यादिना
- ‘य एष आदित्ये पुरुषो दृश्यते सोऽहमस्मि स एवाहमस्मि’
- ‘य एष चन्द्रमसि पुरुषो दृश्यते’
- ‘य एष विद्युति पुरुषो दृश्यते’
- ‘एषा सोम्य तेऽस्मद्विद्या चात्मविद्या च’
- ‘आचार्याद्धैव विद्या विदिता साधिष्ठं प्रापत्’
- ‘ब्रह्मविद इव सोम्य ते मुखं भाति कोऽनु त्वाऽनुशशास’
- ‘अहं तु ते तद्वक्ष्यामि यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’
- ‘अथ यदुचैवास्मिन्’ शव्यं कुर्वन्ति यदु च न , अर्चिषमेवाभिसम्भवन्ति’
- ‘लोकान्वाव किल सोम्य तेऽवोचन् अहं तु ते तद्वक्ष्यामि’
- ‘सर्वाण्येनं वामान्यभिसंविशन्ति य एवं वेद’
- ‘सर्वेषु लोकेषु भाति य एवं वेद’
- ‘स स्वराड् भवति तेषां सर्वेषु कामचारो भवति
- ‘अपहते पापकृत्यां लोकीभवति सर्वमायुरेति ज्योक् जीवति नास्यापरपुरुषाः क्षीयन्ते उप वयं तं भुञ्जामोऽस्मिंश्च लोकेऽमुष्मिंश्च’
- ‘एष म आत्मा’
- ‘यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन’
- ‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’
- ‘को न आत्मा किं ब्रह्म’
- ‘स सर्वेषु भूतेषु सर्वेष्वात्मस्वन्नमत्ति तद्यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेत एवं हास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’
- ‘तस्य ह वा एतस्यात्मनो वैश्वानरस्य मूर्धैव सुतेजाश्चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्माऽऽत्मा सन्देहो बहुळो वस्तिरेव रविः पृथिव्येव पादौ’
- ‘असौ वाव लोको गौतमाग्निः’
- ‘औपमन्यव कं त्वमात्मानमुपास्ते’
- ‘दिवमेव भगवो राजन्’
- ‘मूर्दैव सुतेजाः’
- ‘हृदयङ्गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’
- ‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रम्’
- ‘दिवमेव भगवो राजन्निति होवाच’
- ‘तेषां सर्वेषु लोकेषु कामचारो भवति’
- ‘अथ य आत्मा स सेतुर्विधृतिः’
- ‘सदायतनाः सत्प्रतिष्ठाः’
- ‘सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सदायतनाः सत्प्रतिष्ठाः’
- ‘अभिमन्थति स हिङ्कारो धूमो जायते स प्रस्तावः’
- ‘यथा वा अरा नाभौ समर्पिता एवमस्मिन् प्राणे सर्वं समर्पितम्’
- ‘अथ या एता हृदयस्य नाड्यः’
- ‘अथातोऽहङ्कारादेशः’
- ‘यत्र नान्यत्पश्यति नान्यच्छृणोति नान्यद्विजानाति स भूम यत्रान्यत्पश्यत्यन्यच्छृणोत्यन्यद्विजानाति तदल्पम्’
- ‘वाग्वाव साम्नो भूयसी’
- ‘आकाशो वाव तेजसो हूयान्’
- ‘यो वै भूम तदमृतम्’
- ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’
- ‘स य एषोऽणिमैतदात्म्यमिदं सर्वम्’
- ‘प्राणो वा आशाया भूयान्’
- ‘तरति शोकमात्मवित्’
- ‘तरति शोकमात्मवित्’
- ‘आत्मैवेदं सर्वम्’
- ‘प्राणो वा आशाया भूयान्’
- ‘एष तु वा अतिवदति’
- ‘अस्ति भगवो नाम्नो भूयः’
- ‘वाग्वाव नाम्नो भूयसी’
- ‘अस्ति भगवः नाम्नो भूयः’
- ‘वाग्वाव नाम्नो भूयसी’
- ‘अतिवाद्यस्मीति ब्रूयान्नापह्नुवीत’
- ‘एष तु वा अतिवदति यः सत्येनातिवदति’
- ‘यदा वै विजानाति अथ सत्यं वदति’
- ‘विज्ञानं त्वेव विजिज्ञासितव्यं विज्ञानं भगवो विजिज्ञासे’
- ‘यदा वै मनुतेऽथ विजानाति , यदा वै श्रद्धधात्यथ मनुते’
- ‘यदा वै विजानाति’
- ‘यत्र नान्यत् पस्यति’
- ‘श्रुतं ह्येव मे भगवद्दृशेभ्यस्तरति शोकमात्मवित्’
- ‘प्राणो हि पिता प्राणो माता’
- ‘आत्मैवेदं सर्वम्’
- ‘यावन्नाम्नो गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति’
- ‘स यो नाम ब्रह्मेत्युपास्ते’
- ‘प्राणो वा आशाया भूयान्’
- ‘एष तु वा अतिवदति’
- ‘अथातोऽहङ्कारादेशः’
- ‘अथात आत्मादेशः’
- ‘स एवाधस्तात्’
- ‘आत्मैवाधस्तात्’
- ‘स एवेदं सर्वम्’
- ‘आत्मैवेदं सर्वम्’
- ‘अथातोऽहङ्कारादेशः’
- ‘अथात आत्मादेशः’
- ‘एष तु वा’
- ‘तरति शोकमात्मवित्’
- ‘एष तु वा’
- ‘स एवाधस्तात्’
- ‘आत्मैवाधस्तात्’
- ‘अहमेवाधस्तात्’
- ‘स एवेदं सर्वम्’
- ‘अहमेवेदं सर्वम्’
- ‘आत्मैवेदं सर्वम्’
- ‘स एवाधस्तात्
- ‘स एवाधस्तात्’
- ‘यत्र नान्यत्पश्यति’
- ‘वाग्वाव नाम्नो भूयसी’
- ‘एष तु वा अतिवदति यः सत्येनातिवदति’
- ‘प्राण एव ब्रह्मणश्चतुर्थः पादः स वायुना ज्योतिषा भाति च तपति च’
- ‘पुरुषो वाव गौतमाग्निस्तस्य वागेव समित् प्राणो धूमः’
- ‘यद्यप्येनानुत्क्रान्तप्राणान्’
- ‘स यदि पितरं वा मातरं वा भ्रातरं वा’
- ‘प्राणो ह पिता’
- ‘पितृहा वै त्वमसि’
- ‘आत्मतः प्राण’
- ‘प्राणो वा आशायाः’
- ‘आत्मतः प्राणः’
- ‘आत्मतः प्राणः’
- ‘आत्मत आशा’
- ‘आत्मतः स्मरः’
- ‘स वा एष एवं पश्यन्नेवं मन्वान एवं विजानन्नतिवादी भवति’
- ‘सोऽहं भगवः सत्येनातिवदति’
- ‘यत्र नान्यत्पश्यति’
- ‘आत्मरतिरात्मक्रीड आत्ममिथुन आत्मानन्दः’
- ‘ओमित्येतदक्षरमुद्गीथमुपासीत ओमिति ह्युद्गायति तस्योपव्याख्यानम् । एषां भूतानां पृथिवी रसः पृथिव्या आपो रसोऽपामोषधयो रस ओषधीनां पुरुषो रसः पुरुषस्य वाग्रसो वाच ऋग्रस ऋचः साम रसः साम्न उद्गीथो रसः स एष रसानां रसतमः परमः परार्ध्योऽष्टमो यदुद्गीथः’
- ’ओङ्कार एवेदं सर्वम्’
- ‘तद्यथा शङ्कुना सर्वाणि पर्णानि सन्तृण्णान्येवमोङ्कारेण सर्वा वाक् सन्तृण्णा’
- ‘ओंकारेण सर्वा वाक् सन्तृण्णा’
- ‘य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो दृश्यते’
- ‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’
- ‘चक्षुष्यश्श्रुतो भवति’
- ‘तद्य इत्थं विदुर्ये चेमेऽरण्ये श्रद्धा तप इत्युपासते तेऽर्चिषमभिसम्भवन्ति’
- ‘तं चेत् ब्रूयुर्यदिदमस्मिन् ब्रह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तराकाशः किं तदत्र विद्यते यदन्वेष्टव्यं यद्वाव विजिज्ञासितव्यमिति स ब्रूयात् यावान्वा अयमाकाशस्तावानेषोऽन्तर्हृदय आकाश उभे अस्मिन्द्यावापृथिवी अन्तरेव समाहिते उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ विद्युन्नक्षत्राणि यच्चास्येहास्ति यच्च नास्ति सर्वं तदस्मिन्समाहितम्’
- ‘एष आत्मा अपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोको विजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः’
- ‘इमाः सर्वाः प्रजा अहरहर्गच्छन्त्यएतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्ति’
- ‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’
- ‘अथ य आत्मा स सेतुर्विधृतिरेषां लोकानामसम्भेदाय’
- ‘उभे अस्मिन्द्यावापृथिवी अन्तरेव समाहिते’
- ‘स यदि पितृलोककामो भवति सङ्कल्पादेवास्य पितरस्समुत्तिष्ठन्ति’
- ‘यो ह्यस्येतः प्रैति न तमिह दर्शनाय लभते अथ ये चास्य जीवा ये च प्रेता यच्चान्यदिच्छन्न लभते सर्वं तदत्र गत्वा विन्दते’
- ‘मनसैतान् कामान् पश्यन्रमते य एते ब्रह्मलोके’
- ‘यद्वै तत् ब्रह्मेति इदं वाव तत् योऽयं बहिर्द्धा पुरुषादाकाशः । यो वै स बहिर्द्धा पुरुषादाकाशोऽयं वाव स यो यमन्तःपुरुष आकाशः । यो वै सोऽन्तःपुरुष आकाशोऽयं वाव स योऽयमन्तर्हृदय आकाशः । यो वै सोऽन्तर्हृदय आकाशस्तदेतत् पूर्णमप्रवर्ति पूर्णामप्रवर्तिनीं श्रियं लभते य एवं वेद’
- ‘तद्यत्रैतत् सुप्तस्समस्तस्संप्रसन्नस्स्वप्नं न विजानात्यासु तदा नाडीषु सृप्तो भवति तन्न कश्चन पाप्मा स्पृशति’
- ‘विजरो विमृत्युर्विशोको विजिघत्सोऽपिपासः’
- ‘नैनं सेतुमहोरात्रे र्तरतो न जरा न मृत्युर्न शोको न सुकृतं न दुष्कृतं सर्वे पाप्मनोऽतो निवर्तन्ते’
- ‘तद्य एवैतं ब्रह्मलोकं ब्रह्मचर्येणानुविन्दन्ति तेषामेवैष ब्रह्मलोकस्तेषां सर्वेषु लोकेषु कामचारो भवति’
- ‘नास्य जरयैतज्जीर्यति न वधेनास्य हन्यते’
- ‘एतत्सत्यं ब्रह्मपुरमस्मिन्कामास्समाहिताः’
- ‘स यदि पितृलोककामो भवति सङ्कल्पादेवास्य पितरस्समुत्तिष्ठन्ति’
- ‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’
- ‘यद्वाव कम्’
- ‘अथ य इहात्मानमनुविद्य व्रजन्त्येतांश्च सत्यान् कामान्’
- ‘तद्य एवैतावरञ्च ण्यञ्चार्णवौ ब्रह्मलोके ब्रह्मचर्येणानुविन्दन्ति तेषामेवैष ब्रह्मलोकस्तेषां सर्वेषु लोकेषु कामचारो भवति’
- ‘तस्योदिति नाम स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’
- ‘नैनं सेतुमहोरात्रे तरतो न जरा न मृत्युर्न शोको न सुकृतं न दुष्कृतं सर्वे पाप्मानोऽतो निवर्तन्तेऽपहतपाप्मा ह्येष ब्रह्मलोकः’
- ‘सता सोम्य’
- ‘अनृतेन हि प्रत्यूढाः’
- ‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये’
- ‘स वा एष आत्मा हृदीति तस्यैतदेव निरुक्तं हृद्ययमिति तस्माद्धृदयम्’
- ‘आकाश इति होवाच’
- ‘अथ य एष सम्प्रसादोऽस्माञ्छरीरात् समुत्थाय परं ज्योतिरुपसंपद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यत एष आत्मेति होवाच’
- ‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोको विजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पस्सोऽन्वेष्टव्यस्स विजिज्ञासितव्यस्स सर्वांश्च लोकानाप्नोति सर्वांश्च कामान्यस्तमात्मानमनुविद्य विजानाति’
- ‘य एषोऽक्षणि पुरुषो दृश्यत एष आत्मा’
- ‘य एष स्वप्ने महीयमानश्चरत्येष आत्मा’
- ‘एवमेवैष सम्प्रसादोऽस्माच्छरीरासमुत्थाय परं ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते स उत्तमः पुरुषः’
- ‘नैतं सेतुमहोरात्रे तरतः’
- ‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन्रममाणः स्त्रीभिर्वा यानैर्वा’
- ‘सर्वांश्च लोकानाप्नोति सर्वांश्च कामान्यस्तमात्मानमनुविद्य विजानाति’
- ‘य आत्माऽपहतपाप्मा’
- ‘मनसैतान् कामान् पश्यन्न्रमते य एते ब्रह्मलोके’
- ‘तं वा एते (तं) देवाः आत्मानमुपासते तस्मात्तेषां सर्वे च लोका आप्ताः सर्वे च कामाः’
- ‘स यदि पितृलोककामो भवति’
- ‘त इमे सत्याः कामा’
- ‘यो ह्यस्येतः प्रैति न तमिह दर्शनाय लभते’
- ‘ये चास्य जीवा ये च प्रेता यच्चान्यदिच्छन्न लभते सर्वं तदत्र गत्वा विन्दते’
- ‘अन्तरेव समाहिते’
- ‘अस्मिन्श्चेदिदं ब्रह्मपुरे सर्वं समाहितं सर्वे च कामाः’
- ‘अत्र ह्येते सत्याः कामाः तद्यथा हिरण्यनिधिं निहितमक्षेत्रज्ञा उपर्युपरि सञ्चरन्तो न विन्देयुरेवमेवेमास्सर्वाः प्रजा अहरहर्च्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्त्यनृतेन हि प्रत्यूढाः’
- ‘स यदि पितृलोककामो भवति सङ्कल्पादेवास्य पितस्समुत्तिष्ठन्ति’
- ‘अथ य इहात्मानमनुविद्य व्रजन्त्येतांश्च सत्यान् कामान् तेषां सर्वेषु लोकेषु कामचारो भवति’
- ‘योऽयं भगवोऽप्सु परिख्यायते यश्चायमादर्शे कतम एषः’
- ‘यदैनं जरा वाऽप्नोति प्रध्वंसते वा किं ततोऽतिशिष्यते’
- ‘एवं वित्स्वर्ग लोकमेति’
- ‘य एष सम्प्रसाद’
- ‘इति होवाच’
- ‘तस्मिन्यदन्तस्तदन्वेष्टव्यम्’
- ‘स सर्वांश्च लोकानाप्नोति सर्वांश्च कामान्यस्तमात्मानमनुविद्य विजानाति’
- ‘परञ्ज्ज्योतिरुपसम्पद्य’
- ‘एष म आत्माऽन्तर्हृदयेऽणीयान्’
- ‘दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तराकाशः’
- ‘आत्मा परिचर्यः’
- ‘यत्रैतत्पुरुषः स्वपिति नाम सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति स्वमपीतो भवति तस्मादेनं स्वपितीत्याचक्षते स्वं ह्यपीतो भवति’
- ‘यत्रैतत्पुरुषोऽशिशिषति नाम आप एव तदशितं नयन्ते तद्यथा गोनायोऽश्वनायः पुरुषनाय इत्येवं तदप आचक्षते अशनाया’
- ‘स य एतदेवमृतं वेद’
- ‘तद्यथेह कर्मचितो लोकः क्षीयते एवमेवामुत्र पुण्यचितो लोकः क्षीयते’
- ‘जायस्व म्रियस्वेत्येतत्तृतीयं स्थानं तेनासौ लोको न संपूर्यते तस्माज्जुगुप्सेत’
- ‘अह हारे त्वा शूद्र तवैव सह गोभिरस्तु’
- ‘आजहारेमाश्शूद्रानेनैव मुखेन मामालापयिष्यथा’
- ‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’
- ‘कम्बर एनमेतत्सन्तं सयुग्वानमिव रैक्वमात्थ’
- ‘अह हारे त्वा शुद्र तवैव सह गोभिरस्तु’
- ‘आजहारेमा:शूद्रानेनैव मुखेनालापयिष्यथाः’
- ‘अथ ह शौनकञ्च कापेयमभिप्रतारिणञ्च काक्षसेनिं परिविष्यमाणौ ब्रह्मचारी बिभिक्षे’
- ‘जानश्रुतिर्ह पौत्रायणः श्रद्धादेयो बहुदायी बहुपाक्य आस । स ह सर्वत आवसथान्मापयाञ्चके’
- ‘स ह प्रातः संजिहान उवाच’
- ‘ते हैते रैक्व पर्णा नाम महावृषेषु यत्रास्माउवास’
- ‘अधीहि भगवः’
- ‘अधीहि भगव इति होपससाद सनत्कुमारं नारदः’
- ‘प्रक्ष्यन्ति मामिमे महाशाला महाश्रोत्रियास्तेभ्यो न सर्वमिव प्रतिपत्स्ये हन्तान्यमभ्यनुशासानि’
- ‘अश्वपतिर्वै भगवन्तोऽयं कैकयस्सम्प्रतीममात्मानं वैश्वानरमध्येति तं हन्ताभ्यागच्छाम’
- ‘ते ह समित्पाणयः पूर्वाह्णे प्रतिचक्रमिरे’
- ‘नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति समिधं सोम्याहरोप त्वा नेष्ये न सत्यादगाः’
- ‘ब्रह्मचर्यं भवति विवत्स्याम्युपेयां भवन्तम्’
- ‘ब्रह्मविदिव वै सोम्य भासि कोऽनु त्वाऽनुशशास’
- ‘तमुपनीय कृशानामबलानाञ्च चतुश्शतं गा निराकृत्योवाच’
- ‘तस्मै ह तदेवोवाचात्र हि न किञ्चन वीयाय’
- ‘एवमेवैष सम्प्रसादोऽस्माच्छरीरात् समुत्थाय परं ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते स उत्तमः पुरुषः’
- ‘शतञ्चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्द्धानमभिनिस्सृतैका । तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विष्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्ति’
- ‘स यावत् क्षिप्येन्मनस्तावदादित्यं गच्छति’
- ‘यथैतान्यमुष्मादाकाशात्समुत्थाय परं ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यन्ते’
- ‘तद्यत्रतत्सुप्तः समस्तः सम्प्रसन्नः स्वप्नं न विजानाति’
- ‘एतं त्वेव ते भूयोऽनुव्याख्यास्यामि’
- ‘तं वा एतं देवा आत्मानमुपासते’
- ‘नाह खल्वयमेवं सम्प्रत्यात्मानं जानात्ययमहमस्मीति नो एवेमानि भूतानि विनाशमेवापीतो भवति । नाहमत्र भोग्यं पश्यामि’
- ‘सर्वांश्च लोकनाप्नोति सर्वांश्च कामान्’
- ‘य आत्माऽपहतपाप्मा’
- ‘यस्तमात्मानमनुविद्य विजानाति’
- ‘अथ योऽयं भगवोऽप्सु परिख्यायते यश्चायमादर्शे कतम एषः’
- ‘एष उ एवैषु सर्वेष्वन्तेषु परिख्यायते’
- ‘अनुपलभ्यात्मानमननुविद्य व्रजतो यतर एतदुपनिषदो भविष्यन्ति देवा वा असुरा वा ते पराभविष्यन्ति’
- ‘एतं त्वेव ते भूयोऽनुव्याख्यास्यामि वसापराणि द्वात्रिंशतं वर्षाणि’
- ‘प्रजापतिः एतं त्वेव ते भूयोऽनुव्याख्यास्यामि नो एवान्यत्रैतस्माद्वसापराणि पञ्च वर्षाणि’
- ‘मघवन्मर्त्यं वा इदं शरीरमाप्तं मृत्युना’
- ‘तदस्यामृतस्याशरीरस्यात्मनो अधिष्ठानम्’
- ‘आर्तो वै सशरीरः प्रियाप्रियाभ्यां , न ह वै सशरीरस्य सतः प्रियाप्रिययोरपहतिरस्ति ; अशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतः’
- ‘अशरीरो वायुरभ्रं विद्युत्स्तनयित्नुरित्येतानि’
- ‘यथैतान्यमुष्मादाकाशात्’
- ‘स उत्तमः पुरुषः’
- ‘अनुपलभ्यात्मानमननुविद्य व्रजतः’
- ‘अश्रद्दधानमयजमानमाहुरासुरो बतेत्यसुराणां ह्येषोपनिषत्’
- ‘जक्षन् क्रीडन् रममाणस्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वा’
- ‘नोपजनं स्मरन्निदं शरीरम्’
- ‘सर्वांश्च लोकानाप्नोति सर्वांश्च कामान्यस्तमात्मानमनुविद्य विजानाति’
- ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता ते यदन्तरा तद्ब्रह्म तदमृतं स आत्मा’
- ‘दहरोऽस्मिन्नन्तराकाशः’
- ‘सर्वाणि ह वा इमानि भूतानि’
- ‘नामरूपे व्याकरवाणि’
- ‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिः’
- ‘ते वा एते पञ्च ब्रह्मपुरुषाः’
- ‘ते वा एते पंञ्चान्ये पञ्चान्ये दश सन्त’
- ‘तद्धैक आहुरसदेवेदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयं तस्मादसतस्सज्जायत इति । कुतस्तु खलु सोम्य एवं स्यादिति होवाच । कथमसतस्सज्जायतेति सत्त्वेव सोम्येदमग्र आसीत्’
- ‘सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः’
- ‘तस्य तावदेव चिरम्’
- ‘तद्यत्रैतत्सुप्तः समस्तः स्वप्नं न विजानात्यासु तदा नाडीषु सृप्तो भवति तं न कञ्चन पाप्मा स्पृशति’
- ‘तत्त्वमसि’
- ‘स्तब्धोऽस्युत तमादेशमप्राक्ष्यो येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातम्’
- ‘यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्वं मृण्मयं विज्ञातं स्याद्वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम् । यथा सोम्यैकेन लोहमणिना सर्वं लोहमयं विज्ञातं स्याद्वाचारम्भणं विकारो नामधेयं लोहमित्येव सत्यम् । यथा सोम्यैकेन नखकृन्तनेन सर्वं कार्ष्णायसं विज्ञातं स्यात्’
- ‘सर्वाणि ह वा इमानि भूतानि आकाशादेव समुत्पद्यन्ते आकाशं प्रत्यस्तं यन्ति’
- ‘यन्नु सोम्येदं महामना अनूचानमानी स्तब्धोऽस्युत तमादेशमप्राक्ष्यो येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातम्’
- ‘कथन्नु भगवः स आदेशः’
- ‘न वै नूनं भगवन्तस्ते एतदवेदिषुर्यद्येतदवेदिष्यन् कथं मे नावक्ष्यन्’
- ‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’
- ‘तदैक्षत बहु स्यां प्रजायेय’
- ‘तत्तेजोऽसृजत’
- ‘एकमेवाद्वितीयम्’
- ‘तत्तेजोऽसृजत’
तैत्तिरीयोपनिषत्87
- ‘विज्ञानं यज्ञं तनुते’
- ‘तद्विजिज्ञासस्व’
- ‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते, येन जातानि जीवन्ति, यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति, तद्विजिज्ञासस्व, तद्ब्रह्मेति’
- ‘ आत्मन आकाशस्सम्भूतः’
- ‘तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् अन्योऽन्तर आत्माऽऽनन्दमयः’
- ‘तस्य प्रियमेव शिरः, मोदो दक्षिणः पक्षः, प्रमोद उत्तरः पक्षः, आनन्द आत्मा, ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’
- ‘असन्नेव स भवति असद् ब्रह्मेति वेद चेत् अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद सन्तमेनं ततो विदुः’
- ‘यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’
- ‘सैषाऽऽनन्दस्य मीमांसा भवति’
- ‘असन्नेव स भवति’
- ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’
- ‘सोऽकामयत’
- ‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्यात् यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् एष ह्येवानन्दयाति’
- ‘भीषाऽस्माद्वातः पवते’
- ‘त्रेधा तण्डुलान् विभजेत्’
- ‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’
- ‘तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशस्संभूतः’
- ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’
- ‘असन्नेव स भवति’
- ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’
- ‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कुतश्चन’
- ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’
- ‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’
- ‘यो वेद निहितं गुहायाम्’
- ‘सोऽश्नुते’
- ‘सोऽश्नुते सर्वान्कामान् सह’
- ‘आत्मन आकाशः’
- ‘सोऽकामयत’
- ‘भीषाऽस्माद्वातः पवते’
- ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’
- ‘सैषाऽऽनन्दस्य मीमांसा’
- ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’
- ‘यतो वाचः’
- ‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’
- ‘आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते’
- ‘सोऽकामयत’
- ‘रसो वै सः रसं ह्येवायं लब्ध्वानन्दी भवति’
- ‘रसो वै सः’
- ‘रसं ह्येवायम्’
- ‘रसो वै सः’
- ‘तस्येदमेव शिरः’
- ‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’
- ‘तस्माद्वा एतस्मादात्मन’
- ‘तस्माद्वा एतस्मादानन्दमयात् अन्योऽन्तर आत्मा ब्रह्म’
- ‘एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसंक्रम्य, एतमानन्दमयमात्मानमुपसंक्रम्य’
- ‘विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात्’
- ‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’
- ‘स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः’
- ‘अन्नरसमयः’
- ‘अन्नात् पुरुषः’
- ‘अन्नात् पुरुषः’
- ‘श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य’
- ‘विज्ञानं देवास्सर्वे ब्रह्म ज्येष्ठमुपासत’
- ‘विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति । शरीरे पाप्मनो हित्वा सर्वान् कामान्समश्नुते’
- ‘विज्ञानं यज्ञं तनुते’
- ‘तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् अन्योऽन्तर आत्मा’
- ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’
- ‘विज्ञानमयादन्योन्तर आत्मा’
- ‘स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः’
- ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’
- ‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्ते’
- ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’
- ‘स यश्चायं पुरुषे’
- ‘भीषास्माद्वातः पवते भीषोदेति सूर्यः’
- ‘यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’
- ‘आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता’
- ‘प्राणो हि भूतानामायुः’
- ‘स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः’
- ‘सोऽकामयत’
- ‘तत् सृष्ट्वा तदेवानुप्राविशत्’
- ‘विज्ञान यज्ञं तनुते’
- ‘आत्मन आकाशस्सम्भूतः’
- ‘भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार अधीहि भगवो ब्रह्म’
- ‘असद्वा इदमग्र आसीत् ततो वै सदजायत’
- ‘असन्नेव’
- ‘सोऽकामयत’
- ‘तत्सत्यमित्याचक्षे’
- ‘तदप्येष श्लोको भवति’
- ‘असद्वा इदमग्र आसीत्’
- ‘सोश्नुते सर्वान् कामान्’
- ‘इदं सर्वमसृजत यदिदं किञ्च’
- ‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’
- ‘तदात्मानं स्वयमकुरुत’
- ‘आत्मन आकाशः सम्भूतः’
- ‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते’
- ‘सोऽकामयत बहु स्यां प्रजायेय’
- ‘तदात्मानं स्वयमकुरुत’
प्रश्नोपनिषत्26
- ‘तं त्वा पृच्छामि क्वासौ पुरुषः’
- ‘तस्मै स होवाच इहैवान्तश्शरीरे सोम्य स पुरुषः यस्मिन्नेताः षोडशकलाः प्रभवन्ति इति स ईक्षाञ्चक्रे कस्मिन्न्वहमुत्क्रान्ते उत्क्रान्तो भविष्यामि कस्मिन् वा प्रतिष्ठिते प्रतिष्ठास्यामीति स प्राणमसृजत प्राणाच्छ्रद्धां खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवीन्द्रियं मनोऽन्नमन्नाद्वीर्यं तपो मन्त्राः कर्म लोका लोकेषु च नाम च’
- ‘तान् होवाच एतावदेवाहमेतत् परं ब्रह्म वेद नातः परमस्तीति’
- ‘स ईक्षाञ्चक्रे’
- ‘तान् वरिष्ठः प्राण उवाच मा मोहमापद्यथ अहमेवैतत् पञ्चधाऽऽत्मानं प्रविभज्यैतत् बाणमवष्टभ्य विधारयामि’
- ‘अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः । स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः’
- ‘अत्रैष देवः स्वप्नान्न पश्यत्यथतदैतस्मिन् शरीरे सुखं भवति’
- ‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’
- ‘न शृणोति न पश्यति’
- ‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’
- ‘स यो ह वै तद्भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तमोङ्कारमभिध्यायीत कतमं वाव स तेन लोकं जयति’
- ‘एतद्वै सत्यकाम परं चापरं च ब्रह्म यदोङ्कारस्तस्माद्विद्वानेतेनैवायतनेनैकतरमन्वेति’
- ‘यः पुनरेतं त्रिमात्रेणोमित्यनेनैवाक्षरेण परं पुरुषमभिध्यायीत स तेजसि सूर्ये सम्पन्नः यथा पादोदरस्त्वचा विनिर्मुच्यत एवं ह वै स पाप्मना विनिर्मुक्तः स सामभिरुन्नीयते ब्रह्मलोकं स एतस्माज्जीवघनात् परात्परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’
- ‘परं चा परं च’
- ‘परं पुरुषम्’
- ‘त्रिमात्रेणोंकारेण’
- ‘परं चापरं च ब्रह्म’
- ‘तस्माद्विद्वानेतेनैवायतनेनैकतरमन्वेति’
- ‘पुरिशयं पुरुषमीक्षते’
- ‘कतमं वाव स तेन लोकं जयति’
- ‘ऋग्भिरेतं यजुर्भिरन्तरिक्षं स सामभिर्यत्तत्कवयो वेदयन्ते तमोकारेणान्वेति विद्वान्यत्तच्छान्तमजरममृतमभयं परं च’
- ‘पुरिशयं पुरुषमीक्षते’
- ‘स सामभिरुन्नीयते ब्रह्मलोकम्’
- ‘एतद्वै सत्यकाम परं चा परं च ब्रह्म यदोङ्कारः’
- ‘त्वं हि नः पिता योऽस्माकमविद्यायाः परं पारं तारयसि’
- ‘यथेमा नद्यस्स्यन्दमानास्समुद्रायणास्समुद्रं प्राप्यास्तङ्गच्छन्ति भिद्येते चासां नामरूपे समुद्र इत्येवं प्रोच्यते’
बृहदारण्यकोपनिषत्208
- ‘कामस्सङ्कल्पो विचिकित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्येतत् सर्वं मन एव’
- ‘असङ्गो ह्ययं पुरुषः’
- ‘असङ्गो न हि सज्जते’
- ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः स समानस्सन्नुभौ लोकावनुसञ्चरति ध्यायतीव लेलायतीव’
- ‘आत्मैवेदमग्र आसीत् पुरुषविधः’
- ‘ततो मनुष्या अजायन्त’
- ‘यदिदं किञ्च मिथुनं आपिपीलिकाभ्यः तत्सर्वमसृजत’
- ‘स यत् पूर्वोऽस्मात् सर्वस्मात् सर्वान् पाप्मन औषत् तस्मात् पुरुषः’
- ‘सोऽबिभेत्.... स वै नैव रेमे’
- ‘अस्य महतो भूतस्य निश्वसितमेतत् यदृग्वेदो यजुर्वेदस्सामवेदः’
- ‘तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि’
- ‘न हि द्रष्टुर्द्रष्टेर्विपरिलोपो विद्यते अविनाशित्वात्
- ‘एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’
- ‘तस्य भूरिति शिरः एकं हि शिरः एकमेतदक्षरम्’
- ‘असौ वै लोकोऽग्निर्गौतम तस्यादित्य एव समित् रश्मयो धूमाः’
- ‘अथैनमग्नये हरन्ति तस्याग्निरेवाग्निर्भवति समित् धूमः’
- ‘इदं सर्वमसृजत यदिदं किञ्च’
- ‘स यदाह असतो मा सद्गमयेति , मृत्युर्वा असत् सदमृतं , मृत्योर्माऽमृतं गमय , अमृतं मा कुर्वित्येवैतदाह’
- ‘एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’
- ‘अथात आदेशो नेति नेति’
- ‘एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’
- ‘तद्देवा ज्योतिषां ज्योतिरायुर्होपासतेऽमृतम्’
- ‘एष सर्वेश्वरः’
- ‘न ह वै देवान् पापं गच्छति, पुण्यमेवामुं गच्छति’
- ‘य आदित्ये तिष्ठन्नादित्यादन्तरः यमादित्यो न वेद यस्यादित्यश्शरीरं य आदित्यमन्तरो यमयति’
- ‘यश्चक्षुषि तिष्ठंश्चक्षुषोऽन्तरः यं चक्षुर्न वेद यस्य चक्षुश्शरीरं यश्चक्षुरन्तरो यमयति’
- ‘प्राणस्य प्राणम्’
- ‘तं देवा ज्योतिषां ज्योतिः’
- ‘याज्ञवल्क्य किंज्योतिरयं पुरुषः’
- ‘आदित्येनैवायं ज्योतिषाऽऽस्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्यति’
- ‘तेषु ब्रह्मलोकेषु पराः परावतो वसन्ति’
- ‘तद्धैतत्पश्यन्नृषिर्वामदेवः प्रतिपेदे अहं मनुरभवं सूर्यश्च’
- ‘तद्यो यो देवानां प्रत्यबुध्यत स एव तदभवत्’
- ‘ध्यायतीव लेलायतीव’
- ‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजनाः’
- ‘अदृष्टो द्रष्टा अश्रुतश्श्रोता अमतो मन्ता अविज्ञातो विज्ञाता’
- ‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यश्श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’
- ‘आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेन’
- ‘आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञाते’
- ‘न दृष्टेर्द्रष्टारं पश्ये: न श्रुतेर्श्रोतारं शृणुयाः’
- ‘नाहं तं भगवन्वेद’
- ‘एष त आमा’
- ‘सर्वाणि भूतानि योऽन्तरो यमयति’
- ‘यः पृथिव्यान्तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरः’
- ‘यमादित्यो न वेद’
- ‘यं पृथिवी न वेद’
- ‘यं सर्वाणि भूतानि न विदुः’
- ‘अथ हैनमुद्दालक आरुणः पप्रच्छ । याज्ञवल्क्येति होवाच । मद्रेष्ववसाम पतञ्जलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञमधीयानाः । तस्यासीत् भार्या गन्धर्वगृहीता । तमपृच्छाम कोऽसीति । सोऽब्रवीत् कबन्ध आथर्वण इति । सोऽब्रवीत् पतञ्जलं काप्यं याज्ञिकांश्च , वेत्थ नु त्वं काप्य तत् सूत्रं येनायञ्च लोकः परञ्च लोकस्सर्वाणि च भूतानि सन्दृब्धानि भवन्तीति । सोऽब्रवीत् पतञ्जलः काप्यो नाहं तत् भगवन्वेदेति । सोऽब्रवीत् पतञ्जलं काप्यं याज्ञिकांश्च , वेत्थ नु त्वं काप्यं तमन्तर्यामिणम् । य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतानि योऽन्तरो यमयतीति । सोऽब्रवीत् पतञ्जलः काप्यो नाहं तं भगवन्वेदेति । सोऽब्रवीत् पतञ्जलं काप्यं याज्ञिकांश्च , यो वै तत् काप्य सूत्रं विद्यात्तञ्चान्तर्यामिणं स ब्रह्मवित् स लोकवित् स देववित्स वेदवित् स भूतवित् स आत्मवित् स सर्वविदिति तेभ्योऽब्रवीत् तदहं वेद । तच्चेत्त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रमविद्वान् तञ्चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीरुदजसे मूर्द्धा ते विपतिष्यतीति । वेद वा अहं गौतम तत्सूत्रं चान्तर्यामिणमिति । यो वा इदं कञ्चित् ब्रूयात् वेद वेदेति । यथा वेत्थ तथा ब्रूहि’
- ‘वायुर्वै गौतम तत् सूत्रम्’
- ‘यः पृथिव्यान्तिष्ठन्’
- ‘यो रेतसि तिष्ठन्’
- ‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’
- ‘एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतोऽतोऽन्यदार्तम्’
- ‘तस्माद्वै गौतम पुरुषं प्रेतमाहुर्यस्रंसिषतास्याङ्गानीति । वायुना हि गौतम तत्सूत्रेण सन्दृब्धानि भवन्ति’
- ‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं यो विज्ञानमन्तरो यमयति एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’
- अयमग्निर्वैश्वानरो योऽयमन्तःपुरुषे येनेदमन्नं पच्यते’
- ‘एष सेतुर्विधरणः’
- ‘तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः । नानुध्यायात् बहूञ्च्छब्दान्वाचो विग्लापनं हि तत्’
- ‘यदूर्ध्वं गार्गी दिवो यदर्वाक् पृथिव्याः’
- ‘तमेव धीरो विज्ञाय’
- ‘स ब्रह्मवित् स लोकवित् स देववित् स भूतवित् स आत्मवित्’
- ‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजनाः’
- ‘प्राणा वै सत्यम्’
- ‘प्राणो वा अमृतम्
- ‘स वा एष एतस्मिन् सम्प्रसादे रत्वा चरित्वा’
- ‘मन एव पिता वाङ् माता प्राणः प्रजा’
- ‘यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं पश्येत्’
- ‘अतोऽन्यदार्तम्’
- ‘यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवो यदवाक् पृथिव्या यदन्तरा द्यावा पृथिवी इमे यद्भूतञ्च भवच्च भविष्यच्चेत्याक्षते कस्मिंस्तदोतञ्च प्रोतञ्च’
- ‘आकाश एव तदोतं च प्रोतं च’
- ‘कस्मिन्नु खल्वाकाश ओतश्च प्रोतश्च’
- ‘कस्मिन्नु खल्वाकाश ओतश्च प्रोतश्च’
- ‘यदिदं सर्वमप्सोतञ्च प्रोतं च कस्मिन्नु खल्वाप ओताश्च प्रोताश्च’
- ‘वायौ गार्गि’
- ‘ब्राह्मणा भगवन्तो यो वा ब्रह्मिष्ठः स एता गा उदजताम्’
- ‘एताः सोम्य उदज सामश्रवा’
- ‘त्वं नु खलु नु याज्ञवल्क्य ब्रह्मिष्ठोऽसि’
- ‘नमो वयं ब्रह्मिष्ठाय कुर्मो गोकामा एव वयं स्मः’
- ‘अथ हैनं गार्गी वाचक्नवी पप्रच्छ’
- ‘यदिदं सर्वमप्स्वोतं च प्रोतञ्च’
- ‘ब्रह्मलोकेषु गार्गि’
- ‘कस्मिन्नु खलु ब्रह्मलोका ओताश्च प्रोताश्च’
- ‘गार्गि माऽतिप्राक्षीर्मा ते मार्द्धा व्यपप्तत् अनतिप्रश्न्यां वै देवतामतिपृच्छसि माऽतिप्राक्षीः’
- ‘ब्राह्मणा भगवन्तो हन्ताहमिमं द्वौ प्रश्नौ प्रक्ष्यामि तौ चेत् मे वक्ष्यति च न वै जातु युष्माकमिमं कश्चिद्ब्रह्मोद्यं जेता’
- ‘पृच्छ गार्गि’
- ‘अहं वै त्वा याज्ञवल्क्य यथा काश्यो वा वैदेहो वोग्रपुत्र उज्ज्यं धनुरधिज्यं कृत्वा द्वौ बाणवन्तौ शरौ सपत्नातिव्याधिनौ हस्ते कृत्वोपोत्तिष्ठेदेवमेवाहं त्वा द्वाभ्यां प्रश्नाभ्यामुपोदस्थां तौ मे ब्रूहि’
- ‘यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवः’
- ‘आकाशे तदोतं च प्रोतं च’
- ‘नमस्तेऽस्तु याज्ञवल्क्य यो म एतं व्यवोचः’
- ‘अपरस्मै धारयस्व’
- ‘यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवः’
- ‘आकाश एव तदोतं च प्रोतं च’
- ‘कस्मिन्नु खल्वाकाश ओतश्च प्रोतश्च’
- ‘एतद्वै तदक्षरम्’
- ‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’
- ‘अनतिप्रश्न्यां वै देवतामतिपृच्छसि’
- ‘अस्थूलमनण्वह्रस्वमदीघम्’
- ‘अलोहितमस्नेहमच्छायमतमोऽवाय्वनाकाशमसङ्गमरसमगन्धमचक्षुष्कमश्रोत्रमवागमनोऽतेजस्कमप्राणममुखममात्रमनन्तरमबाह्यं न तदश्नाति किञ्चन न तदश्नाति कश्चन’
- ‘अवाय्वनाकाशमरसमगन्धमतेजस्कम्’
- ‘यो वा एतदक्षरं गार्ग्यविदित्वाऽस्माल्लोकात् प्रैति स कृपणोऽथ य एतदक्षरं गार्गि विदित्वाऽस्माल्लोकात् प्रैति स ब्राह्मणः’
- ‘गन्धर्वलोकेषु गार्गि’
- ‘अनतिप्रश्न्यां वै देवतामतिपृच्छसि’
- ‘यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्यदिवो यदवाक् पृथिव्याः’
- ‘यदूर्ध्वं याज्ञवल्क्य दिवः’
- ‘एतस्यैवाक्षरस्य प्रशासने गार्गि सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः एतस्यैवाक्षरस्य प्रशासने गार्गि द्यावापृथिव्यौ विधृते तिष्ठतः’
- ‘एष सेतुर्विधरण एषां लोकानामसम्भेदाय’
- ‘एष सेतुर्विधरण एषां लोकानामसम्भेदाय’
- ‘एष सर्वेश्वर एष भूताधिपतिरेष भूतपाल एषसेतुर्विधरण एषां लोकानामसम्भेदाय’
- ‘एष सर्वेश्वर एष भूताधिपतिरेष भूतपाल एष सेतुर्विधरण एषां लोकानामसम्भेदाय’
- ‘एतस्य वाक्षरस्य प्रशासने गार्गि सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः......द्यावापृथिव्यौ विधृतौ तिष्ठतः...प्राच्योऽन्या नद्यस्स्यन्दन्ते प्रतीच्योऽन्याः’
- ‘य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्छेते सर्वेस्य वशी सर्वस्येशानः’
- ‘तद्यथा पेशस्कारी पेशसो मात्रामुपादायान्यं नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते, एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यागमयित्वाऽन्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वाऽन्येषां वा भूतानाम्’
- ‘अस्य महतो भूतस्य निश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः’
- ‘तयो यो देवानां प्रत्यबुध्यत’
- ‘अथ ह याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुः मैत्रेयी च कात्यायनी च’
- ‘वायुरेव व्यष्टिः वायुस्समष्टिः अपपुनर्मृत्युञ्जयति य एवं वेद’
- ‘प्राणस्य प्राणम्’
- ‘स्वप्ने न शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति’
- ‘किंज्योतिरयं पुरुषः’
- ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’
- ‘स समानस्सन्नुभौ लोकावनुसञ्चरति’
- ‘ध्यायतीव लेलायतीव’
- ‘स वा अयं पुरुषो जायमानः शरीरमभिसम्पद्यमानः पाप्मभिः संसृज्यते स उत्क्रामम्रियमाणः पाप्मनो विजहाति’
- ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु’
- ‘स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति , शुक्रमादाय पुनरेति स्थानं हिरण्मयः पुरुष एकहंसः’
- ‘तं नायतं बोधयेदित्याहुः दुर्भिषज्यं हास्मै भवति यमेष न प्रपद्यते’
- ‘स्वप्नान्तमुच्चावचमीयमानो रूपाणि देवः कुरुते बहूनि । उतेव स्त्रीभिस्सह मोदमानो जक्षदुतेवापि भयानि पश्यन्’
- ‘स्वयं विहत्य स्वयं निर्माय स्वेन भासा खेन ज्योतिषा प्रस्वपित्यत्रायं पुरुषःस्वयं ज्योतिर्भवति’
- ‘जायमानश्शरीरमभिसम्पद्यमानः’
- ‘तद्यथा प्रियया स्त्रिया सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेद नान्तरमेवमेवायं पुरुषः प्राज्ञेनात्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेद नान्तरम्’
- ‘तद्यथाऽनस्सुममाहितमुत्सर्जद्यायादेवमेवायं शारीर आत्मा प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जन्याति यत्रैतदूर्ध्वोच्छ्वासी भवति’
- ‘एष सर्वेश्वर एष भूताधिपतिरेष लोकपाल एष सेतुर्विधरणः’
- ‘एवमेवेममात्मानमन्तकाले सर्वे प्राणा अभिसमायन्ति’
- ‘अनन्वागतं पुण्येन अनन्वागतं पापेन’
- ‘स न साधुना कर्मणा भूयान्नो एवासाधुना कर्मणा कनीयान्’
- ‘पुण्यः पुण्येन कर्मणा भवति पापः पापेन’
- ‘प्राप्यान्तं कर्मणस्तस्य यत्किञ्चेह करोत्ययम् । तस्माल्लोकात्पुनरैति अस्मै लोकाय कर्मणे’
- ‘तद्यथा राजानमायान्तमुग्राः प्रत्येनसः सूतग्रामण्योऽन्नैः पानैरावसथैः प्रतिकल्पान्ते अयमायात्ययमागच्छतीति एवं हैवंविदं सर्वाणि भूतानि प्रतिकल्पान्ते इदं ब्रह्मायाति’
- ‘एष सर्वेश्वर एष सर्वभूताधिपतिः’
- ‘दृष्ट्वैव पुण्यञ्च पापञ्च’
- ‘स यत्तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवति असङ्गोह्ययं पुरुषः’
- ‘स वा एष महानज आत्मा योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्छेते सर्वस्य वशी सर्वस्येशानस्सर्वस्याधिपतिः’
- ‘एष सेतुर्विधरण एषां लोकानामसम्भेदाय’
- ‘साधुकारी साधुर्भवति पापकारी पापो भवति’
- ‘पुण्यः पुण्येन’
- ‘अत ऊर्ध्वं विमोक्षायैव ब्रूहि’
- ‘एवंविदं सर्वाणि भूतानि प्रतिकल्पन्ते’
- ‘प्राप्यान्तं कर्मणस्तस्य’
- ‘इति नु कामयमानः’
- ‘अथाकामयमानो योऽकामो निष्काम आप्तकाम आत्मकामो न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति’
- ‘स एको ब्रह्मलोक आनन्दः’
- ‘अथैष एव परम आनन्दः’
- ‘तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत्तन्नामरूपाभ्यां व्याक्रियत’ इति
- ‘अर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नः’
- ‘अर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नस्तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपम् । तस्यासते ऋषयस्सप्त तीरे वागष्टमी ब्रह्मणा संविदाना’
- ‘अत्र ब्रह्म समश्नुते’
- ‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः । तमेव मन्य आत्मानं विद्वान् ब्रह्मामृतोऽमृतम्’
- ‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुरुत श्रोत्रस्य श्रोत्रमन्नस्यान्नं मनसो ये मनो विदुः’
- ‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुरुत श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो ये मनो विदुः । ते निचिक्युर्ब्रह्म पुराणमग्र्यम्’
- ‘यस्मादर्वाक्संवत्सरोऽहोभिः परिवर्तते तं देवा ज्योतिषां ज्योतिरायुर्होपासतेऽमृतम्’
- ‘मनसैवानुद्रष्टव्यं नेह नानास्ति किञ्चन । मृत्योस्स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति’
- ‘तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत्तन्नामरूपाभ्यां व्याक्रियत’
- ‘स एष इह प्रविष्ट आनखाग्रेभ्यः’
- ‘स यत् पूर्वोऽस्मात् सर्वस्मात् सर्वान् पाप्मन औषत्’
- ‘कामस्सङ्कल्पो विचिकित्सा’
- ‘ह्रीर्द्धीर्भीरित्येतत्सर्वं मन एव’
- ‘तानि यदा गृह्णात्यथ हैतत् पुरुषस्स्वपिति नाम’
- ‘आत्मैवेदमग्र आसीत्पुरुषविधः’
- ‘किं मे वासः’
- ‘अथैतस्य प्राणस्य आपश्शरीरं ज्योतीरूपमसौ चन्द्रः’
- ‘इदं ब्रह्मायाति इदमागच्छति’
- ‘कतम एको देव इति प्राण इति स ब्रह्म त्यदित्याचक्षते’
- ‘सहोवाचाजातशत्रुरेतावन्नु.... इति एतावद्धीति । नैतावता विदितं भवति’
- ‘ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते’
- ‘यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषः क्वैष तदाऽभूत्कुत एतदागात्’
- ‘यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषस्तदेषां प्राणानां विज्ञानेन विज्ञानमादाय य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्च्छेते’
- ‘एवमेवास्मादात्मनस्सर्वे प्राणास्सर्वे लोकास्सर्वे देवास्सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति’
- ‘य एष विज्ञानमयः पुरुषः’
- ‘यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यादमृतत्वस्य तु नाशाऽस्ति वित्तेन’
- ‘येनाहं नामृता स्यां किमहं तेन कुर्यां यदेव भगवान्वेद तदेव मे ब्रूहि’
- ‘न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्यात्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति’
- ‘न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियम्भवति’
- ‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यश्श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’
- ‘आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेनेदं सर्वं विदितम्’
- ‘विज्ञानमय एवैतेभ्यो भूतेभ्यस्समुत्थाय तान्येवानुविश्यति’
- ‘विज्ञातारमरे केन विजानीयात्’
- ‘स यथा सैन्धवघनोऽनन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नो रसघन एवैवं वा अरेऽयमात्माऽनन्तरोऽबाह्यः कृत्स्नः प्रज्ञानघन एवैतेभ्यो भूतेभ्यस्समुत्थाय’
- ‘एवं वा अरे इदं महद्भूतमनन्तमपारं विज्ञानघन एवैतेभ्यो भूतेभ्यः’
- ‘ब्रह्म तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनो ब्रह्म वेद’
- ‘सर्वं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनस्सर्वं वेद’
- ‘इदं ब्रह्म इदं क्षत्रमिमे लोकाः इमे वेदा इमानि भूतानीदं सर्वं यदयमात्मा’
- ‘स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दान् शक्नुयाद्ग्रहणाय दुन्दुभेस्तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः’
- ‘स यथाऽऽर्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमा विनिश्चरन्त्येवं वा अरेऽस्य महतो भूतस्य निश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदस्सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदश्श्लोकास्सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानानि इष्टं हुतमाशितं पायितमयञ्च लोकः परश्च लोकस्सर्वाणि च भूतान्यस्यैव तानि सर्वाणि निश्वसितानि’
- ‘स यथा सर्वासामपां समुद्र एकायनमेवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वगेकायनम्’
- ‘सर्वेषां वेदानां वागेकायनम्’
- ‘तान्येवानुविनश्यति न प्रेत्य संज्ञाऽस्ति’
- ‘अत्रैव मा भगवन्मोहान्तमापीपदत् न वा अहमिदं विजानामि’
- ‘न वा अरे अहं मोहं ब्रवीमि’
- ‘अविनाशी वा अरेऽयमात्मा अनुच्छित्तिधर्मा’
- ‘न हि द्रष्टुर्दृष्टेर्विपरिलोपो विद्यते अविनाशित्वात्’
- ‘यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं पश्यति तदितर इतरं जिघ्रति’
- ‘यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं पश्येत् तत्केन कं जिघ्रेत्’
- ‘यदद्वैतं न पश्यति पश्यन्वैतं न पश्यति । न हि द्रष्टुर्दृष्टेर्विपरिलोपो विद्यते अविनाशित्वान्न तु तद्द्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यत्पश्येत्’
- ‘यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत्’
- ‘अथ योऽन्यां देवतामुपास्ते अन्योऽसावन्योऽहमस्मीति न स वेद यथापशुरेवं स देवानाम्’
- ‘आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञाते इदं सर्वं विदितम्’
- ‘स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य’
- ‘आत्मनो वा अरे दर्शनेन’
ब्रह्मसूत्राणि86
- ‘तद्गुणसारत्वात्.........’
- ‘यथा च तक्षोभयथा’
- ‘अंशो नानाव्यपदेशात्....’
- ‘आत्मेति तूपगच्छन्ति....’
- ‘असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः’
- ‘असम्भवस्तु सतः’
- ‘आनन्दादयः प्रधानस्य’
- ‘अत्ता चराचरग्रहणात्’
- ‘आनुमानिकमप्येकेषाम्’
- अङ्गुष्ठाधिकरणे
- ‘सम्बन्धादेवमन्यत्रापि’
- सत्यविद्याधिकरण
- अन्तर्याम्यधिकरण
- ‘अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः’
- ‘आकाशस्तल्लिङ्गात्’
- ‘अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम्’
- बालाक्यधिकरण
- ‘अत एव प्राणः’
- ‘आध्यानाय प्रयोजनाभावात्’
- ‘भूम्नः क्रतुवत्’
- अङ्गुष्ठाधिकरण
- ज्योतिरधिकरणे
- बालाक्यधिकरण
- जगद्व्यापाराधिकरण
- इत्यन्तर्याम्यधिकरणे
- चानुमानिकाधिकरणे
- ‘अनियमस्सर्वासामविरोधश्शब्दानुमानाभ्यां’
- ‘प्राणस्तथाऽनुगमात्’
- ‘शब्दविशेषात्’
- ‘भेदव्यपदेशाच्चान्यः’
- ‘ईक्षत्यधिकरणे’
- विलक्षणत्वाधिकरणे
- ‘ज्योतिश्चरणाभिधानात्’
- कृत्स्नप्रसक्त्यधिकरणे
- ‘आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि’
- ‘अक्षरधियां त्ववरोधः’
- ‘स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत्’
- ‘परमतः सेतून्मान’
- ‘सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात्’
- ‘शब्दादेव प्रमितः’
- ‘नात्मऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः’
- ‘आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि’
- ‘अनुपपत्तेस्तु न शारीरः’
- ‘न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमाह्यस्मिन्’
- ‘नेतरोऽनुपपत्तेः’
- ‘स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत्’
- ‘धर्मोपपत्तेः’
- ‘आध्यानाय प्रयोजनाभावात्’
- ‘सा च प्रशासनात्’
- देवताधिकरणे
- ‘सब्द इति चेन्नातः प्रभवात्’
- ‘कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः’
- ‘अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायणः’
- ‘अन्यभावव्यावृत्तेः’(
- ‘तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः’
- ‘भावे जाग्रद्वत्’
- ‘तथा चेतोऽर्पणानिगदात्तथाहि दर्शनम्’
- ‘ज्योतिर्दर्शनात्’
- ‘निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’
- ‘अत एव प्राणः’
- ‘समाननामरूपत्वात्’
- ‘शब्द इति चेन्नातः प्रभवात्’
- ‘सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात्’
- ‘तदधीनत्वादर्थवत्’
- ‘फलमत उपपत्तेः
- ‘अत्ता चराचरग्रहणात्’
- ‘त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च’
- ‘तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात्’
- ‘उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु’
- ‘सम्पद्याविर्भावस्स्वेन शब्दात्’
- ‘अन्यार्थश्च परामर्शः’
- ‘सम्पद्याविर्भावः’
- ‘ब्राह्मणे जैमिनिः’
- ‘भावं तु बादरायणोऽस्ति हि’
- ‘आध्यानाय प्रयोजनाभावात्’
- ‘तदव्यक्तमाह हि’
- ‘सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः’
- ‘तदापीतेः संसारव्यपदेशात्’
- ‘कामाच्च नानुमानापेक्षा’
- ‘ज्ञेयत्वावचनाच्च’
- ‘नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात्’
- ‘चमसवदविशेषात्’
- ‘अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः’
- ‘प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात्’
- ‘कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा’
- ‘योनिश्च हि गीयते’
माण्डूक्योपनिषत्4
मुण्डकोपनिषत्66
- ‘यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति’
- ‘यस्सर्वज्ञस्सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तपः । तस्मादेतत् ब्रह्मनामरूपमन्नं च जायते’
- ‘यस्सर्वज्ञस्सर्ववित्’
- ‘अचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम्
- ‘अप्राणो ह्यमनाः’
- ‘मनोमयः प्राणशरीरनेता’
- ‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् तं तं लोकञ्जयते तांश्च कामान् तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः’
- ‘यथोर्णनाभिस्सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयस्सम्भवन्ति । यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’
- ‘यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गास्सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद्विविधास्सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैत्रापियन्ति’
- ‘तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते । अन्नात्प्राणो मनस्सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम्’
- ‘यस्सर्वज्ञस्सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तपः । तस्मादतद्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’
- ‘स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह’
- ‘अथ परा यथा तदक्षरमधिगम्यते’
- ‘यस्य ज्ञानमयं तपः’
- ‘यस्सर्वज्ञस्सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि । दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः’
- ‘यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् । तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति’
- ‘दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषस्स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः । अप्राणो ह्यमनाश्शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः’
- ‘यया तदक्षरमधिगम्यते’
- ‘तपसा चीयते ब्रह्म’
- ‘यथा सुदीप्तात्’
- ‘अगोत्रमवर्णमचक्षुश्रोत्रमपाणि पादम्’
- ‘यस्सर्वज्ञस्सर्ववित्’
- ‘तपसा चीयते ब्रह्म’
- ‘तथाऽक्षरात्सम्भवतीह विश्वम्’
- ‘तथाऽक्षराद्विविधास्सोम्य भावाः’
- ‘यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशम्’
- ‘अग्नि मूर्धा‘ चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशश्श्रोत्रे वाग्विवृताश्च वेदाः । वायुः प्राणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा’
- ‘एतस्माज्जायते प्राण:’
- ‘अग्निर्मूर्द्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ’
- ‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः । तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ अमृतस्यैष सेतुः’
- ‘यस्मिन्द्यौः पृथिवी च’
- ‘यस्मिन्द्यौः’
- ‘तमेवैकं जानथ’
- ‘अन्या वाचो विमुञ्चथ’
- ‘स एषोऽन्तश्चरते’
- ‘दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येषः’
- ‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते’
- ‘यस्मिन्द्यौः’
- ‘तपो ब्रह्म परामृतम्’
- ‘ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्तात्’
- ‘भिद्यते हृदयग्रन्थिः’
- ‘परात्परं पुरुषमुपैति दिव्यम्’
- ‘द्वा सुपर्णासयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’
- ‘समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः । जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’
- ‘यया तदक्षरमधिगम्यते’
- ‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः’
- ‘यस्सर्वज्ञस्सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि’
- ‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्यैष महिमा भुवि’
- ‘दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः’
- ‘दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः’
- ‘न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’
- ‘हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् । तच्छृभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः’
- ‘तच्छुभ्रञ्ज्योतिषाञ्ज्योतिः’
- ‘तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम्’
- ‘यथा सुदीप्तात्पावकाद्विस्फुलिङ्गाः’
- ‘यस्सर्वज्ञस्सर्ववित्’
- ‘तथाऽक्षराद्विविधास्सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति’
- ‘यथा नद्यस्स्यन्दमानास्समुद्रेऽस्तङ्गच्छन्ति नामरूपे विहाय’
- ‘यथा सुदीप्तात्पावकाद्विस्फुलिङ्गास्सहस्रशः प्रभवंते सरूपाः’
- ‘यथा नद्यस्स्यन्दमानास्समुद्रेऽस्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय । तथा विद्वान्नामरुपाद्विमुक्तः परात्परं पुरुषमुपैति दिव्यम्’
- ‘ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति’
- ‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति’
- ‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति । यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’
- ‘यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’
- ‘यत्तदद्रेश्यम्’
- ‘कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’
श्रीमद्भगवद्गीता6
- ‘ईश्वरस्सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति’
- ’न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः । सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः’ ॥
- ‘मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव’
- ‘न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः । यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’
- ‘यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् । यच्चन्द्रमसि यच्चाग्रौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’
- ‘धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे’
श्वेताश्वतरोपनिषत्28
- ‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’ इति
- ‘कालः स्वभावो नियतिर्यदृच्छा भूतानि योनिः पुरुष इति चिन्त्यम् । संयोग एषां न त्वात्मभावादात्माऽप्यनीशस्सुखदुःखहेतोः’
- ‘स कारणं करणाधिपाधिपो न चास्य कश्चिज्जनिता न चाधिपः
- ‘अपाणिपादो जवनो ग्रहीता पश्यत्यचक्षुस्स शृणोत्यकर्णः’
- ‘क्षरं त्वविद्या ह्यमृतं तु विद्या विद्याऽविद्ये ईशते यस्तु सोऽन्यः’
- ‘क्षरं त्वविद्या ह्यमृतं तु विद्या’
- ‘एको देवस्सर्वभूतेषु गूढस्सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा । कर्माध्यक्षस्सर्वभूताधिवासस्साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च’
- ‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्’
- ‘क्षरं प्रधानममृताक्षरम्’
- ‘ते ध्यानयोगानुगता अपश्यन् देवात्मशक्तिं स्वगुणैर्निगूढाम्’
- ‘अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः । हृदा मनीषामनसाऽभिक्लृप्तो य एनं विदुरमृतास्ते भवन्ति’
- ‘त्वं स्त्री त्वं पुमानसि त्वं कुमार उत वा कुमारी । त्वं जीर्णो दण्डेन वञ्चसि त्वञ्जातो भवसि विश्वतोमुखः’
- ‘प्राणाधिपस्सञ्चरति स्वकर्मभिः अङ्गुष्ठमात्रो रवितुल्यरूपः’
- ‘तं ह देवमात्मबुद्धिप्रकाशं मुमुक्षुर्हवै शरणमहं प्रपद्ये’
- ‘यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वं यो वै वेदांश्च प्रहिणोति तस्मै’ इति
- ‘अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः प्रजास्सृजमानां सरूपाः । अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’
- ‘त्वं स्त्री त्वं पुमानसि त्वं कुमार उत वा कुमारी त्वं जीर्णो दण्डेन वञ्चसि त्वञ्जातो भवसि विश्वतोमुखः’
- ‘एको देवस्सर्वभूतेषु गूढः’
- ‘द्वा सुपर्णा’
- ‘ज्ञाज्ञौ द्वावजावीशानीशावजा ह्येका भोक्तृभोगार्थयुक्ता’
- ‘क्षरं प्रधानममृताक्षरं हरः क्षरात्मानावीशते देव एकः’
- ‘छन्दांसि यज्ञाः क्रतवो व्रतानि भूतं भव्यं यच्च वेदा वदन्ति । तस्मान्मायी सृजते विश्वमेतदस्मिंश्चान्यो मायया सन्निरुद्धः। मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्। तस्यावयवभूतैस्तु व्याप्तं सर्वमिदं जगत्’
- ‘स विश्वंकृद्विश्वविदात्मयोनिः ज्ञःकालकालो गुणी सर्वविद्यः। प्रधानक्षेत्रज्ञपतिर्गुणेशः संसारमोक्षस्थितिबन्धहेतुः’
- ‘हिरण्यगर्भं पश्यत जायमानम्’
- ‘त्वं स्त्री त्वं पुमानसि’
- ‘मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्’
- ‘मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनन्तु महेश्वरम्’
- ‘यो योनिं योनिमधितिष्ठत्येकः’
अन्ये166
- ‘अथातो धर्मजिज्ञासा(जै. सू. १.१.१.)
- ‘कर्म वा विधिलक्षणम्’(जै. सू.९.२.३.)
- ‘यज्ञकर्म प्रधानं तद्धि चोदनाभूतम्’(जै.सू. ९.१.१.)
- ‘सामानि मन्त्रमेके स्मृत्युपदेशाभ्याम्’(जै. सू. ९. २. १.)
- ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’(पा.सू. ३.३.१९)
- ‘‘एको हि दोषो गुणसन्निपाते निमज्जतीन्दोः किरणेष्विवाङ्कः’(क.मारसम्भवः १.३)
- ‘विप्रतिषिद्धधर्माणां समवाये भूयसां स्यात् सधर्मकत्वम्’(जै.सू.१२.२.२४)
- ‘मुख्यं वा पूर्वचोदनाल्लोकवत्’(जै.सू.१२.२.२५)
- ‘तद्व्यपदेशं च’(जै.सू.१.४.५)
- ‘यस्मिन् गुणोपदेश’(जै.सू.१.४.३)
- ‘तत्प्रख्यं चान्यशास्त्रम्’(जै.सू.१.४.४)
- ‘यथा वै श्येनो निपत्यादत्ते’(शाबरभाष्यम् १.४)
- ‘अन्नमयप्राणमयमनोमयविज्ञानमयानन्दमया मे शुध्यन्ताम्’(तै.४.८४.१५)
- ‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’(तै.४.२५.५)
- ‘द्विवचनविभाज्योपपदे तरबीयसुनौ’(पा.सू.५.३.५७)
- ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते’(उत्तरनारा)
- ‘भूयसां स्यात् सधर्मत्वम्’(जै. सू. १२. ५. २३)
- ‘द्रव्यसंस्कारविरोधे द्रव्यं तदर्थत्वात्’(जै.सू. ६.३.३८)
- ‘स्विष्टकृति भक्षप्रतिषेधस्स्यात्’(जै.सू. १०.७. ३५)
- ‘यदा वै पुरुषः स्वपिति प्राणं तर्हि वागप्येति प्राणञ्चक्षुः प्राणं श्रोत्रं प्राणं मनः स यदा प्रबुध्यते प्राणादेवाधिपुनर्जायन्ते’(शत, ब्रा. १०.३.३)
- ‘अन्नेन व्यञ्जनम्(पा.सू.२.१.३४)
- ‘~अत एव प्रयुक्तिलक्षणे(जै. सू.४.१.९)
- ‘नपुंसकमनपुंसकेनैकवच्चास्यान्यतरस्याम्’(पा.सू.१.२.६९)
- ‘यो भानुना पृथिवीं द्यामुतेमामाततान रोदसी अन्तरिक्षम्’(ऐ.सं.८.४)
- ‘मनो ज्योतिर्जुषताम्’(तै.ब्रा.१.६.३.३)
- ‘एतं ह्येव बह्वृचा महत्युक्थे मीमांसन्ते’(ऐ. आ. ३.२. ३)
- ‘गायत्रीषु प्राकृतानामवच्छेदः’(जै. सू. ८. ३.६)
- ‘टाबृचि’(पा. सू. ४. १. ९)
- ‘संज्ञा चोत्पत्तिसंयोगात्’(जै. सू. २.२.२२)
- ‘मतौ च्छस्सूक्तसाम्नोः’(पा.सू. ५.२.५९)
- ‘विमुक्तादिभ्योऽण्’(पा. सू. ५. २. ६१)
- ‘तस्य विकारः’(पा. सू. ४. ३. १३४)
- वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेत् पुत्रे जाते यस्मिन् जात एतामिष्टिं निर्वपति पूत एव तेजस्व्यन्नाद इन्द्रियावी पशुमान् भवति’(तै.सं.२.२.५)
- ‘तत्प्रतिषिध्य प्रकृतिर्नियुज्यते सा चतुस्त्रिंशद्वाच्यत्वात्’(जै. सू. ९. ४. १८)
- ‘चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर्वंक्रीरश्वस्य स्वधितिस्समेति’(ऐ. सं. २. ३)
- ‘ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले’(महानारा.१०.६)
- ‘एकवचनमुत्सर्गतः करिष्ये’(महाभाष्य)
- ‘णेरनिटि’(पा.सू.६. ४. ५१)
- ‘न तं विदाथ य इमं जजानान्यद्युष्माकमन्तरं भवति’(तै.सं.४.६)
- ‘त्यदादीनि सर्वैर्नित्यम्’(पा.सू.१.२.७२)
- ‘सर्वनाम्नाऽनुसन्धिः वृत्तिच्छन्नस्य’(वा.सू.५.१.११)
- ‘ते शिष्टेषु कर्मसु वर्तमानाः पूर्वेषां साम्परायेण कीर्तिं स्वर्गञ्च वर्धयन्त्येवमवरोऽवरः परेषामाभूतसम्प्लवात्’(आ. ध , सू. २.२४)
- ‘अर्थतो ह्यसमर्थानामानन्तर्येऽप्यसम्बन्धः’(जै. सू. ४. ३. ११)
- ‘आनन्तर्यमचोदना’(जै. सू. ३. १. २४)
- ‘शकि लिङ् च’(पा. सू. ३. ३. १७२)
- ‘स एषोऽग्निर्वैश्वानरः’(श. ब्रा. १०. ६. १. ११)
- ‘पुरुषेऽन्तःप्रतिष्ठितं वेद’(श. ब्रा. १०. ६. १. ११)
- ‘विश्वस्मा अग्निं भुवनाय देवाः वैश्वानरं केतुमह्नामकृण्वन्’(ऋ.सं.१०.८८.१२)
- ‘वैश्वानरस्य सुमतौ स्याम राजा हि कं भुवनानामभिश्रीः’(ऋ.सं.१.९८.१)
- ‘स एषोग्निर्वैश्वानरो यत्पुरुषः’(श. ब्रा. ७. ३. १. ३५)
- ‘स एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा सोऽविमुक्ते प्रतिष्ठितः’(जा. २. १)
- ‘कतमच्चास्य स्थानं भवति भ्रुवोर्घ्रास्य च यः सन्धिः’(जा. २.१)
- ‘षिञ् बन्धने’(धा.पा.१२४९)
- ‘तस्येदम्’(पा.सू.४.३.१२०)
- ‘‘रसात्मकस्योडुपतेश्च रश्मयः’(कुमा.सं.५.२२)
- ‘शैत्यं हि यत् सा प्रकृतिर्जलस्य’(रघु. ५.५४)
- ‘पाणिर्निकुब्जः प्रसृतिस्तौ युतावञ्जलिःपुमान्’(ना.लिं.अ.)
- ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’(पा.सू.३.३.१९)
- ‘नाव्ययीभावादतोम् त्वपञ्चम्याः’(पा.सू.२.४.८३)
- ‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरः’(श.ब्रा.१४.५.३०)
- ‘अजायमानो बहुधा विजायते’(यजु.सं. ३१.१६)
- ‘लक्षणहेत्वोः क्रियायाः’(पा.सू.३.२.१२६)
- ‘संज्ञापूर्वको विधिरनित्यः’(व्या.प ६४)
- ‘ईश ऐश्वर्ये’(या.पा.१०२०)
- ‘गुरोश्च हलः’(पा.सू. ३.३.१०३)
- ‘बहोर्लोपो भू च बहोः’(पा.सू.६.४.१५८)
- ‘बहुषु बहुवचनम्’(पा.सू.१.४.२१)
- ‘तत्सिद्धिजातिसारूप्यप्रशंसा भूमलिङ्गसमवायात्’(जै.सू.१.४.२८)
- ‘य एष सम्प्रसादोऽस्मात्’(मै.२.२)
- ‘स भूरिति व्याहरत् भूमिमसृजत स भुव इति व्यवहरत् सोऽन्तरिक्षमसृजत’(तै.ब्रा.२.२.४.२)
- ‘‘जाता लता हि शैले जातु लतायां न जायते शैलः । सम्प्रति तद्विपरीतं कनकलतायां गिरिद्वयं जातम्’(क.व.८८)
- ‘सामप्रदेशे विकारस्तदपेक्षः’(जै.सू.९.२.९)
- ‘प्लुतावैच इदुतौ’(पा.सू.८.२.१०६)
- ‘गुरोरनृतोऽनन्त्यस्याप्येकैकस्य प्राचाम्’(पा.सू.८.२.८६)
- ‘एचोऽप्रगृह्यस्यादूराद्धूते पूर्वस्यार्धस्यादुत्तरस्येदुऔ’(पा.सू.८.२.१०७)
- ‘प्रत्यभिवादेऽशूद्रे’(पा.सू.८.२.८३)
- ‘विचार्यमाणानाम्’(पा.सू.८.२.९७)
- ‘याज्यान्तः’(पा.सू.८.२.९०)
- ‘तस्मान्नुड् द्विहलः’(पा.सू.७.४.७१)
- ‘कृपो रोलः’(पा.सू.८.२.१८)
- ‘तस्यादित उदात्तमर्धह्रस्वम्’(पा.सू.१.२.३२)
- ‘यो वेदादौ स्वरः प्रोक्तो वेदान्ते च प्रतिष्ठितः । तस्य प्रकृतिलीनस्य यः परः स महेश्वरः’(महाना ८.१८)
- ‘य ओङ्कारः स प्रणवो यः प्रणवः स सर्वव्यापी यः सर्वव्यापी सोऽनन्तो योऽनन्तस्तत्तारं यत्तारं तत्सूक्ष्मं तच्छुक्लं यच्छुक्लं तद्वैद्युतं यद्वैद्युतं तत्परं ब्रह्मेति स एकः स एको रुद्रः स ईशानः स भगवान् स महेश्वरः स महादेवः’(अथर्वशिरस् ३)
- ‘अथ कस्मादुच्यते महादेवः यः सर्वान् भावान् परित्यज्यात्मज्ञानयोगैश्वर्ये महति महीयते तस्मादुच्यते महादेवः’(अथर्वशिरस्. ४)
- ‘उद्गातृचमसमेकस्य श्रुतिसंयोगात्’(जै.सू.३.५.८)
- ‘‘सर्वनाम्नाऽनुसन्धिर्वृत्तिच्छन्नस्य’(क.व्य.सू.५.१.११)
- ‘गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः । रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव’(रामा.यु.का.१०७.५०)
- ‘उपाददे तस्य सहस्ररश्मिः त्वष्ट्रा नवं निर्मितमातपत्रम् । स तद्दुकूलादविदूरमौलिर्बभौ पतद्गङ्ग इवोत्तमाङ्गे’ ।(कु.मा.७.४१)
- ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महानारा.११.९)
- ‘दह्रं विपाप्मं परवेश्मभूतं यत् पुण्डरीकं पुरमध्यसंस्थम्’(महानारा.१०.७)
- ‘व्यत्ययो बहुलम्’(पा.सू.३.१.८५)
- ‘नपुंसकमनपुंसकेनैकवच्चास्यान्यतरस्याम्’(पा.सू.१.२.६९)
- ‘मुखनासिकावचनोऽनुनासिकः’(पा.सू.१.१.८)
- ‘द्विगुरेकवचनम्’(पा.सू.२.४.१)
- ‘सुपां सुलुक्’(पा.सू.७.१.३९)
- ‘भूयसां स्यात्सधर्मत्वम्’(जै.सू.१२.२.२२)
- ‘नपुंसकमनपुंसकेन’(पा.सू.१.२.६९)
- ‘द्विगुरेकवचनम्’(पा.सू.२.४.१५)
- ‘कर्मणो रोमन्थतपोभ्यां वर्तिचरोः’(पा.सू.३.१.१५)
- ‘सन्दिग्धे तु (षु)वाक्यशेषात्’(जै.सू.१.४.२४)
- ‘स वै वैभाजनं पुरम्’(आ.ध.१.८.२२.७)
- ‘तेन रक्तं रागात्’(पा.सू.४.२.१)
- ‘तस्यापत्यम्’(पा.सू. ४.१.९२)
- ‘‘पद्मानि यस्याग्रसरोरुहाणि प्रबोधयत्यूर्ध्वमुखैर्मयूखैः’(कुमा.सं.१.१६)
- ‘‘उत्फुल्लस्थलनलिनीवनादमुष्मादुद्धूतस्सरसिरुहोद्भवः परागः’(क.रा.५.३९)
- ‘प्रमाणे द्वयसज्दघ्नञ्मात्रचः’(पा.सू.५.२.३७)
- ‘अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽङ्गुष्ठञ्च समाश्रितः । ईशस्सर्वस्य जगतः प्रभुः प्रीणाति विश्वभुक्’(महानारा १६.३)
- ‘‘तव प्रसादात् कुसुमायुधोऽपि सहायमेकं मधुमेव लब्ध्वा । कुर्यां हरस्यापि पिनाकपाणेः धैर्यच्युतिं के मम धन्विनोऽन्ये’(क.मा. ३.१०)
- ‘उक्थ्याग्निष्टोमसंयोगादस्तुतशस्त्रः स्यात्सति हि संस्थाऽन्यत्वम्’(जै.सू.१०.५.१२)
- ‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथापूर्वमकल्पयत्’(महानारा.५.७)
- ‘स भूरिति व्याहरत् स भूमिमसृजत , स भुव इति व्याहरत् सोऽन्तरिक्षमसृजत’(तै.ब्रा.२.२.४.२)
- ‘नामरूपञ्च भूतानां कृत्यानाञ्च प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवादौ देवादीनाञ्चकार सः’(मनु.१.२१)
- ‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथापूर्वमकल्पयत्’(ऋ सं. १०. १९०. ३.)
- ‘यथर्तुष्वृतुलिंगानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ तथाऽभिमानिनोऽतीतास्तुल्यास्ते साम्प्रतैरिह । देवा देवैरतीतैर्हि रूपैर्नामभिरेव च ॥ तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्टयां प्रतिपेदिरे । तान्येव ते प्रपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनःपुनः ॥ हिंस्राहिंस्रे मृदुकरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते’ ॥(वि.पु.)
- ‘अतएव च नित्यत्वम्’(ब. सू. १. ३. २९.)
- ‘पुंयोगादाख्यायाम्’(पा. सू. ४. १. ४८.)
- ‘अविशिष्टस्तु वाक्यार्थः’(जै. सू. १. २. ३२)
- ‘अर्थैकत्वादेकं वाक्यम्’(जै , सू. २. १. ४६)
- ‘अनुषङ्गो वाक्यसमाप्तिः’(जै. सू. २. १. ४८)
- ‘व्यवधाना(व्यवाया)
- ‘अग्नी प्रास्ताहुतिस्सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः’(मैत्रा , ६. ३७)
- ‘अवचनं तेषामितरार्थं प्रयुज्यते’(जै. सू. ९. १. ३७)
- ‘यः कामयेत् पिशाचान् गुणीभूतान् पश्येयमिति संवत्सरं चतुर्थे काले भुञ्चानः कपालेन भैक्षं चरन्प्राणशिशुरित्यन्तं सदा सहस्रकृत्वः आवर्तयन् पश्यत्ययाचितमेतेन कल्पेन द्वितीयं प्रयुञ्जानः पितॄन् पश्यति संवत्सरमित्यष्टमे काले भुञ्जानः पाणिभ्यां पात्रार्थं कुर्वाणो वृत्रस्य वा श्वसथादिषमाणा इत्येतयोः पूर्वं सदा सहस्रकृत्वः आवर्तयन् गंधर्वाप्सरसः पश्यति अयाचितमेतेन कल्पेन द्वितीयं प्रयुञ्जानो देवान्पश्यति’(?)
- ‘भूयस्त्वेनोभयश्रुति’(जै. सू. ३. ३. १०)
- ‘अतः कृकमिकंसकुंभपात्रकुशाकर्णीष्वनव्ययस्य’(पा. सू. ८. ३. ४६)
- ‘एतेन वै चित्ररथं कापेया अयाजयन् तमेकाकिनमन्नाद्यस्याध्यक्षमकुर्वन् तस्मात् चैत्ररथी नामैकः क्षत्रपतिरजायत’(ताण्ड्य ब्रा. २०. १२. ५)
- ‘शक्तेनापि हि शूद्रेण न कार्यो धनसञ्चयः । शूद्रो हि धनमासाद्य ब्राह्मणानेव बाधते’(मनु. १०.१२९)
- ‘उपसर्गे घोः किः’(पा. सू. ३. ३. ९२)
- ‘अर्थतो ह्यसमर्थानामानन्तर्येऽप्यसंबन्धः’(जै.सू.४-३-११)
- ‘मध्यमयोर्वा गत्यर्थवादात्’(जै.सू. ७-३-२५)
- ‘क्तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः’(पा.सू.३-४-७६)
- ‘स्तोश्चुना श्चुः’(पा.सू. ८-४-४०)
- ‘तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन’(पा.सू.२-१-३०)
- ‘सुपां सुलुक्’(पा.सू.७-१-३९)
- ‘अधिकरणवाचिनश्च’(पा.सू.२-३-६८)
- ‘अधिकरणवाचिना च’(पा.सू. २-२-१३)
- ‘सुपां सुलुक्पूर्वसवर्णांच्छेयाडाड्यायाजालः’(पा.सू.७.१.३९)
- ‘ऊकालोऽज्झ्रस्वदीर्घप्लुतः’(पा.सू.१.२.२७)
- ‘स नपुंसकम्’(पा.सू.२.४.१७)
- ‘दिक्संख्ये संज्ञायाम्’(पा.सू.२-१-५०)
- ‘सन्दिग्धे तु [षु] वाक्यशेषात्’(जै.सू १-४-२४)
- ‘अर्थाद्वा कल्पनैकदेशत्वात्’(जै.सू. १-४-२५)
- ‘कर्मवत् कर्मणा तुल्यक्रियः’(पा.सू. ३-१-८७)
- ‘यदा वै पुरुषः स्वपिति प्राणं तर्हि वागप्येति’(श.ब्रा.१०-३-३-६)
- ‘कर्मवत्कर्मणा तुल्यक्रियः’(पा.सू.३-१-८७)
- ‘लिङ्याशिष्यङ्’(पा.सू.३-१-८६)
- ‘अव्यक्तस्थं परं ब्रह्म यत्तत्पृष्टस्तेऽहं(यत्पृष्टोऽहं)
- ‘जनिकर्तुः प्रकृतिः’(पा.सू. १-४-३०)
- ‘तदर्थं विकृतेः प्रकृतौ’(पा.सू.५-१-१२)
- ‘छदिरुपधिबलेर्ढञ्’(पा.सू.५-१-१३)
- ‘ऋषभोपानहोर्ञ्यः’(पा.सू.५-१-१४)
- ‘जनिकर्तुः प्रकृतिः’(पा.सू.१-४-३०)
- ‘ध्रुवमपायेऽपादानम्’(पा.सू.१-४-२४)
- ‘हेतौ’(पा.सू.४-३-२३)
- ‘तदर्थं विकृतेः प्रकृतौ’(पा.सू.५-१-१२)
- ‘कारके’(पा.सू.१-४-२३)
- ‘प्राग्रीश्वरान्निपाताः’(पा.सू.१-४-५६)
- ‘अकथितञ्च’(पा.सू.१-४-५१)
- ‘हेतुमनुष्यभ्योऽन्यतरस्यां रूप्यः’(पा.सू.४-३-८१)
- ‘तत आगतः’(पा.सू. ४-३-७४)
- ‘हेतौ’(पा.सू.२-३-२३)
- ‘ध्रुवमपायेऽपादानम्’(पा.सू.१-४-२४)
- ‘विभाषा गुणेऽस्त्रियाम्’(पा.सू.२-३-२५)
- ‘पञ्चम्यामजातौ’(पा.सू.३-२-९८)
- ‘तदशिष्यं संज्ञाप्रमाणत्वात्’(पा.सू. १-२-५३)
- ‘लुब्योगाप्रख्यानात्’(पा.सू.१-२-५४)