ப்ரத²மபரிச்சே²த³:
அதி⁴க³தபி⁴தா³ பூர்வாசார்யாநுபேத்ய ஸஹஸ்ரதா⁴
ஸரிதி³வ மஹீபே⁴தா³ந் ஸம்ப்ராப்ய ஶௌரிபதோ³த்³க³தா ।
ஜயதி ப⁴க³வத்பாத³ஶ்ரீமந்முகா²ம்பு³ஜநிர்க³தா
ஜநநஹரணீ ஸூக்திர்ப்³ரஹ்மாத்³வயைகபராயணா ॥1॥
ப்ராசீநைர்வ்யவஹாரஸித்³த⁴விஷயேஷ்வாத்மைக்யஸித்³தௌ⁴ பரம்
ஸந்நஹ்யத்³பி⁴ரநாத³ராத் ஸரணயோ நாநாவிதா⁴ த³ர்ஶிதா: ।
தந்மூலாநிஹ ஸங்க்³ரஹேண கதிசித் ஸித்³தா⁴ந்தபே⁴தா³ந் தி⁴ய-
ஶ்ஶுத்³த்⁴யை ஸங்கலயாமி தாதசரணவ்யாக்²யாவச:க்²யாபிதாந் ॥2॥
தேஷூபபாத³நாபேக்ஷாந் பக்ஷாந் ப்ராயோ யதா²மதி ।
யுக்த்யோபபாத³யந்நேவ லிகா²ம்யநதிவிஸ்தரம் ॥3॥
ஶ்ரவணவிதி⁴விசார:
திஸ்ர: க²லு விதே⁴ர்விதா⁴: – அபூர்வவிதி⁴: நியமவிதி⁴: பரிஸங்க்²யாவிதி⁴ஶ்ச இதி । தத்ர காலத்ரயே(அ)பி கத²மப்யப்ராப்தஸ்ய ப்ராப்திப²லகோ விதி⁴ராத்³ய: । யதா² ‘வ்ரீஹீந் ப்ரோக்ஷதி’ இதி । நாத்ர வ்ரீஹீணாம் ப்ரோக்ஷணஸ்ய ஸம்ஸ்காரகர்மணோ விநா விநியோக³ம் மாநாந்தரேண கத²மபி ப்ராப்திரஸ்தி । பக்ஷப்ராப்தஸ்ய அப்ராப்தாம்ஶபரிபூரணப²லகோ விதி⁴ர்த்³விதீய: । யதா² ‘வ்ரீஹீநவஹந்தி’ இதி । அத்ர வித்⁴யபா⁴வே(அ)பி புரோடா³ஶப்ரக்ருதித்³ரவ்யாணாம் வ்ரீஹீணாம் தண்டு³லநிஷ்பத்த்யாக்ஷேபாதே³வ அவஹநநப்ராப்தி: ப⁴விஷ்யதி இதி ந தத்ப்ராப்த்யர்தோ²(அ)யம் விதி⁴:, கிந்து ஆக்ஷேபாத³வஹநநப்ராப்தௌ தத்³வதே³வ லோகாவக³தகாரணத்வாவிஶேஷாத் நக²வித³லநாதி³ரபி பக்ஷே ப்ராப்நுயாத் இதி அவஹநநாப்ராப்தாம்ஶஸத்³பா⁴வாத் தத³ம்ஶபரிபூரணப²லக: । த்³வயோ: ஶேஷிணோ: ஏகஸ்ய ஶேஷஸ்ய வா ஏகஸ்மிந் ஶேஷிணி த்³வயோ: ஶேஷயோர்வா நித்யப்ராப்தௌ ஶேஷ்யந்தரஸ்ய ஶேஷாந்தரஸ்ய வா நிவ்ருத்திப²லகோ விதி⁴: த்ருதீய: । யதா² அக்³ரிசயநே ‘இமாமக்³ருப்⁴ணந்ரஶநாம்ருதஸ்யேத்யஶ்வாபி⁴தா⁴நீமாத³த்தே’ இதி, யதா² வா சாதுர்மாஸ்யாந்தர்க³தேஷ்டிவிஶேஷே க்³ருஹமேதீ⁴யே ‘ஆஜ்யபா⁴கௌ³ யஜதி’ இதி । அக்³நிசயநே அஶ்வரஶநாக்³ரஹணம் க³ர்த³ப⁴ரஶநாக்³ரஹணம் ச இதி த்³வயமநுஷ்டே²யம் । தத்ர அஶ்வரஶநாக்³ரஹணே ‘இமாமக்³ருப்⁴ணந்’ இதி மந்த்ரோ லிங்கா³தே³வ ரஶநாக்³ரஹணப்ரகாஶநஸாமர்த்²யரூபாத் நித்யம் ப்ராப்நோதி இதி ந தத்ப்ராப்த்யர்த²: தத³ப்ராப்தாம்ஶபரிபூரணார்தோ² வா விதி⁴:, கிம் து லிங்கா³விஶேஷாத் க³ர்த³ப⁴ரஶநாக்³ரஹணே(அ)பி மந்த்ர: ப்ராப்நுயாத் இதி தந்நிவ்ருத்த்யர்த²: । ததா² க்³ருஹமேதீ⁴யஸ்ய த³ர்ஶபூர்ணமாஸப்ரக்ருதிகத்வாத் அதிதே³ஶாதே³வ ஆஜ்யபா⁴கௌ³ நித்யம் ப்ராப்நுத: இதி ந தத்ர விதி⁴: தத்ப்ராப்த்யர்த²: தந்நியமார்தோ² வா; கிம் து அதிதே³ஶாத் ப்ரயாஜாதி³கமபி ப்ராப்நுயாத் இதி தந்நிவ்ருத்த்யர்த²: । க்³ருஹமேதீ⁴யாதி⁴கரணபூர்வபக்ஷரீத்யா இத³முதா³ஹரணம் யத்ர க்கசிது³தா³ஹர்தவ்யமித்யுதா³ஹ்ருதம் । ந ச நியமவிதா⁴வபி பக்ஷப்ராப்தாவஹநநஸ்ய அப்ராப்தாம்ஶபரிபூரணே க்ருதே தத³வருத்³த⁴த்வாத் பாக்ஷிகஸாத⁴நாந்தரஸ்ய நக²வித³லநாதே³: நிவ்ருத்திரபி லப்⁴யத இதி இதரநிவ்ருத்திப²லகத்வாவிஶேஷாத் நியமபரிஸங்க்²யயோ: ப²லதோ விவேகோ ந யக்த இதி ஶங்க்யம் । விதி⁴தோ(அ)வஹநநநியமம் விநா ஆக்ஷேபலப்⁴யஸ்ய நக²வித³லநாதே³ர்நிவர்தயிதுமஶக்யதயா அப்ராப்தாம்ஶபரிபூரணரூபஸ்ய நியமஸ்ய ப்ராத²ம்யாத் விதே⁴யாவஹநநக³தத்வேந ப்ரத்யாஸந்நத்வாச்ச தஸ்யைவ நியமவிதி⁴ப²லத்வோபக³மாத் । தத³நுநிஷ்பாதி³ந்யா அவிதே⁴யக³தத்வேந விப்ரக்ருஷ்டாயா இதரநிவ்ருத்தே: ஸந்நிக்ருஷ்டப²லஸம்ப⁴வே ப²லத்வாநௌசித்யாத் ।
ஏவம் விவிக்தாஸு திஸ்ருஷு விதா⁴ஸு கிம்வித⁴: ஶ்ரவணவிதி⁴ராஶ்ரீயதே ।
ப்ரகடார்த²காராத³ய: கேசிதா³ஹு:− அபூர்வவிதி⁴ரயம் । அப்ராப்தத்வாத் । ந ஹி ‘வேதா³ந்தஶ்ரவணம் ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரஹேது:’ இதி அந்வயவ்யதிரேகப்ரமாணமஸ்தி । லோகே க்ருதஶ்ரவணஸ்யாபி ப³ஹுஶஸ்தத³நுத்பத்தே: அக்ருதஶ்ரவணஸ்யாபி க³ர்ப⁴க³தஸ்ய வாமதே³வஸ்ய தது³த்பத்தே: உப⁴யதோ வ்யபி⁴சாராத் । ந வா ஶ்ரவணமாத்ரம் ஶ்ரோதவ்யார்த²ஸாக்ஷாத்காரஹேது: இதி ஶஸ்த்ராந்தரஶ்ரவணே க்³ருஹீத: ஸாமாந்யநியமோ(அ)ஸ்தி, யேநாத்ர விஶிஷ்ய ஹேதுத்வக்³ராஹகாப⁴வே(அ)பி ஸாமாந்யமுகே²நைவ ஹேதுத்வம் ப்ராப்யத இத்யாஶங்க்யேத । கா³ந்த⁴ர்வாதி³ஶாஸ்த்ரஶ்ரவணஸ்ய ஷட்³ஜாதி³ஸாக்ஷாத்காரஹேதுத்வாப்⁴யுபக³மே(அ)பி கர்மகாண்டா³தி³ஶ்ரவணாத் தத³ர்த²த⁴ர்மாதி³ஸாக்ஷாத்காராத³ர்ஶநேந வ்யபி⁴சாராத் । தஸ்மாத³பூர்வவிதி⁴ரேவாயம் ।
வேதா³ந்தஶ்ரவணஸ்ய நித்யாபரோக்ஷப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரஹேதுத்வம் ந அப்ராப்தம் , அபரோக்ஷவஸ்துவிஷயகப்ரமாணத்வாவச்சே²தே³ந ஸாக்ஷாத்காரஹேதுத்வஸ்ய ப்ராப்தே: ஶாப்³தா³பரோக்ஷவாதே³ வ்யவஸ்தா²பநாத் । தத³ர்த²மேவ ஹி தத்ப்ரஸ்தாவ: । ந ச - தாவதா ப்³ரஹ்மப்ரமாணத்வேந ஆபாதத³ர்ஶநஸாதா⁴ரணப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரஹேதுத்வப்ராப்தாவபி அவித்³யாநிவ்ருத்த்யர்த²மிஷ்யமாணஸத்தாநிஶ்சயரூபதத்ஸாக்ஷாத்காரஹேதுத்வம் ஶ்ரவணஸ்ய ந ப்ராப்தம் இதி வாச்யம் । விசாரமாத்ரஸ்ய விசார்யநிர்ணயஹேதுத்வஸ்ய ப்³ரஹ்மப்ரமாணஸ்ய தத்ஸாக்ஷாத்காரஹேதுத்வஸ்ய ச ப்ராப்தௌ விசாரிதவேதா³ந்தஶப்³த³ஜ்ஞாநரூபஸ்ய ஶ்ரவணஸ்ய தத்³தே⁴துத்வப்ராப்தே: । ந ச உக்தோப⁴யதோ வ்யபி⁴சார: । ஸஹகாரிவைகல்யேநாந்வயவ்யபி⁴சாரஸ்யாதோ³ஷத்வாத் , ஜாதிஸ்மரஸ்ய ஜந்மாந்தரஶ்ரவணாத் , ப²லஸம்ப⁴வேந வ்யதிரேகவ்யபி⁴சாராபா⁴வாத் । அந்யதா² வ்யபி⁴சாரேணைவ ஹேதுத்வபா³தே⁴ ஶ்ருத்யாபி தத்ஸாத⁴நதாஜ்ஞாநாஸம்ப⁴வாத் । க⁴டஸாக்ஷாத்காரே சக்ஷுரதிரேகேண த்வகி³ந்த்³ரியமிவ ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரே ஶ்ரவணாதிரேகேண உபாயாந்தரமஸ்தீதி ஶங்காயாம் வ்யதிரேகவ்யபி⁴சாரஸ்யாபி அதோ³ஷத்வாத் । ததா² ச ப்ராப்தத்வாந்நாபூர்வவிதி⁴: ।
அத ஏவ
‘ஆவ்ருத்திரஸக்ருது³பதே³ஶாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 4 । 1 । 1) இத்யதி⁴கரணபா⁴ஷ்யே ‘த³ர்ஶநபர்யவஸாநாநி ஹி ஶ்ரவணாதீ³ந்யாவர்த்யமநாநி த்³ருஷ்டார்தா²நி ப⁴வந்தி, யதா² அவகா⁴தாதீ³நி தண்டு³லநிஷ்பத்திபர்யவஸாநாநி’ இதி ஶ்ரவணஸ்ய ப்³ரஹ்மத³ர்ஶநார்த²ஸ்ய த்³ருஷ்டார்த²தயா தா³ர்ஶபூர்ணமாஸிகாவகா⁴தந்யாயப்ராப்தாவ்ருத்த்யுபதே³ஶ: । அபூர்வவிதி⁴த்வே து ஸ ந ஸங்க³ச்ச²தே ஸர்வௌஷதா⁴வகா⁴தவத் । அக்³நிசயநே ‘ஸர்வௌஷத⁴ஸ்ய பூரயித்வா(அ)வஹந்தி அதை²தது³பத³தா⁴தி ।’ இதி உபதே⁴யோலூக²லஸம்ஸ்காரார்த²த்வேந விஹிதஸ்யாவகா⁴தஸ்ய த்³ருஷ்டார்த²த்வாபா⁴வாந்நாவ்ருத்திரிதி ஹி தந்த்ரலக்ஷணே ஸ்தி²தம்
(ஜை.ஸூ. 11 । 1 । 6) ।
அத²வா
‘ஜுஷ்டம் யதா³ பஶ்யத்யந்யமீஶமஸ்ய மஹிமாநமிதி வீதஶோக:’ (மு.உ. 3 । 1 । 2) இத்யாதி³ஶ்ரவணாத் பி⁴ந்நாத்மஜ்ஞாநாந்முக்திரிதிப்⁴ரமஸம்ப⁴வேந முக்திஸாத⁴நஜ்ஞாநாய பி⁴ந்நாத்மவிசாரரூபே ஶாஸ்த்ராந்தரஶ்ரவணே(அ)பி பக்ஷே ப்ரவ்ருத்திஸ்ஸ்யாதி³தி அத்³வைதாத்மபரவேதா³ந்தஶ்ரவணாநியமவிதி⁴ரயமஸ்து । இஹ ஆத்மஶப்³த³ஸ்ய
‘இத³ம் ஸர்வம் யத³யமாத்மா’ (ப்³ரு.உ. 2 । 4 । 6) இத்யாதி³ப்ரகரணபர்யாலோசநயா அத்³விதீயாத்மபரத்வாத் । ந ஹி வஸ்துஸத்ஸாத⁴நாந்தரப்ராப்தாவேவ நியமவிதி⁴ரிதி குலத⁴ர்ம: ; யேந வேதா³ந்தஶ்ரவணநியமார்த²வத்த்வாய நியமாத்³ருஷ்டஜந்யஸ்வப்ரதிப³ந்த⁴ககல்மஷநிவ்ருத்தித்³வாரா ஸத்தாநிஶ்சயரூபப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரஸ்ய வேதா³ந்தஶ்ரவணைகஸாத்⁴யத்வஸ்யாப்⁴யுபக³ந்தவ்யத்வேந தத்ர வஸ்துத: ஸாத⁴நாந்தராபா⁴வாந்ந நியமவிதி⁴ர்யுஜ்யத இதி ஶங்க்யேத । கிம் து யத்ர ஸாத⁴நாந்தரதயா ஸம்பா⁴வ்யமாநஸ்ய பக்ஷே ப்ராப்த்யா விதி⁴த்ஸிதஸாத⁴நஸ்ய பாக்ஷிக்யப்ரப்திர்நிவாரயிதும் ந ஶக்யதே தத்ர நியமவிதி⁴:, தாவதைவ அப்ராப்தாம்ஶபரிபூரணஸ்ய தத்ப²லஸ்ய ஸித்³தே⁴: ।
அத²வா - கு³ருமுகா²தீ⁴நாதி³வ நிபுணஸ்ய ஸ்வப்ரயத்நமாத்ரஸாத்⁴யாத³பி வேதா³ந்தவிசாராத் ஸம்ப⁴வதி ஸத்தாநிஶ்சயரூபம் ப்³ரஹ்மாபரோக்ஷஜ்ஞாநம் । கிம் து கு³ருமுகா²தீ⁴தவேதா³ந்தவாக்யஶ்ரவணநியமாத்³ருஷ்டம் அவித்³யாநிவ்ருத்திம் ப்ரதி கல்மஷநிராஸேநோபயுஜ்யத இதி தத³பா⁴வேந ப்ரதிப³த்³த⁴ம் அவித்³யாமநிவர்தயத் பரோக்ஷஜ்ஞாநகல்பமவதிஷ்ட²தே । ந ச ஜ்ஞாநோத³யே அஜ்ஞாநாநிவ்ருத்த்யநுபபத்தி: । ப்ரதிப³ந்த⁴காபா⁴வஸ்ய ஸர்வத்ராபேக்ஷிதத்வேந ஸத்யபி ப்ரத்யக்ஷவிஶேஷத³ர்ஶநே உபாதி⁴நா ப்ரதிப³ந்தா⁴த் ப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரமாநிவ்ருத்திவத் தத³நிவ்ருத்த்யுபபத்தே: । ஏவம் ச லிகி²தபாடா²தி³நாபி ஸ்வாத்⁴யாயக்³ரஹணப்ரஸக்தௌ கு³ருமுகா²தீ⁴நாத்⁴யயநநியமவிதி⁴வத் ஸ்வப்ரயத்நமாத்ரபூர்வகஸ்யாபி வேத³ந்தவிசாரஸ்ய ஸத்தாநிஶ்சயரூபப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரார்த²த்வேந பக்ஷே ப்ராப்தௌ கு³ருமுகா²தீ⁴நஶ்ரவணநியமவிதி⁴ரஸ்து । ந ச
‘தத்³விஜ்ஞாநார்த²ம் ஸ கு³ருமேவாபி⁴க³ச்சே²த்’ (மு.உ. 1 । 2 । 12) இதி கு³ரூபஸத³நவிதி⁴நைவ கு³ருரஹிதவிசாரவ்யாவ்ருத்திஸித்³தே⁴ர்விப²லோ நியமவிதி⁴ரிதி ஶங்க்யம் । கு³ரூபஸத³நஸ்ய ஶ்ரவணாங்க³தயா ஶ்ரவணவித்⁴யபா⁴வே தத்³விதி⁴ரேவ நாஸ்தீதி தேந தஸ்ய வைப²ல்யாப்ரஸக்தே: । அந்யதா² அத்⁴யயநாங்க³பூ⁴தோபக³மநவிதி⁴நைவ லிகி²தபாடா²தி³வ்யாவ்ருத்திரிதி அத்⁴யயநநியமோ(அ)பி விப²ல: ஸ்யாத் ।
அத²வா அத்³வைதாத்மபரபா⁴ஷாப்ரப³ந்த⁴ஶ்ரவணஸ்ய பக்ஷே ப்ராப்த்யா வேதா³ந்தஶ்ரவணே நியமவிதி⁴ரஸ்து । ந ச ‘நம்லேச்சி²தவை’ இத்யாதி³நிஷேதா⁴தே³வ தத³ப்ராப்தி: । ஶாஸ்த்ரவ்யுத்பத்திமாந்த்³யாத் வேதா³ந்தஶ்ரவணமஶக்யமிதி புருஷார்த²நிஷேத⁴முல்லங்க்⁴யாபி பா⁴ஷாப்ரப³ந்தே⁴நாத்³வைதம் ஜிஜ்ஞாஸமாநஸ்ய தத்ர ப்ரவ்ருத்திஸம்ப⁴வேந நியமவிதே⁴ரர்த²வத்த்வோபபத்தே: । ’அப்⁴யுபக³ம்யதே ஹி கத்ரதி⁴கரணே’ (ஜை.ஸூ. 3 । 4 । 12) வ்யுத்பாதி³தம் புருஷார்தே² அந்ருதவத³நநிஷேதே⁴ ஸத்யபி த³ர்ஶபூர்ணமாஸமத்⁴யே குதஶ்சித்³தே⁴தோரங்கீ³க்ருதநிஷேதோ⁴ல்லங்க⁴நஸ்ய அவிகலாம் க்ரதுஸித்³தி⁴ம் காமயமாநஸ்ய அந்ருதவத³நே ப்ரவ்ருத்தி: ஸ்யதி³தி புந: க்ரத்வர்த²தயா த³ர்ஶபூர்ணமாஸப்ரகரணே ‘நாந்ருதம் வதே³த்’ இதி நிஷேத⁴: இதி க்ரத்வர்த²தயா நிஷேத⁴ஸ்யார்த²வத்வம் ।
யத்³வா - யதா² ‘மந்த்ரைரேவ மந்த்ரார்த²ஸ்ம்ருதி: ஸாத்⁴யா’ இதி நியம: , தந்மூலககல்பஸூத்ராத்மீயக்³ரஹணகவாக்யாதீ³நாமபி பக்ஷே ப்ராப்தே: ; ததா² வேதா³ந்தமூலகேதிஹாஸபுராணபௌருஷேயப்ரப³ந்தா⁴நாமபி பக்ஷே ப்ராப்திஸம்ப⁴வாந்நியமோ(அ)யமஸ்து । ஸர்வதா² நியமவிதி⁴ரேவாயம் । ‘ஸஹகார்யந்தரவிதி⁴:’ இத்யதி⁴கரணபா⁴ஷ்யே அபூர்வத்வோக்திஸ்து நியமவிதி⁴த்வே(அ)பி பாக்ஷிகாப்ராப்திஸத்³பா⁴வாத் தத³பி⁴ப்ராயா இதி தத்ரைவ பக்ஷேணேதி பாக்ஷிகாப்ராப்திகத²நபரஸூத்ரபத³யோஜநேந ஸ்பஷ்டீக்ருதம் - இதி விவரணாநுஸாரிண: ॥
க்ருதஶ்ரவணஸ்ய ப்ரத²மம் ஶப்³தா³த் நிர்விசிகித்ஸம் பரோக்ஷஜ்ஞாநமேவோத்பத்³யதே । ஶப்³த³ஸ்ய பரோக்ஷஜ்ஞாநஜநநஸ்வாபா⁴வ்யேந க்ல்ருப்தஸாமர்த்²யாநதிலங்க⁴நாத் । பஶ்சாத் க்ருதமநநநிதி³த்⁴யாஸநஸ்ய ஸஹகாரிவிஶேஷஸம்பந்நாத் தத ஏவ அபரோக்ஷஜ்ஞாநம் ஜாயதே । தத்தாம்ஶகோ³சரஜ்ஞாநஜநநாஸமர்த²ஸ்யாபீந்த்³ரியஸ்ய ஸத்ஸமர்த²ஸம்ஸ்காரஸாஹித்யாத் ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞாநஜநகத்வவத் ஸ்வதோ(அ)பரோக்ஷஜ்ஞாநஜநநாஸமர்த²ஸ்யாபி ஶப்³த³ஸ்ய விது⁴ரபரிபா⁴விதகாமிநீஸாக்ஷாத்காரஸ்த²லே தத்ஸமர்த²த்வேநக்ல்ருப்தபா⁴வநாப்ரசயஸாஹித்யாத³பரோக்ஷஜ்ஞாநஜநகத்வம் யுக்தம் । ததஶ்ச ஶப்³த³ஸ்ய ஸ்வதஸ்ஸ்வவிஷயே பரோக்ஷஜ்ஞாநஜநகத்வஸ்ய பா⁴வநாப்ரசயஸஹக்ருதஜ்ஞாநகரணத்வாவச்சே²தே³ந விது⁴ராந்த:கரணவத³பரோக்ஷஜ்ஞாநஜநகத்வஸ்ய ச ப்ராப்தத்வாத் பூர்வவந்நியமவிதி⁴ரிதி ததே³கதே³ஶிந: ।
வேதா³ந்தஶ்ரவணேந ந ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்கார:, கிந்து மநஸைவ ,
‘மநஸைவாநுத்³ரஷ்டவ்யம்’ (ப்³ரு.உ. 4 । 4 । 19) இதி ஶ்ருதே: । ‘ஶாஸ்த்ராசார்யோபதே³ஶஶமத³மாதி³ஸம்ஸ்க்ருதம் மந ஆத்மத³ர்ஶநே கரணம்’ இதி கீ³தாபா⁴ஷ்யவசநாச்ச । ஶ்ரவணம் து நிர்விசிகித்ஸபரோக்ஷஜ்ஞாநார்த²மிதி தாத³ர்த்²யேநைவ நியமவிதி⁴: இதி கேசித் ।
அபரோக்ஷஜ்ஞாநார்த²த்வேநைவ ஶ்ரவணே நியமவிதி⁴: । ‘த்³ரஷ்டவ்ய’ இதி ப²லகீர்தநாத் । தாத³ர்த்²யஞ்ச தஸ்ய கரணபூ⁴தமந:ஸஹகாரிதயைவ ந ஸாக்ஷாத் । ஶாப்³தா³பரோக்ஷஜ்ஞாநாநங்கீ³கரணாத் । ந ச தஸ்ய தேந ருபேண தாத³ர்த்²யம் ந ப்ராப்தமித்யபூர்வவிதி⁴த்வப்ரஸங்க³: । ஶ்ராவணேஷு ஷட்³ஜாதி³ஷு ஸமாரோபிதபரஸ்பராவிவேகநிவ்ருத்த்யர்த²கா³ந்த⁴ர்வஶாஸ்த்ரஶ்ரவணஸஹக்ருதஶ்ரோத்ரேண பரஸ்பராஸங்கீர்ணதத்³யாதா²ர்த்²யாபரோக்ஷ்யத³ர்ஶநேந, ப்ரகாஶமாநே வஸ்துநி ஆரோபிதாவிவேகநிவ்ருத்த்யர்த²ஶாஸ்த்ரஸத்³பா⁴வே தச்ச்²ரவணம் தத்ஸாக்ஷாத்காரஜநகேந்த்³ரியஸஹகாரிபா⁴வேநோபயுஜ்யத இத்யஸ்ய க்ல்ருப்தத்வாத் இதி அபரே ।
வேதா³ந்தவாக்யாநாம் அத்³விதீயே ப்³ரஹ்மணி தாத்பர்யநிர்ணயாநுகூலந்யாயவிசாராத்மகசேதோவ்ருத்திவிஶேஷரூபஸ்ய ஶ்ரவணஸ்ய ந ப்³ரஹ்மணி பரோக்ஷமபரோக்ஷம் வா ஜ்ஞாநம் ப²லம் , தஸ்ய ஶப்³தா³தி³ப்ரமாணப²லத்வாத் । ந ச உக்தரூபவிசாராவதா⁴ரிததாத்பர்யவிஶிஷ்டஶப்³த³ஜ்ஞாநமேவ ஶ்ரவணமஸ்து தஸ்ய ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநம் ப²லம் யுஜ்யதே இதி வாச்யம் , ஜ்ஞாநே வித்⁴யநுபபத்தே: ।ஶ்ரவணவிதே⁴ர்விசாரகர்தவ்யதாவிதா⁴யகஜிஜ்ஞாஸாஸூத்ரமூலத்வோபக³மாச்ச । ஊஹாபோஹாத்மகமாநஸக்ரியாரூபவிசாரஸ்யைவ ஶ்ரவணத்வௌசித்யாத் । ந ச விசாரஸ்யைவ தாத்பர்யநிர்ணயத்³வாரா தஜ்ஜந்யதாத்பர்யப்⁴ரமாதி³புருஷாபராத⁴ரூபப்ரதிப³ந்த⁴கவிக³மத்³வாரா வா ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநம் ப²லமஸ்த்விதி வாச்யம் । தாத்பர்யஜ்ஞாநஸ்ய ஶாப்³த³ஜ்ஞாநே காரணத்வாநுபக³மாத் கார்யே க்கசித³பி ப்ரதிப³ந்த⁴காபா⁴வஸ்ய காரணத்வாநுபக³மாச்ச தயோர்த்³வாரத்வாநுபபத்தே: । ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்ய விசாரரூபாதிரிக்தகாரணகத்வே தத்ப்ராமாண்யஸ்ய பரதஸ்த்வாபத்தேஶ்ச । தஸ்மாத் தாத்பர்யநிர்ணயத்³வரா பருஷாபராத⁴நிராஸார்த²த்வேநைவ விசாரரூபே ஶ்ரவணே நியமவிதி⁴: । ‘த்³ரஷ்டவ்ய:’ இதி து த³ர்ஶநார்ஹத்வேந ஸ்துதிமாத்ரம் ந ஶ்ரவணப²லஸங்கீர்தநம் இதி ஸங்க்ஷேபஶாரீரகாநுஸாரிண: ।
ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநார்த²ம் வேதா³ந்தஶ்ரவணே ப்ரவ்ருத்தஸ்ய சிகித்ஸாஜ்ஞாநார்த²ம் சரகஸுஶ்ருதாதி³ஶ்ரவணே ப்ரவ்ருத்தஸ்யேவ மத்⁴யே வ்யாபாராந்தரே(அ)பி ப்ரவ்ருத்தி: ப்ரஸஜ்யேத இதி தந்நிவ்ருத்திப²லக: ‘ஶ்ரோதவ்ய:’ இதி பரிஸங்க்²யாவிதி⁴: ।
‘ப்³ரஹ்மஸம்ஸ்தோ²(அ)ம்ருதத்வமேதி’ (சா².உ. 2 । 23 । 1) இதி சா²ந்தோ³க்³யே அநந்யவ்யாபாரத்வஸ்ய முக்த்யுபாயத்வாவதா⁴ரணாத் , ஸம்பூர்வஸ்ய திஷ்ட²தே: ஸமாப்திவாசிதயா ப்³ரஹ்மஸம்ஸ்தா²ஶப்³த³ஶப்³தி³தாயா ப்³ரஹ்மணி ஸமாப்தே: அநந்யவ்யாபாரரூபத்வாத் ।
‘தமேவைகம் ஜாநத² ஆத்மாநமந்யா வாசோ விமுஞ்சத²’ (மு.உ. 2 । 2 । 5) இத்யாத²ர்வணே கண்ட²த ஏவ வ்யாபாராந்தரப்ரதிஷேதா⁴ச்ச , ‘ஆஸுப்தேராம்ருதே: காலம் நயேத்³வேதா³ந்தசிந்தயா’ இத்யாதி³ஸ்ம்ருதேஶ்ச । ந ச ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநாநுபயோகி³நோ வ்யாபாராந்தரஸ்ய ஏகஸ்மிந் ஸாத்⁴யே ஶ்ரவணேந ஸஹ ஸமுச்சித்ய ப்ராப்த்யபா⁴வாத் ந தந்நிவ்ருத்த்யர்த²: பரிஸங்க்²யாவிதி⁴ர்யுஜ்யத இதி வாச்யம் ।
’ஸஹகார்யந்தரவிதி⁴:’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 47) இத்யாதி³ஸூத்ரே ‘யஸ்மாத் பக்ஷே பே⁴த³த³ர்ஶநப்ராப³ல்யாந்ந ப்ராப்நோதி தஸ்மாந்நியமவிதி⁴:’ இதி தத்³பா⁴ஷ்யே ச க்ருதஶ்ரவணஸ்ய ஶாப்³த³ஜ்ஞாநமாத்ராத் க்ருதக்ருத்யதாம் மந்வாநஸ்ய அவித்³யாநிவர்தகஸாக்ஷாத்காரோபயோகி³நி நிதி³த்⁴யாஸநே ப்ரவ்ருத்திர்ந ஸ்யாதி³தி அதத்ஸாத⁴நபக்ஷப்ரப்திமாத்ரேண நிதி³த்⁴யாஸநே நியமவிதே⁴ரப்⁴யுபக³ததயா தந்ந்யாயேந அஸாத⁴நஸ்ய ஸமுச்சித்ய ப்ராப்தாவபி தந்நிவ்ருத்திப²லகஸ்ய பரிஸங்க்²யாவிதே⁴: ஸம்ப⁴வாதி³தி ।
‘நியம: பரிஸங்க்²யா வா வித்⁴யர்தோ²(அ)த்ர ப⁴வேத் , யத: । அநாத்மாத³ர்ஶநேநைவ பராத்மாநமுபாஸ்மஹே ॥’ (நை.ஸி. 1 । 88) இதி வர்திகவசநாநுஸாரிண: கிசித் ஆஹு: ॥
‘ஆத்மா ஶ்ரோதவ்ய:’ இதி மநநாதி³வத் ஆத்மவிஷயகத்வேந நிப³த்⁴யமாநம் ஶ்ரவணம் ஆக³மாசார்யோபதே³ஶஜந்யமாத்மவிஷயம் ஜ்ஞாநமேவ ந தாத்பர்யவிசாரரூபம் இதி ந தத்ர கோ(அ)பி விதி⁴: । அத ஏவ
ஸமந்வயஸூத்ரே (ப்³ர.ஸூ. 1 । 1 । 4) ஆத்மஜ்ஞாநவிதி⁴நிராகரணாநந்தரம் பா⁴ஷ்யம் "கிமர்தா²நி தர்ஹி ‘ஆத்மா வா அரே த்³ரஷ்டவ்ய:’ இத்யாதீ³நி வசநாநி விதி⁴ச்சா²யாநி ? ஸ்வபா⁴விகப்ரவ்ருத்திவிஷயவிமுகீ²கரணார்த²நீதி ப்³ரூம:" இத்யாதி³ ।
யதி³ ச வேதா³ந்ததாத்பர்யவிசார: ஶ்ரவணம் ததா³ தஸ்ய தாத்பர்யநிர்ணயத்³வாரா வேதா³ந்ததாத்பர்யப்⁴ரமஸம்ஶயரூபப்ரதிப³ந்த⁴கநிராஸ ஏவ ப²லம் ந ப்ரதிப³ந்த⁴காந்தரநிராஸோ ப்³ரஹ்மாவக³மோ வா । தத்ப²லகத்வம் ச தஸ்ய லோகத ஏவ ப்ராப்தம் , ஸாத⁴நாந்தரம் ச கிஞ்சித்³விகல்ப்ய ஸமுச்சித்ய வா ந ப்ராப்தம் , இதி ந தத்ர விதி⁴த்ரயஸ்யாப்யவகாஶ: ।
விசாரவித்⁴யபா⁴வே(அ)பி விஜ்ஞாநார்த²தயா விதீ⁴யமாநம் கு³ரூபஸத³நம் த்³ருஷ்டத்³வாரஸம்ப⁴வே அத்³ருஷ்டகல்பநாயோகா³த் கு³ருமுகா²தீ⁴நவேதா³ந்தவிசாரத்³வாரைவ விஜ்ஞாநார்த²ம் பர்யவஸ்யதீதி । அத ஏவ ஸ்வப்ரயத்நஸாத்⁴யவிசாரவ்யாவ்ருத்தி: । அத்⁴யயநவித்⁴யபா⁴வே து உபக³மநம் விதீ⁴யமாநம் அக்ஷராவாப்த்யர்த²த்வேநாவிதீ⁴யமாநத்வாத் ந தத³ர்த²ம் கு³ருமுகோ²ச்சாரணாநுச்சாரணமத்⁴யயநம் த்³வாரீகரோதீதி லிகி²தபாடா²தி³வ்யாவ்ருத்த்யஸித்³தே⁴: ஸப²லோ(அ)த்⁴யயநநியமவிதி⁴: ।
ந ச தாத்பர்யப்⁴ரமாதி³நிராஸாய வேதா³ந்தவிசாரார்தி²ந: கதா³சித் த்³வைதஶாஸ்த்ரே(அ)பி ப்ரவ்ருத்தி: ஸ்யாத் , தத்ராபி தத³பி⁴மதயோஜநயா வேதா³ந்தவிசாரஸத்த்வாத் , இத்யத்³வைதாத்மபரவேதா³ந்தவிசாரநியமவிதி⁴ரர்த²வாநிதி வாச்யம் । ஸ்வயமேவ தாத்பர்யப்⁴ரமஹேதோஸ்தஸ்ய தந்நிராஸகத்வாபா⁴வேந ஸாத⁴நாந்தரப்ராப்த்யபா⁴வாத் । தந்நிராஸகத்வப்⁴ரமேண தத்ராபி கஸ்யசித் ப்ரவ்ருத்தி: ஸ்யாத் இத்யேதாவதா ஶ்ரோதவ்ய இதி நியமவிதே⁴ரப்⁴யுபக³ம: இத்யபி ந । ஈஶ்வராநுக்³ரஹலப்³தா⁴த்³வைதஶ்ரத்³தா⁴ரஹிதஸ்ய ஶ்ரோதவ்யவாக்யே(அ)பி பராபி⁴மதயோஜநயா ஸத்³விதீயாத்மவிசாரவிதி⁴பரத்வப்⁴ரமஸம்ப⁴வேந ப்⁴ரமப்ரயுக்தாயா அந்யத்ர ப்ரவ்ருத்தே: விதி⁴ஶதேநாப்யபரிஹார்யத்வாத் ।
ந ச வ்யாபாராந்தரநிவ்ருத்த்யர்தா² பரிஸங்க்²யேதி வாச்யம் । அஸந்ந்யாஸிநோ வ்யாபாராந்தரநிவ்ருத்தேரஶக்யத்வாத் , ஸந்ந்யாஸிநஸ்தந்நிவ்ருத்த: ப்³ரஹ்மஸம்ஸ்த²யா ஸஹ ஸந்ந்யாஸவிதா⁴யகேந ‘ப்³ரஹ்மஸம்ஸ்தோ²(அ)ம்ருதத்வமேதி’ இதி ஶ்ருத்யந்தரேண ஸித்³த⁴தயா, ஸந்ந்யாஸவிதா⁴யகஶ்ருத்யந்தரமபேக்ஷ்ய ஶ்ரோதவ்யவாக்யேந தஸ்ய வ்யாபாராந்தரநிவ்ருத்த்யுபதே³ஶஸ்ய வ்யர்த²த்வாத் ।
ந ச விசாரவித்⁴யஸம்ப⁴வே(அ)பி விசாரவிஷயவேதா³ந்தநியமவிதி⁴: ஸம்ப⁴வதி பா⁴ஷாப்ரப³ந்தா⁴தி³வ்யாவர்த்யஸத்த்வாத் இதி ஶங்க்யம் । ஸந்நிதா⁴நாதே³வ வேதா³ந்தநியமஸ்ய லப்³த⁴த்வேந விதி⁴விஷயத்வாயோகா³த் , ‘ஸ்வாத்⁴யாயோ(அ)த்⁴யேதவ்ய:’ இத்யர்தா²வபோ³தா⁴ர்த²நியமவிதி⁴ப³லாதே³வ அத்⁴யயநக்³ருஹீதவேதோ³த்பாதி³தம் வேதா³ர்த²ஜ்ஞாநம் ப²லபர்யவஸாயி ந காரணாந்தரோத்பாதி³தம் இத்யஸ்யார்த²ஸ்ய லப்³த⁴த்வேந வேதா³ர்தே² ப்³ரஹ்மணி மோக்ஷாய ஜ்ஞாதவ்யே பா⁴ஷாப்ரப³ந்தா⁴தீ³நாமப்ராப்தேஶ்ச ।
ந ச ‘ஸஹகார்யந்தரவிதி⁴:’ இத்யதி⁴கரணே பாண்டி³த்யபா³ல்யமௌநஶப்³தி³தேஷு ஶ்ரவணமநநநிதி³த்⁴யாஸநேஷு விதி⁴ரப்⁴யுபக³த இதி வாச்யம் । விசாரே விசார்யதாத்பர்யநிர்ணயஹேதுத்வஸ்ய வஸ்துஸித்³த்⁴யநுகூலயுக்த்யநுஸந்தா⁴நரூபே மநநே தத்ப்ரத்யயாப்⁴யாஸரூபே நிதி³த்⁴யாஸநே ச வஸ்த்வவக³மவைஶத்³யஹேதுத்வஸ்ய ச லோகஸித்³த⁴த்வேந தேஷு வித்⁴யநபேக்ஷணாத் । விதி⁴ச்சா²யார்த²வாத³ஸ்யேவ ப்ரஶம்ஸாத்³வாரா ப்ரவ்ருத்த்யதிஶயகரத்வமாத்ரேண தத்ர விதி⁴த்வவ்யவஹாராத் ।
ஏவம் ச ஶ்ரவணவித்⁴யபா⁴வாத் கர்மகாண்ட³விசாரவத் ப்³ரஹ்மகாண்ட³விசாரோ(அ)ப்யத்⁴யயநவிதி⁴ மூல: இதி ஆசார்யவாசஸ்பதிபக்ஷாநுஸாரிண: ॥
ப்³ரஹ்மலக்ஷணவிசார:
அந்யே து ஜந்மகாரணத்வஸ்ய ஸ்தி²திகாரணத்வஸ்ய ச நிமித்தஸாதா⁴ரண்யாத் உபாதா³நத்வப்ரத்யாயநாய ப்ரபஞ்சஸ்ய ப்³ரஹ்மணி லயோ த³ர்ஶித: । அஸ்து ப்³ரஹ்ம ஜக³து³பாதா³நம் , தஜ்ஜந்மநி க⁴டஜந்மநி குலாலவத் தத்ஸ்தி²தௌ ராஜ்யஸ்தே²மநி ராஜவத் உபதா³நாத³ந்யதே³வ நிமித்தம் ப⁴விஷ்யதீதி ஶங்காவ்யவச்சே²தா³ய தஸ்யைவ ஜக³ஜ்ஜநநஜீவநநியாமகத்வமுக்தம் । ததா² சைகமேவேத³ம் லக்ஷணம் அபி⁴ந்நநிமித்தோபாதா³நதயா அத்³விதீயம் ப்³ரஹ்ம உபலக்ஷயதீத்யாஹு: ।
ப்³ரஹ்மணஶ்ச உபாதா³நத்வம் அத்³விதீயகூடஸ்த²சைதந்யரூபஸ்ய ந பரமாணூநாமிவாரம்ப⁴கத்வரூபம் , ந வா ப்ரக்ருதேரிவ பரிணாமித்வரூபம் , கிம் து அவித்³யயா வியதா³தி³ப்ரபஞ்சரூபேண விவர்தமாநத்வலக்ஷணம் । வஸ்துந: தத்ஸமஸத்தாகோ(அ)ந்யதா²பா⁴வ: பரிணாம: தத³ஸமஸத்தாகோ விவர்த: இதி வா, காரணஸலக்ஷணோ(அ)ந்யதா²பா⁴வ: பரிணாம: தத்³விலக்ஷணோ விவர்த: இதி வா, காரணாபி⁴ந்நம் கார்யம் பரிணாம: தத³பே⁴த³ம் விநைவ தத்³வ்யதிரேகேண து³ர்வசம் கார்யம் விவர்த: இதி வா, விவர்தபரிணாமயோர்விவேக: ॥
ஶுத்³த⁴ப்³ரஹ்மஜீவேஶ்வராணாம் மதபே⁴தே³ந ஜக³து³பாதா³நத்வநிரூபணம்
அத² ஶுத்³த⁴ம் ப்³ரஹ்ம உபாதா³நமிஷ்யதே, ஈஶ்வரரூபம் , ஜீவரூபம் வா । அத்ர ஸம்க்ஷேபஶாரீரகாநுஸாரிண: கேசிதா³ஹு: − ஶுத்³த⁴மேவோபாதா³நம் । ஜந்மாதி³ஸூத்ரதத்³பா⁴ஷ்யயோ: உபாதா³நத்வஸ்ய ஜ்ஞேயப்³ரஹ்மலக்ஷணத்வோக்தே: । ததா² ச
‘ஆத்மந ஆகாஶஸ்ஸம்பூ⁴த:’ (தை.உ. 2 । 1 । 1) இத்யாதி³காரணவாக்யேஷு ஶப³லவாசிநாமாத்மாதி³ஶப்³தா³நாம் ஶுத்³தே⁴ லக்ஷணைவேதி ॥
யதா² வியதா³தி³ப்ரபஞ்ச ஈஶ்வராஶ்ரிதமாயாபரிணாம இதி தத்ர ஈஶ்வர உபாதா³நம் , ததா² அந்த:கரணாதி³ ஜீவாஶ்ரிதாவித்³யாமாத்ரபரிணாம இதி தத்ர ஜீவ ஏவ உபாதா³நம் ।ந ச அந்த:கரணாதௌ³ மாயாகார்யமஹாபூ⁴தாநாமப்யநநுப்ரவேஶே உதா³ஹ்ருதஶ்ருதித்³வயவ்யவஸ்தா²நுபபத்தி: । கலாநாம் வித்³யயோச்சே²த³ஶ்ருதிஸ்தத்த்வவித்³த்³ருஷ்டிவிஷயா । ‘க³தா: கலா:’ இதி ஶ்ருதிஸ்து தத்த்வவிதி³ ம்ரியமாணே ஸமீபவர்திந: புருஷா: நஶ்யத்³த⁴டவத்ததீ³யஶரீராதீ³நாமபி பூ⁴ம்யாதி³ஷு லயம் மந்யந்தே இதி தடஸ்த²புருஷப்ரதீதிவிஷயா, இதி வ்யவஸ்தா²யா: கலாப்ரலயாதி⁴கரணபா⁴ஷ்யே ஸ்பஷ்டத்வாதி³தி மாயா(அ)வித்³யாபே⁴த³வாதி³ஷ்வேகதே³ஶிந: ॥
தத³பே⁴த³வாதி³ஷ்வபி கேசித் - யத்³யபி வியதா³தி³ப்ரபஞ்சஸ்ய ஈஶ்வர உபாதா³நம் , ததா²ப்யந்த:கரணாதீ³நாம் ஜீவதாதா³த்ம்யப்ரதிதே: ஜீவ ஏவோபாதா³நம் । அத ஏவ அத்⁴யாஸபா⁴ஷ்யே அந்த:கரணாதீ³நாம் ஜீவ ஏவாத்⁴யாஸோ த³ர்ஶித:, விவரணே ச ப்ரதிகர்மவ்யவஸ்தா²யாம் ப்³ரஹ்மசைதந்யஸ்யோபாதா³நதயா க⁴டாதி³ஸங்கி³த்வம் ஜீவசைதந்யஸ்ய தத³ஸங்கி³த்வே(அ)ப்யந்த:கரணாதி³ஸங்கி³த்வம் ச வர்ணிதம் - இத்யாஹு: ॥
ஜீவ ஏவ ஸ்வப்நத்³ரஷ்ட்ருவத் ஸ்வஸ்மிந்நீஶ்வரத்வாதி³ஸர்வகல்பகத்வேந ஸர்வகாரணம் இத்யபி கேசித் ।
மாயாயா: ஜக³த்காரணத்வவிசார:
அத² ‘மாயாம் து ப்ரக்ருதிம் வித்³யாத்’ இதி ஶ்ருதே:, மாயாஜாட்³யஸ்ய க⁴டாதி³ஷ்வநுக³மாச்ச மாயா ஜக³து³பாதா³நம் ப்ரதீயதே । கத²ம் ப்³ரஹ்மோபாதா³நம் ?
அத்ராஹு: பதா³ர்த²தத்த்வநிர்ணயகாரா: −ப்³ரஹ்ம மாயா சேத்யுப⁴யமுபாதா³நமித்யுப⁴யஶ்ருத்யுபபத்தி: । ஸத்தாஜாட்³யரூபோப⁴யத⁴ர்மாநுக³த்யுபபத்திஶ்ச । தத்ர ப்³ரஹ்ம விவர்தமாநதயா உபாதா³நம் , அவித்³யா பரிணமமாநதயா । ந ச விவர்தாதி⁴ஷ்டா²நே பாரிபா⁴ஷிகமுபாதா³நத்வம் । ஸ்வாத்மநி கார்யஜநிஹேதுத்வஸ்யோபாதா³நலக்ஷணஸ்ய தத்ராப்யவிஶேஷாதி³தி ॥
கேசித் உக்தாமேவ ப்ரக்ரியாமாஶ்ரித்ய விவர்தபரிணாமோபாதா³நத்³வயஸாதா⁴ரணமந்யல்லக்ஷணமாஹு:− ஸ்வாபி⁴ந்நகார்யஜநகத்வமுபாதா³நத்வம் । அஸ்தி ச ப்ரபஞ்சஸ்ய ஸத்³ரூபேண ப்³ரஹ்மணா விவர்தமாநேந, ஜடே³நாஜ்ஞாநேந பரிணாமிநா ச, அபே⁴த³: । ‘ஸந் க⁴ட:, ஜடோ³ க⁴ட:’ இதி ஸாமாநாதி⁴கரண்யாநுப⁴வாத் । ந ச
‘தத³நந்யத்வமாரம்ப⁴ணஶப்³தா³தி³ப்⁴ய:’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 1 । 14) இதி ஸூத்ரே ‘அநந்யத்வம் வ்யதிரேகேணாபா⁴வ:’ ‘ந க²ல்வநந்யத்வமித்யபே⁴த³ம் ப்³ரூம: கிம் து பே⁴த³ம் வ்யாஸேதா⁴ம:’ இதி பா⁴ஷ்யபா⁴மதீநிப³ந்த⁴நாப்⁴யாம் ப்ரபஞ்சஸ்ய ப்³ரஹ்மாபே⁴த³நிஷேதா⁴த் அபே⁴தா³ப்⁴யுபக³மே அபஸித்³தா⁴ந்த இதி வாச்யம் । தயோர்ப்³ரஹ்மரூபத⁴ர்மிஸமாநஸத்தாகாபே⁴த³நிஷேதே⁴ தாத்பர்யேண ஶுக்திரஜதயோரிவ ப்ராதீதிகாபே⁴தா³ப்⁴யுபக³மே(அ)பி விரோதா⁴பா⁴வாதி³தி ॥
ஸங்க்ஷேபஶாரீரகக்ருதஸ்து - ப்³ரஹ்மைவோபாதா³நம் , கூடஸ்த²ஸ்ய ஸ்வத: காரணத்வாநுபபத்தே: மாயா ‘த்³வாரகாரணம் , அகாரணமபி த்³வாரம் கார்யே(அ)நுக³ச்ச²தி, ம்ருத³ இவ தத்³க³தஶ்லக்ஷ்ணத்வாதே³ரபி க⁴டே அநுக³மத³ர்ஶநாத்’ , இத்யாஹு: ॥
வாசஸ்பதிமிஶ்ராஸ்து - ஜீவாஶ்ரிதமாயாவிஷயீக்ருதம் ப்³ரஹ்ம ஸ்வத ஏவ ஜாட்³யாஶ்ரயப்ரபஞ்சாகாரேண விவர்தமாநதயா உபாதா³நமிதி மாயா ஸஹகாரிமாத்ரம் , ந கார்யாநுக³தத்³வாரகாரணம் இத்யாஹு: ॥
ஸித்³தா⁴ந்தமுக்தாவலீக்ருதஸ்து - மாயாஶக்திரேவோபாதா³நம் , ந ப்³ரஹ்ம । ‘
ததே³தத் ப்³ரஹ்மாபூர்வமநபரமபா³ஹ்யம்’ (ப்³ரு.உ. 2 । 5 । 19) ‘ந தஸ்ய கார்யம் கரணம் ச வித்³யதே’ (ஶ்வே.உ. 6 । 8) இத்யாதி³ஶ்ருதே: । ஜகு³து³பாதா³நமாயாதி⁴ஷ்டா²நத்வேந து உபசாராத் உபாதா³நம் , தாத்³ருஶமேவோபாதா³நத்வம் லக்ஷணே விவக்ஷிதம் இத்யாஹு: ॥
ஜீவேஶ்வரயோ: மதபே⁴தே³ந ஸ்வரூபநிரூபணம்
அத² க ஈஶ்வர: கஶ்ச ஜீவ: । அத்ரோக்தம் ப்ரகடார்த²விவரணே − அநாதி³ரநிர்வாச்யா பூ⁴தப்ரக்ருதி: சிந்மாத்ரஸம்ப³ந்தி⁴நீ மாயா । தஸ்யாம் சித்ப்ரதிபி³ம்ப³ ஈஶ்வர:, தஸ்யா ஏவ பரிச்சி²ந்நாநந்தப்ரதே³ஶேஷு ஆவரணவிக்ஷேபஶக்திமத்ஸு அவித்³யாபி⁴தா⁴நேஷு சித்ப்ரதிபி³ம்போ³ ஜீவ இதி ॥
தத்த்வவிவேகே து - த்ரிகு³ணாத்மிகாயா மூலப்ரக்ருதே: ‘ஜீவேஶாவாபா⁴ஸேந கரோதி மாயா சாவித்³யா ச ஸ்வயமேவ ப⁴வதி’ (ந்ரு.உ. 9 । 3) இதி ஶ்ருதிஸித்³தௌ⁴ த்³வௌ ரூபபே⁴தௌ³ । ரஜஸ்தமோ(அ)நபி⁴பூ⁴தஶுத்³த⁴ஸத்வப்ரதா⁴நா மாயா, தத³பி⁴பூ⁴தமலிநஸத்வப்ரதா⁴நா அவித்³யா, இதி மாயாவித்³யாபே⁴த³ம் பரிகல்ப்ய, மாயாப்ரதிபி³ம்ப³ ஈஶ்வர: அவித்³யாப்ரதிபி³ம்போ³ ஜீவ: − இத்யுக்தம் ॥
ஏகைவ மூலப்ரக்ருதி: விக்ஷேபப்ராதா⁴ந்யேந மாயாஶப்³தி³தா ஈஶ்வரோபாதி⁴: । ஆவரணப்ராதா⁴ந்யேந அவித்³யா(அ)ஜ்ஞாநஶப்³தி³தா ஜீவோபாதி⁴: । அத ஏவ தஸ்யா ஜீவேஶ்வரஸாதா⁴ரணசிந்மாத்ரஸம்ப³ந்தி⁴த்வே(அ)பி ஜீவஸ்யைவ ‘அஜ்ஞோ(அ)ஸ்மி’இத்யஜ்ஞாநஸம்ப³ந்தா⁴நுப⁴வ: நேஶ்வரஸ்ய - இதி ஜீவேஶ்வரவிபா⁴க³: க்வசித் உபபாதி³த: ।
ஸம்க்ஷேபஶாரீரகே து - ‘கார்யோபாதி⁴ரயம் ஜீவ: காரணோபாதி⁴ரீஶ்வர:’ இதி ஶ்ருதிமநுஸ்ருத்ய அவித்³யாயாம் சித்ப்ரதிபி³ம்ப³ ஈஶ்வர: । அந்த:கரணே சித்ப்ரதிபி³ம்போ³ ஜீவ: । ந ச − அந்த:கரணரூபேண த்³ரவ்யேண க⁴டேநாகாஶஸ்யேவ சைதந்யஸ்யாவச்சே²த³ஸம்ப⁴வாத் தத³வச்சி²ந்நமேவ சைதந்யம் ஜீவோ(அ)ஸ்து − இதி வாச்யம் । இஹ பரத்ர ச ஜீவபா⁴வேநாவச்சே²த்³யசைதந்யப்ரதே³ஶஸ்ய பே⁴தே³ந க்ருதஹாநாக்ருதாப்⁴யாக³மப்ரஸங்கா³த் । ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்து உபாதே⁴ர்க³தாக³தயோரவச்சே²த்³யவத் ந பி⁴த்³யத இதி ப்ரதிபி³ம்ப³பக்ஷேநாயம் தோ³ஷ: −இத்யுக்தம் ।
ஏவமுக்தேஷ்வேதேஷு ஜீவேஶ்வரயோ: ப்ரதிபி³ம்ப³விஶேஷத்வபக்ஷேஷு , யத் பி³ம்ப³ஸ்தா²நீயம் ப்³ரஹ்ம தத் முக்தப்ராப்யம் ஶுத்³த⁴சைதந்யம் ॥
சித்ரதீ³பே - ‘ஜீவ ஈஶோ விஶுத்³தா⁴சித்’ இதி சித்த்ரைவித்⁴யப்ரக்ரியாம் விஹாய யதா² க⁴டாவச்சி²ந்நாகாஶோ க⁴டாகாஶ: , ததா³ஶ்ரிதே ஜலே ப்ரதிபி³ம்பி³த: ஸாப்⁴ரநக்ஷத்ரோ ஜலாகாஶ:, அநவச்சி²ந்நோ மஹாகாஶ:, மாஹாகாஶமத்⁴யவர்திநி மேக⁴மண்ட³லே வ்ருஷ்டிலக்ஷணகார்யாநுமேயேஷு ஜலரூபதத³வயவேஷு துஷாராகாரேஷு ப்ரதிபி³ம்ப³தோ மேகா⁴காஶ: , இதி வஸ்துத ஏகஸ்யாப்யாகாஶஸ்ய சாதுர்வித்⁴யம் , ததா² ஸ்தூ²லஸூக்ஷ்மதே³ஹத்³வயஸ்ய அதி⁴ஷ்டா²நதயா வர்தமாநம் தத³வச்சி²ந்நம் சைதந்யம் கூடவந்நிர்விகாரத்வேந ஸ்தி²தம் கூடஸ்த²ம் । தத்ர கல்பிதே(அ)ந்த:கரணே ப்ரதிபி³ம்பி³தம் சைதந்யம் ஸம்ஸாரயோகீ³ ஜீவ: , அநவச்சி²ந்நம் சைதந்யம் ப்³ரஹ்ம, ததா³ஶ்ரிதே மாயாதமஸி ஸ்தி²தாஸு ஸர்வப்ராணிநாம் தீ⁴வாஸநாஸு ப்ரதிபி³ம்பி³தம் சைதந்யம் ஈஶ்வர: , இதி சைதந்யஸ்ய சாதுர்வித்⁴யம் பரிகல்ப்ய அந்த:கரணதீ⁴வாஸநோபரக்தாஜ்ஞாநோபாதி⁴பே⁴தே³ந ஜீவேஶ்வரவிபா⁴கோ³ த³ர்ஶித: ।
அயம் சாபரஸ்தத³பி⁴ஹிதோ விஶேஷ:− சதுர்விதே⁴ஷு சைதந்யேஷு ஜீவ: ‘அஹம்’ இதி ப்ரகாஶமாந: கூடஸ்தே² அவித்³யாதிரோஹிதாங்கா³நந்த³ரூபவிஶேஷாம்ஶே ஶுக்தௌ ரூப்யவத³த்⁴யஸ்த: । அத ஏவ இத³ந்த்வரஜதத்வயோரிவ அதி⁴ஷ்டா²நஸாமாந்யாம்ஶாத்⁴யஸ்தவிஶேஷாம்ஶரூபயோ: ஸ்வயந்த்வாஹந்த்வயோ: ஸஹ ப்ரகாஶ: ‘ஸ்வயமஹம் கரோமி’ இத்யாதௌ³ । அஹந்த்வம் ஹி அத்⁴யஸ்தவிஶேஷாம்ஶரூபம் । புருஷாந்தரஸ்ய புருஷாந்தரே ‘அஹம்’ இதி வ்யவஹாராபா⁴வேந வ்யாவ்ருத்தத்வாத் । ஸ்வயந்த்வம் ச அந்யத்வப்ரதியோக்³யதி⁴ஷ்டா²நஸாமாந்யாம்ஶரூபம் । ‘ஸ்வயம் தே³வத³த்தோ க³ச்ச²தி’ இதி புருஷாந்தரே(அ)பி வ்யவஹாரேண அநுவ்ருத்தத்வாத் । ஏவம் பரஸ்பராத்⁴யாஸாதே³வ கூடஸ்த²ஜீவயோரவிவேகோ லௌகிகாநாம் । விவேகஸ்து தயோ: ப்³ருஹதா³ரண்யகே
‘ப்ரஜ்ஞாநக⁴ந ஏவைதேப்⁴யோ பூ⁴தேப்⁴ய: ஸமுத்தா²ய தாந்யேவாநுவிநஶ்யதி’ (ப்³ரு.உ. 4 । 5 । 13) இதி ஜீவாபி⁴ப்ராயேண உபாதி⁴விநாஶப்ரதிபாத³நேந
‘அவிநாஶீ வா அரே(அ)யமாத்மா’ (ப்³ரு.உ. 4 । 5 । 14) இதி கூடஸ்தா²பி⁴ப்ராயேணாவிநாஶப்ரதிபாத³நேந ச ஸ்பஷ்ட: । அஹமர்த²ஜீவஸ்ய விநாஶித்வே கத²மவிநாஶிப்³ரஹ்மபே⁴த³: । நேத³மபே⁴தே³ ஸாமாநாதி⁴கரண்யம் , கிந்து பா³தா⁴யாம் । யதா² ‘ய: ஸ்தா²ணுரேஷ புமாந்’ இதி புருஷத்வபோ³தே⁴ந ஸ்தா²ணுத்வபு³த்³தி⁴ர்நிவர்த்யதே, ஏவம் ‘அஹம் ப்³ரஹ்மாஸ்மி’ இதி கூடஸ்த²ப்³ரஹ்மஸ்வரூபத்வபோ³தே⁴ந அத்⁴யஸ்தாஹமர்த²ரூபத்வம் நிவர்த்யதே ।
‘யோ(அ)யம் ஸ்தா²ணு: புமாநேஷ பும்தி⁴யா ஸ்த²ணுதீ⁴ரிவ । ப்³ரஹ்மாஸ்மீதி தி⁴யா(அ)ஶேஷா ஹ்யஹம்பு³த்³தி⁴ர்நிவர்ததே ॥’ (நை.ஸி. 2 । 29) இதி நைஷ்கர்ம்யஸித்³தி⁴வசநாத் ।
யதி³ ச விவரணாத்³யுக்தரீத்யா இத³மபே⁴தே³ ஸாமாநாதி⁴கரண்யம் , ததா³ ஜீவவாசிநோ(அ)ஹம்ஶப்³த³ஸ்ய லக்ஷணயா கூடஸ்த²பரத்வம் அஸ்து । தஸ்யாநத்⁴யஸ்தஸ்ய ப்³ரஹ்மாபே⁴த³யோக்³யத்வாத் ।
ப்³ரஹ்மாநந்தே³ து - ஸுஷுப்திஸம்யோகா³த் மாண்டூ³க்யோக்த ஆநாந்த³மயோ ஜீவ இத்யுக்தம் । யதா³ ஹி ஜாக்³ரதா³தி³ஷு போ⁴க³ப்ரத³ஸ்ய கர்மண: க்ஷயே நித்³ராரூபேண விலீநமந்த:கரணம் புநர்போ⁴க³ப்ரத³கர்மவஶாத் ப்ரபோ³தே⁴ க⁴நீப⁴வதி, ததா³ தது³பாதி⁴கோ ஜீவ: விஜ்ஞாநமய இத்யுச்யதே । ஸ ஏவ பூர்வம் ஸுஷுப்திஸமயே விலீநாவஸ்தோ²பாதி⁴க: ஸந் அநந்த³மய இத்யுச்யதே । ஸ ஏவ மாண்டூ³க்யே ‘ஸுஷுப்தஸ்தா²ந:’ இத்யாதி³நா த³ர்ஶித இதி ।
ஏவம் ஸதி தஸ்ய ஸர்வேஶ்வரத்வாதி³வசநம் கத²ம் ஸங்க³ச்ச²தாம் ।
இத்த²ம் - ஸந்த்யதி⁴தை³வதமத்⁴யாத்மம் ச பரமாத்மந: ஸவிஶேஷாணி த்ரீணி த்ரீணிரூபாணி । தத்ர அதி⁴தை³வதம் த்ரீணி ஶுத்³த⁴ம் சைதந்யம் ச இதி சத்வாரி ரூபாணி சித்ரபடத்³ருஷ்டாந்தேந சித்ரதீ³பே ஸமர்தி²தாநி । யதா² - ஸ்வதஶ்ஶுப்⁴ர: படோ தௌ⁴த:, அந்நவிலிப்தோ க⁴ட்டித:, மஷ்யாகாரயுக்தோ லாஞ்சி²த:, வர்ணபூரிதோ ரஞ்ஜித:, இத்யவஸ்தா²சதுஷ்டயம் ஏகஸ்யைவ சித்ரபடஸ்ய, ததா² பரமாத்மா மாயாதத்கார்யோபாதி⁴ரஹித: ஶுத்³த⁴: மாயோபஹித ஈஶ்வர:, அபஞ்சீக்ருதபூ⁴தகார்யஸமஷ்டிஸூக்ஷ்மஶரீரோபஹிதோ ஹிரண்யக³ர்ப⁴:, பஞ்சீக்ருதபூ⁴தகார்யஸமஷ்டிஸ்தூ²லஶரீரோபஹிதோ விராட்புருஷ:, இத்யவஸ்தா²சதுஷ்டயம் ஏகஸ்யைவ பரமாத்மந: । அஸ்மிந் சித்ரபடஸ்தா²நீயே பரமாத்மநி சித்ரஸ்த²நீய: ஸ்தா²வரஜங்க³மாத்மகோ நிகி²லப்ரபஞ்ச: । யதா² சித்ரக³தமநுஷ்யாணாம் சித்ராதா⁴ரவஸ்த்ரஸத்³ருஶா வஸ்த்ராபா⁴ஸா லிக்²யந்தே, ததா² பரமாத்மாத்⁴யஸ்ததே³ஹிநாம் அதி⁴ஷ்டா²நசைதந்யஸத்³ருஶாஶ்சிதா³பா⁴ஸா: கல்ப்யந்தே, தே ச ஜீவநாமாந: ஸம்ஸரந்தி − இதி । அத்⁴யாத்மம் து விஶ்வதைஜஸப்ராஜ்ஞபே⁴தே³ந த்ரிணி ரூபாணி । தத்ர ஸுஷுப்தௌ விலீநே(அ)ந்த:காரணே அஜ்ஞாநமாத்ரஸாக்ஷீ ப்ராஜ்ஞ:, யோ(அ)யமிஹாநந்த³மய உக்த: । ஸ்வப்நே வ்யஷ்டிஸூக்ஷ்மஶரீராபி⁴மாநீ தைஜஸ: । ஜாக³ரே வ்யஷ்டிஸ்தூ²லஶரீராபி⁴மாநீ விஶ்வ: । தத்ர மாண்டூ³க்யஶ்ருதி: அஹமநுபா⁴வே ப்ரகாஶமாநஸ்யாத்மநோ விஶ்வதைஜஸப்ராஜ்ஞதுர்யாவஸ்தா²பே⁴த³ரூபம் பாத³சதுஷ்டயம்
‘ஸோ(அ)யமாத்மாசதுஷ்பாத்’ (மா.உ. 1 । 2) இத்யுபக்ஷிப்ய பூர்வபூர்வபாத³ப்ரவிலாபநேந நிஷ்ப்ரபஞ்சப்³ரஹ்மாத்மகதுர்யபாத³ப்ரதிபத்திஸௌகர்யாய ஸ்தூ²லஸூக்ஷ்மதரோபாதி⁴ஸாம்யாத் விராடா³தீ³ந் விஶ்வாதி³ஷ்வந்தர்பா⁴வ்ய
‘ஜாக³ரிதஸ்தா²நோ ப³ஹி: ப்ரஜ்ஞ:’ (மா.உ. 1 । 3) இத்யாதி³நா விஶ்வாதி³பாதா³ந்ந்யரூபயத் । அத: ப்ராஜ்ஞஶப்³தி³தே ஆநந்த³மயே ஆவ்யாக்ருதஸ்யேஶ்வரஸ்யாந்தர்பா⁴வம் விவக்ஷித்வா தஸ்ய ஸர்வேஶ்வரத்வாதி³தத்³த⁴ர்மவசநமிதி । இத்த²மேவ ப⁴க³வத்பாதை³ர்கௌ³ட³பாதீ³யவிவரணே வ்யாக்²யாதம் ।
த்³ருக்³த்³ருஶ்யவிவேகே து - சித்ரதீ³பவ்யுத்பாதி³தம் கூடஸ்த²ம் ஜீவகோடாவந்தர்பா⁴வ்ய சித்த்ரைவித்⁴யப்ரக்ரியைவாவலம்பி³தா இதி விஶேஷ: । தத்ர ஹ்யுக்தம் - ஜலாஶயதரங்க³பு³த்³பு³த³ந்யாயேந உபர்யுபரிகல்பநாத் ஜீவ: த்ரிவித⁴: - பாரமார்தி²கோ வ்யாவஹாரிக: ப்ராதிபா⁴ஸிகஶ்சேதி । தத்ர அவிச்சி²ந்ந: பாரமார்தி²கோ ஜீவ: । தஸ்மிந்நவச்சே²த³கஸ்ய கல்பிதத்வே(அ)பி அவச்சே²த்³யஸ்ய தஸ்ய அகல்பிதத்வேந ப்³ரஹ்மணோ(அ)பி⁴ந்நத்வாத் । தமாவ்ருத்யஸ்தி²தாயாம் மாயாயாம் கல்பிதே(அ)ந்த:கரணே சிதா³பா⁴ஸ: அந்த:கரணதாதா³த்ம்யாபத்த்யா ‘அஹம்’ இத்யபி⁴மந்யமாநோ வ்யாவஹாரிக: । தஸ்ய மாயிகத்வே(அ)பி யாவத்³வ்யவஹாரமநுவ்ருத்தே: । ஸ்வப்நே தமப்யாவ்ருத்த்ய ஸ்தி²தயா மாயாவஸ்தா²பே⁴த³ரூபயா நித்³ரயா கல்பிதே ஸ்வப்நதே³ஹாதௌ³ அஹமபி⁴மாநீ ப்ராதிபா⁴ஸிக: । ஸ்வப்நப்ரபஞ்சேந ஸஹ தத்³த்³ரஷ்டுர்ஜீவஸ்யாபி ப்ரபோ³தே⁴ நிவ்ருத்தே: இதி । ஏவம் ஏதே ப்ரதிபி³ம்பே³ஶ்வரவாதி³நாம் பக்ஷபே⁴தா³: த³ர்ஶிதா: ।
விவரணாநுஸாரிணஸ்து ஆஹு: –
’விபே⁴த³ஜநகே(அ)ஜ்ஞாநே நாஶமாத்யந்திகம் க³தே’ (வி.பு. 6 । 7 । 96) இதி ஸ்ம்ருத்யா ஏகஸ்யைவாஜ்ஞாநஸ்ய ஜீவேஶ்வரவிபா⁴கோ³பாதி⁴த்வப்ரதிபாத³நாத் பி³ம்ப³ப்ரதிபி³ம்ப³பா⁴வேந ஜீவேஶ்வரயோர்விபா⁴க³:, ந உப⁴யோரபி ப்ரதிபி³ம்ப³பா⁴வேந । உபாதி⁴த்³வயமந்தரேண உப⁴யோ: ப்ரதிபி³ம்ப³த்வாயோகா³த் । தத்ராபி ப்ரதிபி³ம்போ³ ஜீவ: பி³ம்ப³ஸ்த²நீய ஈஶ்வர: । ததா² ஸத்யேவ லௌகிகபி³ம்ப³ப்ரதிப³ம்ப³த்³ருஷ்டாந்தேந ஸ்வாதந்த்ர்யமீஶ்வரஸ்ய தத்பாரதந்த்ர்யம் ச ஜீவஸ்ய யுஜ்யதே ।
‘ப்ரதிபி³ம்ப³க³தா: பஶ்யந் ருஜுவக்ராதி³விக்ரியா: ।
புமாந் க்ரீடே³த்³யதா² ப்³ரஹ்ம ததா² ஜீவஸ்த²விக்ரியா: ॥’
இதி கல்பதரூக்தரீத்யா
‘லோகவத்து லீலாகைவல்யம்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 1 । 33) இதி ஸூத்ரமபி ஸங்க³ச்ச²தே । அஜ்ஞாநப்ரதிபி³ம்பி³தஸ்ய ஜீவஸ்ய அந்த:கரணரூபோ(அ)ஜ்ஞாநபரிணாமபே⁴த³: விஶேஷாபி⁴வ்யக்திஸ்தா²நம் ஸர்வத: ப்ரஸ்ருதஸ்ய ஸவித்ருப்ரகாஶஸ்ய த³ர்பண இவ । அத: தஸ்ய தது³பாதி⁴கத்வவ்யவஹாரோ(அ)பி । ந ஏதாவதா அஜ்ஞாநோபாதி⁴பரித்யாக³: । அந்த:கரணோபாதி⁴பரிச்சி²ந்நஸ்யைவ சைதந்யஸ்ய ஜீவத்வே யோகி³ந: காயவ்யூஹாதி⁴ஷ்டா²நாநுபபத்தே: । ந ச - யோக³ப்ரபா⁴வாத் யோகி³நோ(அ)ந்த:கரணம் காயவ்யூஹாபி⁴வ்யக்தியோக்³யம் வைபுல்யம் ப்ராப்நோதீதி தத³வச்சி²ந்நஸ்ய காயவ்யூஹாதி⁴ஷ்டா²நம் யுஜ்யதே -இதி வாச்யம் । ‘ப்ரதீ³பவதா³வேஶஸ்ததா² ஹி த³ர்ஶயதி’
(ப்³ர.ஸூ. 4 । 4 । 15) இதி ஶாஸ்த்ரோபாந்த்யதி⁴கரணபா⁴ஷ்யாதி³ஷு காயவ்யூஹே ப்ரதிதே³ஹமந்த:கரணஸ்ய சக்ஷுராதி³வத் பி⁴ந்நஸ்யைவ யோக³ப்ரபா⁴வாத் ஸ்ருஷ்டேருபவர்ணநாத் । ப்ரதிபி³ம்பே³ பி³ம்பா³த் பே⁴த³மாத்ரஸ்ய அத்⁴யஸ்தத்வேந ஸ்வரூபேண தஸ்ய ஸத்யத்வாத் ந ப்ரதிபி³ம்ப³ரூபஜீவஸ்ய முக்த்யந்வயாஸம்ப⁴வ: இதி ந தத³திரேகேண முக்த்யந்வயாய அவச்சி²ந்நரூபஜீவாந்தரம் வா (ப்ரதிபி³ம்ப³ஜீவாதிரிக்தம்) ஜிவேஶ்வரவிலக்ஷணம் க்ருடஸ்த²ஶப்³தி³தம் சைதந்யாந்தரம் வா கல்பநீயம் । ‘அவிநாஶீ வா அரே(அ)யமாத்மா’ இதி ஶ்ரவணம் ஜீவஸ்ய தது³பாதி⁴நிவ்ருத்தௌ ப்ரதிபி³ம்ப³பா⁴வாபக³மே(அ)பி ஸ்வரூபம் ந விநஶ்யதீத்யேதத்பரம் , ந தத³திரிக்தகூடஸ்த²நாமகசைதந்யாந்தரபரம் । ஜீவோபாதி⁴நா அந்த:கரணாதி³நா அவச்சி²ந்நம் சைதந்யம் பி³ம்ப³பூ⁴த ஈஶ்வர ஏவ ।
‘யோ விஜ்ஞாநே திஷ்ட²ந்’ (ப்³ரு.உ. 3 । 7 । 22) இத்யாதி³ஶ்ருத்யா ஈஶ்வரஸ்யைவ ஜீவஸந்நிதா⁴நேந தத³ந்தர்யாமிபா⁴வேந விகாராந்தரவஸ்தா²நஶ்ரவணாத் இதி ।
அந்யே து - ரூபாநுபஹிதப்ரதிபி³ம்போ³ ந யுக்த:, ஸுதராம் நீரூபே ।
க³க³நப்ரதிபி³ம்போ³தா³ஹரணமப்யயுக்தம் । க³க³நாபோ⁴க³வ்யாபிநி ஸவித்ருகிரணமண்ட³லே ஸலிலப்ரதிபி³ம்பி³தே க³க³நப்ரதிபி³ம்ப³த்வவ்யவஹாரஸ்ய ப்⁴ரமமாத்ரமூலகத்வாத் ।
த்⁴வநௌ வர்ணப்ரதிபி³ம்ப³வாதோ³(அ)ப்யயுக்த: । வ்யஞ்ஜகதயாஸந்நிதா⁴நமாத்ரேண த்⁴வநித⁴ர்மணாமுதா³த்தாதி³ஸ்வராணாம் வர்ணேஷ்வாரோபோபபத்தே: த்⁴வநேர்வர்ணப்ரதிபி³ம்ப³க்³ராஹித்வகல்பநாயா நிஷ்ப்ரமாணகத்வாத் ।
ப்ரதித்⁴வநிரபி ந பூர்வஶப்³த³ப்ரதிபி³ம்ப³: । பஞ்சீகரணப்ரக்ரியயா படஹபயோநிதி⁴ப்ரப்⁴ருதிஶப்³தா³நாம் க்ஷிதிஸலிலாதி³ஶப்³த³த்வேந ப்ரதித்⁴வநேரேவாகாஶஶப்³த³த்வேந தஸ்ய அந்யஶப்³த³ப்ரதிபி³ம்ப³த்வாயோகா³த் ।
வர்ணரூபப்ரதிஶப்³தோ³(அ)பி ந பூர்வவர்ணப்ரதிபி³ம்ப³: । வர்ணாபி⁴வ்யஞ்ஜகத்⁴வநிநிமித்தகப்ரதித்⁴வநே: மூலத்⁴வநிவதே³வ வர்ணாபி⁴வ்யஞ்ஜகத்வேநோபபத்தே: । தஸ்மாத் க⁴டாகாஶவத் அந்த:கரணாவச்சி²ந்நம் சைதந்யம் ஜீவ:, தத³நவச்சி²ந்நம் ஈஶ்வர: ।
ந சைவம் - அண்டா³ந்தர்வர்திநஶ்சைதந்யஸ்ய தத்தத³ந்த:கரணோபாதி⁴பி⁴: ஸர்வாத்மநா ஜீவபா⁴வேநாவச்சே²தா³த் தத³வச்சே²த³ரஹிதசைதந்யரூபஸ்ய ஈஶ்வரஸ்ய அண்டா³த் ப³ஹிரேவ ஸத்த்வம் ஸ்யாத் இதி ‘யோ விஜ்ஞாநே திஷ்ட²ந்’ இத்யாதௌ³ அந்தர்யாமிபா⁴வேந விகாராந்தரவஸ்தா²நஶ்ரவணம் விருத்⁴யேத । ப்ரதிபி³ம்ப³பக்ஷே து ஜலக³தஸ்வாபா⁴விகாகாஶே ஸத்யேவ ப்ரதிபி³ம்பா³காஶத³ர்ஶநாத் ஏகத்ர த்³விகு³ணீக்ருத்ய வ்ருத்திருபபத்³யதே - இதி வாச்யம் । யத: ப்ரதிபி³ம்ப³பக்ஷே(அ)பி உபாதௌ⁴ அநந்தர்க³தஸ்யைவ சைதந்யஸ்ய தத்ர ப்ரதிபி³ம்போ³ வாச்ய:, ந து ஜலசந்த்³ரந்யாயேந க்ருத்ஸ்நப்ரதிபி³ம்ப³: । தத³ந்தர்க³தபா⁴க³ஸ்ய தத்ர ப்ரதிபி³ம்பா³ஸம்ப⁴வாத் । ந ஹி மேகா⁴வச்சி²ந்நஸ்ய ஆகாஶஸ்யாலோகஸ்ய வா ஜலே ப்ரதிபி³ம்ப³வத் ஜலாந்தர்க³தஸ்யாபி தத்ர ப்ரதிபி³ம்போ³ த்³ருஶ்யதே । ந வா முகா²தீ³நாம் ப³ஹி:ஸ்தி²திஸமய இவ ஜலாந்தர்நிமஜ்ஜநே(அ)பி ப்ரதிபி³ம்போ³(அ)ஸ்தி । அதோ ஜலப்ரதிபி³ம்ப³ம் ப்ரதிமேகா⁴காஶாதே³ரிவ அந்த:கரணாத்³யுபாதி⁴ப்ரதிபி³ம்ப³ம் ப்ரதி தத³நந்தர்க³தஸ்யைவ பி³ம்ப³த்வம் ஸ்யாத் இதி பி³ம்ப³பூ⁴தஸ்ய விகாராந்தரவஸ்தா²நாயோகா³த் ஈஶ்வரே அந்தர்யாமிப்³ரஹ்மணஸாமஞ்ஜஸ்யாபா⁴வஸ்துல்ய: ।
ஏதேந - அவச்சி²ந்நஸ்ய ஜீவத்வே கர்த்ருபோ⁴க்த்ருஸமயயோ: தத்ரதத்ராந்த:கரணாவச்சே²த்³யசைதந்யப்ரதே³ஶஸ்ய பி⁴ந்நத்வாத் க்ருதஹாநாக்ருதாப்⁴யாக³மப்ரஸங்க³ இதி - நிரஸ்தம் ।
ப்ரதிபி³ம்ப³பக்ஷே(அ)பி ஸ்வாநந்தர்க³தஸ்ய ஸ்வஸந்நிஹிதஸ்ய சைதந்யப்ரதே³ஶஸ்ய அந்த:கரணே ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய வக்தவ்யதயா தத்ர தத்ர அந்த:கரணஸ்ய க³மநே பி³ம்ப³பே⁴தா³த் தத்ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்யாபி பே⁴தா³வஶ்யம்பா⁴வேந தோ³ஷதௌல்யாத் । ந ச அந்த:கரணப்ரதிபி³ம்போ³ ஜீவ இதி பக்ஷே தோ³ஷதௌல்யே(அ)பி ‘அவித்³யாப்ரதிபி³ம்போ³ ஜீவ:, தஸ்ய ச தத்ர தத்ர க³த்வரமந்த:கரணம் ஜலாஶயவ்யாபிநோ மஹாமேக⁴மண்ட³லப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய தது³பரி விஸ்ருத்வரஸ்பீ²தாலோக இவ தத்ர தத்ர விஶேஷாபி⁴வ்யக்திஹேது:’ இதி பக்ஷே நாயம் தோ³ஷ:, அந்த:கரணவத் அவித்³யாயா: க³த்யபா⁴வேந ப்ரதிபி³ம்ப³பே⁴தா³நாபத்தே: இதி - வாச்யம் । ததை²வ அவச்சே²த³பக்ஷே(அ)ப்யவித்³யாவச்சி²ந்நோ ஜீவ இதி உபக³மஸம்ப⁴வாத் । தத்ராப்யேகஸ்ய ஜீவஸ்ய க்கசித் ப்ரதே³ஶே கர்த்ருத்வம் ப்ரதே³ஶாந்தரே போ⁴க்த்ருத்வம் இத்யேவம் க்ருதஹாநாதி³தோ³ஷாபநுத்தயே வஸ்துதோ ஜீவைக்யஸ்ய ஆத³ரணீயத்வேந தந்ந்யாயாத் அந்த:கரணோபாதி⁴பக்ஷே(அ)பி வஸ்துதஶ்சைதந்யைக்யஸ்ய தத³வச்சே²த³கோபாத்⁴யைக்யஸ்ய ச தந்த்ரத்வாப்⁴யுபக³மேந தத்³தோ³ஷநிராகரணஸம்ப⁴வாச்ச ।
ந ச அவச்சே²த³பக்ஷே ‘யதா² ஹ்யயம் ஜ்யோதிராத்மா விவஸ்வாநபோ பி⁴ந்நா ப³ஹுதை⁴கோ(அ)நுக³ச்ச²ந் । உபாதி⁴நா க்ரியதே பே⁴த³ரூபோ தே³வ: க்ஷேத்ரேஷ்வேவமஜோ(அ)யமாத்மா’ ‘அத ஏவ சோபமா ஸூர்யகாதி³வத்’
(ப்³ர.ஸூ. 3 । 2 । 18) இதி ஶ்ருதிஸூத்ராப்⁴யாம் விரோத⁴: ।
’அம்பு³வத³க்³ரஹணாத்து ந ததா²த்வம்’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 2 । 19) இதி உதா³ஹ்ருதஸூத்ராநந்தரஸூத்ரேண யதா² ஸூர்யஸ்ய ரூபவத: ப்ரதிபி³ம்போ³த³யயோக்³யம் ததோ விப்ரக்ருஷ்டதே³ஶம் ரூபவஜ்ஜலம் க்³ருஹ்யதே, நைவம் ஸர்வக³தஸ்யாத்மந: ப்ரதிபி³ம்போ³த³யயோக்³யம் கிஞ்சித³ஸ்தி ததோ விப்ரக்ருஷ்டம் இதி ப்ரதிபி³ம்பா³ஸம்ப⁴வமுக்த்வா
‘வ்ருத்³தி⁴ஹ்ராஸபா⁴க்த்வமந்தர்பா⁴வாது³ப⁴யஸாமஞ்ஜஸ்யாதே³வம்’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 2 । 20) இதி தத³நந்தரஸூத்ரேண ‘யதா² ஜலப்ரதிபி³ம்பி³தஸூர்யோ ஜலவ்ருத்³தௌ⁴ வர்த⁴த இவ ஜலஹ்ராஸே ஹ்ரஸதீவ ஜலசலநே சலதீவ இதி தஸ்யாத்⁴யாஸிகம் ஜலாநுரோதி⁴வ்ருத்³தி⁴ஹ்ராஸாதி³பா⁴க்த்வம் , ததா² ஆத்மநோ(அ)ந்த:கரணாதி³நா(அ)வச்சே²தே³ந உபாத்⁴யந்தர்பா⁴வாத் ஆத்⁴யாஸிகம் தத³நுரோதி⁴வ்ருத்³தி⁴ஹ்ராஸாதி³பா⁴க்த்வம் இத்யேவம் த்³ருஷ்டாந்ததா³ர்ஷ்டாந்திகயோ: ஸாமஞ்ஜஸ்யாத் அவிரோத⁴:’ இதி ஸ்வயம் ஸூத்ரக்ருதைவ அவச்சே²த³பக்ஷே தயோ: தாத்பர்யகத²நாத் । ‘க⁴டஸம்வ்ருதமாகாஶம் நீயமாநே க⁴டே யதா² । க⁴டோ நீயேத நாகாஶம் தத்³வஜ்ஜீவோ நபோ⁴பம: ॥’
’அம்ஶோ நாநாவ்யபதே³ஶாத்……..’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 43) இதி ஶ்ருதிஸூத்ராப்⁴யாம் அவச்சே²த³பக்ஷஸ்யைவ பரிக்³ரஹாச்ச ।
தஸ்மாத் ஸர்வக³தஸ்ய சைதந்யஸ்ய அந்த:கரணாதி³நா(அ)வச்சே²தோ³(அ)வஶ்யம்பா⁴வீ இதி ஆவஶ்யகத்வாத் அவிச்சி²ந்நோ ஜீவ: - இதி பக்ஷம் ரோசயந்தே ।
அபரே து - ந ப்ரதிபி³ம்ப³: நாப்யவச்சி²ந்நோ ஜீவ: । கிம் து கௌந்தேயஸ்யைவ ராதே⁴யத்வவத் அவிக்ருதஸ்யைவ ப்³ரஹ்மண: அவித்³யயா ஜீவபா⁴வ: । வ்யாத⁴குலஸம்வர்தி⁴தராஜகுமாரத்³ருஷ்டாந்தேந ‘ப்³ரஹ்மைவ ஸ்வாவித்³யயா ஸம்ஸரதி, ஸ்வவித்³யயா ம்ருச்யதே’ இதி ப்³ருஹதா³ரண்யகபா⁴ஷ்யே ப்ரதிபாத³நாத் । ’ராஜஸூநோ: ஸ்ம்ருதிப்ராப்தௌ வ்யாத⁴பா⁴வோ நிவர்ததே । யதை²வமாத்மநோ(அ)ஜ்ஞஸ்ய தத்த்வமஸ்யாதி³வாக்யத: ।’ (ஸம்.வா. 233 - 234) இதி வார்திகோக்தேஶ்ச । ஏவம் ச ஸ்வாவித்³யயா ஜீவபா⁴வமாபந்நஸ்யைவ ப்³ரஹ்மண: ஸர்வப்ரபஞ்சகல்பகத்வாத் ஈஶ்வரோ(அ)பி ஸஹ ஸர்வஜ்ஞத்வாதி³த⁴ர்மை: ஸ்வப்நோபலப்³த⁴தே³வதாதி³வத் ஜீவகல்பித: இத்யாசக்ஷதே ।
ஜீவைகத்வநாநாத்வவிசார:
ஆதா²யம் ஜீவ ஏக:, உதாநேக: । அநுபதோ³க்தபக்ஷாவலம்பி³ந: கேசிதா³ஹு: - ஏகோ ஜீவ: । தேந சைகமேவ ஶரீரம் ஸஜீவம் । அந்யாநி ஸ்வப்நத்³ருஷ்டஶரீராணீவ நிர்ஜீவாநி । தத³ஜ்ஞாநகல்பிதம் ஸர்வம் ஜக³த் । தஸ்ய ஸ்வப்நத³ர்ஶநவத்³யாவத³வித்³யம் ஸர்வோ வ்யவஹார: । ப³த்³த⁴முக்தவ்யவஸ்தா²பி நாஸ்தி ஜீவஸ்யைகத்வாத் । ஶுகமுக்த்யாதி³கமபி ஸ்வாப்நபுருஷாந்தரமுக்த்யாதி³கமிவ கல்பிதம் । அத்ர ச ஸம்பா⁴விதஸகலஶங்காபங்கப்ரக்ஷாலநம் ஸ்வப்நத்³ருஷ்டாந்தஸலிலதா⁴ரயைவ கர்தவ்யம் − இதி ।
அந்யே து - அஸ்மிந்நேகஶரீரைகஜீவவாதே³ மந:ப்ரத்யயமலப⁴மாநா:
‘அதி⁴கம் து பே⁴த³நிர்தே³ஶாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 1 । 22) ‘லோகவத்து லீலாகைவல்யம்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 1 । 33) இத்யாதி³ஸூத்ரை: ‘ஜீவாதி⁴க ஈஶ்வர ஏவ ஜக³த: ஸ்ரஷ்டா, ந ஜீவ:, தஸ்ய ஆப்தகாமத்வேந ப்ரயோஜநாபா⁴வே(அ)பி கேவலம் லீலாஜக³த: ஸ்ருஷ்டி:’ இத்யாதி³ ப்ரதிபாத³யத்³பி⁴: விரோத⁴ம் ச மந்யமாநா: - ஹிரண்யக³ர்ப⁴ ஏகோ ப்³ரஹ்மப்ரதிபி³ம்போ³ முக்²யோ ஜீவ:, அந்யே து தத்ப்ரதிபி³ம்ப³பூ⁴தா: சித்ரபடலிகி²தமநுஷ்யதே³ஹார்பிதபடாபா⁴ஸகல்பா: ஜீவாபா⁴ஸா: ஸம்ஸாராதி³பா⁴ஜ: - இதி ஸவிஶோஷாநேகஶரீரைகஜீவவாத³மாதிஷ்ட²ந்தே ।
அபரே து - ஹிரண்யக³ர்ப⁴ஸ்ய ப்ரதிகல்பம் பே⁴தே³ந கஸ்ய ஹிரண்யக³ர்ப⁴ஸ்ய முக்²யஜீவத்வமித்யத்ர நியாமகம் நாஸ்தீதிமந்யமாநா: − ஏக ஏவ ஜீவோ(அ)விஶேஷேண ஸர்வம் ஶரீரமதி⁴திஷ்ட²தி । நசைவம் ஶரீராவயவபே⁴த³ இவ ஶரீரபே⁴தே³(அ)பி பரஸ்பரஸுகா²த்³யநுஸந்தா⁴நப்ரஸங்க³: । ஜந்மாந்தரீயஸுகா²த்³யநுஸந்தா⁴நாத³ர்ஶநேந ஶரீரபே⁴த³ஸ்ய தத³நநுஸந்தா⁴நப்ரயோஜகத்வக்ல்ருப்தே: । யோகி³நஸ்து காயவ்யூஹஸுகா²த்³யநுஸந்தா⁴நம் வ்யவஹிதார்த²க்³ரஹணவத் யோக³ப்ரபா⁴வநிப³ந்த⁴நமிதி ந தத் உதா³ஹரணம் − இதி அவிஶேஷாநேகஶரீரைகஜீவவாத³ம் ரோசயந்தே ।
தேஷு கேசிதே³வமாஹு: - யத்³யபி ஶுத்³த⁴ப்³ரஹ்மாஶ்ரயவிஷயமேகமேவாஜ்ஞாநம் , தந்நாஶ ஏவ ச மோக்ஷ: ததா²பி ஜீவந்முக்தாவஜ்ஞாநலேஶாநுவ்ருத்த்யப்⁴யுபக³மேந அஜ்ஞாநஸ்ய ஸாம்ஶத்வாத் ததே³வ க்வசிது³பாதௌ⁴ ப்³ரஹ்மாவக³மோத்பத்தௌ அம்ஶேந நிவர்ததே, உபாத்⁴யந்தரேஷு யதா²பூர்வமம்ஶாந்தரைரநுவர்ததே − இதி ।
அந்யே து - யதா² ந்யாயைகதே³ஶிமதே பூ⁴தலே க⁴டாத்யந்தாபா⁴வஸ்ய வ்ருத்தௌ க⁴டஸம்யோகா³பா⁴வோ நியாமக இத்யநேகேஷு ப்ரதே³ஶேஷு தத்³வத்ஸு ஸம்ஸ்ருஜ்ய வர்தமாநக⁴டாத்யந்தாபா⁴வ: க்வசித்ப்ரதே³ஶே க⁴டஸம்யோகோ³த்பத்த்யா தத³பா⁴வநிவ்ருத்தௌ ந ஸம்ஸ்ருஜ்யதே, ஏவமஜ்ஞாநஸ்ய சைதந்யே வ்ருத்தௌ மநோநியாமகமிதி தது³பாதி⁴நா தத்ப்ரதே³ஶேஷு ஸம்ஸ்ருஜ்ய வர்தமாநமஜ்ஞாநம் க்வசித்³ப்³ரஹ்மத³ர்ஶநோத்பத்த்யா ‘பி⁴த்³யதே ஹ்ருத³யக்³ரந்தி²:’ இதி ஶ்ருத்யுக்தரீத்யா மநஸோ நிவ்ருத்தௌ ந ஸம்ஸ்ருஜ்யதே, அந்யத்ர யதா²பூர்வமவதிஷ்ட²தே । அஜ்ஞாநஸம்ஸர்கா³ஸம்ஸர்கா³தே³வ ச ப³ந்த⁴மோக்ஷௌ - இத்யாஹு: ।
அபரே து - நாஜ்ஞாநம் ஶுத்³த⁴சைதந்யாஶ்ரயம் , கிம் து ஜீவாஶ்ரயம் ப்³ரஹ்மவிஷயம் । அதஶ்ச அந்த:கரணப்ரதிபி³ம்ப³ரூபேஷு ஸர்வேஷு ஜீவேஷு வ்யக்திஷு ஜாதிவத் ப்ரத்யேகபர்யவஸிததயா வர்தமாநம் உத்பந்நவித்³யம் கஞ்சிஜ்ஜஹாதி நஷ்டாம் வ்யக்திமிவ ஜாதி: ஸ ஏவ மோக்ஷ: । அந்யம் யதா²பூர்வமாஶ்ரயதி, இதி வ்யவஸ்தா² இத்யாஹு: ।
இதரே து ப்ரதிஜீவமவித்³யாபே⁴த³மப்⁴யுபக³ம்யைவ தத³நுவ்ருத்திநிவ்ருத்திப்⁴யாம் ப³ந்த⁴முக்திவ்யவஸ்தா²ம் ஸமர்த²யந்தே ।
நாநாவித்³யாவாதே³ ப்ரபஞ்சைகத்வநாநாத்வவிசார:
அஸ்மிந பக்ஷே கஸ்யாவித்³யயா ப்ரபஞ்ச: க்ருதோ(அ)ஸ்த்விதி சேத் −
விநிக³மகாபா⁴வாத் ஸர்வாவித்³யாக்ருதோ(அ)நேகதந்த்வாரப்³த⁴படதுல்ய:, ஏகஸ்ய முக்தௌ தத³வித்³யாநாஶே ஏகதந்துநாஶே படஸ்யேவ தத்ஸாதா⁴ரணப்ரபஞ்சஸ்ய நாஶ:, ததை³வ வித்³யமாதந்த்வந்தரை: படாந்தரஸ்யேவ இதராவித்³யாபி⁴: ஸகலேதரஸாதா⁴ரணப்ரபஞ்ஜாந்தரஸ்யோத்பாத³நம் இத்யேகே ।
தத்தத³ஜ்ஞாநக்ருதப்ராதிபா⁴ஸிகரஜதவத் ந்யாயமதே தத்தத³பேக்ஷாபு³த்³தி⁴ஜந்யத்³வித்த்வவச்ச தத்தத³வித்³யாக்ருதோ வியதா³தி³ப்ரபஞ்ச ப்ரதிபுருஷம் பி⁴ந்ந: । ஶுக்திரஜதே ‘த்வயா யத்³த்³ருஷ்டம் ரஜதம் ததே³வ மயாபி’ இதிவத் ஐக்யப்⁴ரமமாத்ரம் − இத்யந்யே ।
ஜிவாஶ்ரிதாவித்³யாநிவஹாத்³பி⁴ந்நா மாயைவ ஈஶ்வராஶ்ரிதா ப்ரபஞ்சகாரணம் । ஜீவாநாமவித்³யாஸ்து ஆவரணமாத்ரே ப்ராதிபா⁴ஸிகஶுக்திரஜதாதி³விக்ஷேபே(அ)பி வா உபயுஜ்யந்தே − இத்யபரே ।
ப்³ரஹ்மண: கர்த்ருத்வவாத³:
அவஸிதம் உபாதா³நத்வம் , தத்ப்ரஸக்தாநுப்ரஸக்தம் ச ।
அத² கித்³ருஶம் கத்வர்த்ரும் ।
0
அந்யே து - சிகீர்ஷாக்ருதிகர்த்ருத்வநிர்வாஹாய சிகீர்ஷாக்ருத்யந்தராபேக்ஷாயாம் அநவஸ்தா²ப்ரஸங்கா³த் கார்யாநுகூலஜ்ஞாநவத்த்வமேவ ப்³ரஹ்மண: கர்த்ருத்வம் । ந ச ஜ்ஞாநே(அ)ப்யேஷ ப்ரஸங்க³: । தஸ்ய ப்³ரஹ்மஸ்வரூபத்வேநாகார்யத்வாத் । ஏவம் ச − விவரணே ஜீவஸ்ய ஸுகா²தி³கர்த்ருத்வோக்தி:, வீக்ஷணமாத்ரஸாத்⁴யத்வாத் வியதா³தி³ வீக்ஷிதம் ஹிரண்யக³ர்ப⁴த்³வாரா ஸாத்⁴யம் வீக்ஷணாதி⁴கயத்நஸாத்⁴யத்வாத் பௌ⁴திகம் ஸ்மிதம் இதி கல்பதரூக்திஶ்ச ஸங்க³ச்ச²தே− இதி வத³ந்தி ।
அபரே து கார்யாநுகூலஸ்ரஷ்டவ்யாலோசநரூபஜ்ஞாநவத்த்வம் கர்த்ருத்வம் , ந கார்யாநுகூலஜ்ஞாநவத்த்வமாத்ரம் । ஶுக்திரஜதஸ்வாப்நப்⁴ரமாதி³ஷு அத்⁴யாஸாநுகூலாதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநவத்த்வேந ஜீவஸ்ய கர்த்ருத்வப்ரஸங்கா³த் । ந ச இஷ்டாபத்தி: -
‘அத² ரதா²ந் ரத²யோகா³ந் பத²: ஸ்ருஜதே...ஸ ஹி கர்தா’ (ப்³ரு.உ. 4 । 3 । 10) இத்யாதி³ஶ்ருத்யைவ ஜீவஸ்ய ஸ்வப்நப்ரபஞ்சகர்த்ருத்வோக்தே: - இதி வாச்யம் । பா⁴ஷ்யகாரை: ‘லாங்க³லம் க³வாதீ³நுத்³வஹதீதிவத் கர்த்ருத்வோபசாரமாத்ரம் ரதா²தி³ப்ரதிபா⁴நநிமித்தத்வேந’ இதி வ்யாக்²யாதத்வாத் இத்யாஹு: ।
ஈஶ்வரஸர்வஜ்ஞத்வவாத³:
அத² கத²ம் ப்³ரஹ்மண:ஸர்வஜ்ஞத்வம் ஸங்க³ச்ச²தே, ஜீவவத் அந்த:கரணாபா⁴வேந ஜ்ஞாத்ருத்வஸ்யைவாயோகா³த் । அத்ர ஸர்வவஸ்துவிஷயஸகலப்ராணிதீ⁴வாஸநோபரக்தாஜ்ஞாநோபாதி⁴க ஈஶ்வர:, அதஸ்தஸ்ய ஸர்வவிஷயவாஸநாஸாக்ஷிதயா ஸர்வஜ்ஞத்வம் இதி பா⁴ரதீதீர்தா²தி³ பக்ஷ: ப்ரகே³வ த³ர்ஶத: ।
ப்ரகடார்த²காராஸ்த்வாஹு: - யதா² ஜீவஸ்ய ஸ்வோபாத்⁴யந்த:கரணபரிணாமாஶ்சைதந்யப்ரதிபி³ம்ப³க்³ராஹிண: (ஸந்தி) இதி தத்³யோகா³த் ஜ்ஞாத்ருத்வம் , ஏவம் ப்³ரஹ்மண: ஸ்வோபாதி⁴மாயாபரிணாமஶ்சித்ப்ரதிபி³ம்ப³க்³ராஹிணஸ்ஸந்தீதி தத்ப்ரதிபி³ம்பி³தை: ஸ்பு²ரணை: காலத்ரயவர்திநோ(அ)பி ப்ரபஞ்சஸ்யாபரோக்ஷ்யேணாகலநாத் ஸர்வஜ்ஞத்வமிதி ।
தத்த்வஶுத்³தி⁴காராஸ்து - உக்தரீத்யா ப்³ரஹ்மணோ வித்³யமாநநிகி²லப்ரபஞ்சஸாக்ஷாத்காரஸம்ப⁴வ:, தஜ்ஜநிததத்ஸம்ஸ்காரவ்ருத்தயா ச ஸ்மரணோபபத்தேரதீதஸகலவஸ்த்வவபா⁴ஸஸித்³தி⁴:, ஸ்ருஷ்டே: ப்ராக் மாயாயா: ஸ்ருஜ்யமாநநிகி²லபாதா³ர்த²ஸ்பு²ரணரூபேண ஜீவாத்³ருஷ்டாநுரோதே⁴ந விவர்தமாநத்வாத் தத்ஸாக்ஷிதயா தது³பாதி⁴கஸ்ய ப்³ரஹ்மணோ(அ)பி தத்ஸாத⁴கத்வஸித்³தே⁴: அநாக³தவஸ்துவிஜ்ஞாநோபபத்தி:, இதி ஸர்வஜ்ஞத்வம் ஸமர்த²யந்தே ।
கௌமுதீ³க்ருதஸ்து வத³ந்தி - ஸ்வரூபஜ்ஞாநேநைவ ப்³ரஹ்மண: ஸ்வஸம்ஸ்ருஷ்டஸர்வாவபா⁴ஸகத்வாத் ஸர்வஜ்ஞத்வம் । அதீதாநாக³தயோரபி அவித்³யாசித்ரபி⁴த்தௌ விம்ருஷ்டாநுந்மீலிதசித்ரவத் ஸம்ஸ்காராத்மநா ஸத்த்வேந தத்ஸம்ஸர்க³ஸ்யாப்யுபபத்தே: । ந து வ்ருத்திஜ்ஞாநை: தஸ்ய ஸர்வஜ்ஞத்வம் ।
‘தமேவ பா⁴ந்தமநுபா⁴தி ஸர்வம்’ (க.உ. 2 । 2 । 15) இதி ஸாவதா⁴ரணஶ்ருதிவிரோதா⁴த் , ஸ்ருஷ்டே: ப்ராக்
‘ஏகமேவாத்³விதீயம்’ (சா².உ. 6 । 2 । 1) இத்யவதா⁴ரணாநுரோதே⁴ந மஹாபூ⁴தாநாமிவ வ்ருத்திஜ்ஞாநாநாமபி ப்ரலயஸ்ய வக்தவ்யதயா ப்³ரஹ்மண: ததா³ ஸர்வஜ்ஞத்வாபா⁴வாபத்த்யா ப்ராத²மிகமாயாவிவர்தரூபே ஈக்ஷணே தத்பூர்வகே மஹாபூ⁴தாதௌ³ ச ஸ்ரஷ்ட்ருத்வாபா⁴வப்ரஸங்கா³ச்ச । ஏவம் ஸதி ப்³ரஹ்மணஸ்ஸர்வவிஷயஜ்ஞாநாத்மகத்வமேவ ஸ்யாத் , ந து ஸர்வஜ்ஞாநகர்த்ருத்வரூபம் ஸர்வஜ்ஞத்வம் , இதி சேத் - ஸத்யம் । ஸர்வவிஷயஜ்ஞாநாத்மகமேவ ப்³ரஹ்ம, ந து ஸர்வஜ்ஞாநகர்த்ருத்வரூபம் ஜ்ஞாத்ருத்வமஸ்தி । அத ஏவ
‘வாக்யாந்வயாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 1 । 4 । 19) இத்யதி⁴கரணே விஜ்ஞாத்ருத்வம் ஜீவலிங்க³மித்யுக்தம் பா⁴ஷ்யகாரை: । ‘யஸ்ஸர்வஜ்ஞ:’ இத்யாதி³ஶ்ருதிரபி தஸ்ய ஜ்ஞாநரூபத்வாபி⁴ப்ராயேணைவ யோஜநீயா இதி ।
யத்³யபி ப்³ரஹ்ம ஸ்வரூபசைதந்யேநைவ ஸ்வஸம்ஸ்ருஷ்டஸர்வாவபா⁴ஸகம் , ததா²பி தஸ்ய ஸ்வரூபேணாகார்யத்வே(அ)பி த்³ருஶ்யாவச்சி²ந்நரூபேண ப்³ரஹ்மகார்யத்வாத் ‘யஸ்ஸர்வஜ்ஞ:’ இத்யாதி³ஜ்ஞாநஜநிகர்த்ருத்வஶ்ருதேரபி ந கஶ்சித்³விரோத⁴: இதி வாசஸ்பதிமிஶ்ரா: ।
ஜீவால்பத்வநிரூபணம் (ப்ரதிகர்ம வ்யவஸ்தா²வர்ணநம்)
நநு ஈஶ்வரவஜ்ஜீவோ(அ)பி வ்ருத்திமநபேக்ஷ்ய ஸ்வரூபசைதந்யேநைவ கிமிதி விஷயாந்நாவபா⁴ஸயதி ॥
அத்ரோக்தம் விவரணே − ‘ப்³ரஹ்மசைதந்யம் ஸர்வோபாதா³நதயா ஸர்வதாதா³த்ம்யாபந்நம் யத்ஸ்வஸம்ஸ்ருஷ்டம் ஸர்வமவபா⁴ஸயதி ந ஜீவசைதந்யம் । தஸ்ய அவித்³யோபாதி⁴கதயா ஸர்வக³தத்வே(அ)பி அநுபாதா³நத்வேந அஸங்கி³த்வாத் । யதா² ஸர்வக³தம் கோ³த்வஸாமாந்யம் ஸ்வபா⁴வாத³ஶ்வாதி³வ்யக்திஸங்கி³த்வாபா⁴வே(அ)பி ஸாஸ்நாதி³மத்³வ்யக்தௌ ஸம்ஸ்ருஜ்யதே, ஏவம் விஷயாந்தராஸங்க்³யபி ஜீவ: ஸ்வபா⁴வாத³ந்த:கரணேந ஸம்ஸ்ருஜ்யதே । ததா² ச யதா³ அந்த:கரணஸ்ய பரிணாமோ வ்ருத்திரூபோ நயநாதி³த்³வாரேண நிர்க³த்ய விஷயபர்யந்தம் சக்ஷுரஶ்மிரிவ ஜ²டிதி தீ³ர்க⁴ப்ரபா⁴காரேண பரிணம்ய விஷயம் வ்யாப்நோதி, ததா³ தமுபாருஹ்ய தம் விஷயம் கோ³சரயதி । கேவலாக்³ந்யதா³ஹ்யஸ்யாபி த்ருணாதே³: அய:பிண்ட³ஸமாரூடா⁴க்³நிதா³ஹ்யத்வவத் கேவலஜீவசைதந்யப்ரகாஶ்யஸ்யாபி க⁴டாதே³: அந்த:கரணவ்ருத்த்யுபாரூட⁴தத்ப்ரகாஶ்யத்வம் யுக்தம் ।
யத்³வா அந்த:கரணோபாதி⁴கத்வேந ஜீவ: பரிச்சி²ந்ந: । அத: ஸம்ஸர்கா³பா⁴வாத் ந க⁴டாதி³கமவபா⁴ஸயதி । வ்ருத்தித்³வாரா தத்ஸம்ஸ்ருஷ்டவிஷயாவச்சி²ந்நப்³ரஹ்மசைதந்யாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்தௌ து தம் விஷயம் ப்ரகாஶயதி ।
அத²வா ஜீவ: ஸர்வக³தோ(அ)ப்யவித்³யாவ்ருத்தித்வாத் ஸ்வயமப்யப்ரகாஶமாநதயா விஷயாந்நாவபா⁴ஸயதி । விஷயவிஶேஷே வ்ருத்த்யுபராகா³தௌ³ ஆவரணதிரோதா⁴நேந தத்ரைவாபி⁴வ்யக்த: தமேவ விஷயம் ப்ரகாஶயதி । ஏவம் ச சிது³பராகா³ர்த²த்வேந , விஷயசைதந்யாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்த்யர்த²த்வேந , ஆவாரணாபி⁴ப⁴வார்த²த்வேந வா வ்ருத்திநிர்க³மமபேக்ஷ்ய தத்ஸம்ஸ்ருஷ்டவிஷயமாத்ராவபா⁴ஸகத்வாத் ஜீவஸ்ய கிஞ்சிஜ்ஜ்ஞத்வமப்யுபபத்³யதே - இதி ।
ஸம்ப³ந்த⁴வாத³:
அத்ர ப்ரத²மே பக்ஷே ஸர்வக³தஸ்ய ஜீவஸ்ய வ்ருத்த்யதீ⁴ந: கோ விஷயோபராக³: । வ்ருத்த்யாபி பூர்வஸித்³த⁴யோர்நிஷ்க்ரியயோர்விஷயஜீவசைதந்யயோஸ்தாதா³த்ம்யஸ்ய ஸம்யோக³ஸ்ய வா ந ஸம்ப⁴வத்யாதா⁴நம் ।
அத்ர கேசிதா³ஹு: − விஷயவிஷயிபா⁴வஸம்ப³ந்த⁴ ஏவேதி ।
அந்யே து − விஷயவிஷயிபா⁴வமாத்ரே நியாமிகா வ்ருத்திஶ்சேத் அநிர்க³தாயா அபி ஐந்த்³ரியகவ்ருத்தே: தந்நியாமகத்வம் நாதிப்ரஸங்கா³வஹமிதி தந்நிர்க³மாப்⁴யுபக³மவையர்த்²யாபத்தே: ஸ நாபி⁴ஸம்ஹித:, கிம் து விஷயஸந்நிஹிதஜீவசைதந்யதாதா³த்ம்யாபந்நாயா வ்ருத்தேர்விஷயஸம்யோகே³ தஸ்யாபி தத்³த்³வாரக: பரம்பராஸம்ப³ந்தோ⁴ லப்⁴யத இதி ஸ ஏவ சிது³பராகோ³(அ)பி⁴ஸம்ஹித: - இத்யாஹு: ।
அபரே து - ஸாக்ஷாத³பரோக்ஷசைதந்யஸம்ஸர்கே³ணைவ ஸுகா²தே³ரபரோக்ஷ்யத³ர்ஶநாத் அபரோக்ஷவிஷயே ஸாக்ஷாத்ஸம்ஸர்க³ ஏஷ்டவ்ய: । தஸ்மாத்³வ்ருத்தேர்விஷயஸம்யோகே³ வ்ருத்திரூபாவச்சே²த³கலாபா⁴த் தத³வச்சே²தே³ந தது³பாதா³நஸ்ய ஜீவஸ்யாபி ஸம்யோக³ஜஸம்யோக³: ஸம்ப⁴வதி । காரணாகாரணஸம்யோகா³த் கார்யாகார்யஸம்யோக³வத் கார்யாகார்யஸம்யோகா³த் காரணாகாரணஸம்யோக³ஸ்யாபி யுக்திதௌல்யேநாப்⁴யுபக³ந்தும் யுக்தத்வாத் - இத்யாஹு: ।
ஏகதே³ஶிநஸ்து - அந்த:கரணோபஹிதஸ்ய விஷயாவபா⁴ஸகசைதந்யஸ்ய விஷயதாதா³த்ம்யாபந்நப்³ரஹ்மசைதந்யாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்தித்³வாரா விஷயதாதா³த்ம்யஸம்பாத³நமேவ சிது³பராகோ³(அ)பி⁴ஸம்ஹித: । ஸர்வக³ததயா ஸர்வவிஷயஸந்நிஹிதஸ்யாபி ஜீவஸ்ய தேந ரூபேண விஷயாவபா⁴ஸகத்வே தஸ்ய ஸாதா⁴ரணதயா புருஷவிஶேஷாபரோக்ஷவ்யவஸ்தி²த்யயோகே³ந தஸ்ய அந்த:கரணோபஹிதத்வரூபேணைவ விஷயாவபா⁴ஸகத்வாத் । ஏவம் ச விஷயாபரோக்ஷ்யே ஆத்⁴யாஸிகஸம்ப³ந்தோ⁴ நியாமக இதி ஸித்³தா⁴ந்தோ(அ)பி ஸங்க³ச்ச்²தே । ந சைவம் த்³விதீயபக்ஷஸாங்கர்யம் । ஜீவஸ்ய ஸர்வக³தத்வே ப்ரத²ம:பக்ஷ:, பரிச்சி²ந்நத்வே த்³விதீய:, இத்யேவ தயோர்பே⁴தா³த் - இத்யாஹு: ।
அபே⁴தா³பி⁴வ்யக்திவாத³:
அத² த்³விதீயபக்ஷே கேயமபே⁴தா³பி⁴வ்யக்தி: ?
கேசிதா³ஹு:− குல்யாத்³வாரா தடாககேதா³ரஸலிலயோரிவ விஷயாந்த:கரணாவச்சி²ந்நசைதந்யயோ: வ்ருத்தித்³வாரா ஏகீபா⁴வோ(அ)பே⁴தா³பி⁴வ்யக்தி: । ஏவம் ச யத்³யபி விஷயாவச்சி²ந்நம் ப்³ரஹ்மசைதந்யமேவ விஷயப்ரகாஶகம் , ததா²(அ)பி தஸ்ய வ்ருத்தித்³வாரா ஏகீபா⁴வேந ஜீவத்வம் ஸம்பந்நமிதி ஜீவஸ்ய விஷயப்ரகாஶோபபத்திரிதி ।
அந்யேத்வாஹு: – பி³ம்ப³ஸ்தா²நீயஸ்ய விஷயாவச்சி²ந்நஸ்ய ப்³ரஹ்மண: ப்ரதிபி³ம்ப³பூ⁴தேந ஜீவேந ஏகீபா⁴வோ நாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்தி: । வ்யாவர்தகோபாதௌ⁴ த³ர்பண இவ ஜாக்³ரதி தயோரேகீபா⁴வாயோகா³த் , வ்ருத்திக்ருதாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்த்யா விஷயாவச்சி²ந்நஸ்ய ப்³ரஹ்மணோ ஜீவத்வப்ராப்தௌ ப்³ரஹ்மணஸ்ததா³ தத்³விஷயஸம்ஸர்கா³பா⁴வேந தத்³த்³ரஷ்ட்ருத்வாஸம்ப⁴வே ஸதி தஸ்ய ஸர்வஜ்ஞத்வாபா⁴வாபத்தேஶ்ச । கிம் து விஷயாவச்சி²ந்நம் ப்³ரஹ்மசைதந்யம் விஷயஸம்ஸ்ருஷ்டாயா வ்ருத்தே: அக்³ரபா⁴கே³ விஷயப்ரகாஶகம் ப்ரதிபி³ம்ப³ம் ஸமர்பயதீதி தஸ்ய ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய ஜீவேநைகீபா⁴வ: । ஏவம் ச அந்த:கரணதத்³வ்ருத்திவிஷயாவச்சி²ந்நசைதந்யாநாம் ப்ரமாத்ருப்ரமாணப்ரமேயபா⁴வேந அஸங்கரோ(அ)ப்யுபபத்³யதே । ந ச வ்ருத்த்யுபஹிதசைதந்யஸ்ய விஷயப்ரமாத்வே தஸ்ய விஷயாதி⁴ஷ்டா²நசைதந்யஸ்யேவ விஷயேணாத்⁴யாஸிகஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வாத் விஷயாபரோக்ஷ்யே ஆத்⁴யாஸிகஸம்ப³ந்த⁴ஸ்தந்த்ரம் ந ஸ்யாதி³தி வாச்யம் , விஷயாதி⁴ஷ்டா²நசைதந்யஸ்யைவ விஷயேணாவச்சி²ந்நஸ்ய வ்ருத்தௌ ப்ரதிபி³ம்பி³ததயா தத³பே⁴தே³ந தத்ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்யைவ தத்ஸம்ப³ந்த⁴த்வாதி³தி ।
அபரே த்வாஹு: - பி³ம்ப³பூ⁴தவிஷயாதி⁴ஷ்டா²நசைதந்யமேவ ஸாக்ஷாதா³த்⁴யாஸிகஸம்ப³ந்த⁴லாபா⁴த் விஷயப்ரகாஶகமிதி தஸ்யைவ பி³ம்ப³த்வவிஶிஷ்டரூபேண பே⁴த³ஸத்³பா⁴வே(அ)பி தது³பலக்ஷிதசைதந்யாத்மநா ஏகீபா⁴வோ(அ)பே⁴தா³பி⁴வ்யக்தி: । ந சைவம் ஸதி ஜீவப்³ரஹ்மஸாங்கர்யம் , ந வா ப்³ரஹ்மண: ஸர்வஜ்ஞத்வவிரோத⁴: । பி³ம்பா³த்மநா தஸ்ய யதா²பூர்வமவஸ்தா²நாதி³தி ।
ஆவரணாபி⁴ப⁴வவாத³:
அத² த்ருதீயபக்ஷே கோ நாமாவரணாபி⁴ப⁴வ: ? அஜ்ஞாநநாஶஶ்சேத் , க⁴டஜ்ஞாநேநைவாஜ்ஞாநமூல: ப்ரபஞ்சோ நிர்வர்தேத - இதி சேத்
அத்ர கேசிதா³ஹு: − சைதந்யமாத்ராவாரகஸ்யாஜ்ஞாநஸ்ய விஷயாவச்சி²ந்நப்ரதே³ஶே க²த்³யோதாதி³ப்ரகாஶேந மஹாந்த⁴காரஸ்யேவ ஜ்ஞாநேந ஏகதே³ஶேந நாஶோ வா, கடவத் ஸம்வேஷ்டநம் வா, பீ⁴தப⁴டவத³பஸரணம் வா(அ)பி⁴ப⁴வ இதி ।
அந்யே து - அஜ்ஞாநஸ்ய ஏகதே³ஶேந நாஶே உபாதா³நாபா⁴வாத் புநஸ்தத்ர கந்த³லநாயோகே³ந ஸக்ருத³வக³தே ஸமயாந்தரே(அ)ப்யாவரணாபா⁴வப்ரஸங்கா³த் , நிஷ்க்ரியஸ்யாபஸரணஸம்வேஷ்டநயோரஸம்ப⁴வாச்ச ந யதோ²க்தரூபோ(அ)பி⁴ப⁴வ: ஸம்ப⁴வதி । அத: சைதந்யமாத்ராவாரகஸ்யாப்யஜ்ஞாநஸ்ய தத்ததா³காரவ்ருத்திஸம்ஸ்ருஷ்டாவஸ்த²விஷயாவச்சி²ந்நசைதந்யாநாவரகத்வஸ்வாபா⁴வ்யமேவ அபி⁴ப⁴வ: । ந ச விஷயாவகு³ண்ட²நபடவத் விஷயசைதந்யமாஶ்ரித்யஸ்தி²தஸ்யாஜ்ஞாநஸ்ய கத²ம் தத³நாவாரகத்வம் யுஜ்யத இதி ஶங்க்யம் । ‘அஹமஜ்ஞ:’ இதி ப்ரதீத்யா அஹமநுப⁴வே ப்ரகாஶமாநசைதந்யமாஶ்ரயத ஏவ தஸ்ய தத³நாவாரகத்வஸம்ப்ரதிபத்தே:− இத்யாஹு: ।
அபரே து − ‘க⁴டம் ந ஜாநாமி’ - இதி க⁴டஜ்ஞாநவிரோதி⁴த்வேந, க⁴டஜ்ஞாநே ஸதி ‘க⁴டாஜ்ஞாநம் நிவ்ருத்தம்’ இதி தந்நிவர்த்யத்வேந ச அநுபூ⁴யமாநம் ந மூலாஜ்ஞாநம் । ஶுத்³த⁴சைதந்யவிஷயஸ்ய தஜ்ஜ்ஞாநநிவர்த்யஸ்ய ச தஸ்ய ததா²த்வாயோகா³த் । கிந்து க⁴டாவச்சி²ந்நசைதந்யவிஷயம் மூலாஜ்ஞாநஸ்யாவஸ்தா²பே⁴த³ரூபமஜ்ஞாநாந்தரமிதி தந்நாஶ ஏவாபி⁴ப⁴வ: । ந சைவமேகேந ஜ்ஞாநேந தந்நாஶே தத்ஸமாநவிஷயாணாம் ஜ்ஞாநாந்தராணாம் ஆவரணாநாம் ஆவரணாநபி⁴பா⁴வகத்வாபத்தி: । யாவந்தி ஜ்ஞாநாநி, தாவந்தி தந்நிவர்த்யாநி அஜ்ஞாநாநி இத்யப்⁴யுபக³மாத் − இத்யாஹு: ।
அவஸ்தா²ஜ்ஞாநஸாதி³த்வாநாதி³த்வவாத³:
இமாநி ச அவஸ்தா²ரூபாணி அஜ்ஞாநாநி மூலாஜ்ஞாநவத³ஜ்ஞாநத்வாத் அநாதீ³நீதி கேசித் ।
வ்யாவஹாரிகௌ ஜக³ஜ்ஜீவாவாவ்ருத்ய ஸ்வாப்நௌ ஜக³ஜ்ஜீவௌ விக்ஷிபந்தீ நித்³ரா தாவத் ஆவரணவிக்ஷேபஶக்தியோகா³த் , அஜ்ஞாநாவஸ்தா²பே⁴த³ரூபா । ததா² நித்³ராஸுஷுத்யவஸ்தா²(அ)பி அந்த:கரணாதௌ³ விலீநே ‘ஸுக²மஹமஸ்வாப்ஸம் ந கிஞ்ஜித³வேதி³ஷம்’ இதி பராமர்ஶத³ர்ஶநாத் மூலாஜ்ஞாநவத் ஸுஷுப்திகாலே(அ)நுபூ⁴யமாநா அஜ்ஞாநாவஸ்தா² பே⁴த³ரூபைவ । தயோஶ்ச ஜாக்³ரத்³போ⁴க³ப்ரத³கர்மோபரமே ஸத்யேவோத்³ப⁴வாத் ஸாதி³த்வமிதி, தத்³வத் அந்யத³ப்யஜ்ஞாநமவஸ்தா²ரூபம் ஸாதி³ இதி அந்யே ।
அவஸ்தா²ஜ்ஞாநாநாதி³த்வபக்ஷபரிஷ்கார:
நநு - அநாதி³த்வபக்ஷே க⁴டே ப்ரத²மமுத்பந்நேநைவ ஜ்ஞாநேந ஸர்வதத³ஜ்ஞாநநாஶோ ப⁴வேத் , விநிக³மநாவிரஹாத் , தத³வச்சி²ந்நசைதந்யாவரகஸர்வாஜ்ஞாநாநாஶே விஷயப்ரகாஶாயோகா³ச்ச ।அத: பாஶ்சாத்யஜ்ஞாநாநாம் ஆவரணாநபி⁴பா⁴வகத்வம் தத³வஸ்த²மேவேதி சேத் −
அத்ர கேசித் ஆஹு:− யதா² ஜ்ஞாநப்ராக³பா⁴வாநாமநேகேஷாம் ஸத்த்வே(அ)ப்யேகஜ்ஞாநோத³யே ‘ஏக ஏவ ப்ராக³பா⁴வோ நிவர்ததே, ஸம்ஶயாதி³ஜநநஶக்ததயா ததா³வரணரூபேஷு ப்ராக³பா⁴வாந்தரேஷு ஸத்ஸ்வபி விஷயாவபா⁴ஸ:; ததா² ஏகஜ்ஞாநோத³யே ஏகமேவாஜ்ஞாநம் நிவர்ததே, அஜ்ஞாநாந்தரேஷு ஸத்ஸ்வபி விஷயாவபா⁴ஸ:- இதி ।
அந்யேது − ஆவ்ருதஸ்யாபரோக்ஷஜ்ஞாநம் விருத்³த⁴ம் , ஏகஜ்ஞாநோத³யே ச ப்ராக³பா⁴வாந்தரஸத்த்வே(அ)பி யாவத்³விஶேஷத³ர்ஶநாபா⁴வகூடரூபமாவரணம் விஶேஷத³ர்ஶநாந்நாஸ்தீதி மந்யமாநா வத³ந்தி − யதா³ யத³ஜ்ஞாநமாவ்ருணோதி ததா³ தேந ஜ்ஞாநேந தஸ்யைவ நாஶ: । ஸர்வம் ச ஸர்வதா³ நாவ்ருணோதி , வையர்த்²யாத் । கிம் து ஆவரகாஜ்ஞாநே வ்ருத்த்யா நாஶிதே தத்³வ்ருத்த்யுபரமே அஜ்ஞாநாந்தரமாவ்ருணோதி । ந சைவம் ஸதி ப்³ரஹ்மாவக³மோத்பத்திகாலே(அ)நாவாரகத்வேந ஸ்தி²தாநாமஜ்ஞாநாநாம் ததோ(அ)ப்யநிவ்ருத்திப்ரஸங்க³: । தேஷாம் ஸாக்ஷாத்தத்³விரோதி⁴த்வாபா⁴வே(அ)பி தந்நிவர்த்யமூலாஜ்ஞாநபரதந்த்ரதயா அஜ்ஞாநஸம்ப³ந்தா⁴தி³வத் தந்நிவ்ருத்த்யைவ நிவ்ருத்த்யுபபத்தே: । ஏதத³ர்த²மேவ தேஷாம் தத³வஸ்தா²பே⁴த³ரூபதயா தத்பாரதந்த்ர்யமிஷ்யதே − இதி ।
அபரே து ‘அஜ்ஞாநஸ்ய ஸவிஷயஸ்வபா⁴வத்வாத் உத்ஸர்க³த: ஸர்வம் ஸர்வதா³ ஆவ்ருணோத்யேவ । ந ச விஷயோத்பத்தே: ப்ராகா³வரணீயாபா⁴வேந ஆவாரகத்வம் ந யுஜ்யத இதி வாச்யம் , ததா³பி ஸூக்ஷ்மரூபேண தத்ஸத்த்வாத்’ இதி மந்யமாநா: கல்பயந்தி− யதா² ப³ஹுஜநஸமாகுலே ப்ரதே³ஶே கஸ்யசித் ஶிரஸி நிபதந்நஶநி: இதராநப்யபஸாரயதி, யதா² வா ஸந்நிபாதஹரமௌஷத⁴ம் ஏகம் தோ³ஷம் நிவர்தயத்³தோ³ஷாந்தரமபி தூ³ரீகரோதி, ஏவமேகமஜ்ஞாநம் நாஶயத் ஜ்ஞாநம் அஜ்ஞாநாந்தராண்யபி திரஸ்கரோதி । திரஸ்காரஶ்ச யாவத் ஜ்ஞாநஸ்தி²தி: தாவத் ஆவரணஶக்திப்ரதிப³ந்த⁴: − இதி ।
‘ஜ்ஞாநஸாமாந்யம் அஜ்ஞாநநிவர்தகம்’ இதி நியமபரீக்ஷா
நந்வேவம் ஸதி தா⁴ராவாஹிகஸ்த²லே த்³விதீயாதி³வ்ருத்தீநாமாவரணாநபி⁴பா⁴வகத்வேந வைப²ல்யம் ஸ்யாத் , ப்ரத²மஜ்ஞாநேநைவ நிவர்தநதிரஸ்காராப்⁴யாமாவரணமாத்ரஸ்யாபி⁴பா⁴வாதி³தி −
அத்ராஹு:− வ்ருத்திதிரஸ்க்ருதமஜ்ஞாநம் தது³பரமே புநராவ்ருணோதி ப்ரதீ³பதிரஸ்க்ருதம் தம இவ ப்ரதீ³போபரமே । வ்ருத்த்யுபரமஸமயே வ்ருத்த்யந்தரோத³யே து திரஸ்க்ருதமஜ்ஞாநம் ததை²வாவதிஷ்ட²தே ப்ரதீ³போபரமஸமயே ப்ரதீ³பாந்தரோத³யே தம இவ । ததா² ச ‘யஸ்மிந் ஸதி அக்³ரிமக்ஷணே யஸ்ய ஸத்த்வம், யத்³வ்யதிரேகே சாஸத்த்வம், தத்தஜ்ஜந்யம்’ இதி ப்ராக³பா⁴வபரிபாலநஸாதா⁴ரணலக்ஷணாநுரோதே⁴ந அநாவரணஸ்ய த்³விதீயாதி³வ்ருத்திகார்யத்வஸ்யாபி லாபா⁴த் ந தத்³வைப²ல்யமிதி ।
ந்யாயசந்த்³ரிகாக்ருதஸ்து ஆஹு: − கேநசிஜ்ஜ்ஞாநேந கஸ்யசித³ஜ்ஞாநஸ்ய நாஶ ஏவ, ந து ஆவாரகாணாமப்யஜ்ஞாநாந்தராணாம் திரஸ்கார: । ததா² ச தா⁴ராவாஹிகத்³விதீயாதி³வ்ருத்தீநாமபி ஏகைகாஜ்ஞாநநாஶகத்வேந ஸாப²ல்யம் । ந சைவம் ஜ்ஞாநோத³யே(அ)ப்யாவரணஸம்ப⁴வாத்³விஷயாநவபா⁴ஸப்ரஸங்க³: । அவஸ்தா²ரூபாண்யஜ்ஞாநாநி ஹி தத்தத்காலோபலக்ஷிதஸ்வரூபாவாரகாணி, ஜ்ஞாநாநி ச யாவத்ஸ்வகாலோபலக்ஷிதவிஷயாவாரகாஜ்ஞாநநாஶகாநி । ததா² ச கிஞ்சஜ்ஜ்ஞாநோத³யே தத்கலீநவிஷயாவாராகாஜ்ஞாநஸ்ய நாஶாத் வித்³யமாநாநாமஜ்ஞாநாந்தராணாமந்யகாலீநவிஷயாவாரகத்வாச்ச ந தத்காலீநவிஷயாவபா⁴ஸே காசித³நுபபத்தி: । காரீரீப²லே வ்ருஷ்டௌ ஆஸந்நஸமயஸ்யேவ அஜ்ஞாநவிஷயே க⁴டாதௌ³ தத்தத்காலஸ்ய உபலக்ஷணதயா விஷயகோடாவநநுப்ரவேஶேந ஸூக்ஷ்மதத்தத்காலபே⁴தா³விஷயைர்தா⁴ராவாஹிகத்³விதீயாதி³ஜ்ஞாநைரஜ்ஞாநாநாம் நிவ்ருத்தாவபி ந காசித³நுபபத்திரிதி ।
கேசித்து − ப்ரத²மஜ்ஞாநநிவர்த்யமேவாஜ்ஞாநம் ஸ்வரூபாவாரகம் । த்³விதீயாதி³ஜ்ஞாநநிவர்த்யாநி து தே³ஶகாலாதி³விஶேஷணாந்தரவிஶிஷ்டவிஷயாணி । அத ஏவ ஸத்தாநிஶ்சயரூபே அஜ்ஞாநநீவர்தகே சைத்ரத³ர்ஶநே ஸக்ருஜ்ஜாதே ‘சைத்ரம் ந ஜாநாமி’ இதி ஸ்வரூபாவரணம் நாநுபூ⁴யதே, கிம் து ‘இத³நீம் ஸ குத்ரேதி ந ஜாநாமி’ இத்யாதி³ரூபேண விஶிஷ்டாவரணமேவ । விஸ்மரணஶாலிந: க்கசித் ஸக்ருத் த்³ருஷ்டே(அ)பி ‘ந ஜாநாமி’ இதி ஸ்வரூபாவரணம் த்³ருஶ்யதே சேத் ,தத்ர ததா²(அ)ஸ்து । அந்யத்ர ஸக்ருத்³த்³ருஷ்டே விஶிஷ்டவிஷயாந்யேவாஜ்ஞாநாநி ஜ்ஞாநாநி ச । ந ச - ஏவம் ஸதி தா⁴ராவாஹிகத்³விதீயாதி³ஜ்ஞாநாநாமஜ்ஞாநநிவர்தகத்வம் ந ஸ்யாத் । ஸ்தூ²லகாலவிஶிஷ்டாஜ்ஞாநஸ்ய ப்ரத²மஜ்ஞாநேநைவ நிவ்ருத்தே:, பூர்வாபரஜ்ஞாநவ்யாவ்ருத்தஸூக்ஷ்மகாலவிஶிஷ்டாஜ்ஞாநஸ்ய தத³விஷயைர்த்³விதீயாதி³ஜ்ஞாநைர்நிவ்ருத்த்யயோகா³த் − இதி வாச்யம் । தா⁴ராவஹநஸ்த²லே ப்ரத²மோத்பந்நாயா ஏவ வ்ருத்தேஸ்தாவத்காலாவஸ்தா²யித்வஸம்ப⁴வேந வ்ருத்திபே⁴தா³நப்⁴யுபக³மாத் । தத³ப்⁴யுபக³மே(அ)பி ப³ஹுகாலாவஸ்தா²யிபஞ்சஷவ்ருத்திரூபத்வஸம்ப⁴வேந பரஸ்பரவ்யாவ்ருத்தஸ்தூ²லகாலாதி³விஶேஷணபே⁴த³விஷயத்வோபபத்தே: । ப்ரதிக்ஷணோத்³யத³நேகவ்ருத்திஸந்தாநரூபத்வாப்⁴யுபக³மே(அ)பி த்³விதீயாதி³வ்ருத்தீநாமதி⁴க³தார்த²மாத்ரவிஷயதயா ப்ராமாண்யாபா⁴வேந ஆவரணாநிவர்தகத்வே(அ)ப்யஹாநேஶ்ச । ந ஹி விஷயாபா³த⁴மாத்ரம் ப்ராமாண்யம் । ப்ராக³வக³தாநவக³தயோ: பர்வதத்தத்³வ்ருத்திபாவகயோரநுமிதிவிஷயயோரபா³த⁴ஸ்யாவிஶேஷேண உப⁴யத்ராப்யநுமிதே: ப்ராமாண்யப்ரஸங்கா³த் । ந சேஷ்டாபத்தி: । ‘வஹ்நாவநுமிதி: ப்ரமாணண்’ இதிவத் ‘பர்வதே(அ)ப்யநுமிதி: ப்ரமாணம்’ இதிவ்யவஹாராத³ர்ஶநாத் , விவரணே ஸாக்ஷிஸித்³த⁴ஸ்யாஜ்ஞாநஸ்ய அபா⁴வவ்யாவ்ருத்திப்ரத்யாயநார்தா²நுமாநாதி³விஷயத்வே(அ)பி ப்ரமாணாவேத்³யத்வோக்தேஶ்ச । தஸ்மாத் த்³விதீயாதி³வ்ருத்தீநாம் ப்ராமாண்யாபா⁴வாத் உபாஸநாதி³வ்ருத்தீநாமிவ அஜ்ஞாநாநிவர்தகத்வே(அ)பி ந ஹாநி: । ப்ரமாணவ்ருத்தீநாமேவ தந்நிவர்தகத்வாப்⁴யுபக³மாத் ।
‘ப்ரமாஸாமாந்யம் அஜ்ஞாநநிவர்தகம்’ இதி நியமபரீக்ஷா
நநு - நாயமபி நியம:, பரோக்ஷவ்ருத்தேரநிர்க³மேநாஜ்ஞாநாநிவர்தகத்வாதி³தி சேத் –
அத்ர கேசிதா³ஹு: – த்³விவித⁴ம் விஷயாவாரகமஜ்ஞாநம் । ஏகம் விஷயாஶ்ரிதம் ரஜ்வாதி³விக்ஷேபோபாதா³நபூ⁴தம் கார்யகல்ப்யம் । அந்யத் புருஷாஶ்ரிதம் ‘இத³மஹம் ந ஜநாமி’ இத்யநுபூ⁴யமாநம் । புருஷாஶ்ரிதஸ்ய விஷயஸம்பி⁴ந்நவிக்ஷேபோபாதா³நத்வாஸம்ப⁴வேந விஷயாஶ்ரிதஸ்ய ‘இத³மஹம் ந ஜாநாமி’ இதி ஸாக்ஷிரூபப்ரகாஶஸம்ஸர்கா³யோகே³ந த்³விவித⁴ஸ்யாப்யாவஶ்யகத்வாத் । ஏவம் ச பரோக்ஷஸ்த²லே வ்ருத்தேர்நிர்க³மநாபா⁴வாத் தூ³ரஸ்த²வ்ருக்ஷே ஆப்தவாக்யாத் பரிமாணவிஶேஷாவக³மே(அ)பி தத்³விபரீதபரிமாணவிக்ஷேபவிஶேஷத³ர்ஶநாச்ச விஷயக³தாஜ்ஞாநாநிவ்ருத்தாவபி புருஷக³தாஜ்ஞாநநிவ்ருத்திரஸ்த்யேவ । “ஶாஸ்த்ரார்த²ம் ந ஜாநாமி” இத்யநுபூ⁴தாஜ்ஞாநஸ்ய தது³பதே³ஶாநந்தரம் நிவ்ருத்த்யநுப⁴வாத் । அத ஏவ ‘அநுமேயாதௌ³ ஸுஷுப்திவ்யாவ்ருத்தி:’ இதி விவரணஸ்ய ‘தத்³விஷயாஜ்ஞாநநிவ்ருத்திரர்த²:’ இத்யுக்தம் தத்த்வதீ³பநே இதி ।
அந்யே து – நயநபடலவத் புருஷாஶ்ரிதமேவாஜ்ஞாநம் விஷயாவாரகம் , ந தத³திரேகேண விஷயக³தாஜ்ஞாநே ப்ரமாணமஸ்தி । ந ச – புருஷாஶ்ரிதஸ்ய விஷயக³தவிக்ஷேபபரிணாமித்வம் ந ஸம்ப⁴வதி, தத்ஸம்ப⁴வே வா தூ³ரஸ்த²வ்ருக்ஷபரிமாணே பரோக்ஷஜ்ஞாநாத³ஜ்ஞாநநிவ்ருத்தௌ விபரீதபரிமாணவிக்ஷேபோ ந ஸம்ப⁴வதீதி – வாச்யம் । வாசஸ்பதிமதே ஸர்வஸ்ய ப்ரபஞ்சஸ்ய ஜீவாஶ்ரிதாஜ்ஞாநவிஷயீக்ருதப்³ரஹ்மவிவர்தத்வேந தத்³வத் ஶுக்திரஜதாதே³: புருஷாஶ்ரிதாஜ்ஞாநவிஷயீக்ருதப்³ரஹ்மவிவர்தத்வோபபத்தே:, பரோக்ஷவ்ருத்த்யா ஏகாவஸ்தா²நிவ்ருத்தாவபி அவஸ்தா²ந்தரேண விபரீதபரிமாணவிக்ஷேபோபபத்தேஶ்ச – இத்யாஹு: ।
அபரே து – ஶுத்திரஜதாதி³பரிணாமோபபத்த்யாஞ்ஜஸ்யாத் விஷயாவகுண்ட²நபடவத் விஷயக³தமேவாஜ்ஞாநம் ததா³வாரகம் । ந ச ததா²ஸதி அஜ்ஞாநஸ்ய அந்த:கரணோபஹிதஸாக்ஷ்யஸம்ஸர்கே³ண தத: ப்ரகாஶாநுபபத்தி: பரோக்ஷவ்ருத்திநிவர்த்யத்வாஸம்ப⁴வஶ்ச தோ³ஷ இதி வாச்யம் । அவஸ்தா²ரூபாஜ்ஞாநஸ்ய ஸாக்ஷ்யஸம்ஸர்கே³(அ)பி தத்ஸம்ஸ்ருஷ்டமூலாஜ்ஞாநஸ்யைவ ‘ஶுக்திமஹம் ந ஜாநாமி’ இதி ப்ரகாஶோபபத்தே:, ஶுக்த்யாதே³ரபி மூலாஜ்ஞாநவிஷயசைதந்யாபி⁴ந்நதயா தத்³விஷயத்வாநுப⁴வாவிரோதா⁴த் । விவரணாதி³ஷு மூலாஜ்ஞாநஸாத⁴நப்ரஸங்க³ ஏவ ‘இத³மஹம் ந ஜாநாமி’ இதி ப்ரத்யக்ஷப்ரமாணோபத³ர்ஶநாச்ச । ‘அஹமஜ்ஞ:’ இதி ஸாமாந்யதோ(அ)ஜ்ஞாநாநுப⁴வ ஏவ மூலாஜ்ஞாநவிஷயக:, ‘ஶுக்திமஹம் ந ஜாநாமி’ இத்யாதி³விஷயவிஶேஷாலிங்கி³தாஜ்ஞாநாநுப⁴வஸ்த்வவஸ்தா²(அ)ஜ்ஞாநவிஷயக:’ இதி விஶேஷாப்⁴யுபக³மே(அ)பி அவஸ்தா²(அ)வஸ்தா²வதோரபே⁴தே³ந மூலாஜ்ஞாநஸ்ய ஸாக்ஷிஸம்ஸர்கா³த்³வா ஸாக்ஷிவிஷயசைதந்யயோ: வாஸ்தவைக்யாத்³வா விஷயக³தஸ்யாப்யவஸ்தா²(அ)ஜ்ஞாநஸ்ய ஸாக்ஷிவிஷயத்வோபபத்தே: । பரோக்ஷஜ்ஞாநஸ்யாஜ்ஞாநாநிவர்தகத்வே(அ)பி ததஸ்தந்நிவ்ருத்த்யநுப⁴வஸ்ய ஸத்தாநிஶ்சயரூபபரோக்ஷவ்ருத்திப்ரதிப³ந்த⁴கப்ரயுக்தாநநுப⁴வநிப³ந்த⁴நப்⁴ராந்தித்வோபபத்தே:, அபரோக்ஷஜ்ஞாநஸ்யைவாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வநியமாப்⁴யுபக³மாத் – இத்யாஹு: ।
நநு நாயமபி நியம: । அவித்³யா(அ)ஹங்காரஸுக²து³:கா²தி³தத்³த⁴ர்மப்ரத்யக்ஷஸ்யாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வாநப்⁴யுபக³மாதி³தி சேத் – ந – அவித்³யாதி³ப்ரத்யக்ஷஸ்ய ஸாக்ஷிரூபத்வேந வ்ருத்திரூபாபரோக்ஷஜ்ஞாநஸ்யாவரணநிவர்தகத்வநியமாநபாயாத் ।
ஸாக்ஷிஸ்வரூபநிர்ணயவாத³:
அத² கோ(அ)யம் ஸாக்ஷீ ஜீவாதிரேகேண வ்யவஹ்ரியதே ।
அத்ரோக்தம் கூடஸ்த²தீ³பே – தே³ஹத்³வயாதி⁴ஷ்டா²நபூ⁴தம் கூடஸ்த²சைதந்யம் ஸ்வாவச்சே²த³கஸ்ய தே³ஹத்³வயஸ்ய ஸாக்ஷாதீ³க்ஷணாத் நிர்விகாரத்வாச்ச ஸாக்ஷீத்யுச்யதே । லோகே(அ)பி ஹி ஔதா³ஸீந்யபோ³தா⁴ப்⁴யாமேவ ஸாக்ஷித்வம் ப்ரஸித்³த⁴ம் । யத்³யபி ஜீவஸ்ய வ்ருத்தய: ஸந்தி தே³ஹத்³வயபா⁴ஸிகா:, ததா²பி ஸர்வத: ப்ரஸ்ருதேந ஸ்வாவச்சி²ந்நேந கூடஸ்த²சைதந்யேந ஈஷத் ஸதா³ பா⁴ஸ்யமாநமேவ தே³ஹத்³வயம் ஜீவசைதந்யரூபப்ரதிபி³ம்ப³க³ர்பா⁴த³ந்த:கரணாத்³விச்சி²த்³யவிச்சி²த்³யோத்³க³ச்ச²த்³பி⁴ர்வ்ருத்திஜ்ஞாநை: ஸ்பு²டம் அவபா⁴ஸ்யதே । அந்தராலகாலேஷு து ஸஹ வ்ருத்த்யபா⁴வை: கூடஸ்த²சைதந்யேநைவ அவபா⁴ஸ்யதே । அத ஏவ அஹங்காராதீ³நாம் [ஸதா³](ஸர்வதா³) ப்ரகாஶஸம்ஸர்கா³த் ஸம்ஶயாத்³யகோ³சரத்வம் அந்யஜ்ஞாநதா⁴ராகாலீநாஹங்காரஸ்ய ‘ஏதாவந்தம் காலமித³மஹம் பஶ்யந்நேவாஸம்’ இத்யநுஸந்தா⁴நம் ச । ந ச கூடஸ்த²ப்ரகாஶிதே கத²ம் ஜீவஸ்ய வ்யவஹாரஸ்ம்ருத்யாதி³கமிதி ஶங்க்யம் । அந்யோந்யாத்⁴யாஸேந ஜீவைகத்வாபத்த்யா கூடஸ்த²ஸ்ய ஜீவாந்தரங்க³த்வாத் । ந ச ஜீவசைதந்யமேவ ஸாக்ஷீ ப⁴வது கிம் கூடஸ்தே²நேதி வாச்யம் । லௌகிகவைதி³கவ்யவஹாரகர்துஸ்தஸ்ய உதா³ஸீநத்³ரஷ்ட்ருத்வாஸம்ப⁴வேந ‘ஸாக்ஷீ சேதா கேவலோ நிர்கு³ணஶ்ச’ (ஶ்வே.உ. 6 । 11) இதி ஶ்ருத்யுக்தஸாக்ஷித்வாயோகா³த் । ’தயோரந்ய: பிப்பலம் ஸ்வாத்³வத்தி அநஶ்நந்நந்யோ அபி⁴சாகஶீதி’ (ஶ்வே.உ. 4 । 6) இதி கர்மப²லபோ⁴க்துர்ஜீவாத் உதா³ஸீநப்ரகாஶரூபஸ்ய ஸாக்ஷிண: ப்ருத²கா³ம்நாநாச்ச இதி ।
நாடகதீ³பே(அ)பி ந்ருத்யஶாலாஸ்த²தீ³பத்³ருஷ்டாந்தேந ஸாக்ஷீ ஜீவாத்³விவிச்ய த³ர்ஶித: । ததா²ஹி − ‘ந்ருத்யஶாலாஸ்தி²தோ தீ³ப: ப்ரபு⁴ம் ஸப்⁴யாம்ஶ்ச நர்தகீம் । தீ³பயேத³விஶேஷேண தத³பா⁴வே(அ)பி தீ³ப்யதே ॥’ (பம்.த³. 10 । 11) । ததா² சிதா³பா⁴ஸவிஶிஷ்டாஹங்காரரூபம் ஜீவம் விஷயபோ⁴க³ஸாகல்யவைகல்யாபி⁴மாநப்ரயுக்தஹர்ஷவிஷாத³வத்த்வாத் ந்ருத்யாபி⁴மாநிப்ரபு⁴துல்யம் தத்பரிஸரவர்தித்வே(அ)பி தத்³ராஹித்யாத் ஸப்⁴யபுருஷதுல்யாந் விஷயாந் நாநாவித⁴விகாரவத்த்வாத் நர்தகீதுல்யாம் தி⁴யம் ச தீ³பயந் ஸுஷுப்த்யாதா³வஹங்காராத்³யபா⁴வே(அ)பி தீ³ப்யமாந: சிதா³பா⁴ஸவிஶிஷ்டாஹங்காரரூபஜீவப்⁴ரமாதி⁴ஷ்டா²நகூடஸ்த²சைதந்யாத்மா ஸாக்ஷீதி ।
ஏவம் ஜீவாத்³விவேசிதோ(அ)யம் ஸாக்ஷீ ந ப்³ரஹ்மகோடிரபி, கிம் த்வஸ்ப்ருஷ்டஜீவேஶ்வரவிபா⁴க³ம் சைதந்யம் , இத்யுக்தம் கூடஸ்த²தீ³பே ।
தத்த்வப்ரதீ³பிகாயாமபி மாயாஶப³லிதே ஸகு³ணே பரமேஶ்வரே ‘கேவலோ நிர்கு³ண:’ இதி விஶேஷணாநுபபத்தே: ஸர்வப்ரத்யக்³பூ⁴தம் விஶுத்³த⁴ம் ப்³ரஹ்ம ஜீவாபே⁴தே³ந ஸாக்ஷீதி ப்ரதிபத்³யதே இத்யுதி³தம் ।
தத்த்வஶுத்³தா⁴வபி ‘யதா² இத³ம் ரஜதமிதி ப்⁴ரமஸ்த²லே வஸ்துத: ஶுக்திகோட்யந்தர்க³தோ(அ)பீத³மம்ஶ: ப்ரதிபா⁴ஸதோ ரஜதகோடி: ததா² ப்³ரஹ்மகோடிரேவ ஸாக்ஷீ ப்ரதிபா⁴ஸதோ ஜீவகோடிரிதி ஜீவஸ்ய ஸுகா²தி³வ்யவஹாரே தஸ்யோபயோக³:’ இத்யுக்த்யா அயமேவ பக்ஷ: ஸமர்தி²த: ।
கேசித்து - அவித்³யோபாதி⁴கோ ஜீவ ஏவ ஸாக்ஷாத்³த்³ரஷ்ட்ருத்வாத்ஸாக்ஷீ । லோகே(அ)பி ஹ்யகர்த்ருத்வே ஸதி த்³ரஷ்ட்ருத்வம் ஸாக்ஷித்வம் ப்ரஸித்³த⁴ம் । தச்சாஸங்கோ³தா³ஸீநப்ரகாஶரூபே ஜீவே ஏவ ஸாக்ஷாத்ஸம்ப⁴வதி । ஜீவஸ்யாந்த:கரணதாதா³த்ம்யாபத்த்யா கர்த்ருத்வாத்³யாரோபபா⁴க்த்வே(அ)பி ஸ்வயமுதா³ஸீநத்வாத் । ‘ஏகோ தே³வ:’ இதி மந்த்ரஸ்து ப்³ரஹ்மணோ ஜீவபா⁴வாபி⁴ப்ரயேண ஸாக்ஷித்வப்ரதிபாத³க: ।
‘த்³வா ஸுபர்ணா’ இதி (மு.உ. 3 । 1 । 1) மந்த்ர: கு³ஹாதி⁴கரணந்யாயேந ஜீவேஶ்வரோப⁴யபர: கு³ஹாதி⁴கரணபா⁴ஷ்யோதா³ஹ்ருதபைங்கி³ரஹஸ்யப்³ராஹ்மணவ்யாக்²யாதேந ப்ரகாரேண ஜீவாந்த:கரணோப⁴யபரோ வா, இதி ந கஶ்சித்³விரோத⁴: இத்யாஹு: ।
அந்யே து - ஸத்யம் ஜீவ ஏவ ஸாக்ஷீ, ந து ஸர்வக³தேந அவித்³யோபஹிதேந ரூபேண । புருஷாந்தராந்த:கரணாதீ³நாமபி புருஷாந்தரம் ப்ரதி ஸ்வாந்த:கரணபா⁴ஸகஸாக்ஷிஸம்ஸர்கா³விஶேஷேண ப்ரத்யக்ஷத்வாபத்தே: । ந சாந்த:கரணபே⁴தே³ந ப்ரமாத்ருபே⁴தா³த்தத³நாபத்தி: । ஸாக்ஷிபா⁴ஸ்யே(அ)ந்த:கரணாதௌ³ ஸர்வத்ர ஸாக்ஷ்யபே⁴தே³ ஸதி ப்ரமாத்ருபே⁴த³ஸ்யாப்ரயோஜகத்வாத் । தஸ்மாத³ந்த:கரணோபதா⁴நேந ஜீவ: ஸாக்ஷீ । ததா² ச ப்ரதிபுருஷம் ஸாக்ஷிபே⁴தா³த் புருஷாந்தராந்த:கரணாதே³: புருஷாந்தரஸாக்ஷ்யஸம்ஸர்கா³த்³வா தத³யோக்³யத்வாத்³வா அப்ரகாஶ உபபத்³யதே । ஸுஷுப்தாவபி ஸூக்ஷ்மரூபேணாந்த:கரணஸத்³பா⁴வாத் தது³பஹித: ஸாக்ஷீ ததா³ப்யஸ்த்யேவ । ந ச – அந்த:கரணோபஹிதஸ்ய ப்ரமாத்ருத்வேந ந தஸ்ய ஸாக்ஷித்வம் , ஸுஷுப்தௌ ப்ரமாத்ரபா⁴வே(அ)பி ஸாக்ஷிஸத்த்வேந தயோர்பே⁴த³ஶ்ச அவஶ்யம் வக்தவ்ய: - இதி வாச்யம் । விஶேஷணோபாத்⁴யோர்பே⁴த³ஸ்ய ஸித்³தா⁴ந்தஸம்மதத்வேந அந்த:கரணவிஶிஷ்ட: ப்ரமாதா தது³பஹித: ஸாக்ஷீ இதி பே⁴தோ³பபத்தே: இத்யாஹு: ।
ஸாக்ஷிசைதந்யஸ்ய ஆவ்ருதத்வாநாவ்ருதத்வவிசார:
நநு -உக்தரூபஸ்ய ஸாக்ஷிண:சைதந்யமாத்ராவாரகேணாஜ்ஞாநேநாவரணமவர்ஜநீயமிதி கத²மாவ்ருதேநாவித்³யாஹங்காராதி³பா⁴நம் - இதி சேத் −
ராஹுவத³வித்³யா ஸ்வாவ்ருதப்ரகாஶப்ரகாஶ்யேதி கேசித் ।
வஸ்துத: அவித்³யாந்த:கரணதத்³த⁴ர்மாவபா⁴ஸகம் ஸாக்ஷிசைதந்யம் விஹாயைவ அஜ்ஞாநம் சைதந்யமாவ்ருணோதீதி அநுப⁴வாநுஸாரேண கல்பநாத் ந கஶ்சித்³தோ³ஷ: । அத ஏவ ஸர்வதா³ தேஷாம் அநாவ்ருதப்ரகாஶஸம்ஸர்கா³த் அஜ்ஞாநவிபரீதஜ்ஞாநஸம்ஶயாகோ³சரத்வம் ।
ஸாக்ஷ்யாநந்த³ஸ்யாநாவ்ருதத்வவிசார:
ஸாக்ஷிசைதந்யஸ்யாநாவ்ருதத்வே தத்ஸ்வரூபபூ⁴தஸ்யாநந்த³ஸ்யாபி ப்ரகாஶாபத்திரிதி சேத் , ந − இஷ்டாபத்தே:, ஆநந்த³ரூபப்ரகாஶப்ரயுக்தஸ்ய ஆத்மநி நிருபாதி⁴கப்ரேம்ணோ த³ர்ஶநாத் , ‘பா⁴ஸத ஏவ பரமப்ரேமாஸ்பத³த்வலக்ஷணம் ஸுக²ம்’ இதி விவராணாச்ச ।
ஸ்யாதே³தத் − இதா³நீமப்யாநந்த³ப்ரகாஶே முக்திஸம்ஸாரயோரவிஶேஷப்ரஸங்க³: । நநு கல்பிதபே⁴த³ஸ்ய ஸாக்ஷ்யாநந்த³ஸ்ய ப்ரகாஶே(அ)பி அநவச்சி²ந்நஸ்ய ப்³ரஹ்மாநந்த³ஸ்யாவ்ருதஸ்ய ஸம்ஸாரத³ஶாயாமப்ரகாஶேந விஶேஷோ(அ)ஸ்தீதி சேத் , ந−ஆநந்தே³(அ)நவச்சே²தா³ம்ஶஸ்யாபுருஷார்த²த்வாத் , ஆநந்த³பரோக்ஷமாத்ரஸ்ய ச இதா³நீமபி ஸத்த்வாத் । நநு−அவச்சி²ந்ந: ஸாக்ஷ்யாநாந்த³: ஸாதிஶய:, ஸுஷுப்திஸாதா⁴ரணாத³நதிஸ்பஷ்டாத்ததோ வைஷயிகாநந்தே³ஷ்வதிஶயாநுபா⁴வாத் । அநவச்சி²ந்நோ ப்³ரஹ்மாநந்த³ஸ்து நிரதிஶய: । ஆநந்த³வல்ல்யாம் மாநுஷாநந்தா³த்³யுத்தரோத்தரஶதகு³ணோத்கர்ஷோபவர்ணநஸ்ய ப்³ரஹ்மாநந்தே³ ஸமாபநாத்− இதி சேத் , ந−ஸித்³தா⁴ந்தே ஸாக்ஷ்யாநந்த³விஷயாநந்த³ப்³ரஹ்மாநந்தா³நாம் வஸ்துத ஏகத்வேந உத்கர்ஷாபகர்ஷாஸம்ப⁴வாத் । மாநுஷாநந்தா³தீ³நாமுத்தரோத்தரமுத்கர்ஷம் ஶ்ருதிர்வத³தீதி சேத் , கோ வா ப்³ரூதே ஶ்ருதிர்ந வத³தீதி, கிம் து அத்³வைதவாதே³ தது³பபாத³நமஶக்யமித்யுச்யதே । நந்வேகஸ்யைவ ஸௌராலோகஸ்ய கரதலஸ்ப²டிகத³ர்பணாத்³யபி⁴வ்யஞ்ஜகவிஶேஷோபதா⁴நேநாபி⁴வ்யக்திதாரதம்யத³ர்ஶநாத் ஏகத்வே(அ)ப்யாநந்த³ஸ்ய அபி⁴வ்யஞ்ஜகஸுக²வ்ருத்திபே⁴தோ³பதா⁴நேநாபி⁴வ்யக்திதாரதம்யரூபமுத்கர்ஷாபகர்ஷவத்த்வம் யுக்தமிதி சேத் , ந - த்³ருஷ்டாந்தாஸம்ப்ரதிபத்தே: । ஸர்வத: ப்ரஸ்ருமரஸ்ய ஸௌராலோகஸ்ய க³க³நே விநா கரதலாதி³ஸம்ப³ந்த⁴ம் அஸ்பஷ்டம் ப்ரகாஶமாநஸ்ய நிம்நதலே ப்ரஸ்ருமரஸ்ய ஜலஸ்யேவ கரதலஸம்ப³ந்தே⁴ந க³திப்ரதிஹதௌ ப³ஹுலீபா⁴வாத³தி⁴கப்ரகாஶ:, பா⁴ஸ்வரத³ர்பணாதி³ஸம்ப³ந்தே⁴ந க³திப்ரதிஹதௌ ப³ஹுலீபா⁴வாத்ததீ³யதீ³ப்திஸம்வலநாச்ச ததோ(அ)ப்யதி⁴கப்ரகாஶ:, இதி தத்ராபி⁴வ்யஞ்ஜகோபாதி⁴காபி⁴வ்யக்திதாரதம்யாநப்⁴யுபக³மாத் । த்³ருஷ்டாந்தஸம்ப்ரதிபத்தௌ ச க³க³நப்ரஸ்ருதஸௌராலோகவத் அநவச்சி²ந்நாநந்த³ஸ்யாஸ்பஷ்டதா, கரதலாத்³யவச்சி²ந்நஸௌராலோகவத் ஸுக²வ்ருத்த்யவச்சி²ந்நாநந்த³ஸ்யாதி⁴காபி⁴வ்யக்திரிதி முக்தித: ஸம்ஸாரஸ்யைவ அப்⁴யர்ஹிதத்வோபத்தேஶ்ச । ஏதேந ஸம்ஸாரத³ஶாயாம் ப்ரகாஶமாநோ(அ)ப்யாநந்தோ³ மித்²யாஜ்ஞாநதத்ஸம்ஸ்காரவிக்ஷிப்ததயா தீவ்ரவாயுவிக்ஷிப்தப்ரதீ³பப்ரபா⁴வத³ஸ்பஷ்டம் ப்ரகாஶதே, முக்தௌ தத³பா⁴வாத் யதா²வத³வபா⁴ஸதே இத்யபி − நிரஸ்தம் । நிர்விஶேஷஸ்வரூபாநந்தே³ ப்ரகாஶமாநே தத்ர விக்ஷேபதோ³ஷாத³ப்ரகாஶமாநஸ்ய முக்த்யந்வயிநோ(அ)திஶயஸ்ய அஸம்ப⁴வாத் । தஸ்மாத் ஸாக்ஷ்யாநந்த³ஸ்யாநாவ்ருதத்வகல்பநமயுக்தம் ।
அத்ராஹு: அத்³வைதவித்³யாசார்யா: - யதா² அத்யுத்க்ருஷ்டஸ்ய ஏகஸ்யைவ த⁴வலரூபஸ்ய மாலிந்யதாரதம்யயுக்தேஷு அநேகேஷு த³ர்பணேஷு ப்ரதிபி³ம்பே³ ஸதி உபாதி⁴மாலிந்யதாரதம்யாத் தத்ர தத்ர ப்ரதிபி³ம்பே³ தா⁴வல்யாபகர்ஷ: தாரதம்யேநாத்⁴யஸ்யதே, ஏவம் வஸ்துதோ நிரதிஶயஸ்ய ஏகஸ்யைவ ஸ்வரூபாநந்த³ஸ்ய அந்த:கரணப்ரதிபி³ம்பி³ததயா ஸாக்ஷ்யாநந்த³பா⁴வே ப்ராக்தநஸுக்ருதஸம்பத்த்யதீ⁴நவிஷயவிஶேஷஸம்பர்கப்ரயுக்தஸத்வோத்கர்ஷாபகர்ஷரூபஶுத்³தி⁴தாரதம்யயுக்தஸுக²ரூபாந்த:கரணவ்ருத்திப்ரதிபி³ம்பி³ததயா விஷயாநந்த³பா⁴வே ச தமோகு³ணரூபோபாதி⁴மாலிந்யதாரதம்யதோ³ஷாத் அபகர்ஷ: தாரதம்யேநாத்⁴யஸ்யதே இதி ஸம்ஸாரத³ஶாயாம் ப்ரகாஶமாநே(அ)ப்யாநந்தே³ அத்⁴யஸ்தாபகர்ஷதாரதம்யேந ஸாதிஶயத்வாத³த்ருப்தி: ।வித்³யோத³யே நிகி²லாபகர்ஷாத்⁴யாஸநிவ்ருத்தே: அரோபிதஸாதிஶயத்வாபாயாத் க்ருதக்ருத்யதா, இதி விஶேஷோபபத்தே: நிருபாதி⁴கப்ரேமகோ³சரதயா ப்ரகாஶமாந: ஸாக்ஷ்யாநந்தோ³(அ)நாவ்ருத ஏவேதி ।
அந்யே து -ப்ரகாஶமாநோ(அ)ப்யாநாந்த³: ‘மயி நாஸ்தி ந ப்ரகாஶதே’ இத்யாவரணாநுப⁴வாத் ஆவ்ருத ஏவ । ஏகஸ்மிந்நபி ஸாக்ஷிணி அவித்³யாகல்பிதரூபபே⁴த³ஸம்ப⁴வேந சைதந்யரூபேணாநாவரணஸ்ய ஆநந்த³ரூபேணாவரணஸ்ய சாவிரோதா⁴த் , ஸ்வரூப்ரகாஶஸ்யாவரணாநிவர்தகதயா ப்ரகாஶமாநே ஆவரணஸ்யாவிரோதா⁴ச்ச, ‘த்வது³க்தமர்த²ம் ந ஜாநாமி’ இதி ப்ரகாஶமாந ஏவாவரணத³ர்ஶநாச்ச । ந ச தத்ர அநாவ்ருதஸாமாந்யாகாராவச்சே²தே³ந விஶேஷாவரணமேவாநுபூ⁴யத இதி வாச்யம் । அந்யாவரணஸ்யாந்யாவச்சே²தே³ந பா⁴நே(அ)திப்ரஸங்கா³த் । ந ச ஸாமாந்யவிஶேஷபா⁴வோ நியாமக இதி நாதிப்ரஸங்க³ இதி வாச்யம் । வ்யாப்யவ்யாபகபா⁴வாதிரிக்தஸாமாந்யவிஶேஷபா⁴வாபா⁴வேந ‘வஹ்நிம் ந ஜாநாமி’ இதி தூ⁴மாவாரகாஜ்ஞாநாநுப⁴வ ப்ரஸங்கா³த் । தஸ்மாத் யத³வச்சி²ந்நமஜ்ஞாநம் ப்ரகாஶதே ததே³வாவ்ருதமிதி ப்ரகாஶமாநே(அ)ப்யஜ்ஞாநம் யுஜ்யதே । அஜ்ஞாநம் ச யதா² ஸாக்ஷ்யம்ஶம் விஹாய சைதந்யமாவ்ருணோதி, ஏவமாநந்த³மபி தத்தத்ஸுக²ரூபவ்ருத்திகப³லீக்ருதம் விஹாயைவாவ்ருணோதி । ஸ ஏவ வைஷயிகாநந்த³ஸ்யாவரணாப⁴வ: । ஸ சாவரணாபி⁴ப⁴வ: ப்ரத்யூஷஸமயே பா³ஹ்யாவரணாபி⁴ப⁴வவத் காரணவிஶேஷப்ரயுக்தவ்ருத்திவிஶேஷவஶாத் தரதமபா⁴வேந ப⁴வதி । அத: ஸ்வரூபாநந்த³விஷயாநந்த³யோ: விஷயாநந்தா³நாம் ச பரஸ்பரம் பே⁴த³ஸித்³தி⁴: − இதி வத³ந்தி ।
ஸர்வதா²(அ)பி ஸாக்ஷிசைதந்யஸ்யாநாவ்ருதத்வேந ஆவரணாபி⁴ப⁴வார்த²ம் வ்ருத்திமநபேக்ஷ்யைவ தேந அஹங்காராதி³ப்ரகாஶநமிதி துல்யமேவ ।
கேவலஸாக்ஷிபா⁴ஸ்யாநாம் ஸ்மரணோபபத்திநிரூபணம்
நந்வேவம் கத²மஹங்காராதீ³நாமநுஸந்தா⁴நம் । ஜ்ஞாநஸூக்ஷ்மாவஸ்தா²ரூபஸ்ய ஸம்ஸ்காரஸ்ய ஜ்ஞாநே ஸத்யயோகே³ந நித்யேந ஸாக்ஷிணா ததா³தா⁴நாஸம்ப⁴வாத் ।
அத்ர கேசிதா³ஹு:- ஸ்வஸம்ஸ்ருஷ்டேந ஸாக்ஷிணா ஸதா³ பா⁴ஸ்யமாநோ(அ)ஹங்கார: தத்தத்³க⁴டாதி³விஷயவ்ருத்த்யாகாரபரிணதஸ்வாவச்சி²ந்நேநாபி ஸாக்ஷிணா பா⁴ஸ்யத இதி தஸ்யாநித்யத்வாத் ஸம்ப⁴வதி ஸம்ஸ்காராதா⁴நம் க⁴டாதௌ³ விஷய இவ । ந ஹி ஸ்வாகாரவ்ருத்த்யவச்சி²ந்நஸாக்ஷிணைவ ஸ்வகோ³சரஸம்ஸ்காராதா⁴நமிதி நியமோ(அ)ஸ்தி । ததா² ஸதி வ்ருத்திகோ³சரஸம்ஸ்காராஸம்ப⁴வேந வ்ருத்தேரஸ்மரணப்ரஸங்கா³த் । அநவஸ்தா²பத்த்யா வ்ருத்திகோ³சரவ்ருத்த்யந்தரஸ்ய அநுவ்யவஸாயநிரஸநேந நிரஸ்தத்வாத் । கிம் து யத்³வ்ருத்த்யவச்சி²ந்நசைதந்யே யத் ப்ரகாஶதே தத்³வ்ருத்த்யா தத்³கோ³சரஸம்ஸ்காராதா⁴நம் இத்யேவ நியம: । ஏவம் ச ஜ்ஞாநஸுகா²த³யோ(அ)பி அந்த:கரணவ்ருத்தய: தப்தாய:பிண்டா³த்³வ்யுச்சரந்தோ விஸ்பு²லிங்கா³: ஸ்வாவச்சி²ந்நேந வஹ்நிநேவ ஸ்வஸ்வாவச்சி²ந்நேந அநித்யேந ஸாக்ஷிணா பா⁴ஸ்யந்த இதி யுக்தம் தேஷ்வபி ஸம்ஸ்காராதா⁴நம் । யஸ்து ‘க⁴டைகாகாரதீ⁴ஸ்தா² சித் க⁴டமேவாவபா⁴ஸயேத் । க⁴டஸ்ய ஜ்ஞாததா ப்³ரஹ்மசைதந்யேநாவபா⁴ஸ்யதே ॥ (பம்.த³. 8 । 4) இதி கூடஸ்த²தீ³போக்த: விஷயவிஶேஷணஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்ய விஷயாவச்சி²ந்நப்³ரஹ்மசைதந்யாவபா⁴ஸ்யத்வபக்ஷ:,யஶ்ச தத்த்வப்ரதீ³பிகோக்தோ ஜ்ஞாநேச்சா²தீ³நாமநவச்சி²ந்நஶுத்³த⁴சைதந்யரூபநித்யஸாக்ஷிபா⁴ஸ்யத்வபக்ஷ:, தயோரபி சைதந்யஸ்ய ஸ்வஸம்ஸ்ருஷ்டாபரோக்ஷரூபத்வாத் வ்ருத்திஸம்ஸர்கோ³(அ)வஶ்யம் வாச்ய இதி தத்ஸம்ஸ்ருஷ்டாநித்யரூபஸத்³பா⁴வாத் ந தேஷு ஸம்ஸ்காராதா⁴நே காசித³நுபபத்திரிதி ।
அந்யே து - ஸுஷுப்தாவபி அவித்³யாத்³யநுஸந்தா⁴ந ஸித்³த⁴யே கல்பிதாம் அவித்³யாவ்ருத்திம் அஹமாகாராமங்கீ³க்ருத்ய அஹமர்தே² ஸம்ஸ்காரமுபபாத³யந்தி । ந சாஸ்மிந் பக்ஷே ‘ஏதாவந்தம் காலமித³மஹம் பஶ்யந்நேவாஸம்’ இதி அந்யஜ்ஞாநதா⁴ராகாலீநாஹமர்தா²நுஸந்தா⁴நாநுபபத்தி: । அவச்சே²த³கபே⁴தே³ந ஸுக²து³:க²யௌக³பத்³யவத்³வ்ருத்தித்³வயயௌக³பத்³யஸ்யாப்யவிரோதே⁴ந அந்யஜ்ஞாநதா⁴ராகாலே(அ)பி அஹமாகாராவித்³யாவ்ருத்திஸந்தாநஸம்ப⁴வாதி³தி ।
அபரே து - அஹமாகாரா வ்ருத்திரந்த:கரணவ்ருத்திரேவ । கிம் து உபாஸநாதி³வ்ருத்திவத் ந ஜ்ஞாநம் , க்ல்ருப்ததத்கரணாஜந்யத்வாத் । ந ஹி தத்ர சக்ஷுராதி³ப்ரத்யக்ஷப்ரமாணம் ஸம்ப⁴வதி । ந வா லிங்கா³தி³கம் । லிங்கா³தி³ப்ரதிஸந்தா⁴நஶூந்யஸ்யாப்யஹங்காராநுஸந்தா⁴நத³ர்ஶநாத் । நாபி மந: கரணம் । தஸ்யோபாதா³நபூ⁴தஸ்ய க்வசித³பி கரணத்வாக்ல்ருப்தே: । தர்ஹி அஹமர்த²ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞா(அ)பி ஜ்ஞாநம் ந ஸ்யாதி³தி சேத் , ந - தஸ்யா அஹமம்ஶே ஜ்ஞநத்வாபா⁴வே(அ)பி தத்தாம்ஶே ஸ்ம்ருதிகரணத்வேந க்ல்ருப்தஸம்ஸ்காரஜந்யதயா ஜ்ஞாநத்வாத் , அம்ஶபே⁴தே³ந ஜ்ஞாநே பரோக்ஷத்வாபரோக்ஷத்வவத் ப்ரமாத்வாப்ரமாத்வவச்ச ஜ்ஞாநத்வாஜ்ஞாநத்வயோரபி அவிரோதா⁴த் - இத்யாஹு: ।
இதரே து - அஹமாகாரா(அ)பி வ்ருத்திர்ஜ்ஞாநமேவ । ‘மாமஹம் ஜாநாமி’ இத்யநுப⁴வாத் । ந ச கரணாஸம்ப⁴வ: । அநுப⁴வாநுஸாரேண மநஸ ஏவாந்தரிந்த்³ரியத்வஸ்யேவ கரணத்வஸ்யாபி கல்பநாத் - இத்யாஹு: ।
ஏவம் ஸதி பா³ஹ்யகோ³சராபரோக்ஷவ்ருத்தீநாமேவ ஆவரணாபி⁴பா⁴வகத்வநியம: பர்யவஸந்ந: ।
ப்⁴ரமகாரணீபூ⁴தேத³மாகாரவ்ருத்தேராவரணாபி⁴பா⁴வகத்வநிரூபணம்
நநு-நாயமபி நியம:, ஶுக்திரஜதஸ்த²லே இத³மாகாரவ்ருத்தேரஜ்ஞாநாநபி⁴பா⁴வகத்வாத் , அந்யதா² உபாதா³நாபா⁴வேந ரஜதோத்பத்த்யயோகா³த் இதி சேத் -
அத்ராஹு:− இத³மாகாரவ்ருத்த்யா இத³மம்ஶாஜ்ஞாநநிவ்ருத்தாவபி ஶுக்தித்வாதி³விஶேஷாம்ஶாஜ்ஞாநாநிவ்ருத்தே: ததே³வ ரஜதோபாதா³நம் , ஶுக்தித்வாத்³யஜ்ஞாநே ரஜதாத்⁴யாஸஸ்ய தஜ்ஜ்ஞாநே தத³பா⁴வஸ்ய அநுபூ⁴யமாநத்வாத் । அத்⁴யாஸபா⁴ஷ்யடீகாவிவரணே அநுபூ⁴யமாநாந்வயவ்யதிரேகஸ்யைவாஜ்ஞாநஸ்ய ரஜதாத்³யத்⁴யாஸோபாதா³நத்வோக்தே: । அத ஏவ ஶுக்த்யம்ஶோ(அ)தி⁴ஷ்டா²நம் , இத³மம்ஶ ஆதா⁴ர:; ஸவிலாஸாஜ்ஞாநவிஷயோ(அ)தி⁴ஷ்டா²நம் , அதத்³ரூபோ(அ)பி தத்³ரூபேணாரோப்யபு³த்³தௌ⁴ ஸ்பு²ரந் ஆதா⁴ர:, இதி ஸங்க்ஷேபஶாரீரகே(அ)பி விவேசநாதி³தி ।
அபரே து இத³ம் ரஜதமிதி இத³மம்ஶ ஸம்பி⁴ந்நத்வேந ப்ரதீயமாநஸ்ய ரஜதஸ்ய இத³மம்ஶாஜ்ஞாநமேவோபாதா³நம் । தஸ்ய ச இத³மாகாரவ்ருத்த்யா ஆவரணஶக்திமாத்ரநிவ்ருத்தாவபி விக்ஷேபஶக்த்யா ஸஹ தத³நுவ்ருத்தே: நோபாதா³நத்வாஸம்ப⁴வ: । ஜலப்ரதிபி³ம்பி³தவ்ருக்ஷாதோ⁴(அ)க்³ரத்வாத்⁴யாஸே ஜீவந்முக்த்யநுவ்ருத்தே ப்ரபஞ்சாத்⁴யாஸே ச ஸர்வாத்மநா அதி⁴ஷ்டா²நஸாக்ஷாத்காராநந்தரபா⁴விந்யாமாவரணநிவ்ருத்தாவபி விக்ஷேபஶக்திஸஹிதாஜ்ஞாநமாத்ரஸ்யோபாதா³நத்வஸம்ப்ரதிபத்தே: இத்யாஹு: ।
கவிதார்கிகசக்ரவர்திந்ருஸிம்ஹப⁴ட்டோபாத்⁴யாயாஸ்து ‘இத³ம் ரஜதம்’ இதி ப்⁴ரமரூபவ்ருத்திவ்யதிரேகேண ரஜதோத்பத்தே: ப்ராக் இத³மாகாரா வ்ருத்திரேவ நாஸ்தீதி தஸ்யா: அஜ்ஞாநநிவர்தகத்வஸத³ஸத்³பா⁴வவிசாரம் நிராலம்ப³நம் மந்யந்தே । ததா² ஹி – ந தாவத் ப்⁴ரமரூபவ்ருத்திவ்யதிரேகேண இத³மாகாரா வ்ருத்தி: அநுப⁴வஸித்³தா⁴ । ஜ்ஞாநத்³வித்வாநநுப⁴வாத் ।
நாபி அதி⁴ஷ்டா²நஸாமாந்யஜ்ஞாநமத்⁴யாஸகாரணம் இதி கார்யகல்ப்யா । தஸ்யா: தத்காரணத்வே மாநாபா⁴வாத் । ந சாதி⁴ஷ்டா²நஸம்ப்ரயோகா³பா⁴வே ரஜதாத்³யநுத்பத்திஸ்தத்ர மாநம் ; ததோ து³ஷ்டேந்த்³ரியஸம்ப்ரயோக³ஸ்யைவாத்⁴யாஸகாரணத்வப்ராப்தே: । ந ச − ஸம்ப்ரயோகோ³ ந ஸர்வப்⁴ரமவ்யாபீ, அதி⁴ஷ்டா²நஸ்பு²ரணம் து ஸ்வத: ப்ரகாஶமாநே ப்ரத்யகா³த்மநி அஹங்காரத்³யத்⁴யாஸமபி வ்யாப்நோதீதி − வாச்யம் । தஸ்யாபி க⁴டாத்³யத்⁴யாஸாவ்யாபித்வாத் । க⁴டாதி³ப்ரத்யக்ஷாத் ப்ராக் தத³தி⁴ஷ்டா²நபூ⁴தநீரூபப்³ரஹ்மமாத்ரகோ³சரசாக்ஷுஷவ்ருத்தேரஸம்ப⁴வாத் । ஸ்வரூபப்ரகாஶஸ்யாவ்ருதத்வாத் । ஆவ்ருதாநாவ்ருதஸாதா⁴ரண்யேநாதி⁴ஷ்டா²நப்ரகாஶமாத்ரஸ்யாத்⁴யாஸகாரணத்வே ஶுக்தீத³மம்ஶஸம்ப்ரயோகா³த் ப்ராக³பி தத³வச்சி²ந்நசைதந்யரூபப்ரகாஶஸ்யாவ்ருதஸ்ய ஸத்³பா⁴வேந ததா³ப்யத்⁴யாஸாபத்தே: ।
ந ச − அத்⁴யாஸஸாமாந்யே அதி⁴ஷ்டா²நப்ரகாஶஸாமாந்யம் ஹேது:, ப்ராதிபா⁴ஸிகாத்⁴யாஸே(அ)பி⁴வ்யக்தாதி⁴ஷ்டா²நப்ரகாஶ: இதி நாதிப்ரஸங்க³:, ஸாமாந்யே ஸாமாந்யஸ்ய விஶேஷே விஶேஷஸ்ய ஹேதுத்வௌசித்யாதி³தி-வாச்யம் । ஏவமபி ப்ராதிபா⁴ஸிகஶங்க²பீதிமகூபஜலநைல்யாத்³யத்⁴யாஸாவ்யாபநாத் । ரூபாநுபஹிதசாக்ஷுஷப்ரத்யயாயோகே³ந ததா³நீம் ஶங்கா²தி³க³தஶௌக்ல்யோபலம்பா⁴பா⁴வேந ச அத்⁴யாஸாத் ப்ராக் ஶங்கா²தி³நீரூபாதி⁴ஷ்டா²நகோ³சரவ்ருத்த்யஸம்ப⁴வாத் ।
ந ச ப்ராதிபா⁴ஸிகேஷ்வபி ரஜதாத்³யத்⁴யாஸமாத்ரே நிரிக்தோ விஶேஷஹேதுராஸ்தாமிதி வாச்யம் । ததா² ஸதி ஸம்ப்ரயோகா³த் ப்ராக் பீதஶங்கா²த்³யத்⁴யாஸாப்ரஸங்கா³ய தத³த்⁴யாஸே து³ஷ்டேந்த்³ரியஸம்ப்ரயோக³: காரணமித்யவஶ்யம் வக்தவ்யதயா தஸ்யைவ ஸாமாந்யத: ப்ராதிபா⁴ஸிகாத்⁴யாஸமாத்ரே லாக⁴வாத் காரணத்வஸித்³தௌ⁴ தத ஏவ ரஜதாத்³யத்⁴யாஸகாதா³சித்கத்வஸ்யாபி நிர்வாஹாத் அதி⁴ஷ்டா²நப்ரகாஶஸ்ய ஸாமாந்யதோ விஶேஷதோ வா(அ)த்⁴யாஸகாரணத்வஸ்யாஸித்³தே⁴: ।
நநு − ஸாத்³ருஶ்யநிரபேக்ஷே அத்⁴யாஸாந்தரே அகாரணத்வே(அ)பி தத்ஸாபேக்ஷே ரஜதாத்³யத்⁴யாஸே ரஜதாதி³ஸாத்³ருஶ்யபூ⁴தரூபவிஶேஷாதி³விஶிஷ்டத⁴ர்மிஜ்ஞாநரூபமதி⁴ஷ்டா²நஸாமாந்யஜ்ஞாநம் காரணமவஶ்யம் வாச்யம் । து³ஷ்டேந்த்³ரியஸம்ப்ரயோக³மாத்ரஸ்ய காரணத்வே ஶுக்திவத் இங்கா³லே(அ)பி ரஜதாத்⁴யாஸப்ரஸங்கா³த் । ந ச ஸாத்³ருஶ்யமபி விஷயதோ³ஷத்வேந காரணமிதி வாச்யம் । விஸத்³ருஶே(அ)பி ஸாத்³ருஶ்யப்⁴ரமே ஸதி அத்⁴யாஸஸத்³பா⁴வாத் । ஜலதி⁴ஸலிலபூரே தூ³ரே நீலஶிலாதலத்வா(த்⁴யா)ரோபத³ர்ஶநாத் । ந ச ‘தத்³தே⁴தோரேவே’தி ந்யாயாத் ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநஸாமக்³ர்யேவாத்⁴யாஸகாரணமஸ்த்விதி யுக்தம் । ஜ்ஞாநஸாமக்³ர்யா அர்த²காரணத்வஸ்ய க்வசித³ப்யத்³ருஷ்டே:, தத: ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநஸ்யைவ லகு⁴த்வாச்ச । ந ச - ஸ்வதஶ்ஶுப்⁴ரே(அ)பி ஶுப்⁴ரகலதௌ⁴தப்⁴ருங்கா³ரக³தே(அ)பி ஸ்வச்சே² ஜல ஏவ நைல்யாத்⁴யாஸ:, ந முக்தாப²லே இதி வ்யவஸ்தா²வத் வஸ்துஸ்வபா⁴வாதே³வ ஶுக்தௌ ரஜதாத்⁴யாஸ: நேங்கா³லாதௌ³ இதி வ்யவஸ்தா², ந து ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநாபேக்ஷணாத் - இதி வாச்யம் । ஸ்வத: படக²ண்டே³ புண்ட³ரீகமுகலத்வாநத்⁴யாஸே(அ)பி தத்ரைவ கர்தநாதி³க⁴டிதததா³காரே தத³த்⁴யாஸத³ர்ஶநேந தத³த்⁴யாஸஸ்ய வஸ்துஸ்வபா⁴வமநநுருத்⁴ய ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநபா⁴வாபா⁴வாநுரோதி⁴த்வநிஶ்சயாத் । அந்யதா² அந்யதா³பி தத்ர தத³த்⁴யாஸப்ரஸங்கா³த் ।
உச்யதே−ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநஸ்யாத்⁴யாஸகாரணத்வவாதே³(அ)பி விஶேஷத³ர்ஶநப்ரதிப³த்⁴யேஷு ரஜதாத்³யத்⁴யாஸேஷ்வேவ தஸ்ய காரணத்வம் வாச்யம் । ந து தத³ப்ரதிப³த்⁴யேஷு பீதஶங்கா²த்³யத்⁴யாஸேஷு , அஸம்ப⁴வாத் । விஶேஷத³ர்ஶநப்ரதிப³த்⁴யேஷு ச ப்ரதிப³ந்த⁴கஜ்ஞாநஸாமக்³ர்யா: ப்ரதிப³ந்த⁴கத்வநியமேந விஶேஷத³ர்ஶநஸாமக்³ர்யப்யவஶ்யம் ப்ரதிப³ந்தி⁴கா வாச்யேதி தத ஏவ ஸர்வவ்யவஸ்தோ²பபத்தே: கிம் ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநஸ்ய காரணத்வகல்பநயா ? ததா² ஹி இங்கா³லாதௌ³ சக்ஷு:ஸம்ப்ரயுக்தே ததீ³யநைல்யாதி³ரூபவிஶேஷத³ர்ஶநஸாமக்³ரீஸத்த்வாத் ந ரஜதாத்⁴யாஸ: । ஶுக்த்யாதா³வபி நீலபா⁴கா³தி³வ்யாபிசக்ஷு:ஸம்ப்ரயோகே³ தத்ஸத்த்வாத் ந தத³த்⁴யாஸ: । ஸத்³ருஶபா⁴க³மாத்ரஸம்ப்ரயோகே³ தத³பா⁴வாத³த்⁴யாஸ: ।
ததா³பி ஶுக்தித்வரூபவிஶேஷத³ர்ஶநஸாமக்³ரீஸத்த்வாத³நத்⁴யாஸப்ரஸங்க³ இதி சேத் , ந – அத்⁴யாஸஸமயே ஶுக்தித்வத³ர்ஶநாபா⁴வேந தத்பூர்வம் தத்ஸாமக்³ர்யபா⁴வஸ்ய த்வயா(அ)பி வாச்யத்வாத் ।
மம ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநரூபாத்⁴யாஸகாரணதோ³ஷேண ப்ரதிப³ந்தா⁴த் ததா³ ஶுக்தித்வத³ர்ஶநஸாமக்³ர்யபா⁴வாப்⁴யுபக³ம:, தவ ததா²ப்⁴யுபக³மே து க⁴ட்டகுடீப்ரபா⁴தவ்ருத்தாந்த இதி சேத் , ந - ஸமீபோபஸர்பணாநந்தரம் ரஜதஸாத்³ருஶ்யரூபே சாகசக்யே த்³ருஶ்யமாந ஏவ ஶுக்தித்வோபலம்பே⁴ந தஸ்ய தத்ஸாமக்³ரீப்ரதிப³ந்த⁴கத்வாஸித்³தௌ⁴ தூ³ரத்வாதி³தோ³ஷேண ப்ரதிப³ந்தா⁴த்³வா வ்யஞ்ஜகநீலப்ருஷ்ட²த்வாதி³க்³ராஹகாஸமவதா⁴நாத்³வா தத்ஸாமக்³ர்யபா⁴வஸ்ய வக்தவ்யத்வாத் । ஏவம் ஜலதி⁴ஜலே நியதநீலரூபாத்⁴யாஸப்ரயோஜகதோ³ஷேண ப்ரதிப³ந்தா⁴த் தூ³ரே நீரத்வவ்யஞ்ஜகதரங்கா³தி³க்³ராஹகாஸமவதா⁴நேந ச ஶௌக்ல்யஜலராஶித்வாதி³ரூபவிஶேஷத³ர்ஶநஸாமக்³ர்யபா⁴வாத் நீலஶிலாதலத்வாத்⁴யாஸ: । விஸ்த்ருதே படே பரிணாஹரூபவிஶேஷத³ர்ஶநஸாமக்³ரீஸத்த்வாத் ந புண்ட³ரீகமுகுலத்வாத்⁴யாஸ:, கர்தநாதி³ க⁴டிதததா³காரே தத³பா⁴வாத்தத³த்⁴யாஸ இதி ।
நந்வேவம் கரஸ்ப்ருஷ்டே லோஹஶகலே ததீ³யநீலரூபவிஶேஷத³ர்ஶநஸாமக்³ர்யபா⁴வாத் ரஜதாத்⁴யாஸ: கிம் ந ப⁴வேத் , ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநாநபேக்ஷணாத்− இதி சேத் , ப⁴வத்யேவ । கிம் து தாம்ராதி³வ்யாவர்தகவிஶேஷத³ர்ஶநஸாமக்³ர்யா அப்யபா⁴வாத் தத³த்⁴யாஸேநாபி பா⁴வ்யமிதி க்வசித³நேகாத்⁴யாஸே ஸம்ஶயகோ³சரோ ப⁴வதி, க்வசித்து ரஜதப்ராயே கோஶக்³ருஹாதௌ³ ரஜதாத்⁴யாஸ ஏவ ப⁴வதி । க்வசித் ஸத்யபி ஸாத்³ருஶ்யஜ்ஞாநே ஶுக்திகாதௌ³ கதா³சித் கரணதோ³ஷாத்³யபா⁴வேநாத்⁴யாஸாநுத³யவத் அத்⁴யாஸாநுத³யே(அ)பி ந ஹாநி: । தஸ்மாத் ந கார்யகல்ப்யா இத³மாகாரா வ்ருத்தி: ।
நாப்யப்ரதிப³த்³தே⁴த³மர்த²ஸம்ப்ரயோக³காரணகல்ப்யா ; ததோ ப⁴வந்த்யா ஏவேத³ம்வ்ருத்தே: து³ஷ்டேந்த்³ரியஸம்ப்ரயோக³க்ஷுபி⁴தாவித்³யாபரிணாமபூ⁴தஸ்வஸமகாலரஜதவிஷயத்வஸ்யாபி அஸ்மாபி⁴ருச்யமாநத்வாத் । தத்ர ச ஜ்ஞாநஸமகாலோத்பத்திகே ப்ரதிபா⁴ஸமாத்ரவிபரிவர்திநி ரஜதே தத்ப்ராசீநஸம்ப்ரயோகா³பா⁴வே(அ)பி தத்தாதா³த்ம்யாஶ்ரயேத³மர்த²ஸம்ப்ரயோகா³தே³வ தஸ்யாபி சக்ஷுர்க்³ராஹ்யத்வோபபத்தே: । ‘சக்ஷுஷா ரஜதம் பஶ்யாமி’ இதி ப்ராதிபா⁴ஸிகரஜதஸ்ய ஸ்வஸம்ப்ரயோகா³பா⁴வே(அ)பி சாக்ஷுஷத்வாநுப⁴வாத் ।
ந ச − ஸ்வஸம்ப்ரயோகா³பா⁴வாதே³வ பா³த⁴காத் ந தத் சாக்ஷுஷம் , நாபி து³ஷ்டேந்த்³ரியஸம்ப்ரயோக³ஜந்யம் இத³ம்வ்ருத்திஸமகாலம்; ஜ்ஞாநகாரணஸ்யேந்த்³ரியஸம்ப்ரயோக³ஸ்யார்த²காரணத்வாக்ல்ருப்தே: । கிம் து இத³ம்வ்ருத்த்யநந்தரபா⁴வி தஜ்ஜந்யம் தத³பி⁴வ்யக்தே ஸாக்ஷிண்யத்⁴யாஸாத் தத்³பா⁴ஸ்யம் । சாக்ஷுஷத்வாநுப⁴வஸ்து ஸ்வபா⁴ஸகசைதந்யாபி⁴வ்யஞ்ஜகேத³ம்வ்ருத்திஜநகத்வேந பரம்பரயா சக்ஷுரபேக்ஷாமாத்ரேணேதி−வாச்யம் ।
ததா² ஸதி பீதஶங்க²ப்⁴ரமே சக்ஷுரநபேக்ஷாப்ரஸங்கா³த் । ந ஹி தத்ர ஶங்க²க்³ரஹணே சக்ஷுரபேக்ஷா । ரூபம் விநா கேவலஶங்க²ஸ்ய சக்ஷுர்க்³ராஹ்யத்வாயோகா³த் । நாபி பீதிமக்³ரஹணே । ஆரோப்யஸ்ய ஐந்த்³ரியகத்வாநப்⁴யுபக³மாத் । ந ச - பீதிமா ஸ்வரூபதோ நாத்⁴யஸ்யதே கிம் து நயநக³தபித்தபீதிம்நோ(அ)நுபூ⁴யமாநஸ்ய ஶங்கே² ஸம்ஸர்க³மாத்ரமத்⁴யஸ்யதே இதி பீதிமாநுப⁴வார்த²மேவ சக்ஷரபேக்ஷேதி − வாச்யம் । ததா² ஸதி ஶங்க²தத்ஸம்ஸர்க³யோரப்ரத்யக்ஷத்வப்ரஸங்கா³த் । நயநப்ரதே³ஶக³தபித்தபீதிமாகாரவ்ருத்த்யபி⁴வ்யக்தஸாக்ஷ்யஸம்ஸர்கே³ண தயோஸ்தத்³பா⁴ஸ்யத்வாஸம்ப⁴வாத் , பீதிமஸம்ஸ்ருஷ்டஶங்க²கோ³சரைகவ்ருத்த்யநப்⁴யுபக³மாச்ச । ந ச நயநப்ரதே³ஶஸ்தி²தஸ்ய பித்தபீதிம்நோ தோ³ஷாத் ஶங்கே² ஸம்ஸர்கா³த்⁴யாஸோ நோபேயதே, கிம் து நயநரஶ்மிபி⁴: ஸஹ நிர்க³தஸ்ய விஷயவ்யாபிநஸ்தஸ்ய தத்ர ஸம்ஸர்கா³த்⁴யாஸ: । குஸும்பா⁴ருணிம்ந இவ கௌஸும்பே⁴ இதி, ஸம்ப⁴வதி ததா³காரவ்ருத்த்யபி⁴வ்யக்தஸாக்ஷிஸம்ஸர்க³: - இதி வாச்யம் । ததா² ஸதி ஸுவர்ணலிப்த இவ பித்தோபஹதநயநேந வீக்ஷ்யமாணே ஶங்கே² ததி³தரேஷாமபி பீதிமதீ⁴ப்ரஸங்கா³த் । ந ச - ஸ பீதிமா ஸமீபே க்³ருஹீத ஏவ தூ³ரே க்³ரஹீதும் ஶக்ய: விஹாயஸி உபர்யுத்பதந் விஹங்க³ம இவ, இதரேஷாம் ச ஸமீபே ந க்³ரஹணமிதி-வாச்யம் । இதரேஷாமபி தச்சக்ஷுர்நிகடந்யஸ்தசக்ஷுஷாம் பீதிமஸாமீப்யஸத்த்வேந தத்³க்³ரஹணஸ்ய து³ர்வாரத்வாத் ।
ஏவமப்யதித⁴வலஸிகதாமயதலப்ரவஹத³ச்ச²நதீ³ஜலே நைல்யாத்⁴யாஸே ச க³க³நநைல்யாத்⁴யாஸே ரக்தவஸ்த்ரேஷு நிஶி சந்த்³ரிகாயாம் நைல்யாத்⁴யாஸே ச அநுபூ⁴யமாநாரோபஸ்ய வக்துமஶக்யத்வேந தத்ர நைல்யஸம்ஸ்ருஷ்டாதி⁴ஷ்டா²நகோ³சரசாக்ஷுஷவ்ருத்த்யநப்⁴யுபக³மே சக்ஷுரநுபயோக³ஸ்ய து³ஷ்பரிஹரத்வாச்ச । அநாஸ்வாதி³ததிக்தரஸஸ்ய பா³லஸ்ய மது⁴ரே திக்ததாவபா⁴ஸோ ஜந்மாந்தராநுப⁴வஜந்யஸம்ஸ்காரஹேதுக: - இதி ப்ரதிபாத³யதா பஞ்சபாதி³காக்³ரந்தே²ந ஸ்வரூபதோ(அ)த்⁴யஸ்யமாநஸ்யைவ திக்தரஸஸ்ய ஐந்த்³ரியகத்வஸ்பு²டீகரணாச்ச । அந்யதா² தத்ர ரஸநாவ்யாபாராபேக்ஷாநுபபத்தே: ।
தஸ்மாத் உதா³ஹ்ருதநைல்யாத்⁴யாஸஸ்த²லேஷ்வதி⁴ஷ்டா²நஸம்ப்ரயோகா³தே³வ தத்³கோ³சரசாக்ஷுஷவ்ருத்திஸமகாலோத³யோ(அ)த்⁴யாஸ: தஸ்யா வ்ருத்தேர்விஷய இதி தஸ்ய சாக்ஷுஷத்வமப்⁴யுபக³ந்தவ்யம் । ரூபம் விநா கேவலாதி⁴ஷ்டா²நகோ³சரவ்ருத்த்யபா⁴வே ச விஷயசைதந்யாபி⁴வ்யக்த்யபா⁴வேந ஜலதத³த்⁴யஸ்தநைல்யாதீ³நாம் தத்³பா⁴ஸ்யத்வாயோகா³த் । திக்தரஸாத்⁴யாஸஸ்த²லே து அதி⁴ஷ்டா²நாத்⁴யாஸயோரேகேந்த்³ரியக்³ராஹ்யத்வாபா⁴வாத் த்வகி³ந்த்³ரியஜந்யாதி⁴ஷ்டா²நகோ³சரவ்ருத்த்யா தத³வச்சி²ந்நசைதந்யாபி⁴வ்யக்தௌ பித்தோபஹதரஸநஸம்ப்ரயோகா³தே³வ தத்ர திக்தரஸாத்⁴யாஸ: தந்மாத்ரவிஷயராஸநவ்ருத்திஶ்ச ஸமகாலமுதே³தீதி திக்தரஸஸ்ய ராஸநத்வமப்⁴யுபக³ந்தவ்யம் । த்வக்³நிந்த்³ரியஜந்யாதி⁴ஷ்டா²நகோ³சரவ்ருத்த்யபி⁴வ்யக்தசைதந்யபா⁴ஸ்யே திக்தரஸே பரம்பரயாபி ரஸநோபயோகா³பா⁴வேந தத்ர கத²மபி ப்ரகாராந்தரேண ராஸநத்வாநுப⁴வஸமர்த²நாஸம்ப⁴வாத் । ததை²வ ரஜதஸ்யாபி சாக்ஷுஷத்வோபபத்தே: ‘பஶ்யாமி’ இத்யநுப⁴வோ ந பா³த⁴நீய: । ந ச - அஸம்ப்ரயுக்தஸ்ய ரஜதஸ்ய சாக்ஷுஷத்வே ‘ப்ரத்யக்ஷமாத்ரே விஷயேந்த்³ரியஸந்நிகர்ஷ: கரணம்’ ‘த்³ரவ்யப்ரத்யக்ஷே தத்ஸம்யோக³: கரணம்’ ‘ரஜதப்ரத்யக்ஷே ரஜதஸம்யோக³: கரணம்’ இதி க்³ருஹீதாநேககார்யகாரணபா⁴வநியமப⁴ங்க³: ஸ்யாதி³தி - வாச்யம் । ஸந்நிகர்ஷத்வஸ்ய ஸம்யோகா³த்³யநுக³தஸ்யைகஸ்யாபா⁴வேந ஆத்³யநியமாஸித்³தே⁴: । த்³விதீயநியமஸ்ய, நையாயிகரீத்யா தமஸீவ ஸம்யோகா³யோக்³யே க்வசித³த்³ரவ்யே(அ)பி த்³ரவ்யத்வாத்⁴யாஸஸம்ப⁴வத் வ்யவஹாரத்³ருஷ்ட்யா யத் த்³ரவ்யத்வாதி⁴கரணம் தத்³விஷயத்வேந, ப்ராதிபா⁴ஸிகரஜதே த்³ரவ்யத்வஸ்ய அதி⁴ஷ்டா²நக³தஸ்யைவ இத³ந்த்வவத் அத்⁴யாஸாத் ப்ரதீத்யப்⁴யுபக³மேந ச, த்³விதீயநியமாவிரோதா⁴த் । த்³விதீயநியமரூபஸாமாந்யகார்யகாரணபா⁴வாதிரேகேண விஶிஷ்யாபி கார்யகாரணபா⁴வகல்பநாயா கௌ³ரவபராஹதத்வேந த்ருதீயநியமாஸித்³தே⁴: । ‘யத்ஸாமாந்யே யத்ஸாமாந்யம் ஹேது: தத்³விஶேஷே தத்³விஶேஷோ ஹேது:’ இதி ந்யாயஸ்யாபி, யத்ர பீ³ஜாங்குராதௌ³ ஸாமாந்யகார்யகாரணபா⁴வமாத்ராப்⁴யுபக³மே பீ³ஜாந்தராத³ங்குராந்தரோத்பத்த்யாதி³ப்ரஸங்க³: தத்³விஷயத்வேந, ததோ(அ)ஜாக³லஸ்தநாயமாநவிஶேஷகார்யகாரணபா⁴வாஸித்³தே⁴: । ந சாத்ராபி த்³ரவ்யப்ரத்யக்ஷே த்³ரவ்யஸம்யோக³: காரணமிதி ஸாமாந்யநியமமாத்ரோபக³மே அந்யஸம்யோகா³த³ந்யத்³ரவ்யப்ரத்யக்ஷாபத்திரிதி அதிப்ரஸங்கோ³(அ)ஸ்தீதி வாச்யம் । தத்தத்³த்³ரவ்யப்ரத்யக்ஷே தத்தத்³த்³ரவ்யஸம்யோக³: காரணமிதி நியமாப்⁴யுபக³மாத் , அந்யதா² த்ருதீயநியமே(அ)ப்யதிப்ரஸங்க³ஸ்ய து³ர்வாரத்வாத் , தஸ்மாந்நாஸ்தி க்ல்ருப்தநியமப⁴ங்க³ப்ரஸங்க³: ।
கிம் சாத்ர க்ல்ருப்தநியமப⁴ங்கே³(அ)பி ந தோ³ஷ:, ‘இத³ம் ரஜதம் பஶ்யாமி, நீலம் ஜலம் பஶ்யாமி’ இத்யாதே³ரநந்யதா²ஸித்³த⁴ஸ்யாநுப⁴வஸ்ய, ப்ரத²மக்³ருஹீதாநாமபி ப்ரத்யக்ஷமாத்ரே விஷயஸந்நிகர்ஷ: காரணம் இத்யாதி³நியமாநாம் வ்யாவஹாரிகவிஷயே ஸங்கோசகல்பநமந்தரேணோபபாத³நாஸம்ப⁴வாத் । ந சைவம் ஸதி ‘ப்ரமாயாம் ஸந்நிகர்ஷ: காரணம் ந ப்⁴ரமே’ இத்யாபி ஸங்கோசகல்பநாஸம்ப⁴வாத் , அஸந்நிக்ருஷ்டஸ்யைவ தே³ஶாந்தரஸ்த²ஸ்ய ரஜதஸ்ய இஹாரோபாபத்திரிதி அந்யதா²க்²யாதிவாத³ப்ரஸாரிகா । அபி⁴வ்யக்தசைதந்யாவகுண்ட²நஶூந்யஸ்ய தே³ஶாந்தரஸ்த²ஸ்ய ரஜதஸ்ய ஆபரோக்ஷ்யாநுபபத்தே: । க்²யாதிபா³தா⁴நுபபத்த்யாதி³பி⁴ர்ப்⁴ரமவிஷயஸ்யாநிர்வசநீயத்வஸித்³தே⁴ஶ்ச । ந சாதி⁴ஷ்டா²நஸம்ப்ரயோக³மாத்ராத் ப்ராதிபா⁴ஸிகஸ்யைந்த்³ரியகத்வோபக³மே ஶுக்திரஜதாத்⁴யாஸஸமயே தத்ரைவ காலாந்தரே அத்⁴யஸநீயஸ்ய ரங்க³ஸ்யாபி சாக்ஷுஷத்வம் குதோ ந ஸ்யாதி³தி வாச்யம் । ரஜதாத்⁴யாஸஸமயே ரங்க³ரஜதஸாதா⁴ரணசாகசக்யத³ர்ஶநாவிஶேஷே(அ)பி யதோ ராகா³தி³ரூபபுருஷதோ³ஷாபா⁴வாதி³தஸ்தத்ர ததா³ ந ரங்கா³த்⁴யாஸ: தத ஏவ மயா தத்³விஷயவ்ருத்த்யநுத³யஸ்யாப்⁴யுபக³மாத் ।
தஸ்மாத் இத³மம்ஶஸம்பி⁴ந்நரஜதகோ³சரா ஏகைவ வ்ருத்தி: இந்த்³ரியஜந்யா । ந தத: ப்ராகி³த³மாகாரா வ்ருத்திரிதி நாத்ர இயமஜ்ஞாநநிவர்தகத்வஸத³ஸத்³பா⁴வசிந்தா கார்யேதி ।
வ்ருத்திநிர்க³மநப்ரயோஜநவிசார:
அந்யே து - ‘அதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநமத்⁴யாஸகாரணமி’தி இத³மாகாராம் வ்ருத்திமுபேத்ய தத³பி⁴வ்யக்தேநைவ ஸாக்ஷிணா தத³த்⁴யஸ்தஸ்ய ரஜதஸ்ய அவபா⁴ஸஸம்ப⁴வாத் தத்³பா⁴ஸகஸாக்ஷ்யபி⁴வ்யஞ்ஜிகயா தயைவேத³ம்வ்ருத்த்யா ரஜதவிஷயஸம்ஸ்காராதா⁴நோபபத்தேஶ்ச ரஜதாகாரவ்ருத்திர்வ்யர்தே²தி-மந்யந்தே ।
ஜ்ஞாநத்³வயபக்ஷே இத³மித்யேகா வ்ருத்திரத்⁴யாஸகாரணபூ⁴தா, இத³ம்ரஜதமிதி த்³விதீயா வ்ருத்திரத்⁴யஸ்தரஜதவிஷயா, ந த்வித³மம்ஶம் விநா அத்⁴யஸ்தமாத்ரகோ³சரா ஸா । ‘இத³ம் ரஜதம் ஜநாமி’ இதி தஸ்யா இத³மர்த²தாதா³த்ம்யாபந்நரஜதவிஷயத்வாநுப⁴வாதி³தி கேசித் ।
அந்யே து - யதா² இத³மம்ஶாவச்சி²ந்நசைதந்யஸ்தா²வித்³யா ரஜதாகாரேண விவர்ததே, ஏவமித³மம்ஶவிஷயவ்ருத்திஜ்ஞாநாவச்சி²ந்நசைதந்யஸ்தா²வித்³யா ரஜதஜ்ஞாநாபா⁴ஸாகாரேண விவர்ததே, ந த்வித³மம்ஶவ்ருத்திவத³நத்⁴யஸ்தம் ரஜதஜ்ஞாநமஸ்தி । ததா² ச ரஜதஸ்ய அதி⁴ஷ்டா²நக³தேத³ந்த்வஸம்ஸர்க³பா⁴நவத் தஜ்ஜ்ஞாநஸ்யாபி அதி⁴ஷ்டா²நக³தேத³ம்த்வவிஷயத்வஸம்ஸர்க³பா⁴நோபபத்தே: ,ந தஸ்யாபி இத³ம்விஷயத்வமப்⁴யுபக³ந்தவ்யம் । ந ச ரஜதவத் அத்⁴யஸ்தஸ்ய ரஜதேத³ந்த்வஸம்ஸர்க³ஸ்ய ரஜதஜ்ஞாநகோ³சரத்வாத் தத்ப்ரதியோகி³ந இத³ந்த்வஸ்யாபி தத்³விஷயத்வம் வக்தவ்யமிதி வாச்யம் । ஸ்வதாதா³த்ம்யாஶ்ரயஸ்ய இத³ந்த்வவிஷயத்வாதே³வ தஸ்ய தத்ஸம்ஸர்க³விஷயத்வே அதிப்ரஸட்³கா³பா⁴வாத் । ந சாதி⁴ஷ்டா²நாத்⁴யஸ்யமாநயோ: ஏகஸ்மிந் ஜ்ஞாநே ப்ரகாஶநியமஸ்ய ஸம்பா⁴வநாபா⁴ஷ்யவிவரணே ப்ரதிபாத³நாத் ஏகவ்ருத்திவிஷயத்வம் வக்தவ்யமிதி வாச்யம் । வ்ருத்திபே⁴தே³(அ)பி இத³மாகாரவ்ருத்த்யபி⁴வ்யக்தே ஏகஸ்மிந் ஸாக்ஷிணி தயோ: ப்ரகாஶோபக³மாத்-இத்யாஹு: ।
நநு ஸர்வபதா³ர்தா²நாம் ஸாக்ஷிப்ரஸாதா³தே³வ ப்ரகாஶோபபத்தே: கிம் வ்ருத்த்யா ? க⁴டாதி³விஷயகஸம்ஸ்காராதா⁴நாத்³யுபபத்தயே தத³பேக்ஷணே(அ)பி தந்நிர்க³மாப்⁴யுபக³மோ வ்யர்த²: । பரோக்ஷஸ்த²ல இவ அநிர்க³தவ்ருத்த்யவச்சி²ந்நஸாக்ஷிணைவ க⁴டாதே³ரபி ப்ரகாஶோபபத்தே: । ந ச ததா² ஸதி பரோக்ஷாபரோக்ஷவைலக்ஷண்யாநுபபத்தி: । ஶாப்³தா³நுமித்யோரிவ கரணவிஶேஷப்ரயுக்தவ்ருத்திவைஜாத்யாதே³வ தது³பபத்தே: ।
அத்ர கேசித் ஆஹு: − ப்ரத்யக்ஷஸ்த²லே விஷயாதி⁴ஷ்டா²நதயா தத³வச்சி²ந்நமேவ சைதந்யம் விஷயப்ரகாஶ:, ஸாக்ஷாத்தாதா³த்ம்யரூபஸம்ப³ந்த⁴ஸம்ப⁴வே ஸ்வரூபஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ய வா அந்யஸ்ய வா கல்பநாயோகா³தி³தி தத³பி⁴வ்யக்த்யர்த²ம் யுக்தோ வ்ருத்திநிர்க³மாப்⁴யுபக³ம: । பரோக்ஷஸ்த²லே வ்யவஹிதே வஹ்ந்யாதௌ³ வ்ருத்திஸம்ஸர்கா³யோகா³த் இந்த்³ரியவத³ந்வயவ்யதிரேகஶாலிநோ வ்ருத்திநிர்க³மத்³வாரஸ்ய அநுபலம்பா⁴ச்ச அநிர்க³தவ்ருத்த்யவச்சி²ந்நசைதந்யமேவ ஸ்வரூபஸம்ப³ந்தே⁴ந விஷயகோ³சரம் அக³த்யா அர்தா²த³ப்⁴யுபக³ம்யதே− இதி ।
அந்யே து – அஹங்காரஸுக²து³:கா²தி³ஷ்வாபரோக்ஷ்யம் ஸாக்ஷாச்சைதந்யஸம்ஸர்கி³ஷு க்ல்ருப்தமிதி க⁴டாதா³வபி விஷயஸம்ஸ்ருஷ்டமேவ சைதந்யமாபரோக்ஷ்யஹேதுரிதி தத³பி⁴வ்யக்தயே வ்ருத்திநிர்க³மம் ஸமர்த²யந்தே ।
இதரே து − ஶப்³தா³நுமாநாவக³தேப்⁴ய: ப்ரத்யக்ஷாவக³தே ஸ்பஷ்டதா தாவத³நுபூ⁴யதே । ந ஹி ரஸாலபரிமலாதி³விஶேஷே ஶதவாரமாப்தோபதி³ஷ்டே(அ)பி ப்ரத்யக்ஷாவக³த இவ ஸ்பஷ்டதா(அ)ஸ்தி । தத³நந்தரமபி ‘கத²ம் தத்’ இதி ஜிஜ்ஞாஸாநுவ்ருத்தே: । ந ச ஶப்³தா³ந்மாது⁴ர்யமாத்ராவக³மே(அ)பி ரஸாலமாது⁴ர்யாதி³வ்ருத்த்யவாந்தரஜாதிவிஶேஷவாசிஶப்³தா³பா⁴வாத் தத்ஸத்த்வே(அ)பி ஶ்ரோத்ராத்தஸ்ய அக்³ருஹீதஸங்க³திகத்வாத் ஶப்³தா³த³ஸாதா⁴ரணஜாதிவிஶேஷாவச்சி²ந்நமாது⁴ர்யாவக³மோ நாஸ்தீதி ஜிஜ்ஞாஸாநுவ்ருத்திர்யுக்தேதி ஶங்க்யம் । ‘ரஸாலே ஸர்வாதிஶாயீ மாது⁴ர்யவிஶேஷோ(அ)ஸ்தி’ இத்யஸ்மாச்ச²ப்³தா³த் தத்³க³தாவாந்தரஜாதிவிஶேஷஸ்யாப்யவக³மாத் । ந ஹ்யயம் ஶப்³த³: தத்³க³தம் விஶேஷம் விஹாய அந்யக³தம் விஶேஷம் தத்ர போ³த⁴யதி, அப்ராமாண்யாபத்தே: । ந ச தத்³க³தமேவ விஶேஷம் விஶேஷத்வேந ஸாமாந்யேந ரூபேண போ³த⁴யதி ந விஶிஷ்யேதி ஜிஜ்ஞாஸேதி வாச்யம் । ப்ரத்யக்ஷேணாபி மது⁴ரரஸவிஶேஷணஸ்ய ஜாதிவிஶேஷஸ்ய ஸ்வரூபத ஏவ விஷயீகரணேந ஜாதிவிஶேஷக³தவிஶேஷாந்தராவிஷயீகரணாத் ஜிஜ்ஞாஸாநுவ்ருத்திப்ரஸங்கா³த் ।
தஸ்மாத் ப்ரத்யக்ஷக்³ராஹ்யே(அ)பி⁴வ்யக்தாபரோக்ஷைகரஸசைதந்யாவகுண்ட²நாத் ஸ்பஷ்டதா ஜிஜ்ஞாஸாநிவர்தநக்ஷமா, ஶப்³தா³தி³க³ம்யே து தத³பா⁴வாத³ஸ்பஷ்டதா - இதி வ்யவஸ்தா² அப்⁴யுபக³ந்தவ்யா । அத ஏவ ஸாக்ஷிவேத்³யஸ்ய ஸுகா²தே³: ஸ்பஷ்டதா । ஶாப்³த³வ்ருத்திவேத்³யஸ்யாபி ப்³ரஹ்மணோ மநநாதே³: ப்ராக் அஜ்ஞாநாநிவ்ருத்தாவஸ்பஷ்டதா, தத³நந்தரம் தந்நிவ்ருத்தௌ ஸ்பஷ்டதா - இதி வ்ருத்திநிர்க³மமுபபாத³யந்தி ।
நநு−ஏதாவதாபி விஷயாவாரகாஜ்ஞாநநிவ்ருத்த்யர்த²ம் வ்ருத்திநிர்க³ம இத்யுக்தம் , தத³யுக்தம் । விஷயாவச்சி²ந்நசைதந்யக³தஸ்ய ததா³வாரகாஜ்ஞாநஸ்ய அநிர்க³தவ்ருத்த்யா நிவ்ருத்த்யப்⁴யுபக³மே(அ)பி அநதிப்ரஸங்கா³த் । ந ச – ததா² ஸதி தே³வத³த்தீயக⁴டஜ்ஞாநேந யஜ்ஞத³த்தீயக⁴டாஜ்ஞாநஸ்யாபி நிவ்ருத்திப்ரஸங்க³:, ஸமாநவிஷயகத்வஸ்ய ஸத்த்வாத் । அஹமர்த²விஷயசைதந்யநிஷ்ட²யோர்ஜ்ஞாநாஜ்ஞாநயோர்பி⁴ந்நாஶ்ரயத்வேந தயோர்விரோதே⁴ ஸமாநாஶ்ரயத்வஸ்யாதந்த்ரத்வாத் - இதி வாச்யம் । ஸமாநாஶ்ரயவிஷயத்வம் ஜ்ஞாநாஜ்ஞாநயோர்விரோத⁴ப்ரயோஜகமங்கீ³க்ருத்ய வ்ருத்திநிர்க³மநாப்⁴யுபக³மே(அ)பி தே³வத³த்தீயக⁴டவ்ருத்தே: யஜ்ஞத³த்தீயக⁴டாஜ்ஞாநஸ்ய ச க⁴டாவச்சி²ந்நசைதந்யைகாஶ்ரயத்வப்ராப்த்யா அதிப்ரஸங்க³தாத³வஸ்த்²யேந யத³ஜ்ஞாநம் யம் புருஷம் ப்ரதி யத்³விஷயாவாரகம் தத் ததீ³யதத்³விஷயகஜ்ஞாநநிவர்த்யமிதி ப்ருத²கே³வ விரோத⁴ப்ரயோஜகஸ்ய வக்தவ்யதயா ஸமாநாஶ்ரயத்வஸ்யாநபேக்ஷணாத் ।
அத்ராஹு: − வ்ருத்திநிர்க³மநாநப்⁴யுபக³மே ஜ்ஞாநாஜ்ஞாநயோர்விரோத⁴ப்ரயோஜகமேவ து³ர்நிரூபம் । யத³ஜ்ஞாநம் யம் புருஷம் ப்ரதி இத்யாத்³யுக்தமிதி சேத் , ந − பரோக்ஷஜ்ஞாநேநாபி விஷயக³தாஜ்ஞாநநிவ்ருத்திப்ரஸங்கா³த் । அபரோக்ஷத்வமபி நிவர்தகஜ்ஞாநவிஶேஷணமிதி சேத் , கிம் தத³பரோக்ஷத்வம் ? ந தாவஜ்ஜாதி: । ‘த³ண்ட்³யயமாஸீத்’ இதி ஸம்ஸ்காரோபநீதத³ண்ட³விஶிஷ்டபுருஷவிஷயகஸ்ய சாக்ஷுஷஜ்ஞாநஸ்ய த³ண்டா³ம்ஶே(அ)பி தத்ஸத்த்வே தத்ராபி விஷயக³தாஜ்ஞாநநிவ்ருத்த்யாபாதாத் , ‘த³ண்ட³ம் ஸாக்ஷாத்கரோமி’ இதி தத³ம்ஶே(அ)ப்யாபரோக்ஷ்யாநுப⁴வாபத்தேஶ்ச । அநநுப⁴வே(அ)பி ஸம்ஸ்காரம் ஸந்நிகர்ஷம் பரிகல்ப்ய இந்த்³ரியஸந்நிகர்ஷஜந்யதயா தத்ர கால்பநிகாபரோக்ஷ்யாப்⁴யுபமே அநுமித்யாதா³வபி லிங்க³ஜ்ஞாநாதி³கம் ஸந்நிகர்ஷம் பரிகல்ப்ய தத³ங்கீ³காராபத்தே: । த³ண்டா³ம்ஶே ஆபரோக்ஷ்யாஸத்த்வே து தஸ்ய ஜாதித்வாயோகா³த் , ஜாதேர்வ்யாப்யவ்ருத்தித்வநியமாத் , தத³நியமே(அ)பி அவச்சே²த³கோபாதி⁴பே⁴தா³நிரூபணேந தஸ்யாவ்யாப்யவ்ருத்திஜாதித்வாயோகா³ச்ச । நாப்யுபாதி⁴:−தத³நிர்வசநாத் । இந்த்³ரியஜந்யத்வமிதி சேத் , ந – ஸாக்ஷிப்ரத்யக்ஷாவ்யாபநாத் , அநுமிதிஶாப்³த³ஜ்ஞாநோபநீதகு³ருத்வாதி³விஶிஷ்டக⁴டப்ரத்யக்ஷே விஶேஷணாம்ஶாதிவ்யாபநாச்ச, கரணாந்தராபா⁴வேந தத³ம்ஶே பரோக்ஷே(அ)பி உபநயஸஹகாரிஸாமர்த்²யாதி³ந்த்³ரியஸ்யைவ ஜநகத்வாத் ; அநுக³தஜந்யதாவச்சே²த³காக்³ரஹேண அநேகேஷ்விந்த்³ரியஜந்யத்வஸ்ய து³ர்க்³ரஹத்வாச்ச । தத்³க்³ரஹே ச தஸ்யைவ ப்ரத²மப்ரதீதஸ்யாபரோக்ஷத்வரூபத்வோபபத்தௌ ப்ரத்யக்ஷாநுப⁴வாயோக்³யஸ்ய இந்த்³ரியஜந்யத்வஸ்ய தத்³யோக்³யாபரோக்ஷ்யரூபத்வகல்பநாயோகா³த் । ஏதேந - இந்த்³ரியஸந்நிகர்ஷஜந்யத்வமாபரோக்ஷ்யம் , உபநயஸஹக்ருதேந்த்³ரியஜந்யபரோக்ஷாம்ஶே ச ந ஸந்நிகர்ஷஜந்யத்வம் , அநுமிதாவப்யுபநீதபா⁴நஸத்த்வேந ப்ரமாணாந்தரஸாதா⁴ரணஸ்யோபநயஸ்ய அஸந்நிகர்ஷத்வாத் இத்யபி ஶங்கா நிரஸ்தா । ஸம்யோகா³தி³ஸந்நிகர்ஷாணாமநநுக³மேநாநநுக³மாச்ச । யத்தவாபி⁴மதமாபரோக்ஷ்யம் ததே³வ மமாப்யஸ்த்விதி சேத் , ந - தஸ்ய ஶாப்³தா³பரோக்ஷநிரூபணப்ரஸ்தாவே ப்ரதிபாத³நீயஸ்ய தத்ரைவ த³ர்ஶநீயயா ரீத்யா அஜ்ஞாநநிவ்ருத்திப்ரயோஜ்யத்வேந தந்நிவ்ருத்திப்ரயோஜகவிஶேஷணபா⁴வாயோகா³த் ।
தஸ்மாத் ‘தரதி ஶோகமாத்மவித்’ இதி ஶ்ருதஸ்ய ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்ய மூலாஜ்ஞாநாஶ்ரயபூ⁴தஸர்வோபாதா³நப்³ரஹ்மஸம்ஸர்க³நியதஸ்ய மூலாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வாத் । ‘ஐந்த்³ரியகவ்ருத்தய: தத்ததி³ந்த்³ரியஸந்நிகர்ஷஸாமர்த்²யாத்தத்தத்³விஷயாவச்சி²ந்நசைதந்யஸம்ஸ்ருஷ்டா ஏவ உத்பத்³யந்தே’ இதி நியமமுபேத்ய அஜ்ஞாநாஶ்ரயசைதந்யஸம்ஸர்க³நியதத்வம் நிவர்தகஜ்ஞாநவிஶேஷணம் வாச்யம் । ததா² ச ஸதி யத³ஜ்ஞாநம் யம் புருஷம் ப்ரதி யத்³விஷயாவாரகம் தத் ததீ³யதத்³விஷயதத³ஜ்ஞாநாஶ்ரயசைதந்யஸம்ஸர்க³நியதாத்மலாப⁴ஜ்ஞாநநிவர்த்யமிதி ஜ்ஞாநாஜ்ஞநயோர்விரோத⁴ப்ரயோஜகம் நிரூபிதம் ப⁴வதி ।
ந சைவம் ஸதி நாடீ³ஹ்ருத³யஸ்வரூபகோ³சரஶாப்³த³ஜ்ஞாநஸ்யாப்யஜ்ஞாநநிவர்தகத்வப்ரஸங்க³: । தஸ்ய கதா³சித³ர்த²வஶஸம்பந்நநாடீ³ஹ்ருத³யாந்யதரவஸ்துஸம்ஸர்க³ஸம்ப⁴வே(அ)பி விஷயஸம்ஸர்க³ம் விநாபி ஶாப்³த³ஜ்ஞாநஸம்ப⁴வேந தத்ஸம்ஸர்க³நியதாத்மலாப⁴த்வாபா⁴வாத் । தஸ்மாத் ஜ்ஞாநாஜ்ஞாநவிரோத⁴நிர்வாஹாய வ்ருத்திநிர்க³மோ வக்தவ்ய இதி ।
அந்யே து விஷயக³தாஜ்ஞாநஸ்ய லாக⁴வாத் ஸமாநாதி⁴கரணஜ்ஞாநநிவர்த்யத்வஸித்³தௌ⁴ வ்ருத்திநிர்க³ம: ப²லதீத்யாஹு: ।
அபரே து பா³ஹ்யப்ரகாஶஸ்ய பா³ஹ்யதமோநிவர்தகத்வம் ஸாமாநாதி⁴கரண்யே ஸத்யேவ த்³ருஷ்டமிதி த்³ருஷ்டாந்தாநுரோதா⁴த் வ்ருத்திநிர்க³ம: ஸித்³த்⁴யதீத்யாஹு: ।
கேசித்து ஆவணாபி⁴ப⁴வார்த²ம் வ்ருத்திநிர்க³மாநபேக்ஷாயாமபி சிது³பராகா³ர்த²ம் ப்ரமாத்ருசைதந்யஸ்ய விஷயப்ரகாஶகப்³ரஹ்மசைதந்யாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்த்யர்த²ம் வா தத³பேக்ஷேத்யாஹு: ।
அத² கிம்ப்ரமாணகோ(அ)யம் ஜீவப்³ரஹ்மணோரபே⁴த³:, யோ வ்ருத்த்யா(அ)பி⁴வ்யஜ்யேத ? ‘வேதா³ந்தப்ரமாணக’ இதி க⁴ண்டாகோ⁴ஷ: । ஸர்வே(அ)பி வேதா³ந்தா: உபக்ரமோபஸம்ஹாரைகரூப்யாதி³தாத்பர்யலிங்கை³ர்விம்ருஶ்யமாநா: ப்ரத்யக³பி⁴ந்நே ப்³ரஹ்மண்யத்³விதீயே ஸமந்வயந்தி । யதா² சாயமர்த²: ததா² ஶாஸ்த்ர ஏவ ஸமந்வயாத்⁴யாயே ப்ரபஞ்சித: । விஸ்தரப⁴யாந்நேஹ ப்ரதந்யத இதி ॥
॥ இதி ஸித்³தா⁴ந்தலேஶஸங்க்³ரஹே ப்ரத²ம: பரிச்சே²த³: ॥
॥ இதி ஶாஸ்த்ரஸித்³தா⁴ந்தலேஶஸங்க்³ரஹே ப்ரத²ம: பரிச்சே²த³: ॥
த்³விதீயபரிச்சே²த³:
த்³விதீயபரிச்சே²த³ஸ்ய அவிரோதா⁴த்⁴யாயேந ப்ரத²மபரிச்சே²தே³ந ச ஸங்க³திஸூசநபூர்வகம் மித்²யாத்வஶ்ருதீநாம் ப்ரத்யக்ஷபா³த⁴நிரூபணம்
அத² கத²மத்³விதீயே ப்³ரஹ்மணி வேதா³ந்தாநாம் ஸமந்வய:, ப்ரத்யக்ஷாதி³விரோதா⁴த் இதி சேத் ,
ந ஆரம்ப⁴ணாதி⁴கரணோதா³ஹ்ருதஶ்ருதியுக்திபி⁴: ப்ரத்யக்ஷாத்³யதி⁴க³ம்யப்ரபஞ்சஸ்ய ப்³ரஹ்மவிவர்ததயா மித்²யாத்வாவக³மாத் ।
நநு - ந ஶ்ருதியுக்திபி⁴: ப்ரபஞ்சஸ்ய மித்²யாத்வம் ப்ரத்யாயயிதும் ஶக்யதே, “க⁴ட: ஸந்” இத்யாதி³க⁴டாதி³ஸத்த்வக்³ராஹிப்ரத்யக்ஷாதி³விரோதா⁴த்−
அத்ராஹு: தத்த்வஶுத்³தி⁴காரா:− ந ப்ரத்யக்ஷம் க⁴டபடாதி³ தத்ஸத்த்வம் வா க்³ருஹ்ணாதி, கிம் து அதி⁴ஷ்டா²நத்வேந க⁴டாத்³யநுக³தம் ஸந்மாத்ரம் । ததா² ச ப்ரத்யக்ஷமபி ஸத்³ரூபப்³ரஹ்மாத்³வைதஸித்³த்⁴யநுகூலமேவ । ததா² ஸதி ‘ஸத்’ ‘ஸத்’ இத்யேவ ப்ரத்யக்ஷம் ஸ்யாத் , ந து ‘க⁴ட: ஸந்’ இத்யாதி³ப்ரத்யக்ஷமிந்த்³ரியாந்வயவ்யதிரேகாநுவிதா⁴யி இதி சேத் , ந – யதா² ப்⁴ரமேஷு இத³மம்ஶஸ்யாதி⁴ஷ்டா²நஸ்ய ப்ரத்யக்ஷேண க்³ரஹணம் , இந்த்³ரியாந்வயவ்யதிரேகயோ: தத்ரைவோபக்ஷய:, ரஜதாம்ஶஸ்ய த்வாரோபிதஸ்ய ப்⁴ராந்த்யா ப்ரதிபா⁴ஸ:, ததா² ஸர்வத்ர ஸந்மாத்ரஸ்ய ப்ரத்யக்ஷேண க்³ரஹணம் , தத்ரைவேந்த்³ரியவ்யாபார:, க⁴டாதி³பே⁴த³வஸ்துப்ரதிபா⁴ஸோ ப்⁴ராந்த்யா, இத்யப்⁴யுபக³மாத் । நநு தத்³வதி³ஹ பா³தா⁴த³ர்ஶநாத் ததா²ப்⁴யுபக³ம ஏவ நிர்மூல இதி சேத் , ந - பா³தா⁴த³ர்ஶநே(அ)பி தே³ஶகாலவ்யவஹிதவஸ்துவத் க⁴டாதி³பே⁴த³வஸ்துந: ப்ரத்யக்ஷாயோக்³யத்வஸ்யைவ தத்ர மூலத்வாத் । ததா²ஹி − இந்த்³ரியவ்யாபாராநந்தரம் ப்ரதீயமாநோ க⁴டாதி³: ஸர்வதோ பி⁴ந்ந ஏவ ப்ரதீயதே, ததா³ தத்ர க⁴டாதி³பே⁴தே³ ஸம்ஶயவிபர்யயாதி³த³ர்ஶநாத் । யத்ராபி ஸ்தா²ண்வாதௌ³ புருஷத்வாதி³ஸம்ஶய: தத்ராபி தத்³வ்யதிரிக்தேப்⁴யோ பே⁴தோ³(அ)ஸந்தி³க்³தா⁴விபர்யஸ்தத்வாத் ப்ரகாஶத ஏவ । பே⁴த³ஸ்ய ச ப்ரதியோகி³ஸஹோபலம்ப⁴நியமவதோ ந ப்ரத்யக்ஷேண க்³ரஹணம் ஸம்ப⁴வதி । தே³ஶகாலவ்யவதா⁴நேந அஸந்நிக்ருஷ்டாநாமபி ப்ரதியோகி³நாம் ஸம்ப⁴வாத் । பே⁴த³ஜ்ஞாநம் ப்ரதியோக்³யம்ஶே ஸம்ஸ்காராபேக்ஷணாத் ஸ்ம்ருதிரூபமஸ்து ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞாநமிவ தத்தாம்ஶே இதி சேத் , ந ததா²பி பே⁴த³க³தப்ரதியோகி³வைஶிஷ்ட்யாம்ஶே தத³பா⁴வாத் । ந ச கநகாசலோ பே⁴த³ப்ரதியோகீ³ வஸ்துத்வாத் இதி பே⁴தே³ ப்ரதியோகி³வைஶிஷ்ட்யகோ³சராநுமித்யா தத்ஸம்ஸ்காரஸம்ப⁴வ: । பே⁴த³ஜ்ஞாநம் விநா அநுமித்யபா⁴வேந (அநுமாநப்ரவ்ருத்த்யயோகே³ந)ஆத்மாஶ்ரயாபத்தே: । பக்ஷஸாத்⁴யஹேதுஸபக்ஷாத்³யபே⁴த³ப்⁴ரமே ஸதி ஸித்³த⁴ஸாத⁴நாதி³நா அநுமாநாப்ரவ்ருத்த்யா தத³பே⁴த³ஜ்ஞாநவிக⁴டநாய தத்³பே⁴த³ஜ்ஞாநஸ்யாபேக்ஷிதத்வாத் । அஸ்து தர்ஹி பே⁴தா³ம்ஶ இவ ப்ரதியோகி³வைஶிஷ்ட்யாம்ஶே(அ)பி ப்ரத்யக்ஷமிதி சேத் , ந - ப்ரதியோகி³நோ(அ)ப்ரத்யக்ஷத்வே தத்³வைஶிஷ்ட்யப்ரத்யக்ஷாயோகா³த் । ஸம்ப³ந்தி⁴த்³வயப்ரத்யக்ஷம் விநா ஸம்ப³ந்த⁴ப்ரத்யக்ஷாஸம்ப⁴வாத் । தஸ்மாத் ப்ரத்யக்ஷாயோக்³யஸ்ய ப்ரதியோகி³நோ ப்⁴ராந்திரூப ஏவ ப்ரதிபா⁴ஸ இதி ததே³கவித்திவேத்³யத்வநியதஸ்ய பே⁴த³ஸ்ய பே⁴தை³கவித்திவேத்³யத்வநியதஸ்ய க⁴டாதே³ஶ்ச ப்⁴ரமைகவிஷயத்வாத் ப்ரத்யக்ஷம் நிர்விஶேஷஸந்மாத்ரக்³ராஹி அத்³வைதஸித்³த்⁴யநுகூலமிதி ।
ந்யாயஸுதா⁴க்ருதஸ்த்வாஹு:− க⁴டாதே³ரைந்த்³ரியகத்வே(அ)பி ‘ஸந் க⁴ட:’ இத்யாதி³ரதி⁴ஷ்டா²நஸத்தாநுவேத⁴ இதி ந விரோத⁴: । ஏவம் நீலோ க⁴ட இத்யாதி³ரதி⁴ஷ்டா²நநைல்யாநுவேத⁴: கிம் ந ஸ்யாதி³தி சேத் , ந ஶ்ருத்யா ஸத்³ரூபஸ்ய வஸ்துநோ ஜக³து³பாதா³நத்வமுக்தம் அவிரோதா⁴த் ஸர்வஸம்மதமிதி தத³நுவேதே⁴நைவ ‘ஸந் க⁴ட:’ இத்யாதி³ப்ரதிபா⁴ஸோபபத்தௌ க⁴டாதா³வபி ஸத்தாகல்பநே கௌ³ரவம் , தஸ்ய ரூபாதி³ஹீநத்வாந்நைல்யாதி³கம் க⁴டாதா³வேவ கல்பநீயமிதி வைஷம்யாதி³தி ।
ஸம்க்ஷேபஶாரீரகாசார்யாஸ்த்வாஹு:− ப்ரத்யக்ஷஸ்ய க⁴டாதி³ஸத்த்வக்³ராஹித்வே(அ)பி பராக்³விஷயஸ்ய ப்ரத்யக்ஷாதே³ஸ்தத்த்வாவேத³கத்வலக்ஷணப்ராமாண்யாபா⁴வாந்ந தத்³விரோதே⁴நாத்³வைதஶ்ருத்யாதி³பா³த⁴ஶங்கா । அஜ்ஞாதபோ³த⁴கம் ஹி ப்ரமாணம் । ந ச ப்ரத்யக்ஷாதி³ விஷயஸ்ய க⁴டாதே³ரஜ்ஞாதத்வமஸ்தி , ஜடே³ ஆவரணக்ருத்யாபா⁴வேந அஜ்ஞாநவிஷயத்வாநுபக³மாத் । ஸ்வப்ரகாஶதயா ப்ரஸக்தப்ரகாஶம் ப்³ரஹ்மைவ அஜ்ஞாநவிஷய இதி தத்³போ³த⁴கமேவ தத்த்வாவேத³கம் ப்ரமாணம் , ததே³வ ப்ரமிதிவிஷய: । அத ஏவ ஶ்ருதிரபி ‘ஆத்மா வா அரே த்³ரஷ்டவ்ய:’ இத்யாத்மந ஏவ ப்ரமேயத்வமிதி நியச்ச²தி । ந ஹி த்³ரஷ்டவ்ய இத்யநேந த³ர்ஶநம் விதீ⁴யதே, ப்ரமாணபரதந்த்ரஸ்ய தஸ்ய வித்⁴யகோ³சரத்வாத் , கிம் து ‘ஆத்மா த³ர்ஶநார்ஹ:’ இதி அஜ்ஞாதத்வாதா³த்மந ஏவ ப்ரமேயத்வமுசிதம் ,நாந்யஸ்யேதி நியம்யதே − இதி ।
கேசித்து - க⁴டாதி³ஸத்த்வக்³ராஹிண: ப்ரத்யக்ஷஸ்ய ப்ராமாண்யே ப்³ரஹ்மப்ரமாணந்யூநதாநவக³மே(அ)பி தத்³க்³ராஹ்யம் ஸத்த்வமநுக³தப்ரத்யயாத் ஸத்தாஜாதிரூபம் வா, இஹேதா³நீம் க⁴டோ(அ)ஸ்தீதி தே³ஶகாலஸம்ப³ந்த⁴ப்ரதீதே: தத்தத்³தே³ஶகாலஸம்ப³ந்த⁴ரூபம் வா, ‘நாஸ்தி க⁴ட’ இதி ஸ்வரூபநிஷேத⁴ப்ரதீதேர்க⁴டாதி³ஸ்வரூபம் வா பர்யவஸ்யதி । தச்ச ஸ்வமித்²யாத்வேந ந விருத்⁴யதே । ந ஹி மித்²யாத்வவாதி³நாபி க⁴டாதே³: ஸ்வரூபம் வா தஸ்ய தே³ஶகாலஸம்ப³ந்தோ⁴ வா தத்ர ஜாத்யாதி³கம் வா நாப்⁴யுபக³ம்யதே, கிம் து தேஷாமபா³த்⁴யத்வம் । ந சாபா³த்⁴யத்வமேவ ஸத்த்வம் ப்ரத்யக்ஷக்³ராஹ்யமஸ்த்விதி வாச்யம் । ‘காலத்ரயே(அ)பி நாஸ்ய பா³த⁴:’ இதி வர்தமாநமாத்ரக்³ராஹிணா ப்ரத்யக்ஷேண க்³ரஹீதுமஶக்யத்வாத் - இத்யாஹு: ।
அந்யே து - அபா³த்⁴யத்வரூபஸத்த்வஸ்ய ப்ரத்யக்ஷக்³ராஹ்யத்வே(அ)பி ‘ப்ராணா வை ஸத்யம் தேஷாமேஷ ஸத்யம்’ இதி ஶ்ருத்யா ப்ரதா⁴நபூ⁴தப்ராணக்³ரஹணோபலக்ஷிதஸ்ய க்ருத்ஸ்நஸ்ய ப்ரபஞ்சஸ்ய ப்³ரஹ்மணஶ்ச ஸத்யத்வோத்கர்ஷாபகர்ஷப்ரதீதே:, ஸத்யத்வே சாபா³த்⁴யத்வரூபே ஸர்வதை³வாபா³த்⁴யத்வம் கிஞ்சித்காலமபா³த்⁴யத்வம் இத்யேவம்விதோ⁴த்கர்ஷாபகர்ஷம் விநா ராஜராஜோ மந்மத²மந்மத² இத்யாதி³ ஶப்³த³தாத்பர்யகோ³சரநியந்த்ருத்வஸௌந்த³ர்யாதீ³நாமிவ பூ⁴யோவிஷயத்வால்பவிஷயத்வாதி³ரூபோத்கர்ஷாபகர்ஷாஸம்ப⁴வாத் , விதா⁴ந்தரேண தத்ஸம்ப⁴வே(அ)பி ப்ரபஞ்சஸ்ய ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநபா³த்⁴யத்வஶ்ருத்யந்தரைகார்த்²யாத் உக்தோத்கர்ஷாபகர்ஷ ஏவ பர்யவஸாநாச்ச, ப்ரத்யக்ஷக்³ராஹ்யம் க⁴டாதி³ஸத்த்வம் யாவத்³ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநமபா³த்⁴யத்வரூபமிதி ந மித்²யாத்வஶ்ருதிவிரோத⁴:− இத்யாஹு: ।
ஶ்ருதே: ப்ரத்யக்ஷாத்ப்ராப³ல்யப்ரயோஜகவிசார:
அபரே து - ப்ரபஞ்சஸ்ய மித்²யாத்வஸத்யத்வக்³ராஹிணோ: ஶ்ருதிப்ரத்யக்ஷயோ: விரோதே⁴(அ)பி தோ³ஷஶங்காகலங்கிதாத் ப்ரத²மப்ரவ்ருத்தாத் ப்ரத்யக்ஷாத் நிர்தோ³ஷத்வாத் அபச்சே²த³ந்யாயேந பரத்வாச்ச ஶ்ருதிரேவ ப³லியஸீ । ‘ப்ராப³ல்யமாக³மஸ்யைவ ஜாத்யா தேஷு த்ரிஷு ஸ்ம்ருதம்’ இதி ஸ்மரணாச்ச । ந ச வேதை³கக³ம்யார்த²விஷயமித³ம் ஸ்மரணம் । தத்ர ப்ரத்யக்ஷவிரோத⁴ஶங்காயா அபா⁴வேந ஶங்கிதப்ரத்யக்ஷவிரோத⁴ ஏவ வேதா³ர்தே² வேத³ஸ்ய ப்ராப³ல்யோக்த்யௌசித்யாத் । ‘தலவத்³த்³ருஶ்யதே வ்யோம க²த்³யோதோ ஹவ்யவாடி³வ । ந தலம் வித்³யதே வ்யோம ந க²த்³யோதோ ஹுதாஶந: ॥ தஸ்மாத் ப்ரத்யக்ஷத்³ருஷ்டே(அ)பி யுக்தமர்தே² பரீக்ஷிதும் । பரீக்ஷ்ய ஜ்ஞாபயந்நர்தா²ந் ந த⁴ர்மாத் பரிஹீயதே’ ॥ இதி நாரத³ஸ்ம்ருதௌ ஸாக்ஷிப்ரகரணே ப்ரத்யக்ஷத்³ருஷ்டஸ்யாபி ப்ரத்யக்ஷமவிஶ்வஸ்ய ப்ரமாணோபதே³ஶாதி³பி⁴: பரீக்ஷணீயத்வப்ரதிபாத³நாச்ச । ந ஹி நபோ⁴நைல்யப்ரத்யக்ஷம் நப⁴ஸ: ஶப்³தா³தி³ஷு பஞ்சஸு ஶப்³தை³ககு³ணத்வப்ரதிபாத³காக³மோபதே³ஶமந்தரேண ப்ரத்யக்ஷாதி³நா ஶக்யமபவதி³தும் । ந ச ‘நப⁴ஸி ஸமீபே நைல்யாநுபலம்பா⁴த் தூ³ரே தத்³தீ⁴ர்தூ³ரத்வதோ³ஷஜந்யே’தி நிஶ்சயேந தத்³பா³த⁴: । தூ³ரே நைல்யாத³ர்ஶநாத் ஸமீபே தத³நுபலம்ப⁴ஸ்துஹிநாவகுண்ட²நாநுபலம்ப⁴வத்ஸாமீப்யதோ³ஷஜந்ய: இத்யபி ஸம்ப⁴வாத் , அநுப⁴வப³லாத் நபோ⁴நைல்யமவ்யாப்யவ்ருத்தீத்யுபபத்தேஶ்ச । நாபி தூ³ரஸ்த²ஸ்ய பும்ஸோ யத்ர பூ⁴ஸந்நிஹிதே நப⁴:ப்ரதே³ஶே நைல்யதீ⁴:, தத்ரைவ ஸமீபம் க³தஸ்ய நைல்யபு³த்³தே⁴ரபா⁴வப்ரத்யக்ஷேண பா³த⁴: । உபரிஸ்தி²தஸ்யைவ நைல்யஸ்யாப்⁴ரநக்ஷத்ராதே³ரிவ தூ³ரத்வதோ³ஷாத் பூ⁴ஸந்நிதா⁴நாவபா⁴ஸ இத்யுபபத்தே: । ப்ருதி²வ்யாதி³ஷு ஸங்கீர்ணதயா ப்ரதீயமாநாநாம் க³ந்தா⁴தீ³நாம் ‘உபலப்⁴யாப்ஸு சேத்³க³ந்த⁴ம் கேசித்³ப்³ரூயுரநைபுணா: । ப்ருதி²வ்யாமேவ தம் வித்³யாத் அபோ வாயும் ச ஸம்ஶ்ரிதம்’ ॥ (ம.பா⁴.ஶா. 238 । 78) இத்யாதி³பி⁴ராக³மைரேவ வ்யவஸ்தா²யா வக்தவ்யத்வேந ப்ரத்யக்ஷாதா³க³மப்ராப³ல்யஸ்ய நிர்விஶங்கத்வாச்ச । ந ஹி ஆஜாநஸித்³த⁴ஜலோபஷ்டம்பா⁴தி³க³தம் க³ந்தா⁴தி³ ‘ப்ருதி²வீகு³ண ஏவ க³ந்த⁴:, ந ஜலாதி³கு³ண:’ இத்யாதி³ரூபேண அஸ்மதா³தி³பி⁴: ப்ரத்யக்ஷேண ஶக்யம் விவேசயிதும் । ப்ருத²வ்யாதீ³நாம் ப்ராய: பரஸ்பரஸம்ஸ்ருஷ்டதயா அந்யத⁴ர்மஸ்யாந்யத்ராவபா⁴ஸ: ஸம்பா⁴வ்யத இதி ஶங்கிததோ³ஷம் ப்ரத்யக்ஷம் , அதஸ்த(த்ரா) (தா³)க³மேந ஶிக்ஷ்யதே - இதி சேத் , தர்ஹீஹாபி ப்³ரஹ்மப்ரபஞ்சயோ: உபாதா³நோபாதே³யபா⁴வேந பரஸ்பரஸம்ஸ்ருஷ்டதயா அந்யத⁴ர்மஸ்யாந்யத்ராவபா⁴ஸ: ஸம்ப⁴வ்யத இதி ஶங்கிததோ³ஷம் ப்ரத்யக்ஷம் ‘அஸ்தி பா⁴தி ப்ரியம் ரூபம் நாம சேத்யம்ஶபஞ்சகம் । ஆத்³யம் த்ரயம் ப்³ரஹ்மரூபம் ஜக³த்³ரூபம் ததோ த்³வயம் ॥’ (த்³ருக்³த்³ருஶ்யவிவேக: -20) இதி வ்ருத்³தோ⁴க்தப்ரகாரேணாக³மேந வ்யவஸ்தா²ப்யதாமிதி துல்யம் । ந சைவமுபஜீவ்யவிரோத⁴: । ஆக³மப்ரமாணேந வர்ணபத³வாக்யாதி³ஸ்வரூபாம்ஶப்ரத்யக்ஷமுபஜீவ்ய அநுபஜீவ்யதத்ஸத்யத்வாம்ஶோபமர்த³நாத் - இத்யாஹு: ।
நநு - ஆக³மஸ்ய ப்ரத்யக்ஷாத் ப³லீயஸ்த்வே ‘யஜமாந: ப்ரஸ்தர:’ இத்யத்ர ப்ரத்யக்ஷாவிரோதா⁴ய யஜமாநஶப்³த³ஸ்ய ப்ரஸ்தரே கௌ³ணீ வ்ருத்திர்ந கல்பநீயா । ததா² ‘ஸோமேந யஜேத’ இத்யத்ர, வையதி⁴கரண்யேநாந்வயே யாகே³ இஷ்டஸாத⁴நத்வம் ஸோமலதாயாம் யாக³ஸாத⁴நத்வம் ச போ³த⁴நீயமிதி வ்யாபாரபே⁴தே³ந வாக்யபே⁴தா³பத்தே: ஸாமாநாதி⁴கரண்யேநாந்வயே வக்தவ்யே, ப்ரத்யக்ஷாவிரோதா⁴ய ஸோமவதா யாகே³நேதி மத்வர்த²லக்ஷணா ந கல்பநீயா । உப⁴யத்ராபி ஸத்யபி ப்ரத்யக்ஷவிரோதே⁴ தத³நாத்³ருத்ய ஆக³மேந ப³லீயஸா ப்ரஸ்தரே யஜமாநாபே⁴த³ஸ்ய யாகே³ ஸோமாபே⁴த³ஸ்ய ச ஸித்³தி⁴ஸம்ப⁴வாத் இதி சேத் –
அத்ரோக்தம் பா⁴மதீநிப³ந்தே⁴ – தாத்பர்யவதீ ஶ்ருதி: ப்ரத்யக்ஷாத் ப³லவதீ, ந ஶ்ருதிமாத்ரம் । மந்த்ரார்த²வாதா³நாம் து ஸ்துதித்³வாரபூ⁴தே(அ)ர்தே² வாக்யார்த²த்³வாரபூ⁴தே பதா³ர்த² இவ ந தாத்பர்யம் । தாத்பர்யாபா⁴வே மாநாந்தராவிருத்³த⁴தே³வதாவிக்³ரஹாதி³கம் ந தேப்⁴ய: ஸித்³த்⁴யேத் தாத்பர்யவத்யேவ ஶப்³த³ஸ்ய ப்ராமாண்யநியமாத் இதி சேத் , ந− ‘ஏதஸ்யைவ ரேவதீஷு வாரவந்தீயமக்³நிஷ்டோமஸாம க்ருத்வா பஶுகாமோ ஹ்யேதேந யஜேத’ (தா.ப்³ரா. 17 - 7 - 1) இதி விஶிஷ்டவிதே⁴: தாத்பர்யாகோ³சரே(அ)பி விஶேஷணஸ்வரூபே ப்ராமாண்யத³ர்ஶநேந உக்தநியமாஸித்³தே⁴: । அத்ர ஹி ரேவதீருகா³தா⁴ரம் வாரவந்தீயம் ஸாம விஶேஷணம் । ந சைதத் ஸோமாதி³விஶேஷணவல்லேகஸித்³த⁴ம் । யேந தத்³விஶிஷ்டயாக³விதி⁴மாத்ரே ப்ராமாண்யம் வாக்யஸ்ய ஸ்யாத் । நாபி விஶிஷ்டவிதி⁴நா விஶேஷணாக்ஷேப: । ஆக்ஷேபாத்³விஶேஷணப்ரதிபத்தௌ விஶிஷ்டகோ³சரோ விதி⁴:, தஸ்மிம்ஶ்ச ஸதி தேந விஶேஷணாக்ஷேப:, இதி பரஸ்பராஶ்ரயாபத்தே: । அதோ விஶிஷ்டவிதி⁴பரஸ்யைவ வாக்யஸ்ய விஶேஷணஸ்வரூபே(அ)பி ப்ராமாண்யம் வக்தவ்யம் । அத² ச ந தத்ர தாத்பர்யம் । உப⁴யத்ர தாத்பர்யே வாக்யபே⁴தா³பத்தே: । ஏவமர்த²வாதா³நாமபி விதே⁴யஸ்துதிபராணாம் ஸ்துதித்³வாரபூ⁴தே(அ)ர்தே² ந தாத்பர்யமிதி தேப்⁴ய: ப்ரத்யக்ஷஸ்யைவ ப³லவத்த்வாத் தத³விரோதா⁴ய தேஷு வ்ருத்த்யந்தரகல்பநம் । ‘ஸோமேந யஜேத’ இத்யத்ர விஶஷ்டவிதி⁴பரே வாக்யே ஸோமத்³ரவ்யாபி⁴ந்நயாக³ரூபம் விஶிஷ்டம் விதே⁴யமித்யுபக³மே தஸ்ய விதே⁴யஸ்ய ‘த³த்⁴நா ஜுஹோதி’ இத்யாதௌ³ விதே⁴யஸ்ய த³த்⁴யாதே³ரிவ லோகஸித்³த⁴த்வாபா⁴வேந விதி⁴பராத்³வாக்யாதே³வ ரேவத்யாதா⁴ரவாரவந்தீயவிஶேஷணஸ்யேவ விநா தாத்பர்யம் ஸித்³தி⁴ரேஷ்டவ்யா । ந ஹி தாத்பர்யவிரஹிதாதா³க³மாத்³யாக³ஸோமலதாபே⁴த³க்³ராஹிப்ரத்யக்ஷவிருத்³தா⁴ர்த²: ஸித்³த்⁴யதீதி தத்ராபி தத³விரோதா⁴ய மத்வர்த²லக்ஷணாஶ்ரயணம் । அத்³வைதஶ்ருதிஸ்து உபக்ரமோபஸம்ஹாரைகரூப்யாதி³ஷட்³வித⁴லிங்கா³வக³மிதாத்³வைததாத்பர்யா ப்ரத்யக்ஷாத்³ப³லவதீதி தத: ப்ரத்யக்ஷஸ்யைவ பா³த⁴:, ந தத³விரோதா⁴ய ஶ்ருதேரந்யதா²நயநமிதி ।
விவரணவார்திகே து ப்ரதிபாதி³தம்−
ந தாத்பர்யவத்த்வேந ஶ்ருதே: ப்ரத்யக்ஷாத் ப்ராப³ல்யம் । ‘க்ருஷ்ணலம் ஶ்ரபயேத்’ இதி விதே⁴: ஶ்ரபணஸ்ய க்ருஷ்ணலார்த²த்வப்ரதிபாத³நே தாத்பர்யே(அ)பி க்ருஷ்ணலே ரூபரஸபராவ்ருத்திப்ராது³ர்பா⁴வபர்யந்தமுக்²யஶ்ரபணஸம்ப³ந்த⁴: ப்ரத்யக்ஷவிருத்³த⁴ இதி தத³விரோதா⁴ய ஶ்ரபணஶப்³த³ஸ்ய உஷ்ணீகரணமாத்ரே லக்ஷணாப்⁴யுபக³மாத் , ‘தத்த்வமஸீ’திவாக்யஸ்ய ஜீவப்³ரஹ்மாபே⁴த³ப்ரதிபாத³நே தாத்பர்யே(அ)பி த்வம்பத³வாச்யஸ்ய தத்பத³வாச்யாபே⁴த³: ப்ரத்யக்ஷவிருத்³த⁴ இதி தத³விரோதா⁴ய நிஷ்க்ருஷ்டசைதந்யே லக்ஷணாப்⁴யுபக³மாச்ச । அர்த²வாதா³நாமபி ப்ரயாஜாத்³யங்க³விதி⁴வாக்யாநாமிவ ஸ்வார்த²ப்ரமிதாவநந்யார்த²தா, ப்ரமிதாநாமேவார்தா²நாம் ப்ரயோஜநவஶாத³ந்யார்த²தா, இதி ப்ரயாஜாதி³வாக்யவத்தேஷாமப்யவாந்தரஸம்ஸர்கே³ தாத்பர்யமஸ்த்யேவ, வாக்யைகவாக்யத்வாத் , பதை³கவாக்யதாயாமேவ பரம் அவாந்தரதாத்பர்யாநப்⁴யுபக³ம:− இதி விவரணாசார்யைர்ந்யாயநிர்ணயே வ்யவஸ்தா²பநேந ‘யஜமாந: ப்ரஸ்தர:’ இத்யாதீ³நாமபி முக்²யார்த²தாத்பர்யப்ரஸக்தௌ ப்ரத்யக்ஷாவிரோதா⁴யைவ லக்ஷணாப்⁴யுபக³மாச்ச ।
கத²ம் தர்ஹி ஶ்ருதே: ப்ராப³ல்யம் ? உச்யதே− நிர்தோ³ஷத்வாத் பரத்வாச்ச ஶ்ருதிமாத்ரஸ்ய ப்ரத்யக்ஷாத் ப்ராப³ல்யம் இத்யுத்ஸர்க³: । கிம் து ஶ்ருதிபா³தி⁴தமபி ப்ரத்யக்ஷம் கத²ஞ்சித் ஸ்வோசிதவிஷயோபஹாரேண ஸம்பா⁴வநீயம் , நிர்விஷயஜ்ஞாநாயோகா³த் । அத ஏவ அத்³வைதஶ்ருதிவிரோதே⁴ந தத்த்வாவேத³நாத் ப்ரச்யாவிதம் ப்ரத்யக்ஷம் அர்த²க்ரியாஸமர்த²வ்யாவஹாரிகவிஷயஸமர்பணேநோபபாத்³யதே । கிம் ப³ஹுநா−’நேத³ம் ரஜதம்’ இதி ஸர்வஸித்³த⁴ப்ரத்யக்ஷபா³தி⁴தமபி ஶுக்திரஜதப்ரத்யக்ஷம் அநுப⁴வாநுரோதா⁴த் புரோதே³ஶே ஶுக்திஸம்பி⁴ந்நரஜதோபக³மேந ஸமர்த்²யதே, ந து தத்³விரோதே⁴ந வ்யவஹிதமாந்தரமஸதே³வ வா ரஜதம் விஷய இதி பரிகல்ப்யதே । ஏவம் ச ப்ரஸ்தரே யஜமாநபே⁴த³க்³ராஹிணோ யாவத்³ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநமநுவர்தமாநஸ்ய ப்ரத்யக்ஷஸ்ய அர்த²க்ரியாஸம்வாதே³ந ப்ராதிபா⁴ஸிகவிஷயத்வாப்⁴யுபக³மேநோபபாத³நாயோகா³த் ‘யஜமாந: ப்ரஸ்தர:’ இதி ஶ்ருதிபா³த்⁴யத்வே ஸர்வதா² நிர்விஷயத்வம் ஸ்யாதி³தி தத்பரிஹாராய உத்ஸர்க³மபோத்³ய ஶ்ருதிரேவ தத்ஸித்³த்⁴யதி⁴கரணாதி³ ப்ரதிபாதி³தப்ரகாரேண அந்யதா² நீயதே । ந ச அத்³வைதஶ்ருதிப்ரத்யக்ஷயோரிவ இஹ ஶ்ருதிப்ரத்யக்ஷயோஸ்தாத்த்விகவ்யாவஹாரிகவிஷயத்வோபக³மேந ப்ரத்யக்ஷோபபாத³நம் கர்தும் ஶக்யம் । ப்³ரஹ்மாதிரிக்தஸகலமித்²யாத்வப்ரதிபாத³கஷட்³வித⁴தாத்பர்யலிங்கோ³பபந்நாநேகஶ்ருதிவிருத்³தே⁴ந ஏகேநார்த²வாதே³ந ப்ரஸ்தரே யஜமாநதாதா³த்ம்யஸ்ய தாத்த்விகஸ்ய ப்ரதிபாத³நாஸம்ப⁴வாத் । ஏவம் தத்த்வமஸிவாக்யேந த்வம்பத³வாச்யஸ்ய ஸர்வஜ்ஞத்வாபோ⁴க்த்ருத்வாகர்த்ருத்வாதி³விஶிஷ்டப்³ரஹ்மஸ்வரூபத்வபோ³த⁴நே தத்ர அஸர்வஜ்ஞத்வபோ⁴க்த்ருத்வாதி³ப்ரத்யக்ஷமத்யந்தம் நிராலம்ப³நம் ஸ்யாதி³தி, தத்பரிஹாராய அஹங்காரஶப³லிதஸ்ய போ⁴க்த்ருத்வாதி³ ததோ நிஷ்க்ருஷ்டஸ்ய ஶுத்³த⁴ஸ்ய உதா³ஸீநப்³ரஹ்மஸ்வரூபத்வமிதி வ்யவஸ்தா²மாஶ்ரித்ய பா⁴க³த்யாக³லக்ஷணா ஆஶ்ரீயதே । ஏவம் ‘க்ருஷ்ணலம் ஶ்ரபயேத்’ இத்யாதா³வபி ப்ரத்யக்ஷஸ்யாத்யந்தநிர்விஷயத்வப்ரஸக்தௌ தத்பரிஹாராய ஶ்ருதௌ லக்ஷணா । கத²ஞ்சித்³விஷயோபபாத³நஸம்ப⁴வே து ந ப்ரப³லாயா: ஶ்ருதேரந்யதா²நயநமிதி ந கஶ்சித³ப்யவ்யவஸ்தா²ப்ரஸங்க³: ।
அத²வா ‘க்ருஷ்ணலம் ஶ்ரபயேத்’, ‘ஸோமேந யஜேத’ இத்யாதௌ³ ந ப்ரத்யக்ஷாநுரோதே⁴ந லக்ஷணாஶ்ரயணம் , கிம் த்வநுஷ்டா²நாஶக்த்யா । ந ஹி க்ருஷ்ணலே உஷ்ணீகரணமிவ முக்²ய: பாகோ(அ)நுஷ்டா²தும் ஶக்யதே । ந வா ஸோமத்³ரவ்யகரணகோ யாக³ இவ தத³பி⁴ந்நோ யாக³: கேநசித³நுஷ்டா²தும் ஶக்யதே । ந சாநுஷ்டே²யத்வாபி⁴மதஸ்ய ப்ரத்யக்ஷவிரோத⁴ ஏவ அநுஷ்டா²நாஶக்திரிதி ஶப்³தா³ந்தரேண வ்யவஹ்ரியத இதி வாச்யம் । ‘ஶஶிமண்ட³லம் காந்திமத் குர்யாத்’ இதி விதௌ⁴ அநுஷ்டே²யத்வாபி⁴மதஸ்ய ஶஶிமண்ட³லே காந்திமத்த்வஸ்ய ப்ரத்யக்ஷாவிரோதே⁴(அ)ப்யநுஷ்டா²நாஶக்தித³ர்ஶநேந தஸ்யாஸ்ததோ பி⁴ந்நத்வாத் । ததா² ச தத்ர தத ஏவ லக்ஷணாஶ்ரயணம் ।
தஸ்மாத் அபச்சே²த³ந்யாயாதி³ஸித்³த⁴ஸ்ய ஶ்ருதிப³லீயஸ்த்வஸ்ய ந கஶ்சித் பா³த⁴ இதி ।
அத² கத²மத்ராபச்சே²த³ந்யாயப்ரவ்ருத்தி: ? உச்யதே − யதா² ஜ்யோதிஷ்டோமே ப³ஹிஷ்பவமாநார்த²ம் ப்ரஸர்பதாம் உத்³கா³துரபச்சே²தே³ ஸதி ‘யத்³யுத்³கா³தா(அ)பச்சி²த்³யேத அத³க்ஷிணம் தம் யஜ்ஞம் இஷ்ட்வா தேந புநர்யஜேத’ இதி ஶ்ருதிநிரீக்ஷணேந ஜாதா உத்³கா³த்ரபச்சே²த³நிமித்த(ப்ராயஶ்சித்த)கர்தவ்யதாபு³த்³தி⁴: பஶ்சாத் ப்ரதிஹர்த்ரபச்சே²தே³ ஸதி ‘யதி³ ப்ரதிஹர்தாபச்சி²த்³யேத ஸர்வவேத³ஸம் த³த்³யாத்’ இதி ஶ்ருதிநிரீக்ஷணேந ஜாதயா தத்³விருத்³த⁴ப்ரதிஹர்த்ரபச்சே²த³நிமித்த(ப்ராயஶ்சித்த)கர்தவ்யதாபு³த்³த்⁴யா பா³த்⁴யதே । ஏவம் பூர்வம் க⁴டாதி³ஸத்யத்வப்ரத்யக்ஷம் பரயா தந்மித்²யாத்வஶ்ருதிஜந்யபு³த்³த்⁴யா பா³த்⁴யதே । ந சோதா³ஹ்ருதஸ்த²லே பூர்வநைமித்திககர்தவ்யதாபு³த்³தே⁴: பரநைமித்திககர்தவ்யதாபு³த்³த்⁴யா பா³தே⁴(அ)பி பூர்வநைமித்திககர்தவ்யதாபு³த்³தி⁴ஜநகம் ஶாஸ்த்ரம் யத்ரோத்³கா³த்ருமாத்ராபச்சே²த³: உப⁴யோரபி யுக³பத³பச்சே²தோ³ வா உத்³கா³த்ரபச்சே²த³ஸ்ய பரத்வம் வா, தத்ர ஸாவகாஶம் , ப்ரத்யக்ஷம் து அத்³வைதஶ்ருத்யா பா³தே⁴ விஷயாந்தராபா⁴வாந்நிராலம்ப³நம் ஸ்யாதி³தி வைஷம்யம் − ஶங்கநீயம் । யத்ர க⁴டாதௌ³ ஶ்ருத்யா பா³த்⁴யம் ப்ரத்யக்ஷம் ப்ரவர்ததே தத்ரைவ வ்யாவஹாரிகம் விஷயம் லப்³த்⁴வா க்ருதார்த²ஸ்ய தஸ்ய பராபச்சே²த³ஸ்த²லே ஸர்வதா² பா³தி⁴தஸ்ய பூர்வாபச்சே²த³ஶாஸ்த்ரஸ்யேவ விஷயாந்தராந்வேஷணாபா⁴வாத் । இஹாபி ஸர்வப்ரத்யயவேத்³யப்³ரஹ்மஸத்தாயாம் ஸாவகாஶம் ப்ரத்யக்ஷமிதி வக்தும் ஶக்யத்வாச்ச ।
யத்து - ஏகஸ்மிந்நபி ப்ரயோகே³ க்ரமிகாப்⁴யாம் நிமித்தாப்⁴யாம் க்ரதௌ தத்தந்நைமித்திககர்தவ்யதயோர்ப³த³ரப²லே ஶ்யாமரக்தரூபயோரிவ க்ரமேணோத்பாதா³த் ரூபஜ்ஞாநத்³வயவத் கர்தவ்யதாஜ்ஞாநத்³வயமபி ப்ரமாணமேவேதி ந பரேண பூர்வஜ்ஞாநபா³தே⁴ அபச்க்ஷேத³ந்யாய உதா³ஹரணம் । அத ஏவாபச்சே²தா³தி⁴கரணே (பூ.மீ. 6 । 5 । 19)‘நைமித்திக(ஶஸ்த்ராணாம்)(ஶாஸ்த்ரஸ்ய) ஹ்யயமர்த²: நிமித்தோபஜநநாத் ப்ராக³ந்யதா²கர்தவ்யோ(அ)பி க்ரது: நிமித்தே ஸத்யந்யதா²கர்தவ்ய:’ இதி ஶாஸ்த்ரதீ³பிகாவசாநமிதி , தந்ந ; அங்க³ஸ்ய ஸத: கர்தவ்யத்வம் । ந ச பஶ்சாத்³பா⁴விப்ரதிஹர்த்ரபச்சே²த³வதி க்ரதௌ பூர்வவ்ருத்தோத்³கா³த்ரபச்சே²த³நிமித்தகஸ்ய ப்ராயஶ்சித்தஸ்யாங்க³த்வமஸ்தி । ஆஹவநீயஶாஸ்த்ரஸ்ய பத³ஹோமாதிரிக்தஹோமவிஷயத்வவத்³‘யத்³யுத்³கா³தாவ(அ)பச்சே²த்³யேத’ இதி ஶாஸ்த்ரஸ்ய பஶ்சாத்³பா⁴விப்ரதிஹர்த்ரபச்சே²த³ரஹிதக்ரதுவிஷயத்வாத் । உக்தம் ஹி ந்யாயரத்நமாலாயாம் - ‘ஸாதா⁴ரணஸ்ய ஶாஸ்த்ரஸ்ய விஶேஷவிஷயாதி³நா । ஸங்கோச: க்ல்ருப்தரூபஸ்ய ப்ராப்தபா³தோ⁴(அ)பி⁴தீ⁴யதே ॥’ இத்யுக்தலக்ஷணப்ராப்தபா³த⁴விவேசநே , "தத்ரைவம் ஸதி ஶாஸ்த்ரார்தோ² ப⁴வதி , பஶ்சாத்³பா⁴வ்யுத்³கா³த்ரபச்சே²த³விது⁴ரப்ரதிஹர்த்ரபச்சே²த³வத: க்ரதோஸ்ஸர்வவேத³ஸதா³நமங்க³ம் , ஏவமுத்³கா³த்ரபச்சே²தே³(அ)பி த்³ரஷ்டவ்யம்’ இதி । யத்து ஶாஸ்த்ரதீ³பிகாவசநமுதா³ஹ்ருதம் , தத³பி ‘தேநோத்பந்நமபி பூர்வப்ராயஶ்சித்தஜ்ஞாநம் மித்²யா ப⁴வதி, பா³தி⁴தத்வாத் , உத்தரஸ்ய து ந கிஞ்சித்³பா³த⁴கமஸ்தி’ இதி பூர்வகர்தவ்யதாபா³த்⁴யத்வப்ரதிபாத³கக்³ரந்தோ²பஸம்ஹாரபடி²தத்வாத் ‘நிமித்தோபஜநநாத்ப்ராக் நிமித்தோபஜநநம் விநா நிமித்தோபஜநநாபா⁴வே ஸதி அந்யதா² கர்தர்வ்யோ(அ)பி’ இதி க்ருத்வாசிந்தாமாத்ரபரம் , ந து ‘உத்தரநிமித்தோபஜநநாத்ப்ராக்பூர்வநைமித்திககர்தவ்யதா வஸ்துத ஆஸீத்’ இத்யேவம்பரம் । பூர்வக்³ரந்த²ஸந்த³ர்ப⁴விரோதா⁴பத்தே: ।
ஆஸ்தாம் மீமாம்ஸகமர்யாதா³ । ஶ்யாமதது³த்தரரக்தரூபந்யாயேந க்ரமிககர்தவ்யதாத்³வயோத்பத்த்யுபக³மே கோ விரோத⁴: । உச்யதே − ததா² ஹி − கிம் தத்கர்தவ்யத்வம் , யத் பரநைமித்திககர்தவ்யதோத்பத்த்யா நிவர்தேத । ந தாவத் பூர்வநைமித்திகஸ்ய க்ருதிஸாத்⁴யத்வயோக்³யத்வம் । தஸ்ய பஶ்சாத³ப்யநபாயாத் । நாபி ப²லமுக²ம் க்ருதிஸாத்⁴யத்வம் । தஸ்ய பூர்வமப்யஜநநாத் । நாபி யத³நநுஷ்டா²நே க்ரதோர்வைகல்யம் தத்த்வம் , அங்க³த்வம் வா । அநநுஷ்டா²நே க்ரதுவைகல்யப்ரயோஜகத்வஸ்ய நியமவிஶேஷரூபத்வேந, கர்மாங்க³த்வஸ்ய ப²லோபகாரிதயா ஸந்நிபாதிதயா வா காரணத்வவிஶேஷரூபத்வேந ச, தயோ: காதா³சித்கத்வாயோகே³ந ஸ்வாபா⁴விகத்வநிர்வாஹாய ‘பஶ்சாத்³பா⁴விவிருத்³தா⁴பச்சே²தா³பா⁴வவத: க்ரதோ: பூர்வாபச்சே²த³நைமித்திகமங்க³ம் தத்ரைவ தத³நநுஷ்டா²நம் க்ரதுவைகல்யப்ரயோஜகம்’ இதி விஶேஷணீயதயா பாஶ்சாத்த்யாபச்சே²தா³ந்தரவதி க்ரதௌ பூர்வாபச்சே²த³நைமித்திகே க்ரத்வங்க³த்வஸ்ய தத³நுஷ்டா²நே க்ரதுவைகல்யப்ரயோஜகத்வஸ்ய வா பாஶ்சாத்த்யாபச்சே²தோ³த்பத்தே: பூர்வமஸம்ப⁴வாத் । ந ஹி − வஸ்து கிஞ்சித்³வஸ்த்வந்தரம் ப்ரதி கஞ்சித்காலம் வ்யப்யம் பஶ்சாந்நேதி வா, கஞ்சித்காலம் காரணம் பஶ்சாந்நேதி வா, க்வசித்³த்³ருஷ்டம் யுக்தம் வா । நாபி கர்தவ்யத்வம் நாம த⁴ர்மாந்தரமேவ ஆக³மாபாயயோக்³யம் கல்ப்யம் । மாநாபா⁴வாத் , விருத்³தா⁴பச்சே²த³ஶாஸ்த்ரயோ: பதா³ஹவநீயஶாஸ்த்ரவத்³வ்யவஸ்தோ²பபத்தே: । தஸ்மாத் நிராலம்ப³நம் க்ரமிககர்தவ்யதாத்³வயோத்பத்திவச: ।
நநு சோபக்ரமாதி⁴கரணந்யாயேந அஸஞ்ஜாதவிரோதி⁴த்வாத் ப்ரத்யக்ஷமேவ ஆக³மாத் ப³லீய: கிம் ந ஸ்யாத் ।
உச்யதே − யத்ரைகவாக்யதா ப்ரதீயதே தத்ரைகஸ்மிந்நேவார்தே² பர்யவஸாநேந பா⁴வ்யம் , அர்த²பே⁴தே³ ப்ரதிதைகவாக்யதாப⁴ங்க³ப்ரஸங்கா³த் । அதஸ்தத்ர ப்ரத²மஸஞ்ஜாதப்ரதிபக்ஷேண ‘ப்ரஜாபதிர்வருணாயாஶ்வமநயத்’ (தை.ஸம். 2 । 3 । 12) இத்யாத்³யுபக்ரமேண பரக்ருதிஸரூபார்த²வாதே³ந தா³துரிஷ்டௌ பு³த்³தி⁴மதி⁴ரோபிதாயாம் தத்³விருத்³தா⁴ர்த²ம் ‘யாவதோ(அ)ஶ்வாந் ப்ரதிக்³ருஹ்ணீயாத்தாவதோ வாருணாந் சதுஷ்கபாலாந்நிர்வபேத்’ இத்யுபஸம்ஹாரக³தபத³ஜாதம் உபஜாதப்ரதிபக்ஷத்வாத் யதா²ஶ்ருதார்த²ஸமர்பணேந ததே³கவாக்யதாமப்ரதிபத்³யமாநம் ஏகவாக்யதாநிர்வாஹாய ணிஜர்த²மந்தர்பா⁴வ்ய ததா³நுகு³ண்யேநைவாத்மாநம் லப⁴த இதி உபக்ரமஸ்ய ப்ராப³ல்யம் । யத்ர து பரஸ்பரமேகவாக்யதா ந ப்ரதீயதே தத்ர பூர்வவ்ருத்தமவிக³ணய்ய லப்³தா⁴த்மகம் விருத்³தா⁴ர்த²கம் வாக்யம் ஸ்வார்த²ம் போ³த⁴யத்யேவேதி ந தத்ர பூர்வவ்ருத்தஸ்ய ப்ராப³ல்யம் । அத ஏவ ஷோட³ஶிக்³ரஹணவாக்யம் பூர்வவ்ருத்தமவிக³ணய்ய தத³க்³ரஹணவாக்யஸ்யாபி ஸ்வார்த²போ³த⁴கத்வமுபேயதே । கிந்து உப⁴யோர்விஷயாந்தராபா⁴வாத் அக³த்யா தத்ரைவ விகல்பாநுஷ்டா²நமிஷ்யதே । ஏவம் ச அத்³வைதாக³மஸ்ய ப்ரத்யக்ஷேணைகவாக்யத்வஶங்காபா⁴வாத் பூர்வவ்ருத்தமபி தத³விக³ணய்ய ஸ்வார்த²போ³த⁴கத்வமப்ரதிஹதம் । தத³ர்த²போ³த⁴ஜநநே ச ‘பூர்வம் பரமஜாதத்வாத³பா³தி⁴த்வைவ ஜாயதே । பரஸ்யாநந்யதோ²த்பாதா³த் நாத்³யாபா³தே⁴ந ஸம்ப⁴வ: ॥’ (தந்த்ரவா 3 । 3 । 14) இத்யபச்சே²த³ந்யாயஸ்யைவ ப்ரவ்ருத்தி:, நோபக்ரமந்யாயஸ்ய । அத ஏவ லோகே(அ)பி ப்ரத²மப்ரவ்ருத்தம் ஶுக்திரூப்யப்ரத்யக்ஷம் ஆப்தோபதே³ஶேந பா³த்⁴யதே இதி ।
ப்ரபஞ்சமித்²யாத்வஶ்ருதே: உபஜீவ்யப்ரத்யக்ஷவிரோத⁴ பரிஹார:
நநு−ததா²ப்யுபஜீவ்யத்வேந ப்ரத்யக்ஷஸ்யைவ ப்ராப³ல்யம் து³ர்வாரம் । அபச்சே²த³ஶாஸ்த்ரயோர்ஹி ந பூர்வம் பரஸ்யோபஜீவ்யமிதி யுக்த: பரேண பூர்வஸ்ய பா³த⁴: । இஹ து வர்ணபதா³தி³ஸ்வரூபக்³ராஹகதயா மித்²யாத்வபோ³த⁴காக³மம் ப்ரதி ப்ரத்யக்ஷஸ்யோபஜீவ்யத்வாத் ஆக³மஸ்யைவ தத்³விருத்³த⁴மித்²யாத்வாபோ³த⁴கத்வரூபோ பா³தோ⁴ யுஜ்யதே । ந ச மித்²யாத்வஶ்ருத்யா வர்ணபதா³தி³ஸத்யத்வாம்ஶோபமர்தே³(அ)பி உபஜீவ்யஸ்வரூபாம்ஶோபமர்தா³பா⁴வாத் நோபஜீவ்யவிரோத⁴ இதி வாச்யம் ।
‘நேஹ நாநாஸ்தி கிஞ்சந’ (க.உ. 2 । 4 । 11) இத்யாதி³ஶ்ருதிபி⁴: ஸ்வரூபேணைவ ப்ரபஞ்சாபா⁴வபோ³த⁴நாத் ।
அத்ர கேசிதா³ஹு: − வ்ருஷமாநயேத்யாதி³வாக்யம் ஶ்ரவணதோ³ஷாத் வ்ருஷப⁴மாநயேத்யாதி³ரூபேண ஶ்ருண்வதோ(அ)பி ஶாப்³த³ப்ரமிதித³ர்ஶநேந ஶாப்³த³ப்ரமிதௌ வர்ணபதா³தி³ப்ரத்யக்ஷம் ப்ரமாப்⁴ரமஸாதா⁴ரணமேவாபேக்ஷிதமிதி அத்³வைதாக³மேந வர்ணபதா³தி³ப்ரத்யக்ஷமாத்ரமுபஜீவ்யம் ந தத்ப்ரமா । ததா² ச வர்ணபதா³தி³ஸ்வரூபோபமர்தே³(அ)பி நோபஜீவ்யவிரோத⁴ இதி ।
அந்யே த்வாஹு: − ஶாப்³த³ப்ரமிதௌ வர்ணபதா³தி³ஸ்வரூபஸித்³த்⁴யநபேக்ஷாயாமபி அயோக்³யஶப்³தா³த் ப்ரமித்யநுத³யாத் யோக்³யதாஸ்வரூபஸித்³த்⁴யபேக்ஷா(அ)ஸ்தி । தத³பேக்ஷாயாமபி நோபஜீவ்யவிரோத⁴: । ‘நேஹ நாநாஸ்தி’ இதி ஶ்ருத்யா நிஷேதே⁴(அ)பி யாவத்³ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநமநுவர்தமாநஸ்யார்த²க்ரியாஸம்வாதி³நோ(அ)ஸத்³விலக்ஷணப்ரபஞ்சஸ்வரூபஸ்யாங்கீ³காராத் । அந்யதா² ப்ரத்யக்ஷாதீ³நாம் வ்யாவஹாரிகப்ரமாணாநாம் நிர்விஷயத்வப்ரஸங்கா³த் । ந ச −ஸ்வரூபேண நிஷேதே⁴(அ)பி கத²ம் ப்ரபஞ்சஸ்வரூபஸ்யாத்மலாப⁴: , நிஷேத⁴ஸ்ய ப்ரதியோக்³யப்ரதிக்ஷேபரூபத்வே வ்யாகா⁴தாத் - இதி வாச்யம் । ஶுக்தௌ ‘இத³ம் ரஜதம்’ ‘நேத³ம் ரஜதம்’ இதி ப்ரதீதித்³வயாநுரோதே⁴ந அதி⁴ஷ்டா²நக³தாத்⁴யஸ்தாபா⁴வஸ்ய பா³த⁴பர்யந்தாநுவ்ருத்திகாஸத்³விலக்ஷணப்ரதியோகி³ஸ்வரூபஸஹிஷ்ணுத்வாப்⁴யுபக³மாத் । ஏதேந ப்ரபஞ்சஸ்ய ஸ்வரூபேண நிஷேதே⁴ ஶஶஶ்ருங்க³வத³ஸத்த்வமேவ ஸ்யாதி³தி நிரஸ்தம் । ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநநிவர்த்யஸ்வரூபாங்கீ³காரேண வைஷம்யாத் । ந ச அஸ்யாத்⁴யஸ்தஸ்ய அதி⁴ஷ்டா²நே ஸ்பரூபேண நிஷேதே⁴ அந்யத்ர தஸ்ய ஸ்வரூபேண நிஷேத⁴: ஸ்வதஸ்ஸித்³த⁴ இதி தஸ்ய ஸர்வதே³ஶகாலஸம்ப³ந்தி⁴நிஷேத⁴ப்ரதியோகி³த்வாபத்த்யா அஸத்த்வம் து³ர்வாரம் । ‘ஸர்வதே³ஶகாலஸம்ப³ந்தி⁴நிஷேத⁴ப்ரதியோகி³த்வமஸத்த்வம்’ இத்யேவாஸத்த்வநிர்வசநாத் , விதா⁴ந்தரேண தந்நிர்வசநாயோகா³தி³தி−வாச்யம் । அஸத: ஸர்வதே³ஶகாலஸம்ப³ந்தி⁴நிஷேத⁴ப்ரதியோகி³த்வமுபக³ச்ச²தா தஸ்ய ததா²த்வே, ப்ரத்யக்ஷஸ்ய ஸர்வதே³ஶகாலயோ: ப்ரத்யக்ஷீகரணாயோகே³ந ஆக³மஸ்ய தாத்³ருஶாக³மாநுபலம்பே⁴ந ச ப்ரமாணயிதுமஶக்யதயா, அநுமாநமேவ ப்ரமாணயிதவ்யமிதி தத³நுமாநே யத் ஸத்³வ்யாவ்ருத்தம் லிங்க³ம் வாச்யம் தஸ்யைவ ப்ரத²மப்ரதீதஸ்ய அஸத்த்வநிர்வசநத்வோபபத்தே: − இதி ।
அபரே து−நேஹ நாநாஸ்தீதி ஶ்ருதே: ஸத்யத்வேந ப்ரபஞ்சநிஷேத⁴ ஏவ தாத்பர்யம் ந ஸ்வரூபேண । ஸ்வரூபேண நிஷேத⁴ஸ்ய ஸ்வரூபாப்ரதிக்ஷேபகத்வே தஸ்ய தந்நிஷேத⁴த்வாயோகா³த் । தத்ப்ரதிக்ஷேபகத்வே ப்ரத்யக்ஷவிரோதா⁴த் । ந ச ஸத்யத்வஸ்யாபி ‘ஸந் க⁴ட:’ இத்யாதி³ப்ரத்யக்ஷஸித்³த⁴த்வாத் ந தேநாபி ரூபேண நிஷேதோ⁴ யுக்த இதி வாச்யம் । ப்ரத்யக்ஷஸ்ய ஶ்ருத்யவிரோதா⁴ய ஸத்யத்வாபா⁴ஸரூபவ்யாவஹாரிகஸத்யத்வவிஷயத்வோபபத்தே: । ந சைவம் ஸதி பாரமார்தி²கஸத்யத்வஸ்ய ப்³ரஹ்மக³தஸ்ய ப்ரபஞ்சே ப்ரஸக்த்யபா⁴வாத் தேந ரூபேண ப்ரபஞ்சநிஷேதா⁴நுபபத்தி: । யதா² ஶுக்தௌ ரஜதாபா⁴ஸப்ரதீதிரேவ ஸத்யரஜதப்ரஸக்திரிதி தந்நிஷேத⁴:, அத ஏவ ‘நேத³ம் ரஜதம் கிம் து தத்’ ‘நேயம் மதீ³யா கௌ³: கிம் து ஸைவ’ ‘நாத்ர வர்தமாநஶ்சைத்ர: கிம் த்வபவரகே’ இதி நிஷித்⁴யமாநஸ்யாந்யத்ர ஸத்த்வமவக³ம்யதே ; ஏவம் ஸத்யத்வாபா⁴ஸப்ரதீதிரேவ ஸத்யத்வப்ரஸக்திரிதி தந்நிஷேதோ⁴பபத்தே: । அதோ வர்ணபத³யோக்³யதாதி³ஸ்வரூபோபமர்த³ஶங்காபா⁴வாந்நோபஜீவ்யவிரோத⁴ இத்யாஹு: ।
அந்யே து - ப்³ரஹ்மணி பாரமார்தி²கஸத்யத்வம் , ப்ரபஞ்சே வ்யாவஹாரிகஸத்யத்வம் ஸத்யத்வாபா⁴ஸரூபம் , ஶுக்திரஜதாதௌ³ ப்ராதிபா⁴ஸிகஸத்யத்வம் ததோ(அ)பி நிக்ருஷ்டம் , இதி ஸத்தாத்ரைவித்⁴யம் நோபேயதே । அதி⁴ஷ்டா²நப்³ரஹ்மக³தபாரமார்தி²கஸத்தாநுவேதா⁴தே³வ க⁴டாதௌ³ ஶுக்திரஜதாதௌ³ ச ஸத்த்வாபி⁴மாநோபபத்த்யா ஸத்யத்வாபா⁴ஸகல்பநஸ்ய நிஷ்ப்ரமாணகத்வாத் । ஏவம் ச ப்ரபஞ்சே ஸத்யத்வப்ரதீத்யபா⁴வாத் தத்தாதா³த்ம்யாபந்நே ப்³ரஹ்மணி தத்ப்ரதீதேரேவ அவிவேகேந ப்ரபஞ்சே தத்ப்ரஸக்தித்வோபபத்தேஶ்ச ஸத்யத்வேந ப்ரபஞ்சநிஷேதே⁴ நோபஜீவ்யவிரோத⁴:, ந வா அப்ரஸக்தநேஷேத⁴நம் । ந ச ப்³ரஹ்மக³தபாரமார்தி²கஸத்தாதிரேகேண ப்ரபஞ்சே ஸத்த்வாபா⁴ஸாநுபக³மே வ்யவஹிதஸத்யரஜதாதிரேகேண ஶுக்தௌ ரஜதாபா⁴ஸோத்பத்தி: கிமர்த²முபேயத இதி வாச்யம் । வ்யவஹிதஸ்யாஸந்நிக்ருஷ்டஸ்யாபரோக்ஷ்யாஸம்ப⁴வாத் தந்நிர்வாஹாய தது³பக³மாத் இத்யாஹு: ।
ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய பி³ம்ப³பே⁴தா³பே⁴தா³ப்⁴யாம் மித்²யாத்வஸத்யத்வவிசார:
நந்வேவம் ப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரமஸ்த²லே(அ)பி க்³ரீவாஸ்த²முகா²திரேகேண த³ர்பணே முகா²பா⁴ஸோத்பத்திருபேயா ஸ்யாத் । ஸ்வகீயே க்³ரீவாஸ்த²முகே² நாஸாத்³யவச்சி²ந்நப்ரதே³ஶாபரோக்ஷ்யஸம்ப⁴வே(அ)பி நயநகோ³லகலலாடாதி³ப்ரதே³ஶாபரோக்ஷ்யயோகா³த் , ப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரமே நயநகோ³லகாதி³ப்ரதே³ஶாபரோக்ஷ்யத³ர்ஶநாச்ச । ந ச பி³ம்பா³திரிக்தப்ரதிப³ம்பா³ப்⁴யுபக³மே இஷ்டாபத்தி: । ப்³ரஹ்மப்ரதிபி³ம்ப³ஜீவஸ்யாபி ததோ பே⁴தே³ந மித்²யாத்வாபத்தே: ।
அத்ர விவரணாநுஸாரிண: ப்ராஹு:− க்³ரீவாஸ்த² ஏவ முகே² த³ர்பணோபாதி⁴ஸந்நிதா⁴நதோ³ஷாத் த³ர்பணஸ்த²த்வப்ரத்யங்முக²த்வபி³ம்ப³பே⁴தா³நாமத்⁴யாஸஸம்ப⁴வேந ந த³ர்பணே முக²ஸ்யாப்யத்⁴யாஸ: கல்பநீய: , கௌ³ரவாத் । ‘த³ர்பணே முக²ம் நாஸ்தி’ இதி ஸம்ஸர்க³மாத்ரபா³தா⁴த் । மித்²யாவஸ்த்வந்தரத்வே ‘நேத³ம் முக²ம்’ இதி ஸ்வரூபபா³தா⁴பத்தே: । ‘த³ர்பணே மம முக²ம் பா⁴தி’ இதி ஸ்வமுகா²பே⁴த³ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞாநாச்ச । ந ச க்³ரீவாஸ்த²முக²ஸ்யாதி⁴ஷ்டா²நஸ்யாபரோக்ஷ்யாஸம்ப⁴வ: । உபாதி⁴ப்ரதிஹதநயநரஶ்மீநாம் பராவ்ருத்ய பி³ம்ப³க்³ராஹித்வநியமாப்⁴யுபக³மாத் । தந்நியமாநப்⁴யுபக³மே பரமாணோ: குட்³யாதி³வ்யவஹிதஸ்தூ²லஸ்யாபி சாக்ஷுஷப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரமப்ரஸங்கா³த் । ந சாவ்யவஹிதஸ்தூ²லோத்³பூ⁴தரூபவத ஏவ சாக்ஷுஷப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரம: நாந்யஸ்யேதி நியம இதி வாச்யம் । பி³ம்ப³ஸ்தௌ²ல்யோத்³பூ⁴தரூபயோ: க்ல்ருப்தேந சாக்ஷுஷஜ்ஞாநஜநநேந உபயோக³ஸம்ப⁴வே விதா⁴ந்தரேணோபயோக³கல்பநாநுபபத்தே: । குட்³யாதி³வ்யவதா⁴நஸ்ய ப்ரதிஹதநயநரஶ்மிஸம்ப³ந்த⁴விக⁴டநம் விநைவ இஹ ப்ரதிப³ந்த⁴கத்வே ததை²வ க⁴டப்ரத்யக்ஷாதி³ஸ்த²லே(அ)பி தஸ்ய ப்ரதிப³ந்த⁴கத்வஸம்ப⁴வேந சக்ஷு:ஸந்நிகர்ஷமாத்ரஸ்ய காரணத்வவிலோபப்ரஸங்கா³ச்ச, த³ர்பணே மித்²யாமுகா²த்⁴யாஸவாதி³நாபி காரணத்ரயாந்தர்க³தஸம்ஸ்காரஸித்³த்⁴யர்த²ம் நயநரஶ்மீநாம் கதா³சித் பராவ்ருத்த்ய ஸ்வமுக²க்³ராஹகத்வகல்பநயைவ பூர்வாநுப⁴வஸ்ய ஸமர்த²நீயத்வாச்ச । ந ச நாஸாதி³ப்ரதே³ஶாவச்சி²ந்நபூர்வாநுப⁴வாதே³வ ஸம்ஸ்காரோபபத்தி: । தாவதா நயநகோ³லகாதி³ப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸாநுபபத்தே:, தடாகஸலிலே தடவிடபிஸமாரூடா⁴த்³ருஷ்டசரபுருஷப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸஸ்த²லே கத²மபி பூர்வாநுப⁴வஸ்ய து³ர்வசத்வாச்ச । ஏவம் ச உபாதி⁴ப்ரதிஹதநயநரஶ்மீநாம் பி³ம்ப³ம் ப்ராப்ய தத்³க்³ராஹகத்வே(அ)வஶ்யம் வக்தவ்யே ப²லப³லாத் - த³ர்பணாத்³யபி⁴ஹதாநாமேவ பி³ம்ப³ம் ப்ராப்யதத்³க்³ராஹகத்வம் , ந ஶிலாதி³ப்ரதிஹதாநாம் , அநதிஸ்வச்ச²தாம்ராதி³ப்ரதிஹதாநாம் மலிநோபாதி⁴ஸம்ப³ந்த⁴தோ³ஷாத் முகா²தி³ஸம்ஸ்தா²நவிஶேஷாக்³ராஹகத்வம் , ஸாக்ஷாத்ஸூர்யம் ப்ரேப்ஸூநாமிவ உபாதி⁴ம் ப்ராப்ய நிவ்ருத்தாநாம் ந ததா² ஸௌரதேஜஸா ப்ரதிஹதிரிதி ந ப்ரதிபி³ம்ப³ஸூர்யாவலோகநே ஸாக்ஷாத்தத³வலோகந இவ அஶக்யத்வம் , ஜலாத்³யுபாதி⁴ஸந்நிகர்ஷே கேஷாஞ்சித் உபாதி⁴ப்ரதிஹதாநாம் பி³ம்ப³ப்ராப்தாவபி கேஷாஞ்சித் தத³ந்தர்க³மநேநாந்தரஸிகதாதி³க்³ரஹணம் - இத்யாதி³கல்பநாந்ந கஶ்சித்³தோ³ஷ இதி ।
அத்³வைதவித்³யாக்ருதஸ்து ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய மித்²யாத்வமப்⁴யுபக³ச்ச²தாம் த்ரிவித⁴ஜீவவாதி³நாம் வித்³யாரண்யகு³ருப்ரப்⁴ருதீநாமபி⁴ப்ராயமேவமாஹு: − சைத்ரமுகா²த் பே⁴தே³ந தத்ஸத்³ருஶத்வேந ச பார்ஶ்வஸ்தை²: ஸ்பஷ்டம் நிரீக்ஷ்யமாணம் த³ர்பணே தத்ப்ரதிபி³ம்ப³ம் ததோ பி⁴ந்நம் ஸ்வரூபதோ மித்²யைவ, ஸ்வகரக³தாதி³வ ரஜதாத் ஶுக்திரஜதம் । ந ச ‘த³ர்பணே மம முக²ம் பா⁴தி’ இதி பி³ம்பா³பே⁴த³ஜ்ஞாநவிரோத⁴: । ஸ்பஷ்டபே⁴த³த்³வித்வப்ரத்யங்முக²த்வாதி³ஜ்ஞாநவிரோதே⁴ந அபே⁴த³ஜ்ஞாநாஸம்ப⁴வாத் , ‘த³ர்பணே மம முக²ம்’ இதி வ்யபதே³ஶஸ்ய ஸ்வச்சா²யாம் முகே² ஸ்வமுக²வ்யபதே³ஶவத் கௌ³ணத்வாச்ச । ந ச அபே⁴த³ஜ்ஞாநவிரோதா⁴த் பே⁴த³வ்யபதே³ஶ ஏவ கௌ³ண: கிம் ந ஸ்யாதி³தி ஶங்க்யம் । பா³லாநாம் ப்ரதிபி³ம்பே³ புருஷாந்தரப்⁴ரமஸ்ய ஹாநோபாதி³த்ஸாத்³யர்த²க்ரியாபர்யந்தஸ்ய அபலபிதுமஶக்யத்வாத் । ந ச ப்ரேக்ஷாவதாமபி ஸ்வமுக²விஶேஷபரிஜ்ஞாநாய த³ர்பணாத்³யுபாதா³நத³ர்ஶநாத் அபே⁴த³ஜ்ஞாநமப்யர்த²க்ரியாபர்யந்தமிதி வாச்யம் । பே⁴தே³(அ)பி ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய பி³ம்ப³ஸமாநாகாரத்வநியமவிஶேஷபரிஜ்ஞாநாதே³வ தது³பாதா³நோபபத்தே: । யத்து - நாத்ர முக²மிதி த³ர்பணே முக²ஸம்ஸர்க³மாத்ரஸ்ய பா³த⁴:, ந முக²ஸ்யேதி , தந்ந - ‘நேத³ம் ரஜதமி’த்யத்ராபி இத³மர்தே² ரஜததாதா³த்ம்யமாத்ரஸ்ய பா³தோ⁴ ந ரஜதஸ்யேத்யாபத்தே: । யதி³ ச இத³மம்ஶே ரஜதஸ்ய தாதா³த்ம்யேநாத்⁴யாஸாத் நேத³ம் ரஜதமிதி தாதா³த்ம்யேந ரஜதஸ்யைவ பா³த⁴: ந தாதா³த்ம்யமாத்ரஸ்ய, ததா³ த³ர்பணே முக²ஸ்ய ஸம்ஸர்கி³தயா(அ)த்⁴யாஸாத் நாத்ரமுக²மிதி ஸம்ஸர்கி³தயா முக²ஸ்யைவ பா³த⁴: ந ஸம்ஸர்க³மாத்ரஸ்யேதி துல்யம் । யத்து த⁴ர்மிணோ(அ)ப்யத்⁴யாஸகல்பநே கௌ³ரவமிதி, தத்³ரஜதாபா⁴ஸகல்பநாகௌ³ரவவத் ப்ராமாணிகத்வாந்ந தோ³ஷ: । ஸ்வநேத்ரகோ³லகாதி³ப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரமஸ்த²லே பி³ம்பா³பரோக்ஷ்யகல்பநோபாயாபா⁴வாத் । நயநரஶ்மீநாமுபாதி⁴ப்ரதிஹதாநாம் பி³ம்ப³ப்ராப்திகல்பநே ஹி த்³ருஷ்டவிருத்³த⁴ம் ப³ஹ்வாபத்³யதே । கத²ம் ஜலஸந்நிகர்ஷே கேஷுசிந்நயநரஶ்மிஷு அப்ரதிஹதமந்தர்க³ச்ச²த்ஸு அந்யே ஜலஸம்ப³ந்தே⁴நாபி ப்ரதிஹந்யமாநா நிதாந்தம்ருத³வ: ஸகலநயநரஶ்மிப்ரதிகா⁴திநம் கிரணஸமூஹம் நிர்ஜித்ய தந்மத்⁴யக³தம் ஸூர்யமண்ட³லம் ப்ரவிஶேயு: । கத²ம் ச சந்த்³ராவலோகந இவ தத்ப்ரதிபி³ம்பா³வலோகநே(அ)பி அம்ருதஶீதலதத்³பி³ம்ப³ஸந்நிகர்ஷாவிஶேஷே லோசநயோ: ஶைத்யாபி⁴வ்யக்த்யா ஆப்யாயநம் ந ஸ்யாத் । கத²ம் ச ஜலஸம்ப³ந்தே⁴நாபி ப்ரதிஹந்யமாநா: ஶிலாதி³ஸம்ப³ந்தே⁴ந ந ப்ரதிஹந்யேரந் , தத்ப்ரதிஹத்யா பராவ்ருத்தௌ வா நயநகோ³லகாதி³பி⁴ர்ந ஸம்ஸ்ருஜ்யேரந் , தத்ஸம்ஸர்கே³ வா ஸம்ஸ்ருஷ்டம் ந ஸாக்ஷாத்காரயேயு: । தோ³ஷேணாபி ஹி விஶேஷாம்ஶக்³ரஹணமாத்ரம் ப்ரதிப³த்⁴யமாநம் த்³ருஶ்யதே, ந து ஸந்நிக்ருஷ்டத⁴ர்மிஸ்வரூபக்³ரஹணமபி । ப்ரதிமுகா²த்⁴யாஸபக்ஷே து ந கிஞ்சித்³த்³ருஷ்டவிருத்³த⁴ம் கல்பநீயம் । ததா² ஹி - அவ்யவஹிதஸ்தூ²லோத்³பூ⁴தரூபஸ்யைவ சாக்ஷுஷாத்⁴யாஸத³ர்ஶநாத் பி³ம்ப³க³தஸ்தௌ²ல்யோத்³பூ⁴தரூபயோ: ஸ்வாஶ்ரயஸாக்ஷாத்காரகாரணத்வேந க்ல்ருப்தயோ: ஸ்வாஶ்ரயப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸே(அ)பி காரணத்வம் , குட்³யாத்³யாவரணத்³ரவ்யஸ்ய த்வகி³ந்த்³ரியந்யாயேந ப்ராப்யகாரிதயாவக³தநயநஸந்நிகர்ஷவிக⁴டநத்³வாரா வ்யவஹிதவஸ்துஸாக்ஷாத்காரப்ரதிப³ந்த⁴கத்வேந க்ல்ருப்தஸ்ய வ்யவஹிதப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸே(அ)பி விநைவ த்³வாராந்தரம் ப்ரதிப³ந்த⁴கத்வம் ச கல்பநீயம் । தத்ர கோ விரோத⁴: க்வசித்காரணத்வாதி³நா க்ல்ருப்தஸ்ய ப²லப³லாத³ந்யத்ராபி காரணத்வாதி³கல்பநே । ஏதேந− உபாதி⁴ப்ரதிஹதநயநரஶ்மீநாம் பி³ம்ப³ப்ராப்த்யநுக³மநே வ்யவஹிதஸ்யோத்³பூ⁴தரூபாதி³ரஹிதஸ்ய ச சாக்ஷுஷப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரமப்ரஸங்க³ இதி−நிரஸ்தம் । கிம் ச தது³பக³ம ஏவ உக்ததூ³ஷணப்ரஸங்க³: । கத²ம் ? ஸாக்ஷாத் ஸூர்யாவலோகந இவ விநாபி சக்ஷுர்விக்ஷேபம் அவநதமௌலிநா நிரீக்ஷ்யமாணே ஸலிலே தத்ப்ரதிஹதாநாம் நயநரஶ்மீநாமூர்த்⁴வமுத்ப்லுத்ய பி³ம்ப³ஸூர்யக்³ராஹகத்வவத் திர்யக்சக்ஷுர்விக்ஷேபம் விநா ருஜுசக்ஷுஷா த³ர்பணே விலோக்யமாநே தத்ப்ரதிஹதாநாம் பர்ஶ்வஸ்த²முக²க்³ராஹகத்வவச்ச வத³நஸாசீகரணாபா⁴வே(அ)ப்யுபாதி⁴ப்ரதிஹதாநாம் ப்ருஷ்ட²பா⁴க³வ்யவஹிதக்³ராஹகத்வம் தாவத் து³ர்வாரம் । உபாதி⁴ப்ரதிஹதநயநரஶ்மீநாம் ப்ரதிநிவ்ருத்திநியமம் விஹாய யத்ர பி³ம்ப³ம் தத்ரைவ க³மநோபக³மாத் । ததா² மலிநத³ர்பணே ஶ்யாமதயா கௌ³ரமுக²ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்த²லே வித்³யமாநஸ்யாபி பி³ம்ப³க³தகௌ³ரரூபஸ்ய சாக்ஷுஷஜ்ஞாநே(அ)நுபயோகி³தயா பீதஶங்க²ப்⁴ரமந்யாயேநாரோப்யரூபவைஶிஷ்ட்யேநைவ பி³ம்ப³முக²ஸ்ய சாக்ஷுஷத்வம் நிர்வாஹ்யமிதி ததை²வ நீரூபஸ்யாபி த³ர்பணோபாதி⁴ஶ்யாமத்வவைஶிஷ்ட்யேந சாக்ஷுஷப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரமவிஷயத்வமபி து³ர்வாரம் । ஸ்வதோ நீரூபஸ்யாபி நப⁴ஸோ(அ)த்⁴யஸ்தநைல்யவைஶிஷ்ட்யேந சாக்ஷுஷத்வஸம்ப்ரதிபத்தே: । தஸ்மாத் ஸ்வரூபத: ப்ரதிமுகா²த்⁴யாஸபக்ஷ ஏவ ஶ்ரேயந் । ந ச தத்ராபி பூர்வாநுப⁴வஸம்ஸ்காரதௌ³ர்க⁴ட்யம் । புருஷஸாமாந்யாநுப⁴வஸம்ஸ்காரமாத்ரேண ஸ்வப்நேஷ்வத்³ருஷ்டசரபுருஷாத்⁴யாஸவத் முக²ஸாமாந்யாநுப⁴வஸம்ஸ்காரமாத்ரேண த³ர்பணேஷு முக²விஶேஷாத்⁴யாஸோபபத்தே: । இயாம்ஸ்து பே⁴த³:− ஸ்வப்நேஷு ஶுபா⁴ஶுப⁴ஹேத்வத்³ருஷ்டாநுரோதே⁴ந புருஷாக்ருதிவிஶேஷாத்⁴யாஸ:, இஹ து பி³ம்ப³ஸந்நிதா⁴நாநுரோதே⁴ந முகா²க்ருதிவிஶேஷாத்⁴யாஸ இதி । ந ச ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய ஸ்வரூபதோ மித்²யாத்வே ப்³ரஹ்மப்ரதிபி³ம்ப³ஜீவஸ்யாபி மித்²யாத்வாபத்திர்தோ³ஷ: । ப்ரதிபி³ம்ப³ஜீவஸ்ய ததா²த்வே(அ)பி அவச்சி²ந்நஜீவஸ்ய ஸத்யதயா முக்திபா⁴க்த்வோபபத்தேரிதி ।
யத்து ப்ரதிபி³ம்ப³ம் த³ர்பணாதி³ஷு முக²ச்சா²யாவிஶேஷரூபதயா ஸத்யமேவேதி கஸ்யசிந்மதம், தந்ந । சா²யா ஹி நாம ஶரீராதே³: ஶரீரதத³வயவை: ஆலோகே கியத்³தே³ஶவ்யாபிநி நிருத்³தே⁴ தத்ர தே³ஶே லப்³தா⁴த்மகம் தம ஏவ । ந ச மௌக்திகமாணிக்யாதி³ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய தமோவிருத்³த⁴ஸிதலோஹிதாதி³ரூபவத: தமோரூபச்சா²யாத்வம் யக்தம் , ந வா தமோரூபச்சா²யாரஹிததபநாதி³ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய ததா²த்வமுபபந்நம் । நநு - தர்ஹி ப்ரதிபி³ம்ப³ரூபச்சா²யாயா: தமோரூபத்வாஸம்ப⁴வே த்³ரவ்யாந்தரத்வமஸ்து , க்ல்ருப்தத்³ரவ்யாநந்தர்பா⁴வே தமோவத் த்³ரவ்யாந்தரத்வகல்பநோபபத்தேரிதி சேத் , தத் கிம் த்³ரவ்யாந்தரம் ப்ரதீயமாநரூபபரிமாணஸம்ஸ்தா²நவிஶேஷப்ரத்யங்முக²த்வாதி³த⁴ர்மயுக்தம் தத்³ரஹிதம் வா ஸ்யாத் । அந்த்யே ந தேந த்³ரவ்யாந்தரேண ரூபவிஶேஷாதி³க⁴டிதப்ரதிபி³ம்போ³பலம்ப⁴நிர்வாஹ இதி வ்யர்த²ம் தத்கல்பநம் । ப்ரத²மே து கத²ம் ஏகஸ்மிந்நல்பபரிமாணே யுக³பத³ஸங்கீர்ணதயா ப்ரதீயமாநாநாம் மஹாபரிமாணாநாமநேகமுக²ப்ரதிபி³ம்பா³நாம் ஸத்யதாநிர்வாஹ: । கத²ம் ச நிபி³டா³வயவாநுஸ்யூதே த³ர்பணே ததை²வாவதிஷ்ட²மாநே தத³ந்த: ஹநுநாஸிகாத்³யநேகநிம்நோந்நதப்ரதே³ஶவதோ த்³ரவ்யாந்தரஸ்யோத்பத்தி: । கிம் ச ஸிதபீதரக்தாத்³யநேகவர்ணாதி³மத: ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்யோத்பத்தௌ த³ர்பணமத்⁴யே ஸ்தி²தம் தத்ஸந்நிஹிதம் ந தாத்³ருஶம் காரணமஸ்தி । யத்³யுச்யேத − ‘உபாதி⁴மத்⁴யவிஶ்ராந்தியோக்³யபரிமாணாநாமேவ ப்ரதிபி³ம்பா³நாம் மஹாபரிமாணஜ்ஞாநம் தாத்³ருஶநிம்நோந்நதாதி³ஜ்ஞாநம் ச ப்⁴ரம ஏவ । யதா²பூர்வம் த³ர்பணதத³வயவாவஸ்தா²நாவிரோதே⁴ந தாத்³ருக்ப்ரதிபி³ம்போ³த்பாத³நஸமர்த²ம் ச கிஞ்சித் காரணம் கல்ப்யமி’தி । தர்ஹி ஶுக்திரஜதமபி ஸத்யமஸ்து । தத்ராபி ஶுக்தௌ யதா²பூர்வம் ஸ்தி²தாயாமேவ தத்தாதா³த்ம்யாபந்நரஜதோத்பாத³நஸமர்த²ம் கிஞ்சித்காரணம் பரிகல்ப்ய தஸ்ய ரஜதஸ்ய தோ³ஷத்வாபி⁴மதகாரணஸஹக்ருதேந்த்³ரியக்³ராஹ்யத்வநியமவர்ணநோபபத்தே: கிம் ஶுக்திரஜதமஸத்யம் ப்ரதிபி³ம்ப³: ஸத்ய இத்யர்த⁴ஜரதீயந்யாயேந । ந ச ததா²ஸதி ரஜதமிதித்³ருஶ்யமாநாயா: ஶுக்தே: அக்³நௌ ப்ரக்ஷேபே ரஜதவத் த்³ரவீபா⁴வாபத்தி: । அநலகஸ்தூரிகாதி³ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்யௌஷ்ண்யஸௌரப்⁴யாதி³ராஹித்யவத் ஶுக்திரஜதஸ்ய த்³ரவீபா⁴வயோக்³யதாராஹித்யோபபத்தே: । அதோ²ச்யேத – ‘நேத³ம் ரஜதம்’ ‘மித்²யைவ ரஜதமபா⁴த்’ இதி ஸர்வஸம்ப்ரதிபந்நபா³தா⁴த் ந ஶுக்திரஜதம் ஸத்யமிதி, தர்ஹி ‘த³ர்பணே முக²ம் நாஸ்தி மித்²யைவாத்ர த³ர்பணே முக²மபா⁴த்’ இத்யாதி³ ஸர்வஸித்³த⁴பா³தா⁴த் ப்ரதிபி³ம்ப³மப்யஸத்யமித்யேவ யுக்தம் । தஸ்மாத³ஸங்க³த: ப்ரதிபி³ம்ப³ஸத்யத்வவாத³: ॥
நநு தந்மித்²யாத்வவாதோ³(அ)ப்யயுக்த: । ஶுக்திரஜத இவ கஸ்யசித³ந்வயவ்யதிரேகஶாலிந: காரணஸ்யாஜ்ஞாநஸ்ய நிவர்தகஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்ய சாநிரூபணாத் ।
அத்ர கேசித் – யத்³யபி ஸர்வாத்மநா(அ)தி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநாநந்தரமபி ஜாயமாநே ப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸே நாதி⁴ஷ்டா²நாவரணமஜ்ஞாநமுபாதா³நம் ந வா(அ)தி⁴ஷ்டா²நவிஶேஷாம்ஶஜ்ஞாநம் நிவர்தகம் , ததா²(அ)பி அதி⁴ஷ்டா²நாஜ்ஞாநஸ்ய ஆவரணஶக்த்யம்ஶேந நிவ்ருத்தாவபி விக்ஷேபஶக்த்யம்ஶேநாநுவ்ருத்திஸம்ப⁴வாத் ததே³வோபாதா³நம் । பி³ம்போ³பாதி⁴ஸந்நிதி⁴நிவ்ருத்திஸசிவம் சாதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநம் ஸோபாதா³நஸ்ய தஸ்ய நிவர்தகம் இதி ।
அந்யே து−ஜ்ஞாநஸ்ய விக்ஷேபஶக்த்யம்ஶம் விஹாய ஆவரணஶக்த்யம்ஶமாத்ரநிவர்தகத்வம் ந ஸ்வாபா⁴விகம் । ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநேந மூலாஜ்ஞாநஸ்ய ஶுக்த்யாதி³ஜ்ஞாநேநாவஸ்தா²ஜ்ஞாநஸ்ய ச ஆவரணஶக்த்யம்ஶமாத்ரநிவ்ருத்தௌ தஸ்ய விக்ஷேபஶக்த்யா ஸர்வதா³ அநுவ்ருத்திப்ரஸங்கா³த் । ந ச விம்போ³பாதி⁴ஸந்நிதி⁴ரூபவிக்ஷேபஶக்த்யம்ஶநிவ்ருத்திப்ரதிப³ந்த⁴கப்ரயுக்தம் தத் । பி³ம்போ³பாதி⁴ஸந்நிதா⁴நாத் ப்ராகே³வ பி³ம்பே³ சைத்ரமுகே² த³ர்பணஸம்ஸர்கா³த்³யபா⁴வே த³ர்பணே சைத்ரமுகா²பா⁴வே வா ப்ரத்யக்ஷதோ(அ)வக³ம்யமாநே விக்ஷேபஶக்த்யம்ஶஸ்யாபி நிவ்ருத்த்யவஶ்யம்பா⁴வேந தத்காலே தயோஸ்ஸந்நிதா⁴நே ஸதி உபாதா³நாபா⁴வேந ப்ரதிபி³ம்ப³ப்⁴ரமாபா⁴வப்ரஸங்கா³த் । அதோ மூலாஜ்ஞாநமேவ ப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸஸ்யோபாதா³நம் । ந சாத்ராப்யுக்ததோ³ஷதௌல்யம் । பராக்³விஷயவ்ருத்திபரிணாமாநாம் ஸ்வஸ்வவிஷயாவச்சி²ந்நசைதந்யப்ரதே³ஶே மூலாஜ்ஞாநாவரணஶக்த்யம்ஶாபி⁴பா⁴வகத்வே(அ)பி ததீ³யவிக்ஷேபஶக்த்யம்ஶாநிவர்தகத்வாத் । அந்யதா² தத்ப்ரதே³ஶஸ்தி²தவ்யாவஹாரிகவிக்ஷேபாணாமபி விலயாபத்தே: । ந ச ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய மூலாஜ்ஞாநகார்யத்வே வ்யாவஹாரிகத்வாபத்தி: । அவித்³யாதிரிக்ததோ³ஷாஜந்யத்வஸ்ய வ்யவஹாரிகத்வப்ரயோஜகத்வாத் , ப்ரக்ருதே ச தத³திரிக்தபி³ம்போ³பாதி⁴ஸந்நிதா⁴நதோ³ஷஸத்³பா⁴வேந ப்ராதிபா⁴ஸிகத்வோபபத்தே: । ந ச −ஏவம் ஸதி பி³ம்போ³பாதி⁴ஸந்நிதி⁴நிவ்ருத்திஸஹக்ருதஸ்யாப்யதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநஸ்ய ப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸாநிவர்தகத்வப்ரஸங்க³:, தந்மூலாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வாபா⁴வாத் − இதி வாச்யம் , விரோதா⁴பா⁴வாத் । ப்³ரஹ்மாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வேபி தது³பாதா³நகப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸவிரோதி⁴விஷயகதயா அதி⁴ஷ்டா²நயாதா²த்ம்யஜ்ஞாநஸ்ய ப்ரதிப³ந்த⁴கவிரஹஸசிவஸ்ய தந்நிவர்தகத்வோபபத்தே: । அவஸ்தா²ஜ்ஞாநோபாதா³நத்வபக்ஷே(அ)பி தஸ்ய ப்ராசீநாதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநநிவர்திதாவரணஶக்திகஸ்ய ஸமாநவிஷயத்வப⁴ங்கே³ந ப்ரதிப³ந்த⁴காபா⁴வகாலீநாதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநேந நிவர்தயிதுமஶக்யதயா ப்ரதிபி³ம்பா³த்⁴யாஸமாத்ரஸ்யைவ தந்நிவர்த்யத்வஸ்யோபேயத்வாத் । அத²வா ஸ்வோபாதா³நாஜ்ஞாநநிவர்தகப்³ரஹ்மஜ்ஞாநநிவர்த்ய ஏவாயமத்⁴யாஸோ(அ)ஸ்து । வ்யாவஹாரிகத்வாபத்திஸ்து அவித்³யாதிரிக்ததோ³ஷஜந்யத்வேந ப்ரத்யுக்தா – இத்யாஹு: ।
ஸ்வப்நாத்⁴யாஸாதி⁴ஷ்டா²நஸத்தாதி³விசார:
ஏவம் ஸ்வப்நாத்⁴யாஸஸ்யாபி அநவச்சி²ந்நசைதந்யே அஹங்காரோபஹிதசைதந்யே வா அவஸ்தா²ரூபாஜ்ஞாநஶூந்யே(அ)த்⁴யாஸாத் ‘ஸுஷுப்த்யாக்²யம் தமோ(அ)ஜ்ஞாநம் பீ³ஜம் ஸ்வப்நப்ரபோ³த⁴யோ:’ (உ.ஸா. 17 । 26) இதி ஆசார்யாணாம் ஸ்வப்நஜாக்³ரத்ப்ரபஞ்சயோரேகாஜ்ஞாநகார்யத்வோக்தேஶ்ச மூலாஜ்ஞாநகார்யதயா ஸ்வோபாதா³நநிவர்தகப்³ரஹ்மஜ்ஞாநைகபா³த்⁴யஸ்ய அவித்³யாதிரிக்தநித்³ராதி³தோ³ஷஜந்யதயைவ ப்ராதிபா⁴ஸிகத்வம் இதி கேசிதா³ஹு: ।
அந்யே து – ‘பா³த்⁴யந்தே சைதே ரதா²த³ய: ஸ்வப்நத்³ருஷ்டா: ப்ரபோ³தே⁴’ இதி பா⁴ஷ்யோக்தே: ‘அவித்³யாத்மகப³ந்த⁴ப்ரத்யநீகத்வாத் ஜாக்³ரத்³போ³த⁴வத்’ இதி விவரணத³ர்ஶநாத் உத்தி²தஸ்ய ஸ்வப்நமித்²யாத்வாநுப⁴வாச்ச ஜாக்³ரத்³போ³த⁴: ஸ்வப்நாத்⁴யாஸநிவர்தக இதி ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநேதரஜ்ஞாநபா³த்⁴யதயைவ தஸ்ய ப்ராதிபா⁴ஸிகத்வம் । ந சாதி⁴ஷ்டா²நயாதா²த்ம்யாகோ³சரம் ஸ்வோபாதா³நாஜ்ஞாநாநிவர்தகம் ஜ்ஞாநம் கத²மத்⁴யாஸநிவர்தகம் ஸ்யாதி³தி வாச்யம் । ரஜ்ஜுஸர்பாத்⁴யாஸஸ்ய ஸ்வோபாதா³நாஜ்ஞாநநிவர்தகாதி⁴ஷ்டா²நயாதா²த்ம்யஜ்ஞாநேநேவ தத்ரைவ ஸ்வாநந்தரோத்பந்நத³ண்ட³ப்⁴ரமேணாபி நிவ்ருத்தித³ர்ஶநாத் - இத்யாஹு: ।
அபரே து ஜாக்³ரத்³போ⁴க³ப்ரத³கர்மோபரமே ஸதி ஜாக்³ரத்ப்ரபஞ்சத்³ரஷ்டாரம் ப்ரதிபி³ம்ப³ரூபம் வ்யாவஹாரிகஜீவம் தத்³த்³ருஶ்யம் ஜாக்³ரத்ப்ரபஞ்சமப்யாவ்ருத்ய ஜாயமாநோ நித்³ராரூபோ மூலாஜ்ஞாநஸ்யாவஸ்தா²பே⁴த³: ஸ்வாப்நப்ரபஞ்சாத்⁴யாஸோபாதா³நம் , ந மூலாஜ்ஞாநம் । ந ச நித்³ராயா அவஸ்தா²ஜ்ஞாநரூபத்வே மாநாபா⁴வ: । மூலாஜ்ஞாநேநாநாவ்ருதஸ்ய ஜாக்³ரத்ப்ரபஞ்சத்³ரஷ்டு: வ்யாவஹாரிகஜீவஸ்ய ‘மநுஷ்யோ(அ)ஹம் , ப்³ராஹ்மணோ(அ)ஹம் , தே³வத³த்தபுத்ரோ(அ)ஹம்’ இத்யாதி³நா ஸ்வாத்மாநமஸந்தி³க்³த⁴விபர்யஸ்தமபி⁴மந்யமாநஸ்ய ததீ³யசிரபரிசயேந தம் ப்ரதி ஸர்வதா³ அநாவ்ருதைகரூபஸ்ய அநுபூ⁴தஸ்வபிதாமஹாத்யயாதி³ஜாக்³ரத்ப்ரபஞ்சவ்ருத்தாந்தஸ்ய ச ஸ்வப்நஸமயே கேநசிதா³வரணாபா⁴வே ஜாக³ரண இவ ஸ்வப்நே(அ)பி ‘வ்யாக்⁴ரோ(அ)ஹம் , ஶூத்³ரோ(அ)ஹம் , யஜ்ஞத³த்தபுத்ரோ(அ)ஹம்’ இத்யாதி³ப்⁴ரமஸ்ய ஸ்வபிதாமஹஜீவத்³த³ஶாதி³ப்⁴ரமஸ்ய ச அபா⁴வப்ரஸங்கே³ந நித்³ராயா ஏவ தத்காலோத்பந்நவ்யாவஹாரிகஜக³ஜ்ஜீவாவாரகாஜ்ஞாநாவஸ்தா²பே⁴த³ரூபத்வஸித்³தே⁴: । ந சைவம் ஜீவஸ்யாப்யாவ்ருதத்வாத் ஸ்வப்நப்ரபஞ்சஸ்ய த்³ரஷ்ட்ரபா⁴வப்ரஸங்க³: । ஸ்வப்நப்ரபஞ்சேந ஸஹ த்³ரஷ்டுர்ஜீவஸ்யாபி ப்ராதிபா⁴ஸிகஸ்ய அத்⁴யாஸாத் । ஏவம் ச புநர்ஜாக்³ரத்³போ⁴க³ப்ரத³கர்மோத்³பூ⁴தே போ³தே⁴ வ்யாவஹாரிகஜீவஸ்வரூபஜ்ஞாநாத் ஸ்வோபாதா³நநித்³ராரூபாஜ்ஞாநநிவர்தகாதே³வ ஸ்வாப்நப்ரபஞ்சபா³த⁴: । ந சைவம் தத்³த்³ரஷ்டு: ப்ராதிபா⁴ஸிகஜீவஸ்யாபி ததோ பா³தே⁴ ‘ஸ்வப்நே கரிணமந்வபூ⁴வம்’ இத்யநுஸந்தா⁴நம் ந ஸ்யாதி³தி வாச்யம் । வ்யாவஹாரிகஜீவே ப்ராதிபா⁴ஸிகஜீவஸ்யாத்⁴யஸ்ததயா தத³நுப⁴வாத் வ்யாவஹாரிகஜீவஸ்யாநுஸந்தா⁴நோபக³மே(அ)ப்யதிப்ரஸங்கா³பா⁴வாத் −இத்யாஹு: ।
ஸ்வப்நாத்⁴யாஸாதி⁴ஷ்டா²நவிசார:
நந்வநவச்சி²ந்நசைதந்யே அஹங்காரோபஹிதசைதந்யே வா ஸ்வாப்நப்ரபஞ்சாத்⁴யாஸ இதி ப்ராகு³க்தம் பக்ஷத்³வயமப்யயுக்தம் । ஆத்³யே – ஸ்வாப்நக³ஜாதே³: அஹங்காரோபஹிதஸாக்ஷிணோ விச்சி²ந்நதே³ஶத்வேந ஸுகா²தி³வத³ந்த:கரணவ்ருத்திஸம்ஸர்க³மநபேக்ஷ்ய தேந ப்ரகாஶஸ்ய சக்ஷுராதீ³நாமுபரததயா வ்ருத்த்யுத³யாஸம்ப⁴வேந தத்ஸம்ஸர்க³மபேக்ஷ்ய தேந ப்ரகாஶஸ்ய ச, அயோகா³த் । த்³விதீயே ‘இத³ம் ரஜதமி’திவத் ‘அஹம் க³ஜ:’ இதி வா, ‘அஹம் ஸுகீ²’திவத்³ ‘அஹம் க³ஜவாந்’ இதி வா அத்⁴யாஸப்ரஸங்கா³த் ।
அத்ர கேசித் ஆத்³யபக்ஷம் ஸமர்த²யந்தே−அஹங்காராநவச்சி²ந்நசைதந்யம் ந தே³ஹாத்³ப³ஹி: ஸ்வாப்நப்ரபஞ்சஸ்யாதி⁴ஷ்டா²நமுபேயதே, கிம் து தத³ந்தரேவ । அத ஏவ த்³ருஶ்யமாநபரிமாணோசிததே³ஶஸம்பத்த்யபா⁴வாத் ஸ்வாப்நக³ஜாதீ³நாம் மாயாமயத்வமுச்யதே । ஏவம் ச அந்த:கரணஸ்ய தே³ஹாத்³ப³ஹிரஸ்வாதந்த்ர்யாத் ஜாக³ரணே பா³ஹ்யஶுக்தீத³மம்ஶாதி³கோ³சரவ்ருத்த்யுத்பாதா³ய சக்ஷுராத்³யபேக்ஷாயாமபி தே³ஹாந்தரந்த:கரணஸ்ய ஸ்வதந்த்ரஸ்ய ஸ்வயமேவ வ்ருத்திஸம்ப⁴வாத் தே³ஹாந்தரந்த:கரணவ்ருத்த்யபி⁴வ்யக்தஸ்யாநவச்சி²ந்நசைதந்யஸ்யாதி⁴ஷ்டா²நத்வே ந காசித³நுபபத்தி: । அத ஏவ – யதா² ஜாக³ரணே ஸம்ப்ரயோக³ஜந்யவ்ருத்த்யபி⁴வ்யக்தஶுக்தீத³மம்ஶாவச்சி²ந்நசைதந்யஸ்தி²தா(அ)வித்³யா ரூப்யாகாரேண விவர்ததே, ததா² ஸ்வப்நே(அ)பி தே³ஹஸ்யாந்தரந்த:கரணவ்ருத்தௌ நித்³ராதி³தோ³ஷோபப்லுதாயாம் அபி⁴வ்யக்தசைதந்யஸ்தா²வித்³யா அத்³ருஷ்டோத்³போ³தி⁴தநாநாவிஷயஸம்ஸ்காரஸஹிதா ப்ரபஞ்சாகாரேண விவர்ததாமிதி வவரணோபந்யாஸே பா⁴ரதீதீர்த²வசநமிதி ।
அந்யே து அநவச்சி²ந்நசைதந்யம் ந வ்ருத்த்யபி⁴வ்யக்தம் ஸத் ஸ்வாப்நப்ரபஞ்சஸ்யாதி⁴ஷ்டா²நம் , அஶப்³த³மூலகாநவச்சி²ந்நசைதந்யகோ³சரவ்ருத்த்யுத³யாஸம்ப⁴வாத் । அஹங்காராத்³யவச்சி²ந்நசைதந்ய ஏவ அஹமாகாரவ்ருத்த்யுத³யத³ர்ஶநாத் । தஸ்மாத் ஸ்வதோ(அ)பரோக்ஷமஹங்காராத்³யநவச்சி²ந்நசைதந்யம் தத³தி⁴ஷ்டா²நம் । அத ஏவ ஸங்க்ஷேபஶாரீரகே−
‘அபரோக்ஷரூபவிஷயப்⁴ரமதீ⁴ரபரோக்ஷமாஸ்பத³மபேக்ஷ்ய ப⁴வேத் ।
மநஸா ஸ்வதோ நயநதோ யதி³ வா ஸ்வபநப்⁴ரமாதி³ஷு ததா²ப்ரதி²தே: ॥’ (1 । 41) இதி ஶ்லோகேந அபரோக்ஷாத்⁴யாஸாபேக்ஷிதமதி⁴ஷ்டா²நாபரோக்ஷ்யம் க்வசித்ஸ்வத: க்வசிந்மாநஸவ்ருத்த்யா க்வசித்³ப³ஹிரிந்த்³ரியவ்ருத்த்யா இத்யபி⁴தா⁴ய
‘ஸ்வதோ(அ)பரோக்ஷா சிதிரத்ர விப்⁴ரமஸ்ததா²பி ரூபாக்ருதிரேவ ஜாயதே ।
மநோநிமித்தம் ஸ்வபதோ முஹுர்முஹுர்விநாபி சக்ஷுர்விஷயம் ஸ்வமாஸ்பத³ம் ।
மநோ(அ)வக³ம்யே(அ)ப்யபரோக்ஷதாப³லாத் ததா²(அ)ம்ப³ரே ரூபமுபோல்லிக²ந் ப்⁴ரம: ।
ஸிதாதி³பே⁴தை³ர்ப³ஹுதா⁴ ஸமீக்ஷ்யதே யதா²(அ)க்ஷிக³ம்யே ரஜதாதி³விப்⁴ரம:’ ॥ (1 । 42,43) இத்யாத்³யநந்தரஶ்லோகேந ஸ்வப்நாத்⁴யாஸே ஸ்வதோ(அ)தி⁴ஷ்டா²நாபரோக்ஷ்யமுதா³ஹ்ருதம் । ந சாஹங்காராநவச்சி²ந்நசைதந்யமாத்ரமாவ்ருதமிதி வ்ருத்திமந்தரேண ந தத³பி⁴வ்யக்திரிதி வாச்யம் । ப்³ரஹ்மசைதந்யமேவாவ்ருதம் அவித்³யாப்ரதிபி³ம்ப³ஜீவசைதந்யமஹங்காராநவச்சி²ந்நமப்யநாவ்ருதம் இத்யுபக³மாத் । ஏவம் ச அஹங்காராநவச்சி²ந்நசைதந்யே(அ)த்⁴யஸ்யமாநே ஸ்வாப்நக³ஜாதௌ³ தத்ஸமயநியதாதி⁴ஷ்டா²நகோ³சராந்த:கரண(ணாதி³) வ்ருத்திக்ருதாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்த்யா ப்ரமாத்ருசைதந்யஸ்யாபி இத³ம் பஶ்யாமீதி வ்யவஹார: − இத்யாஹு: ।
அபரே து த்³விதீயம் பக்ஷம் ஸமர்த²யந்தே−
அஹங்காராவச்சி²ந்நசைதந்யமதி⁴ஷ்டா²நமிதி அஹங்காரஸ்ய விஶேஷணபா⁴வேநாதி⁴ஷ்டா²நகோடிப்ரவேஶோ நோபேயதே, கிம் து அஹங்காரோபஹிதம் தத்ப்ரதிபி³ம்ப³ரூபசைதந்யமாத்ரமதி⁴ஷ்டா²நமிதி , அதோ ‘நாஹம் க³ஜ:’ இத்யாத்³யநுப⁴வப்ரஸங்க³ இதி ।
ஏவம் ஶுக்திரஜதமபி ஶுக்தீத³மம்ஶாவச்சி²ந்நசைதந்யப்ரதிபி³ம்பே³ வ்ருத்திமத³ந்த:கரணக³தே(அ)த்⁴யஸ்யதே । ஶுக்தீத³மம்ஶாவச்சி²ந்நபி³ம்ப³சைதந்யே ஸர்வஸாதா⁴ரணே தஸ்யாத்⁴யாஸே ஸுகா²தி³வத³நந்யவேத்³யத்வாபா⁴வப்ரஸங்கா³த் இதி கேசித் ।
கேசித்து பி³ம்ப³சைதந்ய ஏவ தத³த்⁴யாஸமுபேத்ய யதீ³யாஜ்ஞாநோபாதா³நகம் யத் தத் தஸ்யைவ ப்ரத்யக்ஷம் ந ஜீவாந்தரஸ்ய இத்யநந்யவேத்³யத்வமுபபாத³யந்தி ।
ஸ்வாப்நபதா³ர்தா²நுப⁴வஸ்ய அநைந்த்³ரியகத்வநிரூபணம்
நநு ஶுக்திரஜதாத்⁴யாஸே சாக்ஷுஷத்வாநுப⁴வ: ஸாக்ஷாத்³வா அதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநத்³வாரா தத³பேக்ஷணாத்³வா ஸமர்த்²யதே । ஸ்வாப்நக³ஜாதி³சாக்ஷுஷத்வாநுப⁴வ: கத²ம் ஸமர்த²நீய: ?
உச்யதே −
ந தாவத் தத்ஸமர்த²நாய ஸ்வாப்நதே³ஹவத்³விஷயவச்ச இந்த்³ரியாணாமபி ப்ராதிபா⁴ஸிகோ விவர்த: ஶக்யதேவக்தும் , ப்ராதிபா⁴ஸிகஸ்யாஜ்ஞாதஸத்த்வாபா⁴வாத் । இந்த்³ரியாணாம் சாதீந்த்³ரியாணாம் ஸத்த்வே(அ)ஜ்ஞாதஸத்த்வஸ்ய வாச்யத்வாத் ।
நாபி வ்யாவகாரிகாணாமேவேந்த்³ரியாணாம் ஸ்வஸ்வகோ³லகேப்⁴யோ நிஷ்க்ரம்ய ஸ்வாப்நதே³ஹமாஶ்ரித்ய ஸ்வஸ்வவிஷயக்³ராஹகத்வம் வக்தும் ஶக்யதே , ஸ்வப்நஸமயே தேஷாம் வ்யாபாரராஹித்யரூபோபரதிஶ்ரவணாத் । வ்யாவஹாரிகஸ்ய ஸ்பர்ஶநேந்த்³ரியஸ்ய ஸ்வோசிதவ்யாவஹாரிகதே³ஶஸம்பத்திவிது⁴ராந்த:ஶரீரே ஸ்வாதி⁴கபரிமாணக்ருத்ஸ்நஸ்வாப்நஶரீரவ்யாபித்வாயோகா³ச்ச । ததே³கதே³ஶாஶ்ரயத்வே ச தஸ்ய ஸ்வாப்நஜலாவகா³ஹநஜந்யஸர்வாங்கீ³ணஶீதஸ்பர்ஶாநிர்வாஹாத் ।
அத ஏவ−ஸ்வப்நே ஜாக்³ரதி³ந்த்³ரியாணாமுபரதாவபி தைஜஸவ்யவஹாரோபயுக்தாநி ஸூக்ஷ்மஶரீராவயவபூ⁴தாநி ஸூக்ஷ்மேந்த்³ரியாணி ஸந்தீதி தை: ஸ்வாப்நபதா³ர்தா²நாமைந்த்³ரியகத்வம் இத்யுபபாத³நஶங்காபி−நிரஸ்தா । ஜாக்³ரதி³ந்த்³ரியவ்யதிரிக்தஸூக்ஷ்மேந்த்³ரியாப்ரஸித்³தே⁴: ।
கிஞ்ச
‘அத்ராயம் புருஷ: ஸ்வயஞ்ஜ்யோதி:’ (ப்³ரு.உ. 4 । 3 । 9) இதி ஜாக³ரே ஆதி³த்யாதி³ஜ்யோதிர்வ்யதிகராச்சக்ஷுராதி³வ்ருத்திஸஞ்சாராச்ச து³ர்விவேகம் ஆத்மந: ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஷ்ட்வமிதி ஸ்வப்நாவஸ்தா²மதி⁴க்ருத்ய தத்ராத்மந: ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஷ்ட்வம் ப்ரதிபாத³யதி । அந்யதா² தஸ்ய ஸர்வதா³ ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஷ்ட்வேந அத்ரேதி வையர்த்²யாத் । தத்ர யதி³ ஸ்வப்நே(அ)பி சக்ஷுராதி³வ்ருத்திஸஞ்சார: கல்ப்யேத, ததா³ தத்ராபி ஜாக³ர இவ தஸ்ய ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஷ்ட்வம் து³ர்விவேகம் ஸ்யாதி³தி உதா³ஹ்ருதா ஶ்ருதி: பீட்³யேத । நநு ஸ்வப்நே சக்ஷுராத்³யுபரமகல்பநே(அ)பி அந்த:கரணமநுபரதமாஸ்த இதி பரிஶேஷாஸித்³தே⁴: ந ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஷ்ட்வவிவேக: । மைவம் –
‘கர்தா ஶாஸ்த்ரார்த²வத்த்வாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 33) இத்யதி⁴கரணே ந்யாயநிர்ணயோக்தரீத்யா அந்த:கரணஸ்ய சக்ஷுராதி³கரணாந்தரநிரபேக்ஷஸ்ய ஜ்ஞாநஸாத⁴நத்வாபா⁴வாத்³வா தத்த்வப்ரதீ³பிகோக்தரீத்யா ஸ்வப்நே தஸ்யைவ க³ஜாத்³யாகாரேண பரிணாமேந ஜ்ஞாநகர்மதயா(அ)வஸ்தி²தத்வேந ததா³நீம் ஜ்ஞாநஸாத⁴நத்வாயோகா³த்³வா பரிஶேஷோபபத்தே: । ந ச ஸ்வப்நே(அ)ந்த:கரணவ்ருத்த்யபா⁴வே உத்தி²தஸ்ய ஸ்வப்நத்³ருஷ்டக³ஜாத்³யநுஸந்தா⁴நாநுபபத்தி: । ஸுஷுப்திக்ல்ருப்தயா அவித்³யாவ்ருத்த்யா தது³பபத்தே: । ‘ஸுஷுப்தௌ தத³வஸ்தோ²பஹிதமேவ ஸ்வரூபசைதந்யம் அஜ்ஞாநஸுகா²தி³ப்ரகாஶ:, உத்தி²தஸ்யாநுஸந்தா⁴நமுபாதி⁴பூ⁴தாவஸ்தா²விநாஶஜந்யஸம்ஸ்காரேண’ இதி வேதா³ந்தகௌமுத்³யபி⁴மதே ஸுஷுப்தாவவித்³யாவ்ருத்த்யபா⁴வபக்ஷே இஹாபி ஸ்வாப்நக³ஜாதி³பா⁴ஸகசைதந்யோபாதி⁴பூ⁴தஸ்வப்நாவஸ்தா²விநாஶஜந்யஸம்ஸ்காராத³நுஸந்தா⁴நோபபத்தேஶ்ச । அத²வா ‘ததே³தத் ஸத்த்வம் யேந ஸ்வப்நம் பஶ்யதி’ (பை.ர.ப்³ரா.உ) இத்யாதி³ஶ்ருதே: அஸ்து ஸ்வப்நே(அ)பி கல்பதரூக்தரீத்யா ஸ்வாப்நக³ஜாதி³கோ³சராந்த:கரணவ்ருத்தி: । ந ச தாவதா பரிஶேஷாஸித்³தி⁴: । அந்த:கரணஸ்ய அஹமிதிக்³ருஹ்யமாணஸ்ய ஸர்வாத்மநா ஜீவைக்யேநாத்⁴யஸ்ததயா லோகத்³ருஷ்ட்யா தஸ்ய தத்³வ்யதிரேகாப்ரஸித்³தே⁴: பரிஶேஷார்த²ம் சக்ஷுராதி³வ்யாபாராபா⁴வமாத்ரஸ்யைவாபேக்ஷிதத்வாத் । ப்ரஸித்³த⁴த்³ருஶ்யமாத்ரம் த்³ருக³வபா⁴ஸயோக்³யமிதி நிஶ்சயஸத்த்வேநபரிஶேஷார்த²மந்யாநபேக்ஷணாத் ।
தஸ்மாத் ஸர்வதா²(அ)பி ஸ்வப்நே சக்ஷுராதி³வ்யாபாராஸம்ப⁴வாத் ஸ்வாப்நக³ஜாதௌ³ சாக்ஷுஷத்வாத்³யநுப⁴வோ ப்⁴ரம ஏவ ।
நநு ஸ்வப்நே(அ)பி ‘சக்ஷுருந்மீலநே க³ஜாத்³யநுப⁴வ: , தந்நிமீலநே ந’ இதி ஜாக³ர இவ க³ஜாத்³யநுப⁴வஸ்ய சக்ஷுருந்மீலநாத்³யநுவிதா⁴நம் ப்ரதீயத இதி சேத் , ‘சக்ஷுஷா க³ஜாதி³கம் பஶ்யாமீ’த்யநுப⁴வவத் அயமபி கஶ்சித் ஸ்வப்நப்⁴ரமோ ப⁴விஷ்யதி - யத் கேவலஸாக்ஷிரூபே ஸ்வாப்நக³ஜாத்³யநுப⁴வே சக்ஷுராத்³யநுவிதா⁴நம் தத³நுவிதா⁴யிநீ வ்ருத்திர்வா அத்⁴யஸ்யதே । கிமிவ ஹி து³ர்க⁴டமபி ப்⁴ரமம் மாயா ந கரோதி, விஶேஷதோ நித்³ராரூபேண பரிணதா । யஸ்யா: மாஹாத்ம்யாத் ஸ்வப்நே ரத²: ப்ரதீத: க்ஷணேந மநுஷ்ய ப்ரதீயதே, ஸ ச க்ஷணேந மார்ஜார: । ஸ்வப்நத்³ரஷ்டுஶ்ச ந பூர்வாபரவிரோதா⁴நுஸந்தா⁴நம் । தஸ்மாத³ந்வயாத்³யநுவிதா⁴நப்ரதீதிதௌல்யே(அ)பி ஜாக்³ரத்³க³ஜாத்³யநுப⁴வ ஏவ சக்ஷுராதி³ஜந்ய:, ந ஸ்வாப்நக³ஜாத்³யநுப⁴வ: ।
த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிவாத³நிரூபணம்
த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிவாதி³நஸ்து கல்பிதஸ்யாஜ்ஞாதஸத்த்வமநுபபந்நமிதி க்ருத்ஸ்நஸ்ய ஜாக்³ரத்ப்ரபஞ்சஸ்ய த்³ருஷ்டிஸமஸமயாம் ஸ்ருஷ்டிமுபேத்ய க⁴டாதி³த்³ருஷ்டேஶ்சக்ஷு:ஸந்நிகர்ஷாநுவிதா⁴நப்ரதீதிம் த்³ருஷ்டே: பூர்வம் க⁴டாத்³யபா⁴வேநாஸங்க³ச்ச²மாநாம் ஸ்வப்நவதே³வ ஸமர்த²யமாநா: ஜாக்³ரத்³க³ஜாத்³யநுப⁴வோ(அ)பி ந சாக்ஷுஷ இத்யாஹு: ।
நநு - த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிமவலம்ப்³ய க்ருத்ஸ்நஸ்ய ஜாக்³ரத்ப்ரபஞ்சஸ்ய கல்பிதத்வோபக³மே கஸ்தஸ்ய கல்பக: । நிருபாதி⁴ராத்மா வா, அவித்³யோபஹிதோ வா । நாத்³ய:−மோக்ஷே(அ)பி ஸாத⁴நாந்தரநிரபேக்ஷஸ்ய கல்பகஸ்ய ஸத்த்வேந ப்ரபஞ்சாநுவ்ருத்த்யா ஸம்ஸாராவிஶேஷப்ரஸங்கா³த் । ந த்³விதீய: − ஆவித்³யாயா அபி கல்பநீயத்வேந தத்கல்பநாத்ப்ராகே³வ கல்பகஸித்³தே⁴ர்வக்தவ்யத்வாத் ।
அத்ர கேசிதா³ஹு: − பூர்வபூர்வகல்பிதாவித்³யோபஹிதோத்தரோத்தராவித்³யாகல்பக: । அநித³ம்ப்ரத²மத்வாச்ச கல்பககல்பநாப்ரவாஹஸ்ய நாநவஸ்தா² தோ³ஷ: । ந ச - அவித்³யாயா அநாதி³த்வோபக³மாச்சு²க்திரஜதவத் கல்பிதத்வம் ந யுஜ்யதே, அந்யதா² ஸாத்³யநாதி³விபா⁴கா³நுபபத்தேரிதி - வாச்யம் । யதா² ஸ்வப்நே கல்ப்யமாநம் கோ³புராதி³ கிஞ்சித் பூர்வஸித்³த⁴த்வேந கல்ப்யதே கிஞ்சித்ததா³நீமுத்பாத்³யமாநத்வேந, ஏவம் ஜாக³ரே(அ)பி கிஞ்சித் கல்ப்யமாநம் ஸாதி³த்வேந கல்ப்யதே கிஞ்சித³ந்யதே²தி தாவதா ஸாத்³யநாதி³விபா⁴கோ³பபத்தே: । ஏதேந கார்யகாரணவிபா⁴கோ³(அ)பி வ்யாக்²யாத இதி ।
அந்யே து−வஸ்துதோ(அ)நாத்³யேவாவித்³யாதி³ , தத்ர த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிர்நோபேயதே, கிம் து (தத:) அந்யத்ர ப்ரபஞ்சமாத்ரே − இத்யாஹு: ।
நந்வேவமபி ஶ்ருதிமாத்ரப்ரதீதஸ்ய வியதா³தி³ஸர்க³தத்க்ரமாதே³: க: கல்பக: । ந கோ(அ)பி । கிமாலம்ப³நா தர்ஹி
‘ஆத்மந ஆகாஶ: ஸம்பூ⁴த:’ (தை.உ. 2 । 1) இத்யாதி³ஶ்ருதி: । நிஷ்ப்ரபஞ்சப்³ரஹ்மாத்மைக்யாவலம்ப³நேத்யவேஹி । அத்⁴யாரோபாபவாதா³ப்⁴யாம் நிஷ்ப்ரபஞ்சப்³ரஹ்மப்ரதிபத்திர்ப⁴வதீதி தத்ப்ரதிபத்த்யுபாயதயா ஶ்ருதிஷு ஸ்ருஷ்டிப்ரலயோபந்யாஸ: , ந தாத்பர்யேண இதி பா⁴ஷ்யாத்³யுத்³கோ⁴ஷ: । வ்யர்த²ஸ்தர்ஹி தாத்பர்யாபா⁴வே வியத்ப்ராணபாத³யோர்வியதா³தி³ஸர்க³தத்க்ரமாதி³விஷயஶ்ருதீநாம் பரஸ்பரவிரோத⁴பரிஹாராய யத்ந: । ந வ்யர்த²: । ந்யாயவ்யுத்பத்த்யர்த²ம் அப்⁴யுபேத்யதாத்பர்யம் தத்ப்ரவ்ருத்தே: । உக்தம் ஹி ஶாஸ்த்ரத³ர்பணே−
‘ஶ்ருதீநாம் ஸ்ருஷ்டிதாத்பர்யம் ஸ்வீக்ருத்யேத³மிஹேரிதம் ।
ப்³ரஹ்மாத்மைக்யபரத்வாத்து தாஸாம் தந்நைவ வித்³யதே ।’ (1 । 4 । 4) இதி ।
ஜ்யோதிஷ்டோமாதி³ஶ்ருதிபோ³தி⁴தாநுஷ்டா²நாத் ப²லஸித்³தி⁴: ஸ்வாப்நஶ்ருதிபோ³தி⁴தாநுஷ்டா²நப்ரயுக்தப²லஸம்வாத³துல்யா, ஜ்யோதிஷ்டோமாதி³ஶ்ருதீநாம் ச ஸத்த்வஶுத்³தி⁴த்³வாரா ப்³ரஹ்மணி தாத்பர்யாந்நாப்ராமாண்யம் , இத்யாதி³த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிவ்யுத்பாத³நப்ரக்ரியாப்ரபஞ்சஸ்து ஆகரக்³ரந்தே²ஷு த்³ரஷ்டவ்ய: । அயமேகோ த்³ருஷ்டிஸமஸமயா விஶ்வஸ்ருஷ்டிரிதி த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிவாத³: ।
அந்யஸ்து− த்³ருஷ்டிரேவ விஶ்வஸ்ருஷ்டி: । த்³ருஶ்யஸ்ய த்³ருஷ்டிபே⁴தே³ ப்ரமாணாபா⁴வாத் ,
‘ஜ்ஞாநஸ்வரூபமேவாஹுர்ஜக³தே³தத்³விசக்ஷணா: ।
அர்த²ஸ்வரூபம் ப்⁴ராம்யந்த: பஶ்யந்த்யந்யே குத்³ருஷ்டய: ।’ (வி.பு. 1 । 4 । 40) இதி ஸ்ம்ருதேஶ்ச இதி - ஸித்³தா⁴ந்தமுக்தாவல்யாதி³த³ர்ஶிதோ த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிவாத³: ।
த்³விவித⁴த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிவாதா³த்³விலக்ஷணஸ்ருஷ்டத்³ருஷ்டிவாத³நிரூபணம்
த்³விவிதே⁴(அ)பி த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிவாதே³ மந:ப்ரத்யயமலப⁴மாநா: கேசிதா³சார்யா: ஸ்ருஷ்டத்³ருஷ்டிவாத³ம் ரோசயந்தே – ஶ்ருதித³ர்ஶிதேந க்ரமேண பரமேஶ்வரஸ்ருஷ்டம் அஜ்ஞாதஸத்தாயுக்தமேவ விஶ்வம் , தத்தத்³விஷயப்ரமாணாவதரணே தஸ்ய தஸ்ய த்³ருஷ்டிஸித்³தி⁴ரிதி । ந சைவம் ப்ரபஞ்சஸ்ய கல்பிதத்வாபா⁴வே ஶ்ருத்யாதி³ப்ரதிபந்நஸ்ய ஸ்ருஷ்டிப்ரலயாதி³மத: ப்ரத்யக்ஷாதி³ப்ரதிபந்நார்த²க்ரியாகாரிணஶ்ச தஸ்ய ஸத்யத்வமேவாப்⁴யுபக³தம் ஸ்யாதி³தி வாச்யம் , ஶுக்திரஜதாதி³வத் ஸம்ப்ரயோக³ஸம்ஸ்காரதோ³ஷரூபேண அதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநஸம்ஸ்காரதோ³ஷரூபேண வா காரணத்ரயேண அஜந்யதயா கல்பநாஸமஸமயத்வாபா⁴வே(அ)பி ஜ்ஞாநைகநிவர்த்யத்வரூபஸ்ய ஸத³ஸத்³விலக்ஷணத்வரூபஸ்ய ப்ரதிபந்நோபாதி⁴க³தத்ரைகாலிகநிஷேத⁴ப்ரதியோகி³த்வரூபஸ்ய வா மித்²யாத்வஸ்யாப்⁴யுபக³மாத் । ஸத்யத்வபக்ஷே ப்ரபஞ்சே உக்தரூபமித்²யாத்வாபா⁴வேந ததோ பே⁴தா³த் ।
நந்வேவம் - அஹங்காரதத்³த⁴ர்மாணாமபி உக்தரூபமித்²யாத்வம் வியதா³தி³வத் கல்பிதத்வாபா⁴வே(அ)பி ஸித்³த்⁴யதீதி, பா⁴ஷ்யடீகாவிவரணேஷு தத³த்⁴யாஸே காரணத்ரிதயஸம்பாத³நாதி³யத்நோ வ்யர்த²: , இதி சேத்−அஹங்காராதீ³நாமபி கேவலஸாக்ஷிவேத்³யதயா ஶுக்திரஜதவத் ப்ராதிபா⁴ஸிகத்வமபி⁴மதமிதி சித்ஸுகா²சார்யா: ।
அப்⁴யுபேத்யவாத³மாத்ரம் தத் , ‘அத்³விதீயாதி⁴ஷ்டா²நப்³ரஹ்மாத்மப்ரமாணஸ்ய சைதந்யஸ்ய’ இத்யாதி³தத்ரத்யகாரணத்ரிதயஸம்பாத³நக்³ரந்த²ஸ்ய, சைதந்யஸ்ய ப்ரமாகரணத்வே வேதா³ந்தகரணத்வாதி³கல்பநாப⁴ங்க³ப்ரஸங்கே³ந ப்ரௌடி⁴வாத³த்வஸ்ய ஸ்பு²டத்வாதி³தி ராமாத்³வயாசார்யா: ।
மித்²யாபூ⁴தஸ்யார்த²க்ரியாகாரித்வவிசார:
நநு த்³ருஷ்டிஸ்ருஷ்டிவாதே³ ஸ்ருஷ்டத்³ருஷ்டிவாதே³ ச மித்²யாத்வஸம்ப்ரதிபத்தே: கத²ம் மித்²யாபூ⁴தஸ்யார்த²க்ரியாகாரித்வம் ?
ஸ்வப்நவதி³தி ப்³ரூம: । நநு ஸ்வாப்நஜலாதி³ஸாத்⁴யாவகா³ஹநாதி³ரூபார்த²க்ரியா அஸத்யைவ । கிம் து ஜாக்³ரஜ்ஜலாதி³ஸாத்⁴யா ஸா ஸத்யா । அவிஶிஷ்டமுப⁴யத்ராபி ஸ்வஸமாநஸத்தாகார்த²க்ரியாகாரித்வமிதி கேசித் ।
அத்³வைதவித்³யாசார்யாஸ்த்வாஹு:− ஸ்வாப்நபதா³ர்தா²நாம் ந கேவலம் ப்ரபோ³த⁴பா³த்⁴யார்த²க்ரியாமாத்ரகாரித்வம் , ஸ்வாப்நாங்க³நாபு⁴ஜங்க³மாதீ³நாம் தத³பா³த்⁴யஸுக²ப⁴யாதி³ஜநகத்வஸ்யாபி த³ர்ஶநாத் । ஸ்வாப்நவிஷயஜந்யஸ்யாபி ஹி ஸுக²ப⁴யாதே³: ப்ரபோ³தா⁴நந்தரம் ந பா³தோ⁴(அ)நுபூ⁴யதே , ப்ரத்யுத ப்ரபோ³தா⁴நந்தரமபி மந:ப்ரஸாத³ஶரீரகம்பநாதி³நா ஸஹ தத³நுவ்ருத்தித³ர்ஶநாத் ப்ராக³பி ஸத்த்வமேவாவஸீயதே । அத ஏவ ப்ராணிநாம் புநரபி ஸுக²ஜநகவிஷயகோ³சரஸ்வப்நே வாஞ்சா², அதாத்³ருஶே ச ஸ்வப்நே ப்ரத்³வேஷ: । ஸம்ப⁴வதி ச ஸ்வப்நே(அ)பி ஜ்ஞாநவத³ந்த:கரணவ்ருத்திரூபஸ்ய ஸுக²ப⁴யாதே³ருத³ய: । ந ச - ஸ்வாப்நாங்க³நாதி³ஜ்ஞாநமேவ ஸுகா²தி³ஜநகம் , தச்ச ஸதே³வேதி வாச்யம் , தஸ்யாபி த³ர்ஶநஸ்பர்ஶநாதி³வ்ருத்திரூபஸ்ய ஸ்வப்நப்ரபஞ்சஸாக்ஷிண்யத்⁴யஸ்தஸ்ய கல்பநாமாத்ரஸித்³த⁴த்வாத் । ந ஹ்யுபரதேந்த்³ரியஸ்ய சக்ஷுராதி³வ்ருத்தய: ஸத்யா: ஸம்ப⁴வந்தி । ந ச – தத்³விஷயாபரோக்ஷமாத்ரம் ஸுக²ஜநகம் , தச்ச ஸாக்ஷிரூபம் ஸதே³வேதி−வாச்யம் , த³ர்ஶநாத் ஸ்பர்ஶநே காமிந்யா: பதா³ ஸ்பர்ஶநாத் பாணிநா ஸ்பர்ஶநே பு⁴ஜங்க³மஸ்யாமர்மஸ்த²லே ஸ்பர்ஶநாத் மர்மஸ்த²லே ஸ்பர்ஶநே ஸுக²விஶேஷஸ்ய ப⁴யவிஶேஷஸ்ய சாநுப⁴வஸித்³த⁴த்வேந ஸ்வப்நே(அ)பி தத்தத்ஸுக²ப⁴யாதி³விஶேஷஸ்ய கல்பிதத³ர்ஶநஸ்பர்ஶநாதி³வ்ருத்திவிஶேஷஜந்யத்வஸ்ய வக்தவ்யத்வாதி³தி ।
ததா² ஜாக³ரே க⁴டாதி³ப்ரகாஶநக்ஷமதத்ரத்யபுருஷாந்தரநிரீக்ஷ்யமாணாலோகவத்யபவரகே ஸத்³ய: ப்ரவிஷ்டேந பும்ஸா கல்பிதஸ்ய ஸந்தமஸஸ்ய ப்ரஸித்³த⁴ஸந்தமஸோசிதார்த²க்ரியாகாரித்வம் த்³ருஷ்டம் । தேந தம் ப்ரதி க⁴டாத்³யாவரணம் தீ³பாத்³யாநயநே தத³பஸரணம் தந்நயநே புநராவரணம் இத்யாதே³ர்த³ர்ஶநாத் இத்யபி – கேசித் ।
அந்யே து பாநாவகா³ஹநாத்³யர்த²க்ரியாயாம் ஜலாதி³ஸ்வரூபமாத்ரமுபயோகி³, ந தத்³க³தம் ஸத்யத்வம் , தஸ்ய காரணத்வதத³வச்சே²த³கத்வயோரபா⁴வாதி³தி கிம் தேந । ந சைவம் ஸதி மருமரீசிகோத³கஶுக்திரஜதாதே³ரபி ப்ரஸித்³தோ⁴த³காத்³யுசிதார்த²க்ரியாகாரித்வப்ரஸங்க³: । ‘மரீசிகோத³காதா³வுத³கத்வாதி³ஜாதிர்நாஸ்தீதி தத்³விஷயகப்⁴ரமஸ்ய உத³கஶப்³தோ³ல்லேகி²த்வம் தது³ல்லேகி²பூர்வாநுப⁴வஸம்ஸ்காரஜந்யத்வப்ரயுக்தம்’ இதி தத்த்வஶுத்³தி⁴காராதி³ மதே தத்தத³ர்த²க்ரியாப்ரயோஜகோத³கத்வாதி³ஜாத்யபா⁴வாதே³வ தத³ப்ரஸங்கா³த் । ‘தத்ராப்யுத³கத்வாதி³ஜாதிரஸ்தி, அந்யதா² தத்³வைஶிஷ்ட்யோல்லேகி²ப்⁴ரமவிரோதா⁴த் உத³காத்³யர்தி²நஸ்தத்ர ப்ரவ்ருத்த்யபா⁴வப்ரஸங்கா³ச்ச’ இதி ப்ராதிபா⁴ஸிகே பூர்வத்³ருஷ்டஸஜாதீயத்வவ்யவஹாராநுரோதி⁴நாம் மதே க்வசித³தி⁴ஷ்டா²நவிஶேஷஜ்ஞாநே ஸமூஹாத்⁴யாஸநாஶாத் க்வசித³தி⁴ஷ்டா²நஸாமாந்யஜ்ஞாநோபரமேண கேவலாத்⁴யாஸநாஶாத் க்வசித் கு³ஞ்ஜாபுஞ்ஜாதௌ³ சக்ஷுஷா வஹ்ந்யாத்³யத்⁴யாஸஸ்த²லே தா³ஹபாகாதி³ப்ரயோஜகஸ்யோஷ்ணஸ்பர்ஶாதே³ரநத்⁴யாஸாச்ச தத்ரதத்ரார்த²க்ரியா(அ)பா⁴வோபபத்தே:, க்வசித் காஸாஞ்சித³ர்த²க்ரியாணாமிஷ்யமாணத்வாச்ச । மரீசிகோத³காதி³வ்யாவர்தகஸ்யார்த²க்ரியோபயோகி³ரூபஸ்ய வக்தவ்யத்வே ச ஶ்ருதிவிருத்³த⁴ம் ப்ரத்யக்ஷாதி³நா து³ர்க்³ரஹம் த்ரிகாலாபா³த்⁴யத்வம் விஹாய தோ³ஷவிஶேஷாஜந்யரஜதத்வாதே³ரேவ ரஜதாத்³யுசிதார்த²க்ரியோபயோகி³ரூபஸ்ய வக்தும் ஶக்யத்வாச்ச । தஸ்மாத் மித்²யாத்வே(அ)ப்யர்த²க்ரியாகாரித்வஸம்ப⁴வாத் மித்²யைவ ப்ரபஞ்ச:,ந ஸத்ய: - இதி ।
ப்ரபஞ்சமித்²யாத்வஸ்ய மித்²யாத்வநிரூபணம்
நநு - மித்²யாத்வஸ்ய ப்ரபஞ்சத⁴ர்மஸ்ய ஸத்யத்வே ப்³ரஹ்மாத்³வைதக்ஷதே: தத³பி மித்²யைவ வக்தவ்யமிதி குத: ப்ரபஞ்சஸ்ய ஸத்யத்வக்ஷதி: । ‘மித்²யாபூ⁴தம் ப்³ரஹ்மண: ஸப்ரபஞ்சத்வம் ந நிஷ்ப்ரபஞ்சத்வவிரோதி⁴’ இதி த்வது³க்தரீத்யா மித்²யாபூ⁴தமித்²யாத்வஸ்ய ஸத்யத்வாவிரோதா⁴த் ।
அத்ரோக்தமத்³வைததீ³பிகாயாம்−
வியதா³தி³ப்ரபஞ்சஸமாநஸ்வபா⁴வம் மித்²யாத்வம் । தச்ச த⁴ர்மிண: ஸத்யத்வப்ரதிக்ஷேபகம் । த⁴ர்மஸ்ய ஸ்வவிருத்³த⁴த⁴ர்மப்ரதிக்ஷேபகத்வே ஹி உப⁴யவாதி³ஸித்³த⁴ம் த⁴ர்மிஸமஸத்த்வம் தந்த்ரம் , ந பாரமார்தி²கத்வம் । க⁴டத்வாதி³ப்ரதிக்ஷேபகே படத்வாதௌ³ அஸ்மாகம் பாரமார்தி²கத்வாஸம்ப்ரதிபத்தே: । ப்³ரஹ்மண: ஸப்ரபஞ்சத்வம் ந த⁴ர்மிஸமஸத்தாகமிதி ந நிஷ்ப்ரபஞ்சத்வப்ரதிக்ஷேபகம் । அத ஏவ−மித்²யாத்வஸ்ய வ்யாவஹாரிகத்வே தத்³விரோதி⁴நோ(அ)ப்ராதிபா⁴ஸிகஸ்ய ப்ரபஞ்சஸத்யத்வஸ்ய பாரமார்தி²கத்வம் ஸ்யாதி³தி-நிரஸ்தம் । த⁴ர்மிஸமஸத்தாகஸ்ய மித்²யாத்வஸ்ய வ்யாவஹாரிகத்வே த⁴ர்மிணோ(அ)பி வ்யாவஹாரிகத்வநியமாத் ।
அத²வா யோ யஸ்ய ஸ்வவிஷயஸாக்ஷாத்காராநிவர்த்யோ த⁴ர்ம: ஸ தத்ர ஸ்வவிருத்³த⁴த⁴ர்மப்ரதிக்ஷேபக: । ஶுக்தௌ ஶுக்திதாதா³த்ம்யம் தத்³விஷயஸாக்ஷாத்காராநிவர்த்யம் அஶுக்தித்வவிரோதி⁴, தத்ரைவ ரஜததாதா³த்ம்யம் தந்நிவர்த்யம் அரஜதத்வாவிரோதி⁴ இதி வ்யவஸ்தா²த³ர்ஶநாத் । ஏவம் ச ப்ரபஞ்சமித்²யாத்வம் கல்பிதமபி ப்ரபஞ்சஸாக்ஷாத்காராநிவர்த்யமிதி ஸத்யத்வப்ரதிக்ஷேபகமேவ । ப்³ரஹ்மண: ஸப்ரபஞ்சத்வம் து ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரநிவர்த்யமிதி ந நிஷ்ப்ரபஞ்சத்வப்ரதிக்ஷேபகமிதி । ஏதேந - ஶப்³த³க³ம்யஸ்ய ப்³ரஹ்மண: ஸத்யத்வே ஶப்³த³யோக்³யதாயா: ஶாப்³த³தீ⁴ப்ராமாண்யஸ்ய ச ஸத்யத்வம் வக்தவ்யம் । ப்ராதிபா⁴ஸிகயோக்³யதாவதா அநாப்தவாக்யேந வ்யாவஹாரிகார்த²ஸ்ய வ்யாவஹாரிகயோக்³யதாவதா அக்³நிஹோத்ராதி³வாக்யேந தாத்த்விகார்த²ஸ்ய வா ஸித்³த்⁴யபா⁴வேந யோக்³யதாஸமாநஸத்தாகஸ்யைவ ஶப்³தா³ர்த²ஸ்ய ஸித்³தி⁴நியமாத் । அர்த²பா³த⁴ரூபப்ராமாண்யஸ்யாஸத்யத்வே அர்த²ஸ்ய ஸத்யத்வாயோகா³ச்ச । ததா² ச ப்³ரஹ்மாதிரிக்தஸத்யவஸ்துஸத்த்வேந த்³வைதாவஶ்யம்பா⁴வே ஸதி வியதா³தி³ப்ரபஞ்சோ(அ)பி ஸத்யோ(அ)ஸ்த்விதி-நிரஸ்தம் ।
வ்யாவஹாரிகஸ்யார்த²க்ரியாகாரித்வஸ்ய வ்யவஸ்தா²பிதத்வேந வ்யாவஹாரிகயோக்³யதாயா அபி ஸத்யப்³ரஹ்மஸித்³தி⁴ஸம்ப⁴வாத் । ப்³ரஹ்மபரே வேதா³ந்தே ஸத்யாதி³பத³ஸத்த்வாத் ப்³ரஹ்மஸத்யத்வஸித்³தே⁴: । அக்³நிஹோத்ராதி³வாக்யே தாத்³ருஶபதா³பா⁴வாத் தத்ஸத்த்வே(அ)பி ப்ரப³லப்³ரஹ்மாத்³வைதஶ்ருதிவிரோதா⁴த் தத³ஸித்³தி⁴: இத்யேவ வைஷம்யோபபத்தே: । ஶப்³தா³ர்த²யோக்³யதயோ: ஸமாநஸத்தாகத்வநியமஸ்ய நிஷ்ப்ரமாணகத்வாத் , க⁴டஜ்ஞாநப்ராமாண்யஸ்ய அக⁴டக⁴டிதத்வவத் ஸத்யபூ⁴தப்³ரஹ்மஜ்ஞாநப்ராமாண்யஸ்யாபி தத³திரிக்தக⁴டிதத்வேந மித்²யாத்வோபபத்தேஶ்ச ।
ஜீவப்³ரஹ்மபே⁴த³நிரஸநம்
தஸ்மாத் ஆரம்ப⁴ணாதி⁴கரணோக்தந்யாயேந க்ருத்ஸ்நஸ்ய வியதா³தி³ப்ரபஞ்சஸ்ய மித்²யாத்வம் வஜ்ரலேபாயதே ।
ஐகாத்ம்யவாதே³ ஸுக²து³:கா²தி³வ்யவஸ்தோ²பபாத³நம்
நநு – ஆரம்ப⁴ணஶப்³தா³தி³பி⁴ரசேதநஸ்ய வியதா³தி³ப்ரபஞ்சஸ்ய மித்²யாத்வஸித்³தா⁴வபி சேதநாநாமபவர்க³பா⁴ஜாம் மித்²யாத்வாயோகா³த் அத்³விதீயே ப்³ரஹ்மணி ஸமந்வயோ ந யுக்த: । ந ச தேஷாம் ப்³ரஹ்மாபே⁴த³: ப்ராகு³க்தோ யுக்த: । பரஸ்பரபி⁴ந்நாநாம் தேஷாம் ஏகேந ப்³ரஹ்மணா(அ)பே⁴தா³ஸம்ப⁴வாத் । ந ச தத்³பே⁴தா³ஸித்³தி⁴: । ஸுக²து³:கா²தி³வ்யவஸ்த²யா தத்ஸித்³தே⁴:−இதி சேத் ,
ந−தேஷாமபே⁴தே³(அ)பி உபாதி⁴பே⁴தா³தே³வ தத்³வ்யவஸ்தோ²பபத்தே: ।
நநு உபாதி⁴பே⁴தே³(அ)பி தத³பே⁴தா³நபாயாத் கத²ம் வ்யவஸ்தா² । ந ஹ்யாஶ்ரயபே⁴தே³நோபபாத³நீய: விருத்³த⁴த⁴ர்மாஸங்கர: தத³திரிக்தஸ்ய கஸ்யசித் பே⁴தோ³பக³மேந ஸித்³த்⁴யதி ।
அந்யே து−ஜட³ஸ்ய கர்த்ருத்வாதி³ப³ந்தா⁴ஶ்ரயத்வாநுபபத்தே:
‘கர்தா ஶாஸ்த்ரார்த²வத்த்வாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 33) இதி சேதநஸ்யைவ ததா³ஶ்ரயத்வப்ரதிபாத³கஸூத்ரேண ச அந்த:கரணே சிதா³பா⁴ஸோ ப³ந்தா⁴ஶ்ரய:, தஸ்ய சாஸத்யஸ்ய பி³ம்பா³த்³பி⁴ந்நஸ்ய ப்ரத்யந்த:கரணம் பே⁴தா³த் வித்³வத³வித்³வத்ஸுகி²து³:கி²கர்த்ரகர்த்ராதி³வ்யவஸ்தா² । ந சைவமத்⁴யஸ்தஸ்ய ப³ந்தா⁴ஶ்ரயத்வே ப³ந்த⁴மோக்ஷயோர்வையதி⁴கரண்யாபத்தி: । அஸ்ய சிதா³பா⁴ஸஸ்ய அந்த:கரணாவச்சி²ந்நே ஸ்வரூபதஸ்ஸத்யதயா முக்த்யந்வயிநி பரமார்த²ஜீவே(அ)த்⁴யஸ்ததயா கர்த்ருத்வாஶ்ரயசிதா³பா⁴ஸதாதா³த்ம்யாத்⁴யாஸாதி⁴ஷ்டா²நபா⁴வ: தஸ்ய ப³ந்த⁴ இத்யப்⁴யுபக³மாத்-இத்யாஹு: ।
அபரே து
‘ஆத்மேந்த்³ரியமநோயுக்தம் போ⁴க்தேத்யாஹுர்மநீஷிண:’ (க.உ. 1 । 3 । 4) இதி ஸஹகாரித்வேந தே³ஹேந்த்³ரியை: தாதா³த்ம்யே மநஸா ச யுக்தஸ்ய சேதநஸ்ய போ⁴க்த்ருத்வஶ்ரவணாத் அந்த:கரணபே⁴தே³ந தத்³விஶிஷ்டபே⁴தா³த் வ்யவஸ்தா² । ந சைவம் விஶிஷ்டஸ்ய ப³ந்த⁴: ஶுத்³த⁴ஸ்ய மோக்ஷ இதி வையதி⁴கரண்யம் । விஶிஷ்டக³தஸ்ய ப³ந்த⁴ஸ்ய விஶேஷ்யே(அ)நந்வயாபா⁴வாத் , விஶிஷ்டஸ்யாநதிரேகாத் - இத்யாஹு: ।
இதரே து−அஸ்து கேவலஶ்சேதந: கர்த்ருத்வாதி³ப³ந்தா⁴ஶ்ரய: । ஸ்பா²டிகலௌஹித்யந்யாயேந அந்த:கரணஸ்ய தத்³விஶிஷ்டஸ்ய வா கர்த்ருத்வாத்³யாஶ்ரயஸ்ய ஸந்நிதா⁴நாத் சேதநே(அ)பி கர்த்ருத்வாத்³யந்தரஸ்யாத்⁴யாஸோபக³மாத் । ந ச தஸ்யைகத்வாத்³வ்யவஸ்தா²நுபபத்தி: । உபாதி⁴பே⁴தா³தே³வ தது³பபத்தே: । ந சாந்யபே⁴தா³த³ந்யத்ர விருத்³த⁴த⁴ர்மாணாம் வ்யவஸ்தா² ந யுஜ்யத இதி வாச்யம் மூலாக்³ரரூபோபாதி⁴பே⁴த³மாத்ரேண வ்ருக்ஷே ஸம்யோக³தத³பா⁴வவ்யவஸ்தா²த³ர்ஶநாத் , தத்தத்புருஷகர்ணபுடோபாதி⁴பே⁴தே³ந ஶ்ரோத்ரபா⁴வமுபக³தஸ்யாகாஶஸ்ய தத்ர தத்ர ஶப்³தோ³பலம்ப⁴கத்வாநுபலம்ப⁴கத்வதாரமந்த்³ரேஷ்டாநிஷ்டஶப்³தோ³பலம்ப⁴கத்வாதி³வைசித்ர்யத³ர்ஶநாச்ச−இத்யாஹு: ।
ஏகே து - யத்³யாஶ்ரயபே⁴தா³தே³வ விருத்³த⁴த⁴ர்மவ்யவஸ்தோ²பபாத³நநியம:, ததா³ சேதநே நிஷ்க்ருஷ்ட ஏவ உபாதி⁴வஶாத் பே⁴த³கல்பநா அஸ்து । அகல்பிதாஶ்ரயபே⁴த³ ஏவ வ்யவஸ்தா²ப்ரயோஜக இதி க்வாப்யஸம்ப்ரதிபத்தே:, மணிமுகுரக்ருபாணாத்³யுபாதி⁴கல்பிதேந பே⁴தே³ந முகே² ஶ்யாமாவதா³தவர்துலதீ³ர்க⁴பா⁴வாதி³த⁴ர்மாணாம் அங்கு³ல்யுபஷ்டம்போ⁴பாதி⁴கல்பிதேந பே⁴தே³ந தீ³பே பாஶ்சாத்யபௌரஸ்த்யாதி³த⁴ர்மாணாம் ச வ்யவஸ்தா²ஸம்ப்ரதிபத்தே:− இத்யாஹு: ।
உக்தவ்யவஸ்தோ²பபாத³கோபாதி⁴பே⁴த³விசார:
ஏவமுபாதி⁴வஶாத்³வ்யவஸ்தோ²பபாத³நே ஸம்பா⁴விதே ஜீவாநாம் பரஸ்பரஸுகா²த்³யநநுஸந்தா⁴நப்ரயோஜக உபாதி⁴: க இதி நிரூபணீயம் ।
அத்ர கேசிதா³ஹு:− போ⁴கா³யதநாபே⁴த³தத்³பே⁴தௌ³ அநுஸந்தா⁴நாநநுஸந்தா⁴நப்ரயோஜகோபாதீ⁴ । ஶரீராவச்சி²ந்நவேத³நாயா: தத³வச்சி²ந்நேநாநுஸந்தா⁴நாத் , சரணாவச்சி²ந்நவேத³நாயா: ஹஸ்தாவச்சி²ந்நேநாநநுஸந்தா⁴நாச்ச । ‘ஹஸ்தாவச்சி²ந்நோ(அ)ஹம் பாதா³வச்சி²ந்நவேத³நாமநுப⁴வாமி’ இத்யப்ரத்யயாத் । கத²ம் தர்ஹி சரணலக்³நகண்டகோத்³தா⁴ராய ஹஸ்தவ்யாபார: । நாயம் ஹஸ்தவ்யாபார: ஹஸ்தாவச்சி²ந்நாநுஸந்தா⁴நாத் , கிந்து அவயவாவயவிநோஶ்சரணஶரீரயோர்பே⁴தா³ஸத்த்வேந சரணாவச்சி²ந்நவேத³நா ஶரீராவாச்சி²ந்நேந ‘அஹம் சரணே வேத³நாவாந்’ இத்யநுஸந்தீ⁴யத இதி தத³நுஸந்தா⁴நாத் । ஏவம் ச சைத்ரமைத்ரஶரீரயோரபே⁴தா³பா⁴வாத் சைத்ரஶரீராவச்சி²ந்நவேத³நா ந மைத்ரஶரீராவச்சி²ந்நேநாநுஸந்தீ⁴யதே, நாப்யுப⁴யஶரீராநுஸ்யூதாவயவாந்தராவச்சி²ந்நே நாநுஸந்தீ⁴யதே, உப⁴யாநுஸ்யூதஸ்யாவவிநோ போ⁴கா³யதநஸ்யைவாபா⁴வாத் இதி ந சைத்ரஶரீரலக்³நகண்டகோத்³தா⁴ராய மைத்ரஶரீரவ்யாபாரப்ரஸங்க³ இதி ।
அந்யே து - விஶ்லிஷ்டோபாதி⁴பே⁴தோ³(அ)நநுஸந்தா⁴நப்ரயோஜக: । தத² ச ஹஸ்தாவச்சி²ந்நஸ்ய சரணாவச்சி²ந்நவேத³நாநுஸந்தா⁴நாப்⁴யுபக³மே(அ)பி ந தோ³ஷ: । ந சைவம்ஸதி க³ர்ப⁴ஸ்த²ஸ்ய மாத்ருஸுகா²நுஸந்தா⁴நப்ரஸங்க³: । ஏகஸ்மிந்நவயவிந்யவயவபா⁴வேநாநநுப்ரவிஷ்டயோ: விஶ்லிஷ்டஶப்³தே³ந விவக்ஷிதத்வாத் , மாத்ருக³ர்ப⁴ஶரீரயோஸ்ததா²த்வாத்− இத்யாஹு: ।
ந ச ‘உத்³யதாயுத⁴தோ³ர்த³ண்டா³: பதிதஸ்வஶிரோ(அ)க்ஷிபி⁴: । பஶ்யந்த: பாதயந்தி ஸ்ம கப³ந்தா⁴ அப்யரீநிஹ ॥’ இதி பா⁴ரதோக்த்யாவிஶ்லேஷே(அ)ப்யநுஸந்தா⁴நமவக³தமிதி-வாச்யம் । தத்ராபி ஶிர:கப³ந்த⁴யோரேகஸ்மிந்நவயவிந்யவயவபா⁴வேநாநுப்ரவிஷ்டசரத்வாத் , ஶிரச்சே²தா³நந்தரம் மூர்சா²மரணயோரந்யதராவஶ்யம்பா⁴வேந த்³ருஷ்டவிருத்³தா⁴ர்த²ஸ்ய தாத்³ருஶவசநஸ்ய கைமுத்யந்யாயேந யோதோ⁴த்ஸாஹாதிஶயப்ரஶம்ஸாபரத்வாத் , தத்³ருக்ப்ரபா⁴வயுக்தபுருஷவிஶேஷவிஷயத்வேந பூ⁴தார்த²வாத³த்வே(அ)பி நிருக்தஸ்ய உத்ஸர்க³தோ(அ)நநுஸந்தா⁴நதந்த்ரத்வாவிகா⁴தாச்ச । அத ஏவ உக்தவக்ஷ்யமாணபக்ஷேஷு யோகி³நாம் ஜாதிஸ்மராணாம் ச ஶரீராந்தரவ்ருத்தாந்தாநுஸந்தா⁴நே ந தோ³ஷப்ரஸக்தி: ।
அபரே து - ஶரீரைக்யபே⁴தௌ³ அநுஸந்தா⁴நதத³பா⁴வப்ரயோஜகோபாதீ⁴ । பா³ல்யப⁴வாந்தராநுபூ⁴தயோரநுஸந்தா⁴நதத³பா⁴வத்³ருஷ்டே: । ந ச பா³ல்யயௌவநயோரபி ஶரீரபே⁴த³: ஶங்கநீய: । ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞாநாத் । ந ச பரிமாணபே⁴தே³ந தத்³பே⁴தா³வக³ம: । ஏகஸ்மிந் வ்ருக்ஷே மூலாக்³ரபே⁴தே³நேவ காலபே⁴தே³நைகஸ்மிந்நநேகபரிமாணாந்வயோபபத்தே: । நநு அவயவோபசயமந்தரேண ந பரிமாணபே⁴த³:, அவயவாஶ்ச பஶ்சாதா³பதந்தோ ந பூர்வஸித்³த⁴ம் ஶரீரம் பரியுஜ்யந்தே இதி பரிமாணபே⁴தே³ ஶரீரபே⁴த³ ஆவஶ்யக: − இதி சேத் , ந−ப்ரதீ³பாரோபணஸமஸமயஸௌதோ⁴த³ரவ்யாபிப்ரபா⁴மண்ட³லவிகாஸதத்பிதா⁴நஸமஸமயதத்ஸங்கோசாத்³யநநுரோதி⁴ந: பரமாணுப்ரக்ரியாரம்ப⁴வாத³ஸ்ய அநப்⁴யுபக³மாத் । விவர்தவாதே³ ச ஐந்த்³ரஜாலிகத³ர்ஶிதஶரீரவத் விநைவாவயவோபாசயம் மாயயா ஶரீரஸ்ய வ்ருத்³த்⁴யுபபத்தே:− இத்யாஹு: ।
இதரே து - அந்த:கரணாபே⁴த³தத்³பே⁴தா³ப்⁴யாமநுஸந்தா⁴நாநநுஸந்தா⁴நவ்யவஸ்தா²மாஹு: । அயம் ச பக்ஷ: ப்ராகு³பபாதி³த: ।
கேசித்து அஜ்ஞாநாநி ஜீவபே⁴தோ³பாதி⁴பூ⁴தாநி நாநேதி ஸ்வீக்ருத்ய தத்³பே⁴தா³பே⁴தா³ப்⁴யாம் அநுஸந்தா⁴நாநநுஸந்தா⁴நவ்யவஸ்தா²மாஹு: ।
அத்ர கேசித்
‘அம்ஶோ நாநாவ்யபதே³ஶாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 43) இத்யதி⁴கரணே
‘அத்³ருஷ்டாநியமாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 51) ‘அபி⁴ஸந்த்⁴யாதி³ஷ்வபி சைவம்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 52) ‘ப்ரதே³ஶாதி³தி சேந்நாந்தர்பா⁴வாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 53) இதி ஸூத்ரதத்³க³தபா⁴ஷ்யரீதிமநுஸ்ருத்ய ஏகஸ்மிந்நாத்மநி உபாதி⁴பே⁴தே³ந வ்யவஸ்தா²நுபக³மே கணபு⁴கா³தி³ரீத்யா(அ)(அ)த்மபே⁴த³வாதே³(அ)பி வ்யவஸ்தா²நுபபத்திதௌல்யமாஹு: । ததா² ஹி−சைத்ரசரணலக்³நகண்டகேந சைத்ரஸ்ய வேத³நோத்பாத³நஸமயே அந்யேஷாமப்யாத்மநாம் குதோ வேத³நா ந ஜாயதே । ஸர்வாத்மநாம் ஸர்வக³தத்வேந சைத்ரஶரீராந்தர்பா⁴வாவிஶேஷாத் । ந ச − யஸ்ய ஶரீரே கண்டகவேதா⁴தி³ தஸ்யைவ வேத³நா, நாந்யேஷாமிதி-வ்யவஸ்தா² । ஸர்வாத்மஸந்நிதா⁴வுத்பத்³யமாநம் ஶரீரம் கஸ்யசிதே³வ நாந்யேஷாமிதி நியந்துமஶக்யத்வாத் । ந ச யத³த்³ருஷ்டோத்பாதி³தம் யச்ச²ரீரம் தத்ததீ³யமிதி நியம: । அத்³ருஷ்டஸ்யாபி நியமாஸித்³தே⁴: । யதா³ ஹி தத³த்³ருஷ்டோத்பாத³நாய கேநசிதா³த்மநா ஸம்யுஜ்யதே மந:, ஸம்யுஜ்யத ஏவ ததா³ அந்யைரபி । கத²ம் காரணஸாதா⁴ரண்யே க்வசிதே³வ தத³த்³ருஷ்டமுத்பத்³யேத ।நநு- மநஸ்ஸம்யோக³மாத்ரஸாதா⁴ரண்யே(அ)பி ‘அஹமித³ம் ப²லம் ப்ராப்நவாநி’ இதி அபி⁴ஸந்தி⁴: அத்³ருஷ்டோத்பாத³ககர்மாநுகூலக்ருதி: இத்யேவமாதி³ வ்யவஸ்தி²தமிதி தத ஏவாத்³ருஷ்டநியமோ ப⁴விஷ்யதி இதி சேத் , ந−அபி⁴ஸந்த்⁴யாதீ³நாமபி ஸாதா⁴ரணமநஸ்ஸம்யோகா³தி³நிஷ்பாத்³யதயா வ்யவஸ்தி²த்யஸித்³தே⁴: । நநு ஸ்வகீயமநஸ்ஸம்யோகோ³(அ)பி⁴ஸந்த்⁴யாதி³காரணமிதி மநஸ்ஸம்யோக³ ஏவாஸாதா⁴ரணோ ப⁴விஷ்யதீதி, ந -நித்யம் ஸர்வாத்மஸம்யுக்தம் மந: கஸ்யசிதே³வ ஸ்வம் இதி நியந்துமஶக்யத்வாத் । ந ச அத்³ருஷ்டவிஶேஷாத் ஆத்மவிஶேஷாணாம் மநஸ: ஸ்வஸ்வாமிபா⁴வஸித்³தி⁴: । தஸ்யாப்யத்³ருஷ்டஸ்ய பூர்வவத்³வ்யவஸ்தி²த்யஸித்³தே⁴: । நந்வாத்மநாம் விபு⁴த்வே(அ)பி தேஷாம் ப்ரதே³ஶவிஶேஷா ஏவ ப³ந்த⁴பா⁴ஜ இதி ஆத்மாந்தராணாம் சைத்ரஶரீரே தத்ப்ரதே³ஶவிஶேஷாபா⁴வாத் ஸுக²து³:கா²தி³வ்யவஸ்தா² ப⁴விஷ்யதீதி, ந−யஸ்மிந் ப்ரதே³ஶே சைத்ர: ஸுகா²த்³யநுபூ⁴ய தஸ்மாத்ப்ரதே³ஶாத³பக்ராந்த: தஸ்மிந்நேவ மைத்ரே ஸமாக³தே தஸ்யாபி தத்ர ஸுக²து³:கா²தி³த³ர்ஶநேந ஶரீராந்தரே ஆத்மாந்தரப்ரதே³ஶவிஶேஷஸ்யாப்யந்தர்பா⁴வாத் ।
தஸ்மாத் ஆத்மபே⁴தே³(அ)பி வ்யவஸ்தா² து³ருபபாதை³வ । கத²ஞ்சித்தது³பபாத³நே ச ஶ்ருத்யநுரோதா⁴ல்லாக⁴வாச்ச ஆத்மைக்யமங்கீ³க்ருத்ய தத்ரைவ தது³பபாத³நம் கர்தும் யுக்தமிதி ।
ஸந்து தர்ஹ்யணவ ஏவாத்மாந:, யதி³ விபு⁴த்வே வ்யவஸ்தா² ந ஸுவசா । மைவம்− ஆத்மநாமணுத்வே கதா³சித் ஸர்வாங்கீ³ணஸுகோ²த³யஸ்ய கரஶிரஶ்சரணாதி⁴ஷ்டா²நஸ்ய சாநுபபத்தே: ।
யத³த்ரார்வாசீநகல்பநம்-உத்க்ராந்திக³த்யாக³திஶ்ரவணாந்யதா²நுபபத்த்யா ‘அணுர்ஹ்யேவைஷ ஆத்மா யம் வா ஏதே ஸிநீத: புண்யம் ச பாபம் ச’
‘வாலாக்³ரஶதபா⁴க³ஸ்ய’ (ஶ்வே.உ. 5 । 9) இத்யாதி³ஶ்ருதிஷு ஸாக்ஷாத³ணுத்வஶ்ரவணேந ச அணவ ஏவ ஜீவா: । தேஷாமணுத்வே(அ)பி ஜ்ஞாநஸுகா²தீ³நாம் ப்ரதீ³பப்ரபா⁴ந்யாயேந ஆஶ்ரயாதிரிக்தப்ரதே³ஶவிஶேஷவ்யாபிகு³ணதயா ந ஸர்வாங்கீ³ணஸுகா²நுபலப்³தி⁴:, ‘த்³ரோணம் ப்³ருஹஸ்பதேர்பா⁴க³ம்’ இத்யாதி³ஸ்ம்ருத்யநுரோதே⁴ந ஜீவாநாமம்ஶஸத்த்வாத் கரஶிரஶ்சரணாத்³யநுக³தேஷு ஸுக²து³:கா²தி³யௌக³பத்³யம் காயவ்யூஹக³தேஷு யோகி³நாம் போ⁴க³வைசித்ர்யம் சேதி ந காசித³நுபபத்தி: । ஏவம் ச ஜீவாநாமணுத்வேநாஸங்கராத் ஸுக²து³:கா²தி³வ்யவஸ்தா² விபோ⁴ரீஶ்வராத் பே⁴த³ஶ்ச − இதி ।
அத்ரோக்தமத்³வைததீ³பிகாயாம் - ஏவமபி கத²ம் வ்யவஸ்தா²ஸித்³தி⁴: । சைத்ரஸ்ய ‘பாதே³ வேத³நா ஶிரஸி ஸுக²ம்’ இதி ஸ்வாம்ஶபே⁴த³க³தஸுக²து³:கா²நுஸந்தா⁴நவத் மைத்ரக³தஸுக²து³:கா²நுஸந்தா⁴நஸ்யாபி து³ர்வாரத்வாத் அவிஶேஷோ ஹி சைத்ரஜீவாத் தத³ம்ஶயோ: மைத்ரஸ்ய ச பே⁴த³: । காயவ்யூஹஸ்த²லே வியுஜ்யாந்யத்ரப்ரஸரணஸமர்தா²நாமம்ஶாநாம் ஜீவாத்³பே⁴தா³வஶ்யம்பா⁴வாத் , அம்ஶாம்ஶிநோஸ்த்வயா பே⁴தா³பே⁴தா³ப்⁴யுபக³மாச்ச । ந ச ஶுத்³த⁴பே⁴தோ³(அ)நநுஸந்தா⁴நப்ரயோஜக இதி வாச்யம் । ஶுத்³த⁴த்வம் ஹி பே⁴த³ஸ்ய அம்ஶாம்ஶிபா⁴வாஸஹசரிதத்வம் வா அபே⁴தா³ஸஹசரிதத்வம் வா ஸ்யாத் ? நாத்³ய: (‘அம்ஶோ ஹ்யேஷ பரமஸ்ய‘)
‘மமைவாம்ஶோ ஜீவலோகே’ (ப⁴.கீ³. 15 । 7) ‘அம்ஶோ நாநாவ்யபதே³ஶாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 43) இதி ஶ்ருதிஸ்ம்ருதிஸூத்ரைர்ஜீவஸ்ய ப்³ரஹ்மாம்ஶத்வப்ரதிபாத³நேந ப்³ரஹ்மஜீவயோர்போ⁴க³ஸாங்கர்யப்ரஸங்கா³த் । நநு - ஜீவாம்ஶாநாம் ஜீவம் ப்ரதீவ ஜீவஸ்ய ப்³ரஹ்ம ப்ரதி நாம்ஶத்வம் , கிம் து ‘சந்த்³ரபி³ம்ப³ஸ்ய கு³ருபி³ம்ப³: ஶதாம்ஶ:’ இதிவத் ஸத்³ருஶத்வே ஸதி ததோ ந்யூநத்வமாத்ரமௌபசாரிகாம்ஶத்வமிதி - சேத் , கிம் தத³திரேகேண முக்²யமம்ஶத்வம் ஜீவாம்ஶாநாம் ஜீவம் ப்ரதி, யத³த்ராநநுஸந்தா⁴நப்ரயோஜகஶரீரே நிவேஶ்யதே ? ந தாவத் படம் ப்ரதி தந்தூநாமிவாரம்ப⁴கத்வம் । ஜீவஸ்யாநாதி³த்வாத் । நாபி மஹாகாஶம் ப்ரதி க⁴டாகாஶாதீ³நாமிவ ப்ரதே³ஶத்வம் , டங்கச்சி²ந்நபாஷாணஶகலாதீ³நாமிவ க²ண்ட³த்வம் வா । அணுத்வேந நிஷ்ப்ரதே³ஶத்வாத³ச்சே²த்³யத்வாச்ச । பி⁴ந்நாபி⁴ந்நத்³ரவ்யத்வமம்ஶத்வமபி⁴மதமிதி சேத் , ந−ததா² ஸதி ஜீவேஶ்வரயோர்ஜீவாநாம் ச போ⁴க³ஸாங்கர்யப்ரஸங்கா³த் । ஸ்வதோ பி⁴ந்நாநாம் தேஷாம் சேதநத்வாதி³நா அபே⁴த³ஸ்யாபி த்வயா(அ)ங்கீ³காராத் , ஸமூஹஸமூஹிநோர்பே⁴தா³பே⁴த³வாதி³நஸ்தவ மதே ஏகஸமூஹாந்தர்க³தஜீவாநாம் பரஸ்பரமப்யபே⁴த³ஸத்த்வாச்ச ஸ்வாபி⁴ந்நஸமூஹாபி⁴ந்நேந ஸ்வஸ்யாப்யபே⁴த³ஸ்ய து³ர்வாரத்வாத் । ‘யதி³ ஸம்யோகா³தீ³நாம் ஜாதேஶ்ச அநேகாஶ்ரிதத்வம் ஸ்யாத் , ததா³ கு³ணகு³ண்யாதே³ரபே⁴தா³த் க⁴டாபி⁴ந்நஸம்யோகா³பி⁴ந்நபடாதே³ரபி க⁴டாபே⁴த³: ப்ரஸஜ்யேத’ இத்யாதி³ வத³தா த்வயா தத³பி⁴ந்நாபி⁴ந்நஸ்ய தத³பே⁴த³நியமாப்⁴யுபக³மாத் । ந ச ஜீவாந்தரஸாதா⁴ரணசேதநத்வாதி³த⁴ர்மைகரூப்யைகஸமூஹாந்தர்க³தத்வாதி³ப்ரயுக்தாபே⁴த³விலக்ஷணமபே⁴தா³ந்தரமம்ஶாம்ஶிநோரஸ்தி பே⁴தே³(அ)ப்யநுஸந்தா⁴நப்ரயோஜகம் , யத³த்ராநதிப்ரஸங்கா³ய விவக்ஷ்யேத । ததா² ஸதி தஸ்யைவ விஶிஷ்ய நிர்வக்தவ்யத்வாபத்தே: । த⁴ர்மைகரூப்யாத்³யப்ரயுக்தத்வமம்ஶாம்ஶிநோரபே⁴தே³ விஶேஷ இதி சேத் , ந - ஜீவதத³ம்ஶயோஶ்சேதநத்வாதி³த⁴ர்மைகரூப்யஸத்த்வேந ஏகஶரீராவச்சே²தே³ காயவ்யூஹமேலநே ச ஸமூஹத்வேந ச தயோரபே⁴தே³ த⁴ர்மைகரூப்யாதி³ப்ரயுக்தத்வஸ்யாபி ஸத்³பா⁴வாத் । த⁴ர்மைகரூப்யாதி³ப்ரயுக்தாபே⁴தா³ந்தரஸத்த்வே(அ)பி ஜீவதத³ம்ஶயோரம்ஶாம்ஶிபா⁴வப்ரயோஜகாபே⁴தோ³ ந தத்ப்ரயுக்த இதி சேத் , ந−தயோரபே⁴த³த்³வயாபா⁴வாத் , த்வந்மதே(அ)தி⁴கரணைக்யே ஸதி பே⁴த³ஸ்யாபே⁴த³ஸ்ய வா ப்ரதியோகி³பே⁴தே³ந ததா³காரபே⁴தே³ந வா அநேகத்வாநப்⁴யுபக³மாத் , தஸ்மாதா³த்³யபக்ஷே ஸுஸ்தோ²(அ)திப்ரஸங்க³: । ஏதேநைவ த்³விதீயபக்ஷோ(அ)பி நிரஸ்த: । அபே⁴தா³ஸஹசரிதபே⁴த³ஸ்யாநநுஸந்தா⁴நப்ரயோஜகத்வே உக்தரீத்யா த்வந்மதே ஜீவப்³ரஹ்மணோர்ஜீவாநாம் சாபே⁴த³ஸ்யாபி ஸத்த்வேநாதிப்ரஸங்க³ஸ்ய து³ர்வாரத்த்வாத் । நநு - அபே⁴த³ப்ரத்யக்ஷமநுஸந்தா⁴நே தந்த்ரமிதி தத³பா⁴வே(அ)நநுஸந்தா⁴நம் , ஸ்வஸ்ய ஸ்வாபே⁴த³: ஸ்வாம்ஶாபே⁴த³ஶ்ச ப்ரத்யக்ஷ இதி தத்³த்³ரஷ்டுர்து³:கா²த்³யநுஸந்தா⁴நம் , ஜீவாந்தரேணாபே⁴த³ஸத்த்வே(அ)பி தஸ்யாப்ரத்யக்ஷத்வாத் ந தத்³து³:கா²த்³யநுஸந்தா⁴நம் ; ஜாதிஸ்மரஸ்ய ப்ராக்³பா⁴வீயாத்மநாபி அபே⁴த³ஸ்ய ப்ரத்யக்ஷஸத்த்வாத் தத்³வ்ருத்தாந்தாநுஸந்தா⁴நம் , அந்யேஷாம் தத³பா⁴வாத் ந; இத்யாதி³ ஸர்வம் ஸங்க³ச்ச²தே−இதி சேத் , தர்ஹ்யைகாத்ம்யவாதே³(அ)பி ஸர்வாத்மதாவாரகாஜ்ஞாநாவரணாத் சைத்ரஸ்ய ந மைத்ராத்மாத்³யபே⁴த³ப்ரத்யக்ஷமிதி தத ஏவ ஸர்வவ்யவஸ்தோ²பபத்தே: வ்யர்த²: ஶ்ருதிவிருத்³த⁴ ஆத்மபே⁴தா³ப்⁴யுபக³ம: । ந சேத்த²மபி ப்ரபஞ்சதத்த்வவாதி³நஸ்தவ வ்யவஸ்தா²நிர்வாஹ: । ஸர்வஜ்ஞஸ்யேஶ்வரஸ்ய வஸ்துஸஜ்ஜீவாந்தராபே⁴த³ப்ரத்யக்ஷாவஶ்யம்பா⁴வேந ஜீவேஷு து³:கி²ஷு ‘அஹம் து³:கீ²’ இத்யநுப⁴வாபத்தே: । அஸ்மந்மதே து ஈஶ்வர: ஸ்வாபி⁴ந்நே ஜீவே ஸம்ஸாரம் ப்ரதிபி³ம்ப³முகே² மாலிந்யமிவ பஶ்யந்நபி மித்²யாத்வநிஶ்சயாத் ந ஶோசதீதி நைஷ ப்ரஸங்க³: ।
ஸ்யாதே³தத் - மாபூ⁴த³ம்ஶபே⁴த³: । கரஶிரஶ்சரணாதீ³நாம் காயவ்யூஹஸ்ய ச அதி⁴ஷ்டா²நம் , ஆத்மதீ³பஸ்யாநபாயிநீ ஜ்ஞாநப்ரபா⁴(அ)ஸ்தி வ்யாபிநீதி ஸைவ ஸர்வாதி⁴ஷ்டா²நம் ப⁴விஷ்யதீதி சேத் , ந−ஜ்ஞாநவதா³த்மத⁴ர்மஸ்ய ஸுக²து³:க²போ⁴க³ஸ்ய ஜ்ஞாநமாஶ்ரித்ய உத்பத்த்யஸம்ப⁴வேந கரசரணாத்³யவயவபே⁴தே³ந அவயவிந:, காயவ்யூஹவத: காயபே⁴தே³ந ச போ⁴க³வைசித்ர்யாபா⁴வப்ரஸங்கா³த் । ‘ஸுக²து³:க²போ⁴கா³தி³ ஜ்ஞாநத⁴ர்ம ஏவ நாத்மத⁴ர்ம:’ இத்யப்⁴யுபக³மே தத்³வைசித்ர்யேண ஆத்மகு³ணஸ்ய ஜ்ஞாநஸ்ய பே⁴த³ஸித்³தா⁴வபி ஆத்மநோ பே⁴தா³ஸித்³த்⁴யா போ⁴க³வைசித்ர்யாதி³நா ஆத்மாபே⁴த³ப்ரதிக்ஷேபாயோகா³த் । ‘போ⁴கா³த்³யாஶ்ரயஸ்யாத்மநோ(அ)ணுத்வேந ப்ரதிஶரீரம் விச்சி²ந்நதயா தத்³வ்யாபித்வவாத³ இவ தத³பே⁴த³வாத³ இவ ச ந ஸர்வத⁴ர்மஸங்கராபத்தி:’ இதி மதஹாநேஶ்ச ।
தஸ்மாஜ்ஜீவஸ்யாணுத்வோபக³மேந வ்யவஸ்தோ²பபாத³நம் ந யுக்தமிதி ।
‘பஞ்சவ்ருத்திர்மநோவத்³வ்யபதி³ஶ்யதே’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 4 । 12) இதி ஸூத்ரபா⁴ஷ்யே பு³த்³தி⁴ப்ராணயோ: கார்யபே⁴தா³த்³பே⁴த³ஸ்ய ப்ரதிபாதி³தத்வேந பு³த்³த்⁴யுபாதி⁴கே ஜீவே ப்ரத²மமுத்க்ராமதி ப்ராணஸ்யாநூத்க்ரமணோபபத்தே: । நாமரூபவிமோக்ஷாநந்தரம் ப்³ரஹ்மப்ராப்திஶ்ரவணஸ்ய ப்ராப்தரி ஜீவ இவ ப்ராப்தவ்யே ப்³ரஹ்மண்யபி விபு⁴த்வவிரோதி⁴த்வாத் , ப்ராக்ருதநாமரூபவிமோக்ஷாநந்தரமபி அப்ராக்ருதலோகவிக்³ரஹாத்³யுபதா⁴நேந ப்³ரஹ்மண: ப்ராப்தவ்யத்வவாதி³மதே ப்ராப்துர்ஜீவஸ்யாபி அப்ராக்ருததே³ஹேந்த்³ரியாதி³ஸத்த்வேந தது³பதா⁴நேந ப்³ரஹ்மப்ராப்திஶ்ரவணாவிரோதா⁴த் , ஸ்வாபா⁴விகக³த்யாஶ்ரயஶகடத்³ருஷ்டாந்தஶ்ரவணமாத்ராத் ஜீவஸ்ய ஸ்வாபா⁴விகக³திஸித்³தௌ⁴ ‘கு³ஹாம் ப்ரவிஷ்டௌ’ இதி ஸ்வாபா⁴விகப்ரவேஶாஶ்ரயஜீவஸமபி⁴வ்யாஹாரேண ப்³ரஹ்மணோ(அ)பி ஸ்வாபா⁴விகப்ரவேஶஸித்³த்⁴யவஶ்யம்பா⁴வாத் , ப்³ரஹ்மஜீவோப⁴யாந்வயிந ஏகஸ்ய ப்ரவிஷ்டபத³ஸ்ய ஏகரூபப்ரவேஶபரத்வஸ்ய வக்தவ்யத்வாத் । தஸ்மாத் பரமதே ப்³ரஹ்மஜீவயோர்விபு⁴த்வாணுத்வவ்யவஸ்தி²த்யஸித்³தே⁴: ததோ பே⁴த³ஸித்³தி⁴ப்ரத்யாஶா தூ³ராத³பநேயா । அஸ்மந்மதே ப்³ரஹ்மாத்மைக்யபரமஹாவாக்யாநுரோதே⁴ந அவாந்தரவாக்யாநாம் நேயத்வாத் ‘ஸ்வரூபேண ஜீவஸ்ய விபு⁴த்வம் ஔபாதி⁴கரூபேண பரிச்சே²த³:’ இத்யாதி³ப்ரகாரேண ஜீவப்³ரஹ்மபே⁴த³ப்ராபகஶ்ருதீநாமுபபாத³நம் பா⁴ஷ்யாதி³ஷு வ்யக்தம் ।
தஸ்மாத் அசேதநஸ்ய ப்ரபஞ்சஸ்ய மித்²யாத்வாத் சேதநப்ரபஞ்சஸ்ய ப்³ரஹ்மாபே⁴தா³ச்ச ந வேதா³ந்தாநாம் அத்³விதீயே ப்³ரஹ்மணி வித்³யைகப்ராப்யே ஸமந்வயஸ்ய கஶ்சித்³விரோத⁴ இதி ॥
॥ இதி ஶாஸ்த்ரஸித்³தா⁴ந்தலேஶஸங்க்³ரஹே த்³விதீய: பரிச்சே²த³: ॥
த்ருதீயபரிச்சே²த³:
முக்திஸாத⁴நநிரூபணம்
நநு - கத²ம் வித்³யயைவ ப்³ரஹ்மப்ராப்தி: । யாவதா கர்மணாமபி தத்ப்ராப்திஹேதுத்வம் ஸ்மர்யதே− ‘தத்ப்ராப்திஹேதுர்விஜ்ஞாநம் கர்ம சோக்தம் மாஹாமுநே’ (வி.பு. 6 । 5 । 60) இதி ।
ஸத்யம் ।
‘நாந்ய: பந்தா² வித்³யதே(அ)யநாய’ (ஶ்வே.உ. 3 । 8) இதி ஶ்ருதே: நித்யஸித்³த⁴ப்³ரஹ்மாவாப்தௌ கண்ட²க³தவிஸ்ம்ருதகநகமாலாவாப்திதுல்யாயாம் வித்³யாதிரிக்தஸ்ய ஸாத⁴நத்வாஸம்ப⁴வாச்ச । ப்³ரஹ்மாவாப்தௌ பரம்பரயா கர்மாபேக்ஷாமாத்ரபரா தாத்³ருஶீ ஸ்ம்ருதி: ।
கர்மணாம் விவிதி³ஷாவித்³யாப²லகத்வவிசார:
க்வ தர்ஹி கர்மணாமுபயோக³: ।
அத்ர பா⁴மதீமதாநுவர்திந ஆஹு: -
‘தமேதம் வேதா³நுவசநேந ப்³ராஹ்மணா விவிதி³ஷந்தி யஜ்ஞேந தா³நேந தபஸாநாஶகேந’ (ப்³ரு.உ. 4 । 4 । 22) இதி ஶ்ருதே: வித்³யாஸம்பாத³நத்³வாரா ப்³ரஹ்மாவாப்த்யுபாயபூ⁴தாயாம் விவிதி³ஷாயாமுபயோக³: । நந்விஷ்யமாணாயாம் வித்³யாயாமேவோபயோக³: கிம் ந ஸ்யாத் ? ந ஸ்யாத் – ப்ரத்யயார்த²ஸ்ய ப்ராதா⁴ந்யாத் , ‘வித்³யாஸம்யோகா³த் ப்ரத்யாஸந்நாநி வித்³யாஸாத⁴நாநி ஶமத³மாதீ³நி, விவிதி³ஷாஸம்யோகா³த்து பா³ஹ்யதராணி யஜ்ஞாதீ³நி’ இதி ஸர்வாபேக்ஷாதி⁴கரணபா⁴ஷ்யாச்ச । நநு – விவிதி³ஷார்த²ம் யஜ்ஞாத்³யநுஷ்டா²துர்வேத³நகோ³சரேச்சா²வத்த்வே விவிதி³ஷாயா: ஸித்³த⁴த்வேந தத³பா⁴வே வேத³நோபாயவிவிதி³ஷாயாம் காமநா(அ)ஸம்ப⁴வேந ச விவிதி³ஷார்த²ம் யஜ்ஞாத்³யநுஷ்டா²நாயோகா³த் ந யஜ்ஞாதீ³நாம் விவிதி³ஷாயாம் விநியோகோ³ யுக்த இதி சேத் , ந – அந்நத்³வேஷேண கார்ஶ்யம் ப்ராப்தஸ்ய தத்பரிஹாராயாந்நவிஷயௌந்முக்²யலக்ஷணாயாமிச்சா²யாம் ஸத்யாமபி உத்கடாஜீர்ணாதி³ப்ரயுக்ததா⁴துவைஷம்யதோ³ஷாத் தத்ர ப்ரவ்ருத்திபர்யந்தா ருசிர்ந ஜாயத இதி தத்³ரோசகௌஷத⁴விதி⁴வத் ‘நிரதிஶயாநந்த³ரூபம் ப்³ரஹ்ம, தத்ப்ராப்தௌ வித்³யா ஸாத⁴நம்’ இத்யர்தே² ப்ராசீநப³ஹுஜந்மாநுஷ்டி²தாநபி⁴ஸம்ஹிதப²லகநித்யநைமித்திககர்மோபஸஞ்ஜாதசித்தப்ரஸாத³மஹிம்நாஸம்பந்நவிஶ்வாஸஸ்ய புருஷஸ்ய ப்³ரஹ்மாவாப்தௌ வித்³யாயாம் ச ததௌ³ந்முக்²யலக்ஷணாயாமிச்சா²யாம் ஸத்யாமபி அநாதி³ப⁴வஸஞ்சிதாநேகது³ரிததோ³ஷேண ஆஸ்திககாமுகஸ்ய ஹேயகர்மணீவ விஷயபோ⁴கே³ ப்ராவண்யம் ஸம்பாத³யதா ப்ரதிப³ந்தா⁴த் வித்³யாஸாத⁴நே ஶ்ரவணாதௌ³ ப்ரவ்ருத்திபர்யந்தா ருசிர்ந ஜாயத இதி ப்ரதிப³ந்த⁴நிராஸபூர்வகம் தத்ஸம்பாத³கயஜ்ஞாதி³விதா⁴நோபபத்தே: – இதி ।
விவரணாநுஸாரிணஸ்த்வாஹு: – ‘ப்ரக்ருதிப்ரத்யயார்த²யோ: ப்ரத்யயார்த²ஸ்ய ப்ராதா⁴ந்யம்’ இதி ஸாமாந்யந்யாயாத் ‘இச்சா²விஷயதயா ஶப்³த³போ³த்⁴ய ஏவ ஶாப்³த³ஸாத⁴நதா(அ)ந்வய:’ இதி ஸ்வர்க³காமாதி³வாக்யே க்ல்ருப்தவிஶேஷந்யாயஸ்ய ப³லவத்த்வாத் । ‘அஶ்வேந ஜிக³மிஷதி’ ‘அஸிநா ஜிகா⁴ம்ஸதி’ இத்யாதி³லௌகிகப்ரயோகே³ அஶ்வாதி³ரூபஸாத⁴நஸ்ய
‘தத³ந்வேஷ்டவ்யம் தத்³வாவ விஜிஜ்ஞாஸிதவ்யம்’ (சா².உ. 8 । 1 । 1) ‘மந்தவ்யோ நிதி³த்⁴யாஸிதவ்ய:’ (ப்³ரு.உ. 2 । 4 । 5) இத்யாதி³வைதி³கப்ரயோகே³ தவ்யார்த²பூ⁴தவிதே⁴ஶ்ச ஸந்ப்ரத்யயாபி⁴ஹிதேச்சா²விஷய ஏவ க³மநாதௌ³ அந்வயஸ்ய வ்யுத்பந்நத்வாச்ச ப்ரக்ருத்யபி⁴ஹிதாயாம் வித்³யாயாம் யஜ்ஞாதீ³நாம் விநியோக³: । நநு ததா² ஸதி யாவத்³வித்³யோத³யம் கர்மாநுஷ்டா²நாபத்த்யா ‘த்யஜதைவ ஹி தஜ்ஜ்ஞேயம் த்யக்து: ப்ரத்யக் பரம் பத³ம்’ இத்யாதி³ஶ்ருதிஸித்³தா⁴ கர்மத்யாக³ரூபஸ்ய ஸந்ந்யாஸஸ்ய வித்³யார்த²தா பீட்³யேதேதி சேத் , ந – ப்ராக்³ பீ³ஜாவாபாத் கர்ஷணம் தத³நந்தரமகர்ஷணமிதி கர்ஷணாகர்ஷணாப்⁴யாம் வ்ரீஹ்யாதி³நிஷ்பத்திவத்
‘ஆருருக்ஷோர்முநேர்யோக³ம் கர்ம காரணமுச்யதே । யோகா³ரூட⁴ஸ்ய தஸ்யைவ ஶம: காரணமுச்யதே ॥’ (ப⁴.கீ³. 6 । 3) இத்யாதி³வசநாநுஸாரேண சேதஸஶ்ஶுத்³தௌ⁴ விவிதி³ஷாதி³ரூபப்ரத்யக்ப்ராவண்யோத³யபர்யந்தம் கர்மாநுஷ்டா²நம் தத: ஸந்ந்யாஸ: இதி கர்மதத்ஸந்ந்யாஸாப்⁴யாம் வித்³யாநிஷ்பத்த்யப்⁴யுபக³மாத் । உக்தம் ஹி நைஷ்கர்ம்யஸித்³தௌ⁴ –
‘ப்ரத்யக்ப்ரவணதாம் பு³த்³தே⁴: கர்மாண்யுத்பாத்³ய ஶுத்³தி⁴த: । க்ருதார்தா²ந்யஸ்தமாயாந்தி ப்ராவ்ருட³ந்தே க⁴நா இவ ॥’ (1 । 49) இதி ।
கர்மணாம் வித்³யார்த²த்வபக்ஷே(அ)பி விவிதி³ஷாபர்யந்தமேவ கர்மாநுஷ்டா²நே விவிதி³ஷார்த²த்வபக்ஷாத் கோ பே⁴த³ இதி சேத் , அயம் பே⁴த³: – கர்மணாம் வித்³யார்த²த்வபக்ஷே த்³வாரபூ⁴தவிவிதி³ஷாஸித்³த்⁴யநந்தரமுபரதாவபி ப²லபர்யந்தாநி விஶிஷ்டகு³ருலாபா⁴ந்நிர்விக்⁴நஶ்ரவணமநநாதி³ஸாத⁴நாநி நிவ்ருத்திப்ரமுகா²நி ஸம்பாத்³ய வித்³யோத்பாத³கத்வநியமோ(அ)ஸ்தி । விவிதி³ஷார்த²த்வபக்ஷே து ஶ்ரவணாதி³ப்ரவ்ருத்திஜநநஸமர்தோ²த்கடேச்சா²ஸம்பாத³நமாத்ரேண க்ருதார்த²தேதி நாவஶ்யம் வித்³யோத்பாத³கத்வநியம: । ‘யஸ்யைதே சத்வாரிம்ஶத் ஸம்ஸ்காரா:’ (கௌ³.த⁴.ஸூ. 1 । 8 । 25) இதி ஸ்ம்ருதிமூலே கர்மணாமாத்மஜ்ஞாநயோக்³யதாபாத³கமலாபகர்ஷணகு³ணாதா⁴நலக்ஷணஸம்ஸ்காரார்த²த்வபக்ஷ இவ - இதி வத³ந்தி ॥
நநு கேஷாம் கர்மணாம் உதா³ஹ்ருதஶ்ருத்யா விநியோகோ³ போ³த்⁴யதே ।
அத்ர கைஶ்சத் உக்தம்−’வேதா³நுவசதேந’ இதி ப்³ரஹ்மசாரித⁴ர்மாணாம் ‘யஜ்ஞேந தா³நேந’ இதி க்³ருஹஸ்த²த⁴ர்மாணாம் ச ‘தபஸா(அ)நாஶகேந’ இதி வாநப்ரஸ்த²த⁴ர்மாணாம் ச உபலக்ஷணம் இத்யாஶ்ரமத⁴ர்மாணாமேவ வித்³யோபயோக³: । அத ஏவ
‘விஹிதத்வாச்சாஶ்ரமகர்மாபி’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 32) இதி ஶாரீரகஸூத்ரே வித்³யார்த²கர்மஸ்வாஶ்ரமகர்மபத³ப்ரயோக³: - இதி ।
கல்பதரௌ து − நாஶ்ரமத⁴ர்மாணாமேவ வித்³யோபயோக³:,
‘அந்தரா சாபி து தத்³த்³ருஷ்டே:’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 36) இத்யதி⁴கரணே அநாஶ்ரமிவிது⁴ராத்³யநுஷ்டி²தகர்மணாமபி வித்³யோபயோக³நிரூபணாத் । ந ச −விது⁴ராதீ³நாமநாஶ்ரமிணாம் ப்ராக்³ஜந்மாநுஷ்டி²தயஜ்ஞாத்³யுத்பாதி³தவிவிதி³ஷாணாம் வித்³யாஸாத⁴நஶ்ரவணாதா³வதி⁴காரநிரூபணமாத்ரபரம் தத³தி⁴கரணம் , ந து தத³நுஷ்டி²தகர்மணாம் வித்³யோபயோக³நிரூபணபரமிதி−ஶங்க்யம் ।
‘விஶேஷாநுக்³ரஹஶ்ச’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 38) இதி தத³தி⁴கரணஸூத்ரதத்³பா⁴ஷ்யயோ: தத³நுஷ்டி²தாநாம் ஜபாதி³ரூபவர்ணமாத்ரத⁴ர்மாணாமபி வித்³யோபயோக³ஸ்ய கண்ட²த உக்தே: । ‘விஹிதத்வாச்சாஶ்ரமகர்மாபி’ இதி ஸூத்ரே ஆஶ்ரமகர்மபத³ஸ்ய வர்ணத⁴ர்மாணாமப்யுபலக்ஷணத்வாத் இத்யபி⁴ப்ராயேண−உக்தம் । ஆஶ்ரமத⁴ர்மவ்யதிரிக்தாநாமப்யஸ்தி வித்³யோபயோக³:, கிம் து நித்யாநாமேவ । தேஷாம் ஹி ப²லம் து³ரிதக்ஷயம் வித்³யா அபேக்ஷதே, ந காம்யாநாம் ப²லம் ஸ்வர்கா³தி³ । தத்ர யதா² ப்ரக்ருதௌ க்ல்ருப்தோபகாராணாமங்கா³நாமதிதே³ஶே ஸதி ந ப்ராக்ருதோபகாராதிரிக்தோபகாரகல்பநம் , ஏவம் ஜ்ஞாநே விநியுக்தாநாம் யஜ்ஞாதீ³நாம் நித்யக்ல்ருப்தப²லபாபக்ஷயாதிரேகேண ந நித்யகாம்யஸாதா⁴ரணவித்³யோபயோக்³யுபகாரகல்பநமிதி ।
ஸங்க்ஷேபஶரீரகே து நித்யாநாம் காம்யாநாம் ச கர்மணாம் விநியோக³ உக்த: । யஜ்ஞாதி³ஶப்³தா³விஶேஷாத் । ப்ரக்ருதௌ க்ல்ருப்தோபகாராணாம் பதா³ர்தா²நாம் க்ல்ருப்தப்ராக்ருதோபகாராதிதே³ஶமுகே²நைவ விக்ருதிஷ்வதிதே³ஶேந ஸம்ப³ந்த⁴:, ந து பதா³ர்தா²நாமதிதே³ஶாநந்தரமுபகாரகல்பநா, இதி ந தத்ர ப்ராக்ருதோபகாராதிரிக்தோபகாரகல்பநாப்ரஸக்தி: । இஹ து ப்ரத்யக்ஷஶ்ருத்யா ப்ரத²மமேவ விநியுக்தாநாம் யஜ்ஞாதீ³நாம் உபதி³ஷ்டாநாமங்கா³நாமிவ பஶ்சாத்கல்பநீய உபகார: ப்ரத²மாவக³தவிநியோக³நிர்வாஹாய அக்ல்ருப்தோ(அ)பி ஸாமாந்யஶப்³தோ³பாத்தஸகலநித்யகாம்யஸாதா⁴ரண: கத²ம் ந கல்ப்ய: । அத்⁴வரமீமாம்ஸகைரபி ஹி ‘உபகாரமுகே²ந பதா³ர்தா²ந்வய ஏவ க்ல்ருப்தோபகாரநியம:, பதா³ர்தா²ந்வயாநந்தரம் உபகாரகல்பநே து அக்ல்ருப்தோ(அ)பி விநியுக்தபதா³ர்தா²நுகு³ண்யேந உபகார: கல்பநீய:’ இதி ஸம்ப்ரதிபத்³யைவ பா³த⁴லக்ஷணாரம்ப⁴ஸித்³த்⁴யர்த²ம் உபகாரமுகே²ந விக்ருதிஷு ப்ராக்ருதாந்வயோ த³ஶமாத்³யே ஸமர்தி²த: । கிம் ச க்லுப்தோபகாராலாபா⁴த் நித்யாநாமேவாயம் விநியோக³ இத்யப்⁴யுபக³மே நித்யேப்⁴யோ து³ரிதக்ஷயஸ்ய தஸ்மாச்ச ஜ்ஞாநோத்பத்தே: அந்யத: ஸித்³தௌ⁴ வ்யர்தோ²(அ)யம் விநியோக³:, அந்யதஸ்தத³ஸித்³தௌ⁴ ஜ்ஞாநாபேக்ஷிதோபகாரஜநகத்வம் தேஷ்வக்லுப்தமிதி அவிஶேஷாத் நித்யகாம்யஸாதா⁴ரணோ விநியோகோ³ து³ர்வார: । நநு – நித்யாநாம் து³ரிதக்ஷயமாத்ரஹேதுத்வஸ்ய அந்யத: ஸித்³தா⁴வபி விஶிஷ்ய ஜ்ஞாநோத்பத்திப்ரதிப³ந்த⁴கது³ரிதநிப³ர்ஹகத்வம் ந ஸித்³த⁴ம் , கிந்து அஸ்மிந் விநியோகே³ ஸதி ஜ்ஞாநோத்³தே³ஶேந நித்யாநுஷ்டா²நாத் அவஶ்யம் ஜ்ஞாநம் பா⁴வதி, இதரதா² ஶுத்³தி⁴மாத்ரம் ந நியதா ஜ்ஞாநோத்பத்தி:, இதி ஸார்த²கோ(அ)யம் விநியோக³ இதி சேத் , தர்ஹி நித்யாநாமபி அக்ல்ருப்தமேவ ஜ்ஞாநோத்பத்திப்ரதிப³ந்த⁴கது³ரிதநிப³ர்ஹணத்வம், ஜ்ஞாநஸாத⁴நவிஶிஷ்டகு³ருலாப⁴ஶ்ரவணமநநாதி³ஸம்பாத³காபூர்வம் ச த்³வாரம் கல்பநீயமிதி அக்ல்ருப்தோபகாரகல்பநாவிஶேஷாத் ந ஸாமாந்யஶ்ருத்யாபாதி³தோ நித்யகாம்யஸாதா⁴ரணோ விநியோகோ³ ப⁴ஞ்ஜநீய இதி ।
வித்³யார்த²கர்மஸு அதி⁴காரிவிசார:
நநு-ஏவமபி கத²ம்
‘கர்மணைவ ஹி ஸம்ஸித்³தி⁴மாஸ்தி²தா ஜநகாத³ய: ।’ (ப⁴.கீ³. 3 । 20) இத்யாதி³ஸ்மரணநிர்வாஹ: । ந ச தஸ்ய வித்³யார்த²கர்மாநுஷ்டா²நபரத்வம் । விவிதி³ஷாவாக்யே ப்³ராஹ்மணக்³ரஹணேந ப்³ராஹ்மணாநாமேவ வித்³யார்த²கர்மண்யதி⁴காரப்ரதீதே: । அதோ ஜநகாத்³யநுஷ்டி²தகர்மணாம் ஸாக்ஷாதே³வ முக்த்யுபயோகோ³ வக்தவ்ய:, மைவம் - விவிதி³ஷாவாக்யே ப்³ராஹ்மணக்³ரஹணஸ்ய த்ரைவர்ணிகோபலக்ஷணத்வாத் । யதா²ஹு: அத்ரப⁴வந்தோ வார்திககாரா: ‘ப்³ராஹ்மணக்³ரஹணம் சாத்ர த்³விஜாநாமுபலக்ஷணம் । அவிஶிஷ்டாதி⁴காரத்வாத் ஸர்வேஷாமாத்மபோ³த⁴நே ॥’ (4 । 4 । 1029) இதி । ந ஹி ‘வித்³யாகாமோ யஜ்ஞாதீ³நநுதிஷ்டே²த்’ இதி விபரிணமிதே வித்³யாகாமாதி⁴காரவிதௌ⁴ ப்³ராஹ்மணபத³ஸ்யாதி⁴காரிவிஶேஷஸமர்பகத்வம் யுஜ்யதே । உத்³தே³ஶ்யே விஶேஷணாயோகா³த் । நாபி-‘ராஜா ஸ்வாராஜ்யகாமோ ராஜஸூயேந யஜேத’ இதி ஸ்வாராஜ்யகாமாதி⁴காரே ராஜஸூயவிதௌ⁴ ‘ஸ்வாராஜ்யகாமோ ராஜகர்த்ருகேண ராஜஸூயேந யஜேத’ இதி கர்த்ருதயா யாக³விஶேஷணத்வேந விதே⁴யஸ்ய ராஜ்ஞ:, ராஜகர்த்ருகராஜஸூயஸ்ய அராஜ்ஞா ஸம்பாத³யிதுமஶக்யத்வாத் அர்தா²த³தி⁴காரிகோடிநிவேஶவத் , இஹ யஜ்ஞாதி³கர்த்ருதயா விதே⁴யஸ்ய ப்³ராஹ்மணஸ்ய அர்தா²த³தி⁴காரிகோடிநிவேஶ இதி யுஜ்யதே ।
‘ஸர்வதா²பி த ஏவோப⁴யலிங்கா³த்’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 34) இதி ஸூத்ரே, அந்யத்ர விஹிதாநாமேவ யஜ்ஞாதீ³நாம் விவிதி³ஷாவாக்யே ப²லவிஶேஷஸம்ப³ந்த⁴விதி⁴: நாபூர்வயஜ்ஞாதி³விதி⁴ரிதி வ்யவஸ்தா²பிதத்வேந, ப்ராப்தயஜ்ஞாத்³யநுவாதே³ந ஏகஸ்மிந் வாக்யே கர்த்ருரூபகு³ணவிதி⁴: ப²லஸம்ப³ந்த⁴விதி⁴ஶ்ச இத்யுப⁴யவிதா⁴நாத்³வாக்யபே⁴தா³பத்தே: । நாபி-ராஜஸூயவாக்யே ராஜ்ஞ: கர்த்ருதயா விதே⁴யத்வாபா⁴வபக்ஷே ராஜபத³ஸமபி⁴வ்யாஹாரமாத்ராத்³விஶிஷ்டகர்த்ருகத்வலாப⁴வத் , இஹ வாக்யாபே⁴தா³ய கர்த்ருதயா ப்³ராஹ்மணாவிதா⁴நே(அ)பி ப்³ராஹ்மணபத³ஸமபி⁴வ்யாஹாரமாத்ரேண ப்³ராஹ்மணகர்த்ருகத்வலாபா⁴த் , தத³தி⁴காரபர்யவஸாநமித்யுபபத்³யதே । அந்யத்ர த்ரைவர்ணிகாதி⁴காரிகத்வேந க்ல்ருப்தாநாம் இஹாபி த்ரைவர்ணிகாதி⁴காராத்மவித்³யார்த²த்வேந விதீ⁴யமாநாநாம் யஜ்ஞாதீ³நாம் த்ரைவர்ணிகாதி⁴காரத்வஸ்ய யுக்ததயா விதி⁴ஸம்ஸர்க³ஹீநப்³ராஹ்மணபத³ஸமபி⁴வ்யாஹாரமாத்ராத³தி⁴காரஸங்கோசாஸம்ப⁴வேந ப்³ராஹ்மணபத³ஸ்ய யதா²ப்ராப்தவித்³யாதி⁴காரிமாத்ரோபலக்ஷணத்வௌசித்யாத் ।
நநு வித்³யாதி⁴காரிமாத்ரோபலக்ஷணத்வே ஶூத்³ரஸ்யாபி வித்³யாயாமர்தி²த்வாதி³ஸம்ப⁴வேந தஸ்யாபி வித்³யார்த²கர்மாதி⁴காரப்ரஸங்க³ இதி சேத் , ந – ‘அத்⁴யயநக்³ருஹீதஸ்வாத்⁴யாயஜந்யதத³ர்த²ஜ்ஞாநவத ஏவ வைதி³கேஷ்வதி⁴கார:’ (ப்³ர.ஸூ. 1 । 3 । 34) இத்யபஶூத்³ராதி⁴கரணே அத்⁴யயநவேத³வாக்யஶ்ரவணாதி³விது⁴ரஸ்ய ஶூத்³ரஸ்ய வித்³யாதி⁴காரநிஷேதா⁴த் , ‘ந ஶூத்³ராய மதிம் த³த்³யாத்’ (ம.நு. 4 । 80) இதி ஸ்ம்ருதே: ஆபாததோ(அ)பி தஸ்ய வித்³யாமஹிமாவக³த்யுபாயாஸம்ப⁴வேந தத³ர்தி²த்வாநுபபத்தேஶ்ச, தஸ்ய வித்³யாயாமநதி⁴காராதி³தி கேசித் ।
அந்யே த்வாஹு: – ஶூத்³ரஸ்யாப்யஸ்த்யேவ வித்³யார்த²கர்மாதி⁴கார:, தஸ்ய வேதா³நுவசநாக்³நிஹோத்ராத்³யஸம்ப⁴வே(அ)பி கண்டோ²க்தஸர்வவர்ணாதி⁴காரஶ்ரீபஞ்சாக்ஷரமந்த்ரராஜவித்³யாதி³ஜபபாபக்ஷயஹேதுதபோதா³நபாகயஜ்ஞாதி³ஸம்ப⁴வாத்
‘வேதா³நுவசநேந யஜ்ஞேந தா³நேந’ (ப்³ரு.உ. 4 । 4 । 22) இத்யாதி³ப்ருத²க்காரகவிப⁴க்திஶ்ருதே: விது⁴ராதீ³நாம் வித்³யார்த²ஜபதா³நாதி³மாத்ராநுஷ்டா²நாநுமதேஶ்ச வேதா³நுவசநாதி³ஸமுச்சயாபேக்ஷணாத் । ந ச ஶூத்³ரஸ்ய வித்³யாயாமர்தி²த்வாஸம்ப⁴வ: ।
‘ஶ்ராவயேச்சதுரோ வர்ணாந் க்ருத்வா ப்³ராஹ்மணமக்³ரத: ।’ இதி இதிஹாஸபுராணஶ்ரவணே சாதுர்வர்ண்யாதி⁴காரஸ்மரணேந புராணாத்³யவக³தவித்³யாமாஹாத்ம்யஸ்ய தஸ்யாபி தத³ர்தி²த்வஸம்ப⁴வாத் ।
‘ந ஶூத்³ராய மதிம் த³த்³யாத்’ இதி ஸ்ம்ருதேஶ்ச தத³நுஷ்டா²நாநுபயோக்³யக்³நிஹோத்ராதி³கர்மஜ்ஞாநதா³நநிஷேத⁴பரத்வாத் । அந்யதா² தஸ்ய ஸ்வவர்ணத⁴ர்மஸ்யாப்யவக³த்யுபாயாஸம்ப⁴வேந
‘ஶூத்³ரஶ்சதுர்தோ² வர்ண ஏகஜாதி:’ ‘தஸ்யாபி ஸத்யமக்ரோத⁴ஶ்ஶௌசம்’ ‘ஆசமநார்தே² பாணிபாத³ப்ரக்ஷாலநமேவைகே’ ‘ஶ்ராத்³த⁴கர்ம’ ‘ப்⁴ருத்யப⁴ரணம்’ ‘ஸ்வதா³ரதுஷ்டி:’ ‘பரிசர்யா சோத்தரேஷாம்’ (கௌ³.த⁴.ஸூ. 2 । 1 । 51-57) இத்யாதி³தத்³த⁴ர்மவிபா⁴ஜகவசநாநாமநநுஷ்டா²நலக்ஷணாப்ராமாண்யாபத்தே: । ந சைவம் ஸதி அபஶூத்³ராதி⁴கரணஸ்ய நிர்விஷயத்வம் । தஸ்ய
‘ந ஶூத்³ரே பாதகம் கிஞ்சித் ந ச ஸம்ஸ்காரமர்ஹதி’ (மநு. 10 । 126) இத்யாதி³ ஸ்ம்ருதே: கு³ரூபஸத³நாக்²யவித்³யாங்கோ³பநயநஸம்ஸ்காரவிது⁴ரஸ்ய ஶூத்³ரஸ்ய ஸகு³ணவித்³யாஸு நிர்கு³ணவித்³யாஸாத⁴நவேதா³ந்தஶ்ரவணாதி³ஷு ச அதி⁴காரநிஷேத⁴பரத்வாத் , நிர்கு³ணவித்³யாயாம் ஶூத்³ரஸ்யாபி விஷயஸௌந்த³ர்யப்ரயுக்தார்தி²த்வஸ்ய நிஷேத்³து⁴மஶக்யத்வாத் , அவிதே⁴யாயாம் ச தஸ்யாம் தத³திரிக்தாதி⁴காராப்ரஸக்த்யா தந்நிஷேதா⁴யோகா³ச்ச । ந ச தஸ்ய வேதா³ந்தஶ்ரவணாஸம்ப⁴வே வித்³யார்த²கர்மாநுஷ்டா²நஸம்ப⁴வே(அ)பி வித்³யாநுத்பத்தே: தஸ்ய தத³ர்த²கர்மாநுஷ்டா²நம் வ்யர்த²மிதி வாச்யம் । தஸ்ய வேதா³ந்தஶ்ரவணாதி⁴காராபா⁴வே(அ)பி ப⁴க³வத்பாதை³: -‘ஶ்ராவயேச்சதுரோ வர்ணாந்’ இதி சேதிஹாஸபுராணாதி⁴க³மே சாதுர்வர்ண்யாதி⁴காரஸ்மரணாத் வேத³பூர்வஸ்து நாஸ்த்யதி⁴கார: ஶூத்³ராணாமிதி ஸ்தி²தம் - இதி அபஶூத்³ராதி⁴கரணோபஸம்ஹாரப⁴ஷ்யே ப்³ரஹ்மாத்மைக்யபரபுராணாதி³ஶ்ரவணே வித்³யாஸாத⁴நே(அ)தி⁴காரஸ்ய த³ர்ஶிதத்வாத்; வித்³யோத்பத்தியோக்³யவிமலதே³வஶரீரநிஷ்பாத³நத்³வாரா முக்த்யர்த²ம் ப⁴விஷ்யதீதி த்ரைவர்ணிகாநாம் க்ரமமுக்திப²லகஸகு³ணவித்³யார்த²கர்மாநுஷ்டா²நவத் வேதா³ந்தஶ்ரவணயோக்³யத்ரைவர்ணிகஶரீரநிஷ்பாத³நத்³வாரா வித்³யோத்பத்த்யர்த²த்வம் ப⁴விஷ்யதீதி ஶூத்³ரஸ்ய வித்³யார்த²கர்மாநுஷ்டா²நாவிரோதா⁴ச்ச । தஸ்மாத் விவிதி³ஷாவாக்யே ப்³ராஹ்மணபத³ஸ்ய யதா²ப்ராப்தவித்³யாதி⁴காரிமாத்ரவிஷயத்வேந ஶூத்³ரஸ்யாபி வித்³யார்த²கர்மாதி⁴கார: ஸித்³த்⁴யத்யேவேதி ।
ஸம்ந்யாஸஸ்ய வித்³யோபயோகி³த்வநிரூபணம்
நந்வஸ்து கர்மணாம் சித்தஶுத்³தி⁴த்³வாரா வித்³யோபயோக³:, ஸந்ந்யாஸஸ்ய கிம்த்³வாரா தது³பயோக³: ?
கேசிதா³ஹு:−வித்³யோத்பத்திப்ரதிப³ந்த⁴கது³ரிதாநாமநந்தத்வாத் கிஞ்சித் யஜ்ஞாத்³யநுஷ்டா²நநிவர்த்யம் கிஞ்சித் ஸந்ந்யாஸாபூர்வநிவர்த்யமிதி கர்மவத் சித்தஶுத்³தி⁴த்³வாரைவ ஸந்ந்யாஸஸ்யாபி தது³பயோக³: । ததா² ச க்³ருஹஸ்தா²தீ³நாம் கர்மச்சி²த்³ரேஷு ஶ்ரவணாத்³யநுதிஷ்ட²தாம் ந தஸ்மிந் ஜந்மநி வித்³யாவாப்தி:, கிம் து ஜந்மாந்தரே ஸந்ந்யாஸம் லப்³த்⁴வைவ । யேஷாம் து க்³ருஹஸ்தா²நாமேவ ஸதாம் ஜநகாதீ³நாம் வித்³யா வித்³யதே, தேஷாம் பூர்வஜந்மநி ஸந்ந்யாஸாத் வித்³யாவாப்தி: । அதோ ந வித்³யாயாம் ஸந்ந்யாஸாபூர்வவ்யபி⁴சாரஶங்கா(அ)பீதி ।
அந்யே து -
‘ஶாந்தோ தா³ந்த உபரத:’ (ப்³ரு.உ. 4। 4। 23) இத்யாதி³ஶ்ருதௌ உபரதஶப்³த³க்³ருஹீததயா ஸந்ந்யாஸஸ்ய ஸாத⁴நசதுஷ்டயாந்தர்க³தத்வாத் ,
‘ஸஹகார்யந்தரவிதி⁴:’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 47) இதி ஸூத்ரப⁴ஷ்யே தத்³வத:-வித்³யாவத: ஸந்ந்யாஸிந:, பா³ல்யபாண்டி³த்யாபேக்ஷயா த்ருதீயமித³ம் மௌநம் விதீ⁴யதே ।
“தஸ்மாத் ப்³ராஹ்மண: பாண்டி³த்யம்” இத்யாதி³ஶ்ருதௌ (தே:) தத: ப்ராக்
“பி⁴க்ஷாசர்யம் சரந்தி” இதி ஸந்ந்யாஸாதி⁴காராத்’ இதி ப்ரதிபாத³நாத் ,
‘த்யக்தாஶேஷக்ரியஸ்யைவ ஸம்ஸாரம் ப்ரஜிஹாஸத: । ஜிஜ்ஞாஸோரேவ சைகாத்ம்யம் த்ரய்யந்தேஷ்வதி⁴காரிதா ।’ (ஸம்.வா. 12) இதி வார்திகோக்தேஶ்ச ஸந்ந்யாஸாபூர்வஸ்ய ஜ்ஞாநஸாத⁴நவேதா³ந்தஶ்ரவணாத்³யதி⁴காரிவிஶேஷணத்வமிதி தஸ்ய வித்³யோபயோக³மாஹு: ।
அபரே து - ‘ஶ்ரவணாத்³யங்க³தயா ஆத்மஜ்ஞாநப²லதா ஸந்ந்யாஸஸ்ய ஸித்³தா⁴’ இதி விவரணோக்தே: அநந்யவ்யாபாரதயா ஶ்ரவணாதி³நிஷ்பாத³நம் குர்வத: தஸ்ய வித்³யாயாமுபயோக³: । த்³ருஷ்டத்³வாரே ஸம்ப⁴வதி அத்³ருஷ்டகல்பநாயோகா³த் । யதி³ த்வநலஸஸ்ய தீ⁴மத: புருஷதௌ⁴ரேயஸ்ய ஆஶ்ரமாந்தரஸ்த²ஸ்யாபி கர்மச்சி²த்³ரேஷு ஶ்ரவணாதி³ஸம்பத்³யதே, ததா³ சதுர்ஷ்வாஶ்ரமேஷு ஸந்ந்யாஸாஶ்ரமபரிக்³ரஹேணைவ ஶ்ரவணாதி³ நிர்வர்தநீயமிதி நியமோ(அ)ப்⁴யுபேய: - இதி ।
நநு அஸ்மிந் பக்ஷத்³வயே க்ஷத்ரியவைஶ்யயோ: கத²ம் வேதா³ந்தஶ்ரவணாத்³யநுஷ்டா²நம் ? ஸந்ந்யாஸஸ்ய ப்³ராஹ்மணாதி⁴காரிகத்வாத் , ‘ப்³ராஹ்மணோ நிர்வேத³மாயாத்’ ‘ப்³ராஹ்மணோ வ்யுத்தா²ய’ ‘ப்³ராஹ்மண: ப்ரவ்ரஜேத்’ இதி ஸந்ந்யாஸவிதி⁴ஷு ப்³ராஹ்மணக்³ரஹணாத் , ‘அதி⁴காரிவிஶேஷஸ்ய ஜ்ஞாநாய ப்³ராஹ்மணக்³ரஹ: । ந ஸந்ந்யாஸவிதி⁴ர்யஸ்மாச்ச்²ருதௌ க்ஷத்ரியவைஶ்யயோ: ।’ (ப்³ரு.வா. 3 । 5 । 88) இதி வார்திகோக்தேஶ்ச−இதி சேத் ।
அத்ர கேசித் -
‘யதி³ வேதரதா² ப்³ரஹ்மசர்யாதே³வ ப்ரவ்ரஜேத் க்³ருஹாத்³வா வநாத்³வா’ (ஜா.உ. 4) இத்யவிஶேஷஶ்ருத்யா
‘ப்³ராஹ்மண: க்ஷத்ரியோ வாபி வைஶ்யோ வா ப்ரவ்ரஜேத் க்³ருஹாத் । த்ரயாணாமபி வர்ணாநாமமீ சத்வார ஆஶ்ரமா: ।’ இதி ஸ்ம்ருத்யநுக்³ருஹீதயா க்ஷத்ரியவைஶ்யயோரபி ஸந்ந்யாஸாதி⁴காரஸித்³தே⁴: ஶ்ருத்யந்தரேஷு ப்³ராஹ்மணக்³ரஹணம் த்ரயாணாமுபலக்ஷணம் । அத ஏவ வார்திகே(அ)பி ‘அதி⁴காரிவிஶேஷஸ்ய’ இதி ஶ்லோகேந பா⁴ஷ்யாபி⁴ப்ராயமுக்த்வா
‘த்ரயாணாமவிஶேஷேண ஸந்ந்யாஸ: ஶ்ரூயதே ஶ்ருதௌ । யதோ³பலக்ஷணார்த²ம் ஸ்யாத் ப்³ராஹ்மணக்³ரஹணம் ததா³ ।’ (ப்³ரு.வா. 3 । 5 । 89) இத்யநந்தரஶ்லோகேந ஸ்வமதே க்ஷத்ரியவைஶ்யயோரபி ஸந்ந்யாஸாதி⁴காரோ த³ர்ஶித இதி - தயோ: ஶ்ரவணாத்³யநுஷ்டா²நஸித்³தி⁴ம் ஸமர்த²யந்தே ।
அந்யே து-அநேகேஷு ஸந்ந்யாஸவிதி⁴வாக்யேஷு ப்³ராஹ்மணக்³ரஹணாத் , உதா³ஹ்ருதஜாபா³லஶ்ருதௌ ஸந்ந்யாஸவிதி⁴வாக்யே ப்³ராஹ்மணக்³ரஹணாபா⁴வே(அ)பி ஶ்ருத்யந்தரஸித்³த⁴ம் ப்³ராஹ்மணாதி⁴காரமேவ ஸித்³த⁴ம் க்ருத்வா ஸந்ந்யாஸாவஸ்தா²யாம் ‘அயஜ்ஞோபவீதீ கத²ம் ப்³ரஹ்மண:’ இதி ப்³ராஹ்மணபராமர்ஶாச்ச ப்³ராஹ்மணஸ்யைவ ஸந்ந்யாஸாதி⁴கார: । விரோதா⁴தி⁴கரணந்யாயேந ஶ்ருத்யவிருத்³த⁴ஸ்யைவ ஸ்ம்ருத்யர்த²ஸ்ய ஸங்க்³ராஹ்யத்வாத் । யத்து ஸந்ந்யாஸஸ்ய ஸர்வாதி⁴காரத்வேந வார்திகவசநம் தத் வித்³வத்ஸந்ந்யாஸவிஷயம் , ந து ஆதுரவிவிதி³ஷாஸந்ந்யாஸே பா⁴ஷ்யாபி⁴ப்ராயவிருத்³த⁴ஸர்வாதி⁴காரப்ரதிபாத³நபரம் । ‘ஸர்வா(கர்மா)தி⁴காரவிச்சே²தி³ விஜ்ஞாநம் சேது³பேயதே । குதோ(அ)தி⁴காரநியமோ வ்யுத்தா²நே க்ரியதே ப³லாத் ॥’ (ப்³ரு.வா. 3 । 5 । 90) இத்யநந்தரஶ்லோகேந ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநோத³யாநந்தரம் ஜீவந்முக்திகாலே வித்³வத்ஸந்ந்யாஸ ஏவ அதி⁴காரநியமநிராகரணாத் । ஏவம் ச − ப்³ராஹ்மணாநாமேவ ஶ்ரவணாத்³யநுஷ்டா²நே ஸந்ந்யாஸோ(அ)ங்க³ம் , க்ஷத்ரியவைஶ்யயோ: தந்நிரபேக்ஷ: ஶ்ரவணாத்³யதி⁴கார இதி, தயோ: ஶ்ரவணாத்³யநுஷ்டா²நநிர்வாஹ: । ந ஹி ஸந்ந்யாஸஸ்ய ஶ்ரவணாபேக்ஷிதத்வபக்ஷே ஶ்ரவணமாத்ரஸ்ய தத³பேக்ஷா நியந்தும் ஶக்யதே । க்ரமமுக்திப²லகஸகு³ணோபாஸநயா தே³வபா⁴க³ம் ப்ராப்தஸ்ய ஶ்ரவணாதௌ³ ஸந்ந்யாஸநைரபேக்ஷ்யஸ்ய அவஶ்யம் வக்தவ்யத்வாத் , தே³வாநாம் கர்மாநுஷ்டா²நாப்ரஸக்த்யா தத்த்யாக³ரூபஸ்ய ஸந்ந்யாஸஸ்ய தேஷ்வஸம்ப⁴வாத் - இத்யாஹு: ।
அபரே து
‘ப்³ரஹ்மஸம்ஸ்தோ²(அ)ம்ருதத்வமேதி’ (சா².உ. 2 । 23 । 1) இதி ஶ்ருத்யுதி³தா யஸ்ய ப்³ரஹ்மணி ஸம்ஸ்தா²ஸமாப்தி: – அநந்யவ்யாபாரத்வரூபம் தந்நிஷ்ட²த்வம் தஸ்ய ஶ்ரவணாதி³ஷு முக்²யாதி⁴கார: ।
‘க³ச்ச²தஸ்திஷ்ட²தோ வாபி ஜாக்³ரத: ஸ்வபதோ(அ)பி வா । ந விசாரபரம் சேதோ யஸ்யாஸௌ ம்ருத உச்யதே । ஆஸுப்தேராம்ருதே: காலம் நயேத்³வேதா³ந்தசிந்தயா ॥’ இத்யாதி³ஸ்ம்ருதிஷு ஸர்வதா³ விசாரவிதா⁴நாத் । ஸா ச ப்³ரஹ்மணி ஸம்ஸ்தா² விநா ஸந்ந்யாஸம் ஆஶ்ரமாந்தரஸ்த²ஸ்ய ந ஸம்ப⁴வதி ஸ்வஸ்வாஶ்ரமவிஹிதகர்மாநுஷ்டா²நவையக்³ர்யாத் , இதி ஸந்ந்யாஸரஹிதயோ: க்ஷத்ரியவைஶ்யயோ: ந முக்²ய: ஶ்ரவணாத்³யதி⁴கார: । கிம் து
‘த்³ருஷ்டார்தா² ச வித்³யா ப்ரதிஷேதா⁴பா⁴வமாத்ரேணாப்யர்தி²நமதி⁴கரோதி ஶ்ரவணாதி³ஷு’ இதி
‘அந்தரா சாபி து தத்³த்³ருஷ்டே:’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 36) இத்யதி⁴கரணபா⁴ஷ்யோக்தந்யாயேந ஶூத்³ரவத³ப்ரதிஷித்³த⁴யோஸ்தயோ: விது⁴ராதீ³நாமிவ தே³ஹாந்தரே வித்³யாப்ராபகேண அமுக்²யாதி⁴காரமாத்ரேண ஶ்ரவணாத்³யநுமதி: । ந ஹி
‘அந்தரா சாபி து தத்³த்³ருஷ்டே:’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 36) இத்யதி⁴கரணே விது⁴ராதீ³நாமங்கீ³க்ருத: ஶ்ரவணாத்³யதி⁴காரோ முக்²ய இதி வக்தும் ஶக்யதே ।
‘அதஸ்த்விதரஜ்ஜ்யாயோ லிங்கா³ச்ச’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 39) இதி ஸூத்ரகாரேணைவ தேஷாமமுக்²யாதி⁴காரஸ்பு²டீகரணாத் । ந ச−தத்ர தேஷாம் ஶ்ரவணாத்³யதி⁴கார ஏவ நோக்த:, கிம் து ததீ³யகர்மணாம் வித்³யாநுக்³ராஹகத்வமிதி ஶங்க்யம் । ‘த்³ருஷ்டார்தா² ச வித்³யா’ இத்யுதா³ஹ்ருததத³தி⁴கரணபா⁴ஷ்யவிரோதா⁴த் । ந ச − க்ஷத்ரியவைஶ்யயோ: ஸந்ந்யாஸாபா⁴வாத் அமுக்²யாதி⁴காரே தத ஏவ தே³வாநாமபி ஶ்ரவணாதி³ஷ்வமுக்²ய ஏவாதி⁴கார: ஸ்யாத் , ததா² ச க்ரமமுக்திப²லகஸகு³ணவித்³யயா தே³வதே³ஹம் ப்ராப்ய ஶ்ரவணாத்³யநுதிஷ்ட²தாம் வித்³யாப்ராப்த்யர்த²ம் ஸந்ந்யாஸார்ஹம் புநர்ப்³ராஹ்மணஜந்ம வக்தவ்யமிதி
‘ப்³ரஹ்மலோகமபி⁴ஸம்பத்³யதே, ந ச புநராவர்ததே’ (சா².உ. 8 । 15 । 1) ‘அநாவ்ருத்தி: ஶப்³தா³த்’ (ப்³ர.ஸூ. 4 । 4 । 22) இத்யாதி³ஶ்ருதிஸூத்ரவிரோத⁴: இதி - வாச்யம் । தே³வாநாமநுஷ்டே²யகர்மவையக்³ர்யாபா⁴வாத் ஸ்வத ஏவ அநந்யவ்யாபாரத்வம் ஸம்ப⁴வதீதி க்ரமமுக்திப²லகஸகு³ணவித்³யாபி⁴தா⁴யிஶாஸ்த்ரப்ராமாண்யாத் விநா(அ)பி ஸந்ந்யாஸம் தேஷாம் முக்²யாதி⁴காராப்⁴யுபக³மாத் இத்யாஹு: ।
நநு - அமுக்²யாதி⁴காரிணா த்³ருஷ்டப²லபூ⁴தவாக்யார்தா²வக³த்யர்த²ம் அவிஹிதஶாஸ்த்ராந்தரவிசாரவத் க்ரியமாணோ வேதா³ந்தவிசார: கத²ம் ஜந்மாந்தரவித்³யாவாப்தாவுபயுஜ்யதே । ந க²ல்வத்³யதநவிசாரஸ்ய தி³நாந்தரீயவிசார்யாவக³திஹேதுத்வமபி யுஜ்யதே, தூ³ரே ஜந்மாந்தரீயதத்³தே⁴துத்வம் । ந ச வாச்யம் – முக்²யாதி⁴காரிணா பரிவ்ராஜகேந க்ரியமாணமபி ஶ்ரவணம் த்³ருஷ்டார்த²மேவ, அவக³தேர்த்³ருஷ்டார்த²த்வாத் ; தஸ்ய யதா² ப்ராரப்³த⁴கர்மவிஶேஷரூபப்ரதிப³ந்தா⁴த் இஹ ஜந்மநி ப²லமஜநயதோ ஜந்மாந்தரே ப்ரதிப³ந்த⁴காபக³மேந ப²லஜநகத்வம்
‘ஐஹிகமப்யப்ரஸ்துதப்ரதிப³ந்தே⁴ தத்³த³ர்ஶநாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 4 । 51) இத்யதி⁴கரணே ததா² நிர்ணயாத் , ஏவமமுக்²யாதி⁴காரிக்ருதஸ்யாபி ஸ்யாத் இதி । யத: ஶாஸ்த்ரீயாங்க³யுக்தம் ஶ்ரவணம் அபூர்வவிதி⁴த்வபக்ஷே ப²லபர்யந்தமபூர்வம் நியமவிதி⁴த்வபக்ஷே நியமாத்³ருஷ்டம் வா ஜநயதி, தச்ச ஜாதிஸ்மரத்வப்ராபகாத்³ருஷ்டவத் ப்ராக்³ப⁴வீயஸம்ஸ்காரமுத்³போ³த்⁴ய தந்மூலபூ⁴தஸ்ய விசாரஸ்ய ஜந்மாந்தரீயவித்³யோபயோகி³தாம் க⁴டயதீதி யுஜ்யதே । ஶாஸ்த்ரீயாங்க³விது⁴ரம் ஶ்ரவணம் நாத்³ருஷ்டோத்பாத³கமிதி குதஸ்தஸ்ய ஜந்மாந்தரீயவித்³யோபயோகி³த்வமுபபத்³யதே, க⁴டகாத்³ருஷ்டம் விநா ஜந்மாந்தரீயப்ரமாணவ்யாபாரஸ்ய ஜந்மாந்தரீயாவக³திஹேதுத்வோபக³மே அதிப்ரஸங்கா³த் ।
உச்யதே−அமுக்²யாதி⁴காரிணா(அ)பி உத்பாந்நவிவிதி³ஷேண க்ரியமாணம் ஶ்ரவணம் த்³வாரபூ⁴தவிவிதி³ஷோத்பாத³கப்ராசீநவித்³யார்த²யஜ்ஞாத்³யநுஷ்டா²நஜந்யாபூர்வப்ரயுக்தமிதி ததே³வாபூர்வம் வித்³யாரூபப²லபர்யந்தம் வ்யாப்ரியமாணம் ஜந்மாந்தரீயாயாமபி வித்³யாயாம் ஸ்வகாரிதஶ்ரவணஸ்ய உபகாரிதாம் க⁴டயதீதி நாநுபபத்தி: । ஶ்ரவணாதௌ³ வித்⁴யபா⁴வபக்ஷே து ஸந்ந்யாஸபூர்வகம் க்ருதஸ்யாபி ஶ்ரவணஸ்ய அத்³ருஷ்டாநுத்பாத³கத்வாத் ப்ரதிப³ந்த⁴கே ஸதி தஸ்ய ஜந்மாந்தரீயவித்³யாஹேதுத்வம் இத்த²மேவ நிர்வாஹ்யம் ।
ஆசார்யாஸ்து−நியமவிதி⁴பக்ஷே(அ)பி அயமேவ நிர்வாஹ: । ஶ்ரவணமப்⁴யஸ்யத: ப²லப்ராப்தேரர்வாக் ப்ராயேண தந்நியமாத்³ருஷ்டாநுத்பத்தே:, தஸ்ய ப²லபர்யந்தாவ்ருத்திகு³ணகஶ்ரவணாநுஷ்டா²நநியமஸாத்⁴யத்வாத் । ந ஹி நியமாத்³ருஷ்டஜநகஶ்ரவணநியம: ப²லபர்யந்தமாவர்தநீயஸ்ய ஶ்ரவணஸ்ய உபக்ரமமாத்ரேண நிர்வர்திதோ ப⁴வதி, யேந தஜ்ஜந்யநியமாத்³ருஷ்டஸ்யாபி ப²லபர்யந்தஶ்ரவணாவ்ருத்தே: ப்ராகே³வோத்பத்தி: ஸம்பா⁴வ்யேத ।அவகா⁴தவத் ஆவ்ருத்திகு³ணகஸ்யைவ ஶ்ரவணஸ்ய ப²லஸாத⁴நத்வேந ப²லஸாத⁴நபதா³ர்த²நிஷ்பத்தே: ப்ராக் தந்நியமமநிர்வர்திவசநஸ்ய நிராலம்ப³நத்வாத் , ஶ்ரவணாவகா⁴தாத்³யுபக்ரமமாத்ரேண நியமநிஷ்பத்தௌ தாவதைவ நியமஶாஸ்த்ராநுஷ்டா²நம் ஸித்³த⁴மிதி தத³நாவ்ருத்தாவப்யவைகல்யப்ரஸங்கா³ச்ச-இத்யாஹு: ।
கேசித்து -த்³ருஷ்டார்த²ஸ்யைவ வேதா³ந்தஶ்ரவணஸ்ய ‘தி³நே தி³நே து வேதா³ந்தஶ்ரவணாத் ப⁴க்திஸம்யுதாத் । கு³ருஶுஶ்ரூஷயா லப்³தா⁴த் க்ருச்ச்²ராஶீதிப²லம் லபே⁴த்’ இத்யாதி³வசநப்ராமாண்யாத் ஸ்வதந்த்ராத்³ருஷ்டோத்பாத³கத்வமப்யஸ்தி । யதா² அக்³நிஸம்ஸ்காரார்த²ஸ்யாதா⁴நஸ்ய புருஷஸம்ஸ்காரேஷு பரிக³ணநாத் தத³ர்த²த்வமபி, ஏவம் வசநப³லாது³ப⁴யார்த²த்வோபபத்தே: । ததா² ச ப்ரதிதி³நஶ்ரவணஜநிதாத்³ருஷ்டமஹிம்நைவ ஆமுஷ்மிகவித்³யோபயோகி³த்வம் ஶ்ரவணமநநாதி³ஸாத⁴நாநாம் - இத்யாஹு: ।
நிர்கு³ணோபாஸநாத்மகயோக³ஸ்ய ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரஸாத⁴நத்வநிரூபணம்
ஏவம் ஶ்ரவணமநநாதி³ஸாத⁴நாநுஷ்டா²நாத் (ப்ரணால்யா) (ப்ரவணஸ்ய) வித்³யாவாப்தி: இத்யஸ்மிந்நர்தே² ஸர்வஸம்ப்ரதிபந்நே ஸ்தி²தே பா⁴ரதீதீர்தா²: த்⁴யாநதீ³பே வித்³யாவாப்தௌ உபாயாந்தரமப்யாஹு:-
ஏவம் ச
‘ஶ்ரவணாயாபி ப³ஹுபி⁴ர்யோ ந லப்⁴ய:’ (க.உ. 1 । 2 । 7) இதி ஶ்ரவணாத் யேஷாம் பு³த்³தி⁴மாந்த்³யாத் ந்யாயவ்யுத்பாத³நகுஶலவிஶிஷ்டகு³ர்வலாபா⁴த்³வா ஶ்ரவணாதி³ ந ஸம்ப⁴வதி, தேஷாமத்⁴யயநக்³ருஹீதைர்வேதா³ந்தைராபாததோ(அ)தி⁴க³மிதப்³ரஹ்மாத்மபா⁴வாநாம் தத்³விசாரம் விநைவ ப்ரஶ்நோபநிஷதா³த்³யுக்தம் ஆர்ஷக்³ரந்தே²ஷு ப்³ராஹ்மவாஸிஷ்டா²தி³கல்பேஷு பஞ்சீகரணாதி³ஷு ச அநேகஶாகா²விப்ரகீர்ணஸர்வார்தோ²பஸம்ஹாரேண கல்பஸூத்ரேஷ்வக்³நிஹோத்ராதி³வத் நிர்தா⁴ரிதாநுஷ்டா²நப்ரகாரம் நிர்கு³ணோபாஸநம் ஸம்ப்ரதா³யமாத்ரவித்³ப்⁴யோ கு³ருப்⁴யோ(அ)வதா⁴ர்ய தத³நுஷ்டா²நாத் க்ரமேண உபாஸ்யபூ⁴தநிர்கு³ணப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்கார: ஸம்பத்³யதே । அவிஸம்வாதி³ப்⁴ரமந்யாயேந உபாஸ்தேரபி க்வசித் ப²லகாலே ப்ரமாபர்யவஸாநஸம்ப⁴வாத் , பாணௌ பஞ்ச வராடகா: பிதா⁴ய கேநசித் ‘கரே கதி வராடகா:’ இதி ப்ருஷ்டே ‘பஞ்ச வராடகா:’ இதி தது³த்தரவக்து: வாக்யப்ரயோக³மூலபூ⁴தஸங்க்²யாவிஶேஷஜ்ஞாநஸ்ய மூலப்ரமாணஶூந்யஸ்யாஹார்யாரோபரூபஸ்யாபி யதா²ர்த²த்வவத் நிர்கு³ணப்³ரஹ்மோபாஸநஸ்ய அர்த²ததா²த்வவிவேசகநிர்விசிகித்ஸமூலப்ரமாணநிரபேக்ஷஸ்ய த³ஹராத்³யுபாஸநவத் உபாஸநாஶாஸ்த்ரமாத்ரமவலம்ப்³ய க்ரியமாணஸ்யாபி வஸ்துதோ யதா²ர்த²த்வேந த³ஹராத்³யுபாஸநேநேவ நிர்கு³ணோபாஸநேந ஜந்யஸ்ய ஸ்வவிஷயஸாக்ஷாத்காரஸ்ய ஶ்ரவணாதி³ப்ரணாலீஜந்யஸாக்ஷாத்காரவதே³வ தத்த்வார்த²விஷயத்வாவஶ்யம்பா⁴வாச்ச ।
இயாம்ஸ்து விஶேஷ: - ப்ரதிப³ந்த⁴ரஹிதஸ்ய பும்ஸ: ஶ்ரவணாதி³ப்ரணாட்³யா ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரோ ஜ²டிதி ஸித்⁴யதீதி ஸாங்க்²யமார்கோ³ முக்²ய: கல்ப:, உபாஸ்யா து விலம்பே³நேதி யோக³மார்கோ³(அ)நுகல்ப: இதி ।
ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரகரணவிசார:
நந்வஸ்மிந் பக்ஷத்³வயே(அ)பி ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரே கிம் கரணம் ?
கேசிதா³ஹு:−ப்ரத்யயாப்⁴யாஸரூபம் ப்ரஸங்க்²யாநமேவ । யோக³மார்கே³ ஆதி³த ஆரப்⁴ய உபாஸநரூபஸ்ய ஸாங்க்²யமார்கே³ மநநாந்தரநிதி³த்⁴யாஸநரூபஸ்ய ச தஸ்ய ஸத்த்வாத் । ந ச தஸ்ய ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரகரணத்வே மாநாபா⁴வ: ।
‘ததஸ்து தம் பஶ்யதே நிஷ்கலம் த்⁴யாயமாந:’ (மு.உ. 3 । 1 । 8) இதி ஶ்ரவணாத் । காமாதுரஸ்ய வ்யவஹிதகாமிநீஸாக்ஷாத்காரே ப்ரஸங்க்²யாநஸ்ய கரணத்வக்ல்ருப்தேஶ்ச,
‘ஆ ப்ராயணாத்தத்ராபி ஹி த்³ருஷ்டம்’ (ப்³ர.ஸூ. 4 । 1 । 12) இத்யதி⁴கரணே
‘விகல்போ(அ)விஶிஷ்டப²லத்வாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 3 । 59) இத்யதி⁴கரணே ச த³ஹராத்³யஹங்க்³ரஹோபாஸகாநாம் ப்ரஸங்க்²யாநாது³பாஸ்யஸகு³ணப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காராங்கீ³காராச்ச । நநு ச−ப்ரஸங்க்²யாநஸ்ய ப்ரமாணபரிக³ணநேஷ்வபரிக³ணநாத் தஜ்ஜந்யோ ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்கார: ப்ரமா ந ஸ்யாத் । ந ச காகதாலீயஸம்வாதி³வராடகஸங்க்²யாவிஶேஷாஹார்யஜ்ஞாநவத் அர்தா²பா³தே⁴ந ப்ரமாத்வோபபத்தி: । ப்ரமாணாமூலகஸ்ய ப்ரமாத்வாயோகா³த் । ஆஹார்யவ்ருத்தேஶ்ச உபாஸநாவ்ருத்திவத் ஜ்ஞாநபி⁴ந்நமாநஸக்ரியாரூபதயா இச்சா²தி³வத³பா³தி⁴தார்த²விஷயத்வே(அ)பி ப்ரமாத்வாநப்⁴யுபக³மாத் । மைவம்; க்ல்ருப்தப்ரமாகரணாமூலகத்வே(அ)பி ஈஶ்வரமாயாவ்ருத்திவத் ப்ரமாத்வோபபத்தே:, விஷயாபா³த⁴தௌல்யாத் । மார்க³த்³வயே(அ)பி ப்ரஸங்க்²யாநஸ்ய விசாரிதாத³விசாரிதாத்³வா வேதா³ந்தாத் ப்³ரஹ்மாவக³திமூலகதயா ப்ரஸங்க்²யாநஜந்யஸ்ய ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரஸ்ய ப்ரமாணமூலகத்வாச்ச । உக்தம் ச கல்பதருகாரை:— “வேதா³ந்தவாக்யஜஜ்ஞாநபா⁴வநாஜாபரோக்ஷதீ⁴: । மூலப்ரமாணதா³ர்ட்⁴யேந ந ப்⁴ரமத்வம் ப்ரபத்³யதே ॥” ந ச ப்ராமாண்யபரதஸ்த்வாபத்திஸ்து ப்ரஸஜ்யதே । அபவாத³நிராஸாய மூலஶுத்³த்⁴யநுரோதா⁴த்” (ப்³ர.ஸூ. 1 । 1 । 1) இதி ।
ஶாப்³தா³பரோக்ஷஸமர்த²நம்
நநு ததா²(அ)பி ஶப்³த³ஸ்ய பரோக்ஷஜ்ஞாநஜநகத்வஸ்வபா⁴வஸ்யாபரோக்ஷஜ்ஞாநஜநகத்வம் ந ஸங்க³ச்ச²தே இதி சேத் அத்ர கேசித் - ஸ்வதோ(அ)ஸமர்தோ²(அ)பி ஶப்³த³: ஶாஸ்த்ரஶ்ரவணமநநபூர்வகப்ரத்யயாப்⁴யாஸஜநிதஸம்ஸ்காரப்ரசயலப்³த⁴ப்³ரஹ்மைகாக்³ர்யவச்சித்தத³ர்பணாநுக்³ருஹீத: அபரோக்ஷஜ்ஞாநமுத்பாத³யதி, ஶாஸ்ரீயஸம்ஸ்காரஸஹக்ருதாக்³ந்யதி⁴கரணக இவ ஹோமோ(அ)பூர்வம் - இதி கல்ப்யதே ।
‘தரதி ஶோகமாத்மவித்’ (சா².உ. 7 । 1 । 3) இதி ஶாஸ்த்ரப்ராமாண்யாத் । அபரோக்ஷஸ்ய கர்த்ருத்வாத்³யத்⁴யாஸஸ்ய அபரோக்ஷாதி⁴ஷ்டா²நஜ்ஞாநம் விநா நிவ்ருத்த்யயோகா³த் , ஔபநிஷதே³ ச ப்³ரஹ்மணி மாநாந்தராப்ரவ்ருத்தே:, ஶப்³தா³த³ப்யபரோக்ஷஜ்ஞாநாநுத்பத்தௌ அநிர்மோக்ஷப்ரஸங்கா³த் −இத்யாஹு: ।
அந்யே து−பா⁴வநாப்ரசயஸாஹித்யே ஸதி ப³ஹிரஸமர்த²ஸ்யாபி மநஸோ நஷ்டவநிதாஸாக்ஷாத்காரஜநகத்வத³ர்ஶநாத் நிதி³த்⁴யாஸநஸாஹித்யேந ஶப்³த³ஸ்யாப்யபரோக்ஷஜ்ஞாநஜநகத்வம் யுக்தமிதி த்³ருஷ்டாநுரோதே⁴ந ஸமர்த²யந்தே ।
அபரே து−அபரோக்ஷார்த²விஷயத்வம் ஜ்ஞாநஸ்யாபரோக்ஷத்வம் நாம । அந்யாநிருக்தே: । அர்தா²பரோக்ஷத்வம் து நாபரோக்ஷஜ்ஞாநவிஷயத்வம் , யேநாந்யோந்யாஶ்ரய: ஸ்யாத் । கிம் து தத்தத்புருஷீயசைதந்யாபே⁴த³: । அந்த:கரணதத்³த⁴ர்மாணாம் ஸாக்ஷிணி கல்பிததயா தத³பே⁴த³ஸத்த்வாத் , பா³ஹ்யசைதந்யே கல்பிதாநாம் க⁴டாதீ³நாம் பா³ஹ்யசைதந்யே வ்ருத்திக்ருததத்தத்புருஷீயசைதந்யாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்த்யா தத³பே⁴த³ஸத்த்வாச்ச ந க்வாப்யவ்யாப்தி: । ந ச அந்த:கரணதத்³த⁴ர்மாணாம் ஜ்ஞாநாதீ³நாமிவ த⁴ர்மாத⁴ர்மஸம்ஸ்காராணாமபி ஸாக்ஷிணி கல்பிதத்வாவிஶேஷாத் ஆபரோக்ஷ்யாபத்தி: । தேஷாமநுத்³பூ⁴தத்வாத் , உத்³பூ⁴தஸ்யைவ ஜட³ஸ்ய சைதந்யாபே⁴தே³ ஆபரோக்ஷ்யம் இத்யப்⁴யுபக³மாத் । ஏவம் ச ஸர்வதா³ ஸர்வபுருஷசைதந்யாபி⁴ந்நத்வாத்
‘யத்ஸாக்ஷாத³பரோக்ஷாத்³ப்³ரஹ்ம’ (ப்³ரு.உ. 3 । 4 । 1) இதி ஶ்ருத்யா ஸ்வத ஏவாபரோக்ஷம் ப்³ரஹ்மேதி அபரோக்ஷார்த²விஷயத்வாத் ஶாப்³த³ஸ்யாபி ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்ய அபரோக்ஷத்வவாசோயுக்திர்யுக்தா−இத்யாஹு: ।
அத்³வைதவித்³யாசார்யாஸ்து − நாபரோக்ஷார்த²விஷயத்வம் ஜ்ஞாநஸ்யாபரோக்ஷ்யம் , ஸ்வரூபஸுகா²பரோக்ஷரூபஸ்வரூபஜ்ஞாநாவ்யாபநாத் । ஸ்வவிஷயத்வலக்ஷணஸ்வப்ரகாஶத்வநிஷேதா⁴த் । கிம் து யதா² தத்தத³ர்த²ஸ்ய ஸ்வவ்யவஹாராநுகூலசைதந்யாபே⁴தோ³(அ)ர்தா²பரோக்ஷ்யம் , ஏவம் தத்தத்³வ்யவஹாராநுகூலசைதந்யஸ்ய தத்தத³ர்தா²பே⁴தோ³ ஜ்ஞாநாபரோக்ஷ்யம் । ததா² ச சைதந்யத⁴ர்ம ஏவாபரோக்ஷ்யம் , ந த்வநுமிதித்வாதி³வத் அந்த:கரணவ்ருத்தித⁴ர்ம: । அத ஏவ ஸுகா²தி³ப்ரகாஶரூபே ஸாக்ஷிணி ஸ்வரூபஸுக²ப்ரகாஶரூபே சைதந்யே ச ஆபரோக்ஷ்யம் । ந ச க⁴டாத்³யைந்த்³ரியகவ்ருத்தௌ தத³நுப⁴வவிரோத⁴: । அநுப⁴வஸ்ய வ்ருத்த்யவச்சி²ந்நசைதந்யக³தாபரோக்ஷ்யவிஷயத்வோபபத்தே: ।
நநு உக்தம் ஜ்ஞாநார்த²யோராபரோக்ஷ்யம் ஹ்ருத³யாதி³கோ³சரஶாப்³த³வ்ருத்திஶாப்³த³விஷயயோரதிப்ரஸக்தம் , தத்ர தை³வாத் கதா³சித் வ்ருத்திவிஷயஸம்ஸர்கே³ ஸதி வ்ருத்த்யவச்சி²ந்நசைதந்யஸ்ய விஷயாவச்சி²ந்நசைதந்யஸ்ய சாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்தே: அவர்ஜநீயத்வாத் இதி சேத் , ந−பரோக்ஷவ்ருத்தே: விஷயாவச்சி²ந்நசைதந்யக³தாஜ்ஞாநநிவர்தநாக்ஷமதயா தத்ர அஜ்ஞாநேநாவ்ருதஸ்ய விஷயசைதந்யஸ்ய அநாவ்ருதேந வ்ருத்த்யவச்சி²ந்நஸாக்ஷிசைதந்யேந அபே⁴தா³பி⁴வ்யக்தேரபா⁴வாத் ஆபரோக்ஷ்யாப்ரஸக்தே: । அத ஏவ ஜீவஸ்ய ஸம்ஸாரத³ஶாயாம் வஸ்துதஸ்ஸத்யபி ப்³ரஹ்மாபே⁴தே³ ந ததா³பரோக்ஷ்யம் , அஜ்ஞாநாவரணக்ருதபே⁴த³ஸத்த்வாத் । ந சைவம் ப்³ரஹ்மணோ ஜீவாபரோக்ஷ்யாஸம்ப⁴வாத் அஸர்வஜ்ஞத்வாபத்தி: । அஜ்ஞாநஸ்ய ஈஶ்வரம் ப்ரத்யநாவாரகதயா தம் ப்ரதி ஜீவபே⁴தா³நாபாத³நாத் । யம் ப்ரதி யத³ஜ்ஞாநமாவாரகம் தஸ்ய தம் ப்ரத்யேவ ஸ்வாஶ்ரயபே⁴தா³பாத³கத்வாத் । அத ஏவ சைத்ரஜ்ஞாநேந தஸ்ய க⁴டாஜ்ஞாநே நிவ்ருத்தே அநிவ்ருத்தம் மைத்ராஜ்ஞாநம் மைத்ரம் ப்ரத்யேவ விஷயசைதந்யஸ்ய பே⁴தா³பாத³கமிதி ந சைத்ரஸ்ய க⁴டாபரோக்ஷ்யாநுப⁴வாநுபபத்திரபி ।
நநு−ஏவம் வ்ருத்திவிஷயசைதந்யாபே⁴தா³பி⁴வ்யக்திலக்ஷணஸ்யாபரோக்ஷ்யஸ்ய ஸ்வவிஷயசைதந்யக³தாஜ்ஞாநநிவ்ருத்திப்ரயோஜ்யத்வே தஸ்ய அஜ்ஞாநநிவ்ருத்திப்ரயோஜகத்வாயோகா³த் ஜ்ஞாநமாத்ரமஜ்ஞாநநிவர்தகம் ப⁴வேதி³தி சேத் , ந−யத் ஜ்ஞாநம் உத்பத்³யமாநம் ஸ்வகாரணமஹிம்நா விஷயஸம்ஸ்ருஷ்டமேவோத்பத்³யதே ததே³வாஜ்ஞாநநிவர்தகமிதி விஶேஷணாத் , ஐந்த்³ரியகஜ்ஞாநாநாம் ததா²த்வாத் । ஏவம் ச ஶப்³தா³து³த்பத்³யமாநமபி ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநம் ஸர்வோபாதா³நபூ⁴தஸ்வவிஷயப்³ரஹ்மஸம்ஸ்ருஷ்டமேவ உத்பத்³யத இதி தஸ்யாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வம் அஜ்ஞாநநிவ்ருத்தௌ தந்மூலபே⁴த³ப்ரவிலயாதா³பரோக்ஷ்யம் சேத்யுபபத்³யதேதராம் । நந்வேவம் அத்⁴யயநக்³ருஹீதவேதா³ந்தஜந்யேநாபி தஜ்ஜ்ஞாநேந மூலாஜ்ஞாநநிவ்ருத்த்யா ஆபரோக்ஷ்யம் கிம் ந ஸ்யாத் । ந ச தத் ஸத்தாநிஶ்சயரூபத்வாபா⁴வாத் நாஜ்ஞாநநிவர்தகமிதி வாச்யம் । ததா²பி க்ருதஶ்ரவணஸ்ய நிர்விசிகித்ஸஶாப்³த³ஜ்ஞாநேந தந்நிவ்ருத்த்யா மநநாதி³வையர்த்²யாபத்திரிதி சேத் , ந – ஸத்யபி ஶ்ரவணாத் நிர்விசிகித்ஸஜ்ஞாநே சித்தவிக்ஷேபதோ³ஷேண ப்ரதிப³ந்தா⁴த் அஜ்ஞாநநாநிவ்ருத்த்யா தந்நிராகரணே மநநநிதி³த்⁴யாஸநநியமவித்⁴யர்தா²நுஷ்டா²நஸ்யார்த²வத்த்வாத் , ப⁴வாந்தரீயமநநாத்³யநுஷ்டா²நநிரஸ்தசித்தவிக்ஷேபஸ்ய உபதே³ஶமாத்ராத் ப்³ரஹ்மாபரோக்ஷ்யஸ்ய இஷ்யமாணத்வாச்ச இத்யாஹு: ।
அதை²வமபி−க்ருதநிதி³த்⁴யாஸநஸ்ய வேதா³ந்தஜந்யப்³ரஹ்மஜ்ஞாநேநேவ க⁴டாதி³ஜ்ஞாநேநாபி ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநநிவ்ருத்தி: கிம் ந ஸ்யாத் । ந ச தஸ்ய ப்³ரஹ்மாவிஷயத்வாத் ந ததோ ப்³ரஹ்மாஜ்ஞாநநிவ்ருத்திரிதி வாச்யம் । ‘க⁴டஸ்ஸந்’ இத்யாதி³பு³த்³தி⁴வ்ருத்தே: ஸத்³ரூபப்³ரஹ்மவிஷயத்வோபக³மாத் । ந ச தத்ர க⁴டாத்³யாகாரவ்ருத்த்யா தத³ஜ்ஞாநநிவ்ருத்தௌ ஸ்வத:ஸ்பு²ரணாதே³வ தத³வச்சி²ந்நம் சைதந்யம் ஸதி³தி ப்ரகாஶதே, ந தஸ்ய க⁴டாத்³யாகாரவ்ருத்திவிஷயத்வமிதி – வாச்யம் । தத³பா⁴வே க⁴டவிஷயம் ஜ்ஞாநம் தத³வச்சி²ந்நசைதந்யவிஷயமஜ்ஞாநமிதி பி⁴ந்நவிஷயேண ஜ்ஞாநேந தத³ஜ்ஞாநநிவ்ருத்தேரயோகா³த் , ஜடே³ ஆவரணக்ருத்யாபா⁴வேந க⁴டஸ்யாஜ்ஞாநாவிஷயத்வாத் । ந ச க⁴டாதி³வ்ருத்தே: தத³வச்சி²ந்நசைதந்யவிஷயத்வே(அ)பி அக²ண்டா³நந்தா³காரத்வாபா⁴வாத் ந ததோ மூலாஜ்ஞாநநிவ்ருத்திரிதி வாச்யம் । வேதா³ந்தஜந்யஸாக்ஷாத்காரே(அ)பி தத³பா⁴வாத் । ந ஹி தத்ர அக²ண்ட³த்வமாநந்த³த்வம் வா கஶ்சித³ஸ்தி ப்ரகார: । வேதா³ந்தாநாம் ஸம்ஸர்கா³கோ³சரப்ரமாஜநகத்வலக்ஷணாக²ண்டா³ர்த²த்வஹாநாபத்தே: । ந ச வேதா³ந்தஜந்யஜ்ஞாநாதே³வ தந்நிவ்ருத்திநியம இதி வாச்யம் । க்ல்ருப்தாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வப்ரயோஜகஸ்ய ரூபஸ்ய ஜ்ஞாநாந்தரே(அ)பி ஸத்³பா⁴வே ததா²நியந்துமஶக்யத்வாத் । ந ச க⁴டாத்³யாகாரவ்ருத்திவிஷயஸ்யாவச்சி²ந்நசைதந்யஸ்யாபி கல்பிதத்வேந யத் மூலாஜ்ஞாநவிஷயபூ⁴தம் ஸத்யமநவச்சி²ந்நசைதந்யம் தத்³விஷயத்வாபா⁴வாத் க⁴டாதி³வ்ருத்தீநாம் நிவர்த்யத்வாபி⁴மதாஜ்ஞாநஸமாநவிஷயத்வலக்ஷணம் க்லுப்தப்ரயோஜகமேவ நாஸ்தீதி வாச்யம் । தத்ர அவச்சே²த³காம்ஶஸ்ய கல்பிதத்வே(அ)பி அவச்சே²த்³யாம்ஶஸ்ய அகல்பிதமூலாஜ்ஞாநவிஷயசைதந்யரூபத்வாத் , தஸ்ய கல்பிதத்வே க⁴டவஜ்ஜட³தயா அவஸ்தா²ஜ்ஞாநம் ப்ரத்யபி விஷயத்வாயோகே³ந அவஸ்தா²ஜ்ஞாநஸ்ய மூலாஜ்ஞாநவிஷயாகல்பிதசைதந்யவிஷயத்வஸ்ய வக்தவ்யதயா தந்நிவர்தகக⁴டாதி³ஜ்ஞாநஸ்யாபி தத்³விஷயத்வாவஶ்யம்பா⁴வேந தத்பக்ஷே(அ)பி ததோ மூலாஜ்ஞாநநிவ்ருத்திப்ரஸங்க³ஸ்ய அபரிஹாராத் ।
க⁴டாதி³ஜ்ஞாநாநாம் மூலாஜ்ஞாநாநிவர்தகத்வஸமர்த²நம்
அத்ராஹு: ஆசார்யா: − ந சைதந்யம் சக்ஷுராதி³ஜந்யவ்ருத்திவிஷய: ।
‘ந ஸந்த்³ருஶே திஷ்ட²தி ரூபமஸ்ய ந சக்ஷுஷா பஶ்யதி கஶ்சநைநம்’ (க.உ. 2 । 3 । 9) ‘பராஞ்சி கா²நி வ்யத்ருணத்ஸ்வயம்பூ⁴ஸ்தஸ்மாத்பராங் பஶ்யதி நாந்தராத்மந்’ (க.உ. 2 । 1 । 1) இத்யாதி³ஶ்ருத்யா தஸ்ய பரமாண்வாதி³வத் சக்ஷுராத்³யயோக்³யத்வோபதே³ஶாத் ‘ஔபநிஷத³ம்’ இதி விஶேஷணாச்ச । ந ச ‘ஸர்வப்ரத்யயவேத்³யே (வா) (ச) ப்³ரஹ்மரூபே வ்யவஸ்தி²தே ।’ இத்யாதி³வார்திகவிரோத⁴: । தஸ்ய க⁴டாத்³யாகாரவ்ருத்த்யுத³யே ஸதி ஆவரணாபி⁴ப⁴வாத் ஸ்வப்ரப⁴ம் ஸத்³ரூபம் ப்³ரஹ்ம ‘க⁴டஸ்ஸந்’ இதி க⁴டவத்³வ்யவஹார்யம் ப⁴வதீதி ஔபசாரிகக⁴டாதி³வ்ருத்திவேத்³யத்வபரத்வாத் । ஆவரணாபி⁴பா⁴வகத்வம் ச க⁴டாதி³ஜ்ஞாநஸ்ய க⁴டாதி³விஷயத்வாதே³வ உபபந்நம் । க⁴டாதே³ரப்யஜ்ஞாநவிஷயத்வாத் ‘க⁴டம் ந ஜாநாமி’ ‘க⁴டஜ்ஞாநேந க⁴டாஜ்ஞாநம் நஷ்டம்’ இதி அவஸ்தா²ஜ்ஞாநஸ்ய க⁴டாதி³விஷயத்வாநுப⁴வாத் । ந ச - தத்ர ஆவரணக்ருத்யாபா⁴வாத³ஜ்ஞாநாங்கீ³காரோ ந யுக்த:, தத்³பா⁴ஸகஸ்ய தத³வச்சி²ந்நசைதந்யஸ்ய ஆவரணாதே³வ தத³ப்ரகாஶோபபத்தேரிதி−வாச்யம் । உக்தப⁴ங்க்³யா ஜட³ஸ்ய ஸாக்ஷாத³ஜ்ஞாநவிஷயத்வஸ்ய ப்ரதிக்ஷேபே(அ)பி ஜடா³வச்சி²ந்நசைதந்யப்ரகாஶஸ்யாஜ்ஞாநேநாவரணம் , ததோ நித்யசைதந்யப்ரகாஶஸம்ஸர்கே³(அ)பி ஜட³ஸ்ய ‘நாஸ்தி ந ப்ரகாஶதே’ இத்யாதி³வ்யவஹாரயோக்³யத்வமிதி பரம்பரயா அஜ்ஞாநவிஷயத்வாப்⁴யுபக³மாத் ஸாக்ஷாத்பரம்பரயா வா யத³ஜ்ஞாநாவரணீயம் தத்³விஷயத்வஸ்யைவ ஜ்ஞாநஸ்ய தத³ஜ்ஞாநநிவர்தகத்வப்ரயோஜகஶரீரே நிவேஶாத் । ந சைவம் க⁴டாதீ³நாமுக்தரீத்யா மூலாஜ்ஞாநவிஷயத்வமபீதி க⁴டாதி³ஸாக்ஷாத்காராதே³வ மூலாஜ்ஞாநநிவ்ருத்த்யாபாத: । ப²லப³லாத் தத³ஜ்ஞாநகார்யாதிரிக்ததத்³விஷயவிஷயகத்வஸ்யைவ தந்நிவர்தகத்வே தந்த்ரத்வாத் ।
அத²வா, மூலாஜ்ஞாநஸ்யைவ ஜட³ம் ந விஷய: । அவஸ்தா²ஜ்ஞாநாநாம் து அவச்சி²ந்நசைதந்யாஶ்ரிதாநாம் தத்தஜ்ஜட³மேவ விஷய: । அந்யதா² சாக்ஷுஷவ்ருத்த்யா சந்த³நக²ண்ட³சைதந்யாபி⁴வ்யக்தௌ தத்ஸம்ஸர்கி³ணோ க³ந்த⁴ஸ்யாப்யாபரோக்ஷ்யாபத்தே:, தத³நபி⁴வ்யக்தௌ சந்த³நதத்³ரூபயோரப்யப்ரகாஶாபத்தே: । ந ச - சாக்ஷுஷவ்ருத்த்யா சந்த³நதத்³ரூபாவச்சி²ந்நசைதந்யயோரபி⁴வ்யக்த்யா தயோ: ப்ரகாஶ:, க³ந்தா⁴காரவ்ருத்த்யபா⁴வேந க³ந்தா⁴வச்சி²ந்நசைதந்யஸ்யாநபி⁴வ்யக்த்யா தஸ்யாப்ரகாஶஶ்சேதி - வாச்யம் । சைதந்யஸ்ய த்³விகு³ணீக்ருத்ய வ்ருத்த்யயோகே³ந ஏகத்³ரவ்யகு³ணாநாம் ஸ்வாஶ்ரயே ஸர்வத்ர வ்யாப்ய வர்தமாநாநாம் ப்ருத²க்ப்ருத²க்³க³க³நாவச்சே²த³கத்வஸ்யேவ சைதந்யாவச்சே²த³கத்வஸ்யாப்யஸம்ப⁴வாத் । தேஷாம் ஸ்வாஶ்ரயத்³ரவ்யாவச்சி²ந்நசைதந்யேநைவ ஶுக்தீத³மம்ஶாவச்சி²ந்நசைதந்யேந ஶுக்திரஜதவத் ப்ரகாஶ்யதயா தஸ்யாபி⁴வ்யக்தௌ க³ந்த⁴ஸ்யாபி (ஆபரோக்ஷ்யாபத்தே:) ப்ரகாஶஸ்ய அநபி⁴வ்யக்தௌ ரஜதாதே³ரப்யப்ரகாஶஸ்ய சாபத்தே: । ந ச க³ந்தா⁴காரவ்ருத்த்யுபரக்த ஏவ சைதந்யே க³ந்த⁴: ப்ரகாஶத இதி நியம: । ப்ரகாஶஸம்ஸர்க³ஸ்யைவ ப்ரகாஶமாநஶப்³தா³ர்த²த்வேந அஸத்யாமபி ததா³காரவ்ருத்தௌ அநாவ்ருதப்ரகாஶஸம்ஸர்கே³ அப்ரகாஶமாநத்வகல்பநஸ்ய விருத்³த⁴த்வாத் , அபி⁴வ்யக்தஸ்ய ச க³ந்தோ⁴பாதா³நசைதந்யஸ்ய க³ந்தா⁴ஸம்ஸர்கோ³க்த்யஸம்ப⁴வாத் । தஸ்மாத் யதா² சைத்ரஸ்ய க⁴டவ்ருத்தௌ தம் ப்ரத்யாவரகஸ்யைவாஜ்ஞாநஸ்ய நிவ்ருத்திரிதி தஸ்யைவ விஷயப்ரகாஶோ நாந்யஸ்ய, ததா² தத்தத்³விஷயாகாரவ்ருத்த்யா தத்ததா³வாரகாஜ்ஞாநஸ்யைவ நிவ்ருத்தே: ந விஷயாந்தரஸ்யாபரோக்ஷ்யம் , ‘அநாவ்ருதார்த²ஸ்யைவ ஸம்வித³பே⁴தா³த் ஆபரோக்ஷ்யம் ‘இத்யப்⁴யுபக³மாதி³தி ப்ரமாத்ருபே⁴தே³நேவ விஷயபே⁴தே³நாப்யேகத்ர சைதந்யே அவஸ்தா²ஜ்ஞாநபே⁴த³ஸ்ய வக்தவ்யதயா அவஸ்தா²ஜ்ஞாநாநாம் தத்தஜ்ஜட³விஷயகத்வமிதி க⁴டாதி³வ்ருத்தீநாம் நாவஸ்தா²ஜ்ஞாநநிவர்தகத்வே காசித³நுபபத்தி:, ந வா மூலாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வாபத்தி: ।
ந சைவமபி ஜீவவிஷயாயா அஹமாகாராவ்ருத்தேர்மூலாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வாபத்தி: । தஸ்யா: ஸ்வயம்ப்ரகாஶமாநசித்ஸம்வலிதாசித³ம்ஶமாத்ரவிஷயத்வாத் , ‘ஸோ(அ)ஹம்’ இதி ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞாயா அபி ஸ்வயம்ப்ரகாஶே சைதந்யே அந்த:கரணவைஶிஷ்ட்யேந ஸஹ பூர்வாபரகாலவைஶிஷ்ட்யமாத்ரவிஷயத்வேந சைதந்யவிஷயத்வாபா⁴வாத் − இதி ।
கேசித்து - க⁴டாதி³வ்ருத்தீநாம் தத்தத³வச்சி²ந்நசைதந்யவிஷயத்வமப்⁴யுபக³ம்ய ‘ஸர்வமாநப்ரஸக்தௌ ச ஸர்வமாநப²லாஶ்ரயாத் । ஶ்ரோதவ்யேதிவச: ப்ராஹ வேதா³ந்தாவருருத்ஸயா’ (ப்³ரு.வா. 2 । 4 । 212) இதி வார்திகோக்தஶ்ரோதவ்யவாக்யார்த²வேதா³ந்தநியமவித்⁴யநுஸாரேண வேதா³ந்தஜந்யமேவ நியமாத்³ருஷ்டஸஹிதம் ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநமப்ரதிப³த்³த⁴ம் ப்³ரஹ்மாஜ்ஞாநநிவர்தகமிதி க⁴டாதி³ஜ்ஞாநாந்ந தந்நிவ்ருத்திப்ரஸங்க³:−இத்யாஹு: ।
அந்யே து−தத்த்வமஸ்யாதி³வாக்யஜந்யம் ஜீவப்³ரஹ்மாபே⁴த³கோ³சரமேவ ஜ்ஞாநம் மூலாஜ்ஞாநநிவர்தகம் , மூலாஜ்ஞாநஸ்ய தத³பே⁴த³கோ³சரத்வாத் , இதி ந சைதந்யஸ்வரூபமாத்ரகோ³சராத் க⁴டாதி³ஜ்ஞாநாத்தந்நிவ்ருத்திப்ரஸங்க³: । ந ச அபே⁴த³ஸ்ய தத்த்வாவேத³கப்ரமாணபோ³த்⁴யஸ்ய சைதந்யாதிரேகே த்³வைதாபத்தே: சைதந்யமாத்ரமபே⁴த³: இதி தத்³கோ³சரம் க⁴டாதி³ஜ்ஞாநமப்யபே⁴த³கோ³சரமிதி வாச்யம் । நஹ்யபே⁴த³ஜ்ஞாநமிதி விஷயதோ விஶேஷம் ப்³ரூம:, கிம் து தத்த்வம்பத³வாச்யார்த²த⁴ர்மித்³வயபராமர்ஶாதி³ரூபகாரணவிஶேஷாதீ⁴நேந ஸ்வரூபஸம்ப³ந்த⁴விஶேஷேண சைதந்யவிஷயத்வமேவ தத³பே⁴த³ஜ்ஞாநத்வம் ।
யதா² ஹி விஶேஷணவிஶேஷ்யதத்ஸம்ப³ந்த⁴கோ³சரத்வாவிஶேஷே(அ)பி விஶிஷ்டஜ்ஞாநஸ்ய விஶேஷணஜ்ஞாநாதி³காரணவிஶேஷாதீ⁴நஸ்வரூபஸம்ப³ந்த⁴விஶேஷேண தத்த்ரிதயகோ³சரத்வமேவ ஸமூஹாலம்ப³நவ்யாவ்ருத்தம் விஶிஷ்டஜ்ஞாநத்வம் , யதா² வா ‘ஸ்தா²ணுத்வபுருஷத்வவாந்’ இத்யாஹார்யவ்ருத்திவ்யாவ்ருத்தம் ஸம்ஶயத்வம் , விஷயதோ விஶேஷாநிரூபணாத் ; ததா² க⁴டாதா³வபி ‘ஸோ(அ)யம் க⁴ட:’ இத்யாதி³ஜ்ஞாநஸ்ய ஸ்வரூபஸம்ப³ந்த⁴விஶேஷேண க⁴டாதி³விஷயத்வமேவ கேவலக⁴டஶப்³தா³தி³ஜந்யஜ்ஞாநவ்யாவ்ருத்தம் தத³பே⁴த³ஜ்ஞாநத்வம் । அதிரிக்தாபே⁴தா³நிரூபணாத் । அபா⁴வஸாத்³ருஶ்யாதீ³நாமதி⁴கரணப்ரதியோக்³யாதி³பி⁴: ஸ்வரூபஸம்ப³ந்த⁴யுக்தாநாம் அதி⁴கரணேந ஆதா⁴ராதே⁴யபா⁴வரூப: ஸ்வரூபஸம்ப³ந்த⁴விஶேஷ: ப்ரதியோகி³நா ப்ரதியோக்³யநுயோகி³பா⁴வரூப:, இத்யாதி³ப்ரகாரேண ஸ்வரூபஸம்ப³ந்தே⁴ அவாந்தரவிஶேஷகல்பநாவத் வ்ருத்தீநாம் விஷயே(அ)பி ஸம்யோக³தாதா³த்ம்யயோரதிப்ரஸக்த்யா விஷயை: விஷயவிஷயிபா⁴வரூபஸ்வரூபஸம்ப³ந்த⁴வதீநாம் விஷயவிஶேஷநிரூபணாஸம்ப⁴வே க்ல்ருப்த ஏவ ஸ்வரூபஸம்ப³ந்தே⁴ அவாந்தரவிஶேஷகல்பநேந அபே⁴த³ஜ்ஞாநத்வாதி³பரஸ்பரவைலக்ஷண்யநிர்வாஹாச்ச । ஏவம் ச ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்ய அபே⁴தா³க்²யகிஞ்சித்ஸம்ஸர்க³கோ³சரத்வாநப்⁴யுபக³மாத் ந வேதா³ந்தாநாமக²ண்டா³ர்த²த்வஹாநிரபி−இத்யாஹு: ।
ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்ய மூலாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வஸமர்த²நம்
நநு − க⁴டாதி³ஜ்ஞாநவத் ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்யாபி ந மூலாஜ்ஞாநநிவர்தகத்வம் யுக்தம் , நிவர்தகத்வே தத³வஸ்தா²நாஸஹிஷ்ணுத்வரூபஸ்ய விரோத⁴ஸ்ய தந்த்ரத்வாத் , கார்யஸ்ய சோபாதா³நேந ஸஹ தாத்³ருஶவிரோதா⁴பா⁴வாத் இதி சேத் − ந - கார்யகாரணயோ: அந்யத்ர தாத்³ருஶவிரோதா⁴த³ர்ஶநே(அ)பி ஏகவிஷயஜ்ஞாநாஜ்ஞாநபா⁴வப்ரயுக்தஸ்ய தாத்³ருக்³விரோத⁴ஸ்ய அத்ர ஸத்த்வாத் , கார்யகாரணயோரப்யக்³நிஸம்யோக³படயோ: தாத்³ருஶவிரோத⁴ஸ்ய த்³ருஷ்டேஶ்ச । ந ச அக்³நிஸம்யோகா³த் அவயவவிபா⁴க³ப்ரக்ரியயா அஸமவாயிகாரணஸம்யோக³நாஶாதே³வ படநாஶ: நாக்³நிஸம்யோகா³தி³திவாச்யம் । த³க்³த⁴படே(அ)பி பூர்வஸம்ஸ்தா²நாநுவ்ருத்தித³ர்ஶநேந முத்³க³ரசூர்ணீக்ருதக⁴டவத³வயவவிபா⁴கா³த³ர்ஶநாத் தத்ர அவயவவிபா⁴கா³தி³கல்பநாயா அப்ராமாணிகத்வாத் । நாபி தத்ர தந்தூநாமபி தா³ஹேந ஸமவாயிகாரணநாஶாத் படநாஶ இதி யுக்தம் । அம்ஶுதந்த்வாதி³பி⁴ஸ்ஸஹ யுக³பதே³வ படஸ்ய தா³ஹத³ர்ஶநேந க்ரமகல்பநாயோகா³த் । யதோ(அ)த⁴ஸ்தாத் நாவயவநாஶ: தத்ராவயவே அக்³நிஸம்யோகா³தே³வ நாஶஸ்ய வாச்யத்வாத் ।
ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநநிவர்தகநிரூபணம்
நநு−அஸ்த்வேததே³வம் , ததா²பி ஸவிலாஸாஜ்ஞாநநாஶகமித³ம் ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநம் கத²ம் நஶ்யேத் , நாஶகாந்தரஸ்யாபா⁴வாத் − இதி சேத் , ந−யதா² கதகரஜ: ஸலிலேந ஸம்யுஜ்ய பூர்வயுக்தரஜோ(அ)ந்தரவிஶ்லேஷம் ஜநயத் ஸ்வவிஶ்லேஷமபி ஜநயதி, ததா² ஆத்மந்யத்⁴யஸ்யமாநம் ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநம் பூர்வாத்⁴யஸ்தஸர்வப்ரபஞ்சம் நிவர்தயத் ஸ்வாத்மாநமபி நிவர்தயதீதி கேசித் ।
அந்யே து அந்யந்நிவர்த்ய ஸ்வயமபி நிவ்ருத்தௌ த³க்³த⁴லோஹபீதாம்பு³ந்யாயமுதா³ஹரந்தி ।
அபரே து அத்ர த³க்³த⁴த்ருணகூடத³ஹநோதா³ஹரணமாஹு: ।
ந ச த்⁴வம்ஸஸ்ய ப்ரதியோக்³யதிரிக்தஜந்யத்வநியம: । அப்ரயோஜகத்வாத் , நிரிந்த⁴நத³ஹநாதி³ த்⁴வம்ஸே வ்யபி⁴சாராச்ச । ந ச - த்⁴வம்ஸஸ்ய ப்ரதியோகி³மாத்ரஜந்யத்வே(அ)திப்ரஸங்கா³த் காரணாந்தரமவஶ்யம் வாச்யம் , நிரிந்த⁴நத³ஹநாதி³த்⁴வம்ஸே(அ)பி காலாத்³ருஷ்டேஶ்வரேச்சா²தி³காரணாந்தரமஸ்தி இதி - வாச்யம் । அதிப்ரஸங்கா³பரிஜ்ஞாநாத் । ந ச ‘க⁴டாதி³த்⁴வம்ஸஸ்யாபி காரணாந்தரநிரபேக்ஷத்வம் ஸ்யாத்’ இத்யதிப்ரஸங்க³: । த்⁴வம்ஸமாத்ரே காரணாந்தரநைரபேக்ஷ்யாநபி⁴தா⁴நாத் । ந ச க⁴டத்⁴வம்ஸத்³ருஷ்டாந்தேந ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநத்⁴வம்ஸஸ்ய காரணாந்தராபேக்ஷாஸாத⁴நம் । தத்³த்³ருஷ்டாந்தேந முத்³க³ரபதநாபேக்ஷாயா அபி ஸாத⁴நாபத்தே: । நாபி ஜ்ஞாநத்⁴வம்ஸத்வஸாம்யாத் க⁴டஜ்ஞாநாதி³த்⁴வம்ஸஸ்யாபி காரணாந்தரநைரபேக்ஷ்யம் ஸ்யாதி³த்யதிப்ரஸங்க³: । ஸேந்த⁴நாநலத்⁴வம்ஸஸ்ய ஜலஸேகாதி³த்³ருஷ்டகாரணாபேக்ஷத்வே(அ)பி நிரிந்த⁴நாநலத்⁴வம்ஸஸ்ய தத³நபேக்ஷத்வவத் , ஜாக்³ரஜ்ஜ்ஞாநத்⁴வம்ஸஸ்ய விரோதி⁴விஶேஷகு³ணாந்தராபேக்ஷத்வே(அ)பி ஸுஷுப்திபூர்வஜ்ஞாநத்⁴வம்ஸஸ்ய தத³நபேக்ஷத்வவச்ச, மூலாஜ்ஞாநநிவர்தகஜ்ஞாநத்⁴வம்ஸஸ்ய காரணாந்தரஸாபேக்ஷத்வே(அ)பி தந்நிவர்தகஜ்ஞாநத்⁴வம்ஸஸ்ய தத³நபேக்ஷத்வோபபத்தே: । நாபி காரணாந்தரநைரபேக்ஷ்யே ஸ்வோத்பத்த்யுத்தரக்ஷண ஏவ நாஶ: ஸ்யாதி³த்யதிப்ரஸங்க³: । இஷ்டாபத்தே: । தது³த்பத்த்யுத்தரக்ஷண ஏவ ப்³ரஹ்மாத்⁴யஸ்தநிகி²லப்ரபஞ்சதா³ஹேந தத³ந்தர்க³தஸ்ய தஸ்யாபி ததை³வ தா³ஹாப்⁴யுபக³மாத் , நிரிந்த⁴நத³ஹநத்⁴வம்ஸந்யாயேந ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநத்⁴வம்ஸஸ்யாபி காலாத்³ருஷ்டேஶ்வரேச்சா²தி³காரணாந்தரஜந்யத்வே(அ)ப்யவிரோதா⁴ச்ச, ‘ஸர்வப்ரபஞ்சநிவ்ருத்த்யநந்தரம் ஏகஶேஷஸ்ய ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்ய நிவ்ருத்தி:’ இத்யநப்⁴யுபக³மேந யுக³பத் ஸர்வதா³ஹே பூர்வக்ஷணே சித³வித்³யாஸம்ப³ந்த⁴ரூபஸ்ய த்³ரவ்யாந்தரரூபஸ்ய வா காலஸ்ய ஈஶ்வரப்ரஸாத³ரூபஸ்யாந்த:கரணகு³ணவிஶேஷஸ்ய வா அத்³ருஷ்டஸ்ய அந்யேஷாம் ச ஸத்த்வாத் । ந ச − தத்ர ஜ்ஞாநாதிரிக்தகாரணாபேக்ஷணே ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்ய அமித்²யாத்வப்ரஸங்க³:, ஜ்ஞாநைகநிவர்த்யத்வம் மித்²யாத்வமித்யப்⁴யுபக³மாத் இதி வாச்யம் । ஜ்ஞாநாக⁴டிதஸாமக்³ர்யநிவர்த்யத்வே ஸதி ஜ்ஞாநநிவர்த்யத்வஸ்ய தத³ர்த²த்வாத் ।
‘நாந்ய: பந்தா²’ (ஶ்வே.உ. 3 । 8) இதி ஶ்ருதேரபி தத்ரைவ தாப்தர்யாத் । அதோ யுக்த ஏவ த³க்³த⁴தா³ஹ்யத³ஹநாதி³ந்யாய: ।
கேசித்து - வ்ருத்திரூபம் ப்³ரஹ்மஜ்ஞநம் நாஜ்ஞாநதந்மூலப்ரபஞ்சநிப³ர்ஹகம் । அஜ்ஞாநஸ்ய ப்ரகாஶநிவர்த்யத்வநியமேந ஜட³ரூபவ்ருத்திநிவர்த்யத்வாயோகா³த் । கிம் து ததா³ரூட⁴சைதந்யப்ரகாஶ: தந்நிவர்தக: । ஸ்வரூபேண தஸ்ய அஜ்ஞாநாதி³ஸாக்ஷிதயா தத³நிவர்தகத்வே(அ)பி அக²ண்டா³காரவ்ருத்த்யுபாரூட⁴ஸ்ய தஸ்ய தந்நிவர்தகத்வோபபத்தே: । ‘த்ருணாதே³ர்பா⁴ஸிகா(அ)ப்யேஷா ஸூர்யதீ³ப்திஸ்த்ருணம் த³ஹேத் । ஸூர்யகாந்தமுபாருஹ்ய தந்ந்யாயம் தத்ர யோஜயேத் ॥’ இத்யபி⁴யுக்தோக்தே: । ஏவம் ச, யதா² (கிஞ்சித்) காஷ்ட²முபாருஹ்ய க்³ராமநக³ராதி³கம் த³ஹந் வஹ்நி: த³ஹத்யேவ தத³பி காஷ்ட²ம் , ததா² சரமவ்ருத்திமுபாருஹ்ய நிகி²லப்ரபஞ்சமுந்மூலயந் அக²ண்ட³சைதந்யப்ரகாஶ: தந்நிவர்தநே(அ)பி ப்ரக³ல்ப⁴த இதி தந்நாஶே ந காசித³நுபபத்தி: − இத்யஹு: ।
அந்யே து – ப்³ரஹ்மஜ்ஞாநமஜ்ஞாநஸ்யைவ நிவர்தகம் , ஜ்ஞாநாஜ்ஞாநயோரேவ ஸாக்ஷாத்³விரோதா⁴த் , ப்ரபஞ்சஸ்ய து உபாதா³நநாஶாந்நாஶ இதி ப்ரபஞ்சாந்தர்க³தப்³ரஹ்மஜ்ஞாநஸ்யாபி தத ஏவ நாஶ: । ந ச ப்ரபஞ்சஸ்ய ஜ்ஞாநாநிவர்த்யத்வே மித்²யாத்வாநுபபத்தி: । ப்ரபஞ்சநிவ்ருத்தே: ஸாக்ஷாத் ஜ்ஞாநஜந்யத்வாபா⁴வே(அ)பி ஜ்ஞாநஜந்யாஜ்ஞாநநாஶஜந்யத்வாத் , ஸாக்ஷாத் பரம்பரயா வா ஜ்ஞாநைகநிவர்த்யத்வம் மித்²யாத்வமித்யங்கீ³காராத் । ஏவம் ச தத்த்வஸாக்ஷாத்காரோத³யே(அ)பி ஜீவந்முக்தஸ்ய தே³ஹாதி³ப்ரதிபா⁴ஸ உபபத்³யதே । ப்ராரப்³த⁴கர்மணா ப்ரதிப³ந்தே⁴ந, தத்த்வஸாக்ஷாத்காரோத³யே(அ)பி ப்ராரப்³த⁴கர்மதத்கார்யதே³ஹாதி³ப்ரதிபா⁴ஸாநுவ்ருத்த்யா, உபாதா³நாவித்³யாலேஶாநுவ்ருத்த்யுபபத்தே: । அஜ்ஞாநவத் ப்ரபஞ்சஸ்யாபி ஸாக்ஷாத் ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரநிவர்த்யத்வே நாயமுபபத்³யதே । விரோதி⁴நி ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரே ஸதி ப்ராரப்³த⁴கர்மண: ஸ்வயமேவாவஸ்தா²நாஸம்ப⁴வேந அவித்³யாலேஶநிவ்ருத்திப்ரதிப³ந்த⁴கத்வாயோகா³த் - இத்யாஹு: ॥
॥ இதி ஶாஸ்த்ரஸித்³தா⁴ந்தலேஶஸங்க்³ரஹே த்ருதீய: பரிச்சே²த³: ॥
சதுர்த²பரிச்சே²த³:
ஜீவந்முக்திஸத³ஸத்³பா⁴வோபபாத³நம்
அத² கோ(அ)யமவித்³யாலேஶ:, யத³நுவ்ருத்த்யா ஜீவந்முக்தி: ?
ஆவரணவிக்ஷேபஶக்திமத்யா மூலாவித்³யாயா: ப்ராரப்³த⁴கர்மவர்தமாநதே³ஹாத்³யநுவ்ருத்திப்ரயோஜகோ விக்ஷேபஶக்த்யம்ஶ இதி கேசித் ।
க்ஷாலிதலஶுநபா⁴ண்டா³நுவ்ருத்தலஶுநவாஸநாகல்போ(அ)வித்³யாஸம்ஸ்கார இதி − அந்யே ।
த³க்³த⁴படந்யாயேநாநுவ்ருத்தா மூலாவித்³யைவேதி − அபரே ।
ஸர்வஜ்ஞாத்மகு³ரவஸ்து − விரோதி⁴ஸாக்ஷாத்காரோத³யே லேஶதோ(அ)ப்யவித்³யாநுவ்ருத்த்யஸம்ப⁴வாத் ஜீவந்முக்திஶாஸ்த்ரம் ஶ்ரவணாதி³வித்⁴யர்த²வாத³மாத்ரம் , ஶாஸ்த்ரஸ்ய ஜீவந்முக்திப்ரதிபாத³நே ப்ரயோஜநாபா⁴வாத் । அத: க்ருதநிதி³த்⁴யாஸநஸ்ய ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரோத³யமாத்ரேண ஸவிலாஸவாஸநாவித்³யாநிவ்ருத்தி: – இத்யபி கஞ்சித் பக்ஷமாஹு: ।
அவித்³யாநிவ்ருத்திஸ்வரூபவிசார:
அத² கேயமவித்³யாநிவ்ருத்தி: ?
ஆத்மைவேதி ப்³ரஹ்மஸித்³தி⁴காரா: । ந ச தஸ்ய நித்ய(த்வேந)ஸித்³த⁴த்வாத் ஜ்ஞாநவையர்த்²யம் । அஸதி ஜ்ஞாநே அநர்த²ஹேத்வவித்³யாயா வித்³யமாநதயா அநர்த²மபி திஷ்டே²தி³தி தத³ந்வேஷணாத் , ‘யஸ்மிந் ஸதி அக்³ரிமக்ஷணே யஸ்ய ஸத்த்வம் யத்³வ்யதிரேகே ச அபா⁴வ: தத் தத்ஸாத்⁴யம்’ இதி லக்ஷணாநுரோதே⁴ந ஆத்மரூபாயா அப்யவித்³யாநிவ்ருத்தே: ஜ்ஞாநஸாத்⁴யத்வாச்ச । ஜ்ஞாநே ஸதி அக்³ரிமக்ஷணே ஆத்மரூபாவித்³யாநிவ்ருத்திஸத்த்வம் தத்³வ்யதிரேகே தத்ப்ரதியோக்³யவித்³யாரூப: தத³பா⁴வ இதி உக்தலக்ஷணஸத்த்வாத் ।
ஆத்மந்யைவ அவித்³யாநிவ்ருத்தி: । ஸா ச ந ஸதீ । அத்³வைதஹாநே: । நாப்யஸதீ । ஜ்ஞாநஸாத்⁴யத்வாயோகா³த் । நாபி ஸத³ஸத்³ரூபா । விரோதா⁴த் । நாப்யநிர்வாச்யா, அநிர்வாச்யஸ்ய ஸாதே³: அஜ்ஞாநோபாதா³நகத்வநியமேந முக்தாவபி தது³பாதா³நாஜ்ஞாநாநுவ்ருத்த்யாபத்தே:, ஜ்ஞாநநிவர்த்யத்வாபத்தேஶ்ச । கிந்து உக்தப்ரகாரசதுஷ்டயோத்தீர்ணா பஞ்சமப்ரகாரா இதி ஆநந்த³போ³தா⁴சார்யா: ।
அவித்³யாவத் தந்நிவ்ருத்திரப்யநிர்வாச்யைவ । ந ச தத³நுவ்ருத்தௌ தது³பாதா³நாஜ்ஞாநஸ்யாப்யநுவ்ருத்திநியமாத் அநிர்மோக்ஷப்ரஸங்க³: । தத³நுவ்ருத்தௌ ப்ரமாணாபா⁴வாத் । உத்பத்தே: ப்ரத²மஸமயமாத்ரஸம்ஸர்கி³பா⁴வவிகாரத்வவத் நிவ்ருத்தேரபி சரமஸமயமாத்ரஸம்ஸர்கி³பா⁴வவிகாரத்வோபபத்தே: । அத ஏவ, யதா² பூர்வம் பஶ்சாச்ச ‘உத்பத்ஸ்யதே’ ‘உத்பந்ந:’ இதி பா⁴விபூ⁴தபா⁴வேந வ்யவஹ்ரியமாணாயா உத்பத்தே: ப்ரத²மஸமயமாத்ரே ‘உத்பத்³யதே’ இதி வர்தமாநத்வவ்யவஹார:, ததா² பூர்வம் பஶ்சாச்ச ‘நிவர்திஷ்யதே’ ‘நிவ்ருத்த:’ இதி பா⁴விபூ⁴தபா⁴வேந வ்யவஹ்ரியமாணாயா நிவ்ருத்தே: சரமஸமயமாத்ரே ‘நிவர்ததே’ ‘நஶ்யதி’ ‘த்⁴வம்ஸதே’ இதி வர்தமாநத்வவ்யபதே³ஶ: । நிவ்ருத்தேரநுவ்ருத்தௌ து சிரஶகலிதே(அ)பி க⁴டே ‘இதா³நீம் நிவர்ததே’ இத்யாதி³வ்யவஹார: ஸ்யாத் । ஆக்²யாதாநாம் ப்ரக்ருத்யர்த²க³தவர்தமாநத்வாத்³யர்தா²பி⁴தா⁴யித்வாத் ।
நநு ச தேஷாம் ஸ்வாபி⁴ஹிதஸங்க்²யாஶ்ரயப்ரக்ருத்யர்த²கர்த்ருகர்மக³தவர்தமாநத்வாத்³யர்தா²பி⁴தா⁴யகத்வம் ஸ்வாபி⁴ஹிதப்ரக்ருத்யர்தா²நுகூலவ்யாபாரக³தவர்தமாநத்வாத்³யர்தா²பி⁴தா⁴யகத்வம் வா அஸ்து । ததா² ச நிவ்ருத்திக்ரியாகர்துஶ்சிரசூர்ணிதஸ்ய க⁴டஸ்ய தத்³க³தநிவ்ருத்த்யநுகூலவ்யாபாரஸ்ய ச அவர்தமாநத்வாத் நோக்தாதிப்ரஸங்க³−இதி சேத் , ந − ஆத்³யே உத்பந்நே(அ)பி க⁴டே உத்பத்³யத இதி வ்யவஹாராபத்தே: । உத்பத்திக்ரியாகர்துர்க⁴டஸ்ய வர்தமாநத்வாத் । த்³விதீயே ஆமவாதஜடீ³க்ருதகலேவரே உத்தா²நாநுகூலயத்நவதி உத்தா²நாநுத³யே(அ)பி ‘உத்திஷ்ட²தி’ இதி வ்யவஹாராபத்தே: । ஆக்²யாதார்த²ஸ்ய ப்ரக்ருத்யர்த²பூ⁴தோத்தா²நாநுகூலஸ்ய யத்நரூபவ்யாபாரஸ்ய வர்தமாநத்வாத் । தஸ்மாத் ப்ரக்ருத்யர்த²க³தமேவ வர்தமாநத்வாதி³ ஆக்²யாதார்த² இதி, த்⁴வம்ஸஸ்ய ஸ்தா²யித்வே சிரநிவ்ருத்தே(அ)பி க⁴டே ‘நிவர்ததே’ இதி வ்யவஹாரோ து³ர்வார: ।
யதி³ ச முத்³க³ராதி³ஶகலிதே க⁴டே த்⁴வம்ஸோ நாம கஶ்சித³பா⁴வ: தத்ப்ரதியோகி³க: ஸ்தா²யீ பூ⁴தலாத்³யாஶ்ரித: உபேயேத, ததா³ கபாலமாலாபஸரணே தத³நபஸரணே(அ)பி மணிகஶரவாதி³கபாலவ்யாவ்ருத்தகபாலஸம்ஸ்தா²நவிஶேஷாத³ர்ஶநே ச கிமிதி ஸ ப்ரத்யக்ஷோ ந ஸ்யாத் ।
கபாலஸம்ஸ்தா²நவிஶேஷாதி³நா அநுமேயோ க⁴டாதி³த்⁴வம்ஸோ ந ப்ரத்யக்ஷ இதி சேத் தர்ஹி தேந முத்³க³ரநிபாதகாலீநஸ்ய உத்பத்திவத்³பா⁴வவிகாரரூபதயா ப்ரதியோக்³யாஶ்ரிதத்⁴வம்ஸஸ்ய அநுமாநம் ஸம்ப⁴வதீதி ந தத: பஶ்சாத³நுவர்தமாநப்ரதியோக்³யதி⁴கரணாஶ்ரிதாபா⁴வரூபத்⁴வம்ஸஸித்³தி⁴: । ‘இஹ பூ⁴தலே க⁴டோ த்⁴வஸ்த:’ இதி பூ⁴தலே த்⁴வம்ஸாதி⁴கரணத்வவ்யவஹாரஸ்ய ‘இஹ பூ⁴தலே க⁴ட உத்பந்ந:’ இதிவத் பா⁴வவிகாரயுக்தப்ரதியோக்³யதி⁴கரணத்வவிஷயத்வோபபத்தே: । க⁴டத்⁴வம்ஸாநந்தரம் பூ⁴தலே க⁴டாபா⁴வவ்யவஹாரஸ்ய க⁴டாபஸரணாநந்தரம் தத³பா⁴வவ்யவஹாரவத் ஸமயவிஶேஷஸம்ஸர்க்³யத்யந்தாபா⁴வாவலம்ப³நதோபபத்த்யா த்⁴வம்ஸவிஷயத்வஸ்யாகல்பநீயத்வாச்ச ।
ஏவம் ஸதி க⁴டோத்பத்தே: பூர்வம் தத³பா⁴வவ்யவஹாரோ(அ)பி அத்யந்தாபா⁴வேந சரிதார்த² இதி ப்ராக³பா⁴வோ(அ)பி ந ஸ்யாதி³தி சேத் , ஸோ(அ)பி மாபூ⁴த் । நந்வேவம் ‘ப்ராக³பா⁴வாதா⁴ரகால: பூர்வகால:’ ‘த்⁴வம்ஸாதா⁴ர: உத்தரகால:’ இதி நிர்வசநாஸம்ப⁴வாத் காலே பூர்வோத்தராதி³வ்யவஹார: கிமாலம்ப³ந: ஸ்யாத் ? க⁴டாதி³ஷு ப்ரதியோகி³த்வாதி³வ்யவஹாரவத் அக²ண்ட³கிஞ்சித்³த⁴ர்மகோ³சரோ(அ)ஸ்து । அபா⁴வஸ்வரூபஸ்தா²யித்⁴வம்ஸாப்⁴யுபக³மே(அ)பி தேஷு த்⁴வம்ஸத்வாதே³ரக²ண்ட³ஸ்யைவ வக்தவ்யத்வாத் । ந ச ஜந்யாபா⁴வத்வரூபம் ஸக²ண்ட³மேவ த்⁴வம்ஸத்வம் । த்⁴வம்ஸப்ராக³பா⁴வரூபஸ்ய க⁴டஸ்ய தத்³த்⁴வம்ஸத்வாபத்தே: । ந ச ஸப்தமபதா³ர்த²ரூபாபா⁴வத்வம் விவக்ஷிதம் । க⁴டஸ்ய ப்ராக³பா⁴வம் ப்ரத்யபி த்⁴வம்ஸத்வாபா⁴வப்ரஸங்கே³ந க⁴டகாலே ப்ரக³பா⁴வோத்தரகாலத்வவ்யவஹாரஸ்ய நிராலம்ப³நத்வாபத்தே: । ந ச ப்ரதியோக்³யதிரிக்த: ப்ராக³பா⁴வத்⁴வம்ஸ: । ததா² ஸதி, துல்யந்யாயதயா த்⁴வம்ஸப்ராக³பா⁴வோ(அ)பி ப்ரதியோக்³யதிரிக்த: ஸ்யாதி³தி, ப்ராக³பா⁴வத்⁴வம்ஸஸ்யாபி ப்ராக³பா⁴வோ(அ)ந்ய:, தஸ்யாபி கஶ்சித் த்⁴வம்ஸ:, தஸ்யாபி ப்ராக³பா⁴வோ(அ)ந்ய:, இத்யப்ராமாணிகாநவதி⁴கத்⁴வம்ஸப்ராக³பா⁴வகல்பநாபத்தே: । ந சாந்யத் த்⁴வம்ஸத்வம் ஆத்மாஶ்ரயாதி³ஶூந்யம் நிர்வக்தும் ஶக்யம் , ஏவம் ப்ராக³பா⁴வத்வமபி, இத்யந்யத்ர விஸ்தர: ।
தஸ்மாந்ந பூர்வம் ப்ராக³பா⁴வ:, ந ச பஶ்சாத் த்⁴வம்ஸாபா⁴வ:, மத்⁴யே பரம் கிஞ்சித்காலம் அநிர்வசநீயோத்பத்திஸ்தி²தித்⁴வம்ஸரூபபா⁴வவிகாரவாந் க⁴டாத்³யத்⁴யாஸ: । ஏவம் ச அவித்³யாநிவ்ருத்திரபி ப்³ரஹ்மஸாக்ஷாத்காரோத³யாநந்தரக்ஷணவர்தீ கஶ்சித்³பா⁴வவிகார இதி தஸ்யா முக்தாவநுவ்ருத்த்யபா⁴வாத் ந தத³நிர்வாச்யத்வே கஶ்சித்³தோ³ஷ இதி− அத்³வைதவித்³யாசார்யா: ।
மோக்ஷஸ்ய ஸ்தி²ரபுருஷார்த²த்வோபபாத³நம்
நந்வேவமவித்³யாநிவ்ருத்தே: க்ஷணிகத்வே மோக்ஷ: ஸ்தி²ரபுருஷார்தோ² ந ஸ்யாதி³தி சேத் , ப்⁴ராந்தோ(அ)ஸி । ந ஹ்யவித்³யாநிவ்ருத்தி: ஸ்வயமேவ புருஷார்த² இதி தஸ்யா ஜ்ஞாநஸாத்⁴யத்வமுபேயதே । தஸ்யா: ஸுக²து³:கா²பா⁴வேதரத்வாத் । கிம் து அக²ண்டா³நந்தா³வாரகஸம்ஸாரது³:க²ஹேத்வவித்³யோச்சே²தே³ அக²ண்டா³நந்த³ஸ்பு²ரணம் ஸம்ஸாரது³:கோ²ச்சே²த³ஶ்ச ப⁴வதீதி தது³பயோகி³தயா தஸ்யாஸ்தத்த்வஜ்ஞாநஸாத்⁴யத்வமுபேயதே ।
சித்ஸுகா²சார்யாஸ்து − து³:கா²பா⁴வோ(அ)பி முக்தௌ ந ஸ்வத: புருஷார்த²: । ஸர்வத்ர து³:கா²பா⁴வஸ்ய ஸ்வரூபஸுகா²பி⁴வ்யக்திப்ரதிப³ந்த⁴காபா⁴வதயா ஸுக²ஶேஷத்வாத் । ஸுக²ஸ்யைவ ஸ்வத: புருஷார்த²த்வம் அந்யேஷாம் ஸர்வேஷாமபி தச்சே²ஷத்வமிதி ஸுக²ஸாத⁴நதாஜ்ஞாநஸ்யைவ ப்ரவர்தகத்வே ஸம்ப⁴வதி, து³:கா²பா⁴வஸ்யாபி ஸ்வத: புருஷார்த²த்வம் பரிகல்ப்ய தத்ஸாத⁴நப்ரவர்தகஸங்க்³ரஹாய இஷ்டஸாத⁴நதாஜ்ஞாநஸ்ய இச்சா²விஷயத்வப்ரவேஶேந கு³ருக⁴டிதஸ்ய ப்ரவர்தகத்வகல்பநாயோகா³த் । ந ச து³:கா²பா⁴வ ஏவ ஸ்வத:புருஷார்த²: தச்சே²ஷதயா ஸுக²ம் காம்யமிதி வைபரீத்யாபத்தி: । ப³ஹுகாலது³:க²ஸாத்⁴யே(அ)பி க்ஷணிகஸுக²ஜநகே நிந்தி³தக்³ராம்யத⁴ர்மாதௌ³ ப்ரவ்ருத்தித³ர்ஶநாத் । தத்ர க்ஷணிகஸுக²காலீநது³:கா²பா⁴வஸ்ய புருஷார்த²த்வே தத³ர்த²ம் ப³ஹுகாலது³:கா²நுப⁴வாயோகா³த் । ந ச தத்ர க்ஷணிகஸுக²ஸ்ய புருஷார்த²த்வே(அ)பி தோ³ஷதௌல்யம் । பா⁴வரூபே ஸுகே² உத்கர்ஷாபகர்ஷயோரநுப⁴வஸித்³த⁴த்வேந க்ஷணமப்யத்யுத்க்ருஷ்டஸுகா²ர்த²ம் ப³ஹுகாலது³:கா²நுப⁴வோபபத்தே: । து³:கா²பா⁴வே சோத்கர்ஷா(த்³ய)(பகர்ஷா)ஸம்ப⁴வாத் । தஸ்மாத் முக்தௌ ஸம்ஸாரது³:க²நிவ்ருத்திரப்யவித்³யாநிவ்ருத்திவத் ஸுக²ஶேஷ இதி அநவச்சி²ந்நாநந்த³ப்ராப்திரேவ ஸ்வத:புருஷார்த² இத்யாஹு: ।
நித்யஸித்³த⁴மோக்ஷமுத்³தி³ஶ்ய ஸாத⁴நாநுஷ்டா²நே ப்ரவ்ருத்த்யுபபாத³நம்
நந்வநவச்சி²ந்நாநந்த³: ப்ரத்யக்³ரூபதயா நித்யமேவ ப்ராப்த: । ஸத்யம் । நித்யப்ராப்தோ(அ)பி அநவச்சி²ந்நாநந்த³: தமாவ்ருத்ய தத்³விபரீதமநர்த²ம் ப்ரத³ர்ஶயந்த்யா அவித்³யயா ஸம்ஸாரத³ஶாயாமஸத்கல்பத்வம் நீத இதி அக்ருதார்த²தா(அ)பூ⁴த் । நிவர்திதாயாம் ச தஸ்யாம் நிரஸ்தே நிகி²லாநர்த²விக்ஷேபே ஸ்வகண்ட²க³தவிஸ்ம்ருதகநகாப⁴ரணவத் ப்ராப்யத இவேதி ஔபசரிகீ தஸ்ய ப்ராப்தவ்யதேதி கேசித் ।
அந்யே து - ஸம்ஸாரத³ஶயாம் ‘நாஸ்தி, ந ப்ரகாஶதே’ இதி வ்யவஹாரயோக்³யத்வரூபாஜ்ஞாநாவரணப்ரயுக்தஸ்ய ‘மம நிரதிஶயாநந்தோ³ நாஸ்தி’ இதி ப்ரத்யயஸ்ய ஸர்வஸித்³த⁴த்வாத் ததா³லம்ப³நபூ⁴த: கஶ்சத் ப்³ரஹ்மாநந்த³ஸ்யாபா⁴வ: கால்பநிகோ யாவத³வித்³யமநுவர்ததே,அவித்³யாநிவ்ருத்தௌ ச தந்மூலத்வாந்நிவர்தத இதி, ‘யஸ்மிந் ஸத்யக்³ரிமக்ஷணே’ இத்யாதி³லக்ஷணாநுரோதே⁴ந முக்²யமேவ தஸ்ய ப்ராப்யத்வம் இத்யாஹு: ।
அபரே து - அவேத்³யஸ்யாபுருஷார்த²த்வாத் ஸம்ஸாரத³ஶாயாம் ஸத³ப்யநவச்சி²ந்நஸுக²ம் ஆபரோக்ஷ்யாபா⁴வாத் ந புருஷார்த²: । ந ச− ஸ்வரூபஜ்ஞாநேநாபரோக்ஷ்யம் ததா³ப்யஸ்தி, தஸ்ய ஸர்வதா³ ஸ்வரூபஸுகா²பி⁴ந்நத்வாத் , வ்ருத்திஜ்ஞாநேநாபரோக்ஷ்யம் து ந முக்தாவபீதி−வாச்யம் । ந ஹி ஸ்வவ்யவஹாராநுகூலசைதந்யாபே⁴த³மாத்ரமாபரோக்ஷ்யம் । க⁴டாவச்சி²ந்நசைதந்யாபி⁴வ்யக்தௌ தத³பி⁴ந்நஸ்ய க⁴டக³ந்த⁴ஸ்யாபி ஆபரோக்ஷ்யாபத்தே: । கிந்து அநாவ்ருதார்த²ஸ்ய தத³பே⁴த³: । ததா² ச அநாவ்ருதத்வாம்ஶ: தத்த்வஸாக்ஷாத்காரே ஸத்யேவேதி நிரதிஶயஸுகா²பரோக்ஷ்யஸ்ய புருஷார்த²ஸ்ய வித்³யாப்ராப்யத்வம் யுக்தம் இத்யாஹு: ।
இதரே து−அஸ்து வ்யவஹாராநுகூலசைதந்யாபே⁴த³மாத்ரமாபரோக்ஷ்யம் , ததா²(அ)பி அஜ்ஞாநமஹிம்நா ஜீவபே⁴த³வத் சிதா³நந்த³பே⁴தோ³(அ)பி அத்⁴யஸ்த இதி ஸம்ஸாரத³ஶாயாம் புருஷாந்தரஸ்ய புருஷாந்தரசைதந்யாபரோக்ஷ்யவத் அநவச்சி²ந்நஸுகா²பரோக்ஷ்யமபி நாஸ்தி । அஜ்ஞாநநிவ்ருத்தௌ து சிதா³நந்த³பே⁴த³ப்ரவிலயாத்ததா³பரோக்ஷ்யமிதி தஸ்ய வித்³யாஸாத்⁴யத்வம் இத்யாஹு: ।
முக்தஸ்வரூபவிசார:
அத² வித்³யோத³யே ஸதி உபாதி⁴விலயாத³பேதஜீவபா⁴வஸ்ய கிமீஶ்வரபா⁴வாபத்திர்ப⁴வதி, உத ஶுத்³த⁴சைதந்யமாத்ரரூபேணாவஸ்தா²நம் ? இதி விவேசநீயம் ।
உச்யதே−ஏகஜீவவாதே³ ததே³காஜ்ஞாநகல்பிதஸ்ய ஜீவேஶ்வரவிபா⁴கா³தி³க்ருத்ஸ்ரபே⁴த³ப்ரபஞ்சஸ்ய தத்³வித்³யோத³யே விலயாத் நிர்விஶேஷசைதந்யரூபேணைவாவஸ்தா²நம் ।
அநேகஜீவவாத³மப்⁴யுபக³ம்ய ப³த்³த⁴முக்தவ்யவஸ்தா²ங்கீ³காரே(அ)பி யத்³யபி கஸ்யசித் வித்³யோத³யே தத³வித்³யாக்ருதப்ரபஞ்சவிலயே(அ)பி ப³த்³த⁴புருஷாந்தராவித்³யாக்ருத: ஜீவேஶ்வரவிபா⁴கா³தி³ப்ரபஞ்சோ(அ)நுவர்ததே, ததா²பி ‘ஜீவ இவேஶ்வரோ(அ)பி ப்ரதிபி³ம்ப³விஶேஷ:’ இதி பக்ஷே முக்தஸ்ய பி³ம்ப³பூ⁴தஶுத்³த⁴சைதந்யரூபேணைவாவஸ்தா²நம் । அநேகோபாதி⁴ஷு ஏகஸ்ய ப்ரதிபி³ம்பே³ ஸதி ஏகோபாதி⁴விலயே தத்ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய பி³ம்ப³பா⁴வேநைவாவஸ்தா²நௌசித்யேந ப்ரதிபி³ம்பா³ந்தரத்வாபத்த்யஸம்ப⁴வாத் । தத்ஸம்ப⁴வே கதா³சிஜ்ஜீவரூபப்ரதிபி³ம்பா³ந்தரத்வாபத்தேரபி து³ர்வாரத்வேந அவச்சே²த³பக்ஷ இவ முக்தஸ்ய புநர்ப³ந்தா⁴பத்தே: । அத ஏவ அநேகஜீவவாதே³ அவச்சே²த³பக்ஷோ நாத்³ரியதே । யத³வச்சே²தே³ந முக்தி: தத³வச்சே²தே³நாந்த:கரணாந்தரஸம்ஸர்கே³ புநரபி ப³ந்தா⁴பத்தே: ।
“ப்ரதிபி³ம்போ³ ஜீவ: விம்ப³ஸ்தா²நீய ஈஶ்வர: உப⁴யாநுஸ்யூதம் ஶுத்³த⁴சைதந்யம்” , இதி பக்ஷே து முக்தஸ்ய யாவத்ஸர்வமுக்திஸர்வஜ்ஞத்வஸர்வகர்த்ருத்வஸர்வேஶ்வரத்வஸத்யகாமத்வாதி³கு³ணபரமேஶ்வரபா⁴வாபத்திரிஷ்யதே । யதா²−அநேகேஷு த³ர்பணேஷு ஏகஸ்ய முக²ஸ்யப்ரதிபி³ம்பே³ ஸதி ஏகத³ர்பணாபநயே தத்ப்ரதிபி³ம்போ³ பி³ம்ப³பா⁴வேநாவதிஷ்ட²தே, ந து முக²மாத்ரரூபேண, ததா³நீமபி த³ர்பணாந்தரஸந்நிதா⁴நப்ரயுக்தஸ்ய முகே² பி³ம்ப³த்வஸ்யாநபாயாத் ; ததா² ஏகஸ்ய ப்³ரஹ்மசைதந்யஸ்ய அநேகேஷூபாதி⁴ஷு ப்ரதிபி³ம்பே³ ஸதி ஏகஸ்மிந் ப்ரதிபி³ம்பே³ வித்³யோத³யே தேந தது³பாதி⁴விலயே தத்ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய பி³ம்ப³பா⁴வேநாவஸ்தா²நாவஶ்யம்பா⁴வாத் । ந ச முக்தஸ்ய அவித்³யா(அ)பா⁴வாத் ஸத்யகாமத்வாதி³கு³ணவிஶிஷ்டஸர்வேஶ்வரத்வாநுபபத்தி: । தத³வித்³யா(அ)பா⁴வே(அ)பி ததா³நீம் ப³த்³த⁴புருஷாந்தராவித்³யாஸத்த்வாத் । ந ஹி ஈஶ்வரஸ்யேஶ்வரத்வம் ஸத்யகாமாதி³கு³ணவைஶிஷ்ட்யம் ச ஸ்வாவித்³யாக்ருதம் , தஸ்ய நிரஞ்ஜநத்வாத் । கிம் து ப³த்³த⁴புருஷாவித்³யாக்ருதமேவ தத்ஸர்வமேஷ்டவ்யம் ।
ந ச
‘யதா²க்ரதுரஸ்மிந் லோகே புருஷோ ப⁴வதி, ததே²த: ப்ரேத்ய ப⁴வதி’ (சா².உ. 3 । 14 । 1) ‘தம் யதா²யதோ²பாஸதே’ (முத்³க³லோபநிஷத். 3) இத்யாதி³ஶ்ருதிஷு ஸகு³ணோபாஸகாநாமபி ஈஶ்வரஸாயுஜ்யஶ்ரவணாந்முக்தே: ஸகு³ணவித்³யாப²லாவிஶேஷாபத்தி: । ஸகு³ணோபாஸகாநாமக²ண்ட³ஸாக்ஷாத்காராபா⁴வாத் நாவித்³யாநிவ்ருத்தி:, ந வா தந்மூலாஹங்காராதே³ர்விலய: । ஆவரணாநிவ்ருத்தேர்நாக²ண்டா³நந்த³ஸ்பு²ரணம் ।
‘ஜக³த்³வ்யாபாரவர்ஜம் ப்ரகரணாத³ஸந்நிஹிதத்வாச்ச’ (ப்³ர.ஸூ. 4 । 4 । 17) ‘போ⁴க³மாத்ரஸாம்யலிங்கா³ச்ச’ (ப்³ர.ஸூ. 4 । 4 । 21) இத்யாதி³ஸூத்ரோக்தந்யாயேந தேஷாம் பரமேஶ்வரேண போ⁴க³ஸாம்யே(அ)பி ஸங்கல்பமாத்ராத் ஸ்வபோ⁴கோ³பயுக்ததி³வ்யதே³ஹேந்த்³ரியவநிதாதி³ஸ்ருஷ்டிஸாமர்த்²யே(அ)பி ஸகலஜக³த்ஸ்ருஷ்டிஸம்ஹாராதி³ஸ்வாதந்த்ர்யலக்ஷணம் ந நிரவக்³ரஹமைஶ்வர்யம் , முக்தாநாம் து நிஸ்ஸந்தி⁴ப³ந்த⁴மீஶ்வரபா⁴வம் ப்ராப்தாநாம் தத்ஸர்வமிதி மஹதோ விஶேஷஸ்ய ஸத்³பா⁴வாத் । ந ச பரமேஶ்வரஸ்ய ரகு⁴நாதா²த்³யவதாரே தமஸ்வித்வது³:க²ஸம்ஸர்கா³தி³ஶ்ரவணாத் முக்தாநாமீஶ்வரபா⁴வே புநர்ப³ந்தா⁴பத்தி: । தஸ்ய விப்ரஶாபாமோக⁴த்வாதி³ஸ்வக்ருதமர்யாதா³பரிபாலநாய கத²ஞ்சித் ப்⁴ருகு³ஶாபாதி³ ஸத்யத்வம் ப்ரத்யாயயிதும் நடவதீ³ஶ்வரஸ்ய தத³பி⁴நயமாத்ரபரத்வாத் । அந்யதா² தஸ்ய நித்யமுக்தத்வநிரவக்³ரஹஸ்வாதந்த்ர்யஸமாப்⁴யதி⁴கராஹித்யாதி³ஶ்ருதிவிரோதா⁴த் । தஸ்மாத்³யாவத்ஸர்வமுக்தி பரமேஶ்வரபா⁴வோ முக்தஸ்யேதி பி³ம்பே³ஶ்வர (பக்ஷே) (வாதே³) ந கஶ்சித்³தோ³ஷ: ॥
அவிரோதா⁴த்⁴யாயே(அ)பி
‘ஏஷ ஹ்யேவ ஸாது⁴ கர்ம காரயதி தம் யமேப்⁴யோ லோகேப்⁴ய உந்நிநீஷதே ஏஷ உ ஏவாஸாது⁴ கர்ம காரயதி தம் யமதோ⁴ நிநீஷதே’ (கௌ.உ. 3 । 8) இத்யாதி³ஶ்ருதே: தத்தத்கர்மகர்த்ருத்வேந தத்தத்கர்மகாரயித்ருத்வேந ச உபகார்யோபகாரகபா⁴வேநாவக³தயோ: ஜீவேஶ்வரயோ: அம்ஶாம்ஶிபா⁴வரூபஸம்ப³ந்த⁴ நிரூபணார்த²த்வேநாவதாரிதே
‘அம்ஶோ நாநாவ்யபதே³ஶாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 2 । 3 । 43) இத்யதி⁴கரணே ‘ஜீவஸ்யேஶ்வராம்ஶத்வாப்⁴யுபக³மே ததீ³யேந ஸம்ஸாரது³:க²போ⁴கே³ந ஈஶ்வரஸ்யாபி து³:கி²த்வம் ஸ்யாத் , யதா² லோகே ஹஸ்தபாதா³த்³யந்யதமாம்ஶக³தேந து³:கே²நாம்ஶிநோ தே³வத³த்தஸ்யாபி து³:கி²த்வம் , தத்³வத் ; ததஶ்ச தத்ப்ராப்தாநாம் மஹத்தரம் து³:க²ம் ப்ராப்நுயாத் , ததோ வரம் பூர்வாவஸ்தா² ஸம்ஸார ஏவாஸ்து இதி ஸம்யக்³ஜ்ஞாநாநர்த²க்யப்ரஸங்க³:’ இதி ஶங்காக்³ரந்தே²ந, பா⁴மத்யாதி³ஷு ஸ்பஷ்டீக்ருதம் பி³ம்ப³ப்ரதிபி³ம்ப³பா⁴வக்ருதாஸங்கரமுபாதா³ய ஸமாஹிதேந பா⁴ஷ்யகாரோ முக்தஸ்ய ஈஶ்வரபா⁴வாபத்திம் ஸ்பஷ்டீசகார ।
ஸாத⁴நாத்⁴யாயே(அ)பி
‘ஸந்த்⁴யே ஸ்ருஷ்டிராஹ ஹி’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 2 । 1) இத்யதி⁴கரணே ஸ்வப்நப்ரபஞ்சஸ்ய மித்²யாத்வே வ்யவஸ்தா²பிதே தத்ர மித்²யாபூ⁴தே ஸ்வப்நப்ரபஞ்சே ஜீவஸ்ய கர்த்ருத்வமாஶங்க்ய
‘பராபி⁴த்⁴யாநாத்து திரோஹிதம் ததோ ஹ்யஸ்ய ப³ந்த⁴விபர்யயௌ’ (ப்³ர.ஸூ. 3 । 2 । 5) இதி ஸூத்ரேண ‘ஜீவஸ்யேஶ்வராபி⁴ந்நத்வாத் ஸத³பி ஸத்யஸங்கல்பத்வாதி³கமவித்³யாதோ³ஷாத்திரோஹிதமிதி ந தஸ்ய ஸ்வப்நப்ரபஞ்சே ஸ்ரஷ்ட்ருத்வம் ஸம்ப⁴வதி’ இதி வத³ந் ஸூத்ரகார: ‘தத்புநஸ்திரோஹிதம் ஸத் பரமபி⁴த்⁴யாயதோ யதமாநஸ்ய ஜந்தோர்விதூ⁴தத்⁴வாந்தஸ்ய திமிரதிரஸ்க்ருதேவ த்³ருக்ச²க்தி: ஔஷத⁴வீர்யாத் ஈஶ்வரப்ரஸாதா³த்ஸம்ஸித்³த⁴ஸ்ய கஸ்யசிதே³வாவிர்ப⁴வதி, ந ஸ்வபா⁴வத ஏவ ஸர்வேஷாம் ஜந்தூநாம்’ இதி தத்ஸூத்ராபி⁴ப்ராயம் வர்ணயந் பா⁴ஷ்யகாரஶ்ச முக்தஸ்ய ஸ்வப்நஸ்ருஷ்ட்யாத்³யுபயோகி³ஸத்யஸங்கல்பத்வாத்³யபி⁴வ்யக்த்யங்கீ³கரேண பரமேஶ்வரபா⁴வாபத்திம் ஸ்பஷ்டீசகார ।
ந ச ஶ்ருத்யுபப்³ரும்ஹிதஸ்ய ஏதாவத: ஸூத்ரபா⁴ஷ்யவசநஜாதஸ்ய ‘ஐஶ்வர்யமஜ்ஞாநதிரோஹிதம் ஸத் த்⁴யாநாத³பி⁴வ்யஜ்யத இத்யவோசத் । ஶரீரிண: ஸூத்ரக்ருத³ஸ்ய யத்து தத³ப்⁴யுபேத்யோதி³தமுக்தஹேதோ: ।’ (ஸம்.ஶா. 3 । 175) இதி ஸங்க்ஷேபஶாரீரகோக்தரீத்யா அப்⁴யுபேத்யவாத³த்வம் யுக்தம் வக்தும் । தஸ்மாந்முக்தாநாமீஶ்வரபா⁴வாபத்தேரவஶ்யாப்⁴யுபேயத்வாத் ஏதத³ஸம்ப⁴வ ஏவ ப்ரதிபி³ம்பே³ஶ்வரவாதே³ தோ³ஷ: । ததா³ஹு: கல்பதருகாரா: − ‘ந மாயாப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய விமுக்தைருபஸ்ருப்யதா’ (கல்பதரு: 1 । 4 । 3) இதி । ஏதத³ஸம்ப⁴வஶ்ச ஏகஜீவவாத³பாரமார்தி²கஜீவபே⁴த³வாத³யோரபி தோ³ஷ: ।
நித்யஸித்³த⁴மபஹதபாப்மத்வம் ஹி ஸர்வதா³ பாப்மரஹிதத்வம் । ந ச வஸ்துத: ஸர்வதா³ பாப்மரஹிதே பாப்மஸம்ப³ந்த⁴: தந்மூலககர்த்ருத்வபோ⁴க்த்ருத்வஸம்ப³ந்தோ⁴ வா பாரமார்தி²க: ஸம்ப⁴வதி । ஏவம் ச ஜீவஸ்யேஶ்வராபே⁴தோ³(அ)பி து³ர்வார: । ஶ்ருதிபோ³த்⁴யதத³பே⁴த³விரோதி⁴ப³ந்த⁴ஸ்ய ஸத்யத்வாபா⁴வாத் । அந்யதா² ஸம்ஸாரிணி நித்யஸித்³த⁴ஸத்யஸங்கல்பதிரோதா⁴நோக்த்யயோகா³ச்ச । ந ஹி ஜீவஸ்ய ஸம்ஸாரத³ஶாயாமநுவர்தமாநோ யத்கிஞ்சித³ர்த²கோ³சர: கஶ்சித³ஸ்த்யவிதத²ஸங்கல்ப: திரோஹித இதி பரைரபீஷ்யதே । கிம் த்வீஶ்வரஸ்ய யந்நித்யஸித்³த⁴ம் நிரவக்³ரஹம் ஸத்யஸங்கல்பத்வம் ததே³வ ஜீவஸ்ய ஸம்ஸாரத³ஶாயாமீஶ்வராபே⁴தா³நபி⁴வ்யக்த்யா ஸ்வகீயத்வேநாநவபா⁴ஸமாநம் தம் ப்ரதி திரோஹிதமித்யேவ ஸமர்த²நீயமிதி க⁴ட்டகுடீப்ரபா⁴தவ்ருத்தாந்த: ।
நநு அபஹதபாப்மத்வம் ந பாப்மவிரஹ:, கிம் து பாப்மஹேதுகர்மாசரணே(அ)பி பாபோத்பத்திப்ரதிப³ந்த⁴கஶக்தியோகி³த்வமிதி, ந தஸ்ய நித்யஸித்³த⁴த்வேந ப³ந்த⁴ஸ்ய மித்²யாத்வப்ரஸங்க³: । ஏவம் ஸத்யஸங்கல்பத்வமபி ஶக்திரூபேண நிர்வாச்யமிதி நேஶ்வராபே⁴த³ப்ரஸங்க³:− இதி சேத் , மைவம் - ஏவம் ஶப்³தா³ர்த²கல்பநே ப்ரமாணாபா⁴வாத் । ந ஹி பாபஜநநப்ரதிப³ந்தி⁴கா ஶக்தி: ஸம்ஸாரரூபபரிப்⁴ரமணத³ஶாயாம் பாபாநுத்பத்த்யர்த²ம் கல்பநீயா । ததா³நீம் தது³த்பத்தேரிஷ்டத்வாத் । வித்³யோத³யப்ரப்⁴ருதி து வித்³யாமாஹாத்ம்யாதே³வாஶ்லேஷ:
‘தத³தி⁴க³ம உத்தரபூர்வாக⁴யோரஶ்லேஷவிநாஶௌ தத்³வ்யபதே³ஶாத்’ (ப்³ர.ஸூ. 4 । 1 । 13) இதி ஸூத்ரேண த³ர்ஶித: । தத ஏவ முக்தாவப்யஶ்லேஷ உபபத்³யத இதி வ்யர்தா² ஶக்திகல்பநா । தஸ்மாது³தா³ஹ்ருதஶ்ருதிஸூத்ராநுஸாரிபி⁴: முக்தஜீவாநாம் யாவத்ஸர்வமுக்திவஸ்துஸச்சைதந்யமாத்ரத்வாவிரோதி⁴ப³த்³த⁴புருஷாவித்³யாக்ருதநிரவக்³ரஹைஶ்வர்யதத³நுகு³ணகு³ணகலாபவிஶிஷ்டநிரதிஶயாநந்த³ஸ்பு²ரணஸம்ருத்³த⁴நிஸ்ஸந்தி⁴ப³ந்த⁴பரமேஶ்வரபா⁴வாபத்திராத³ர்தவ்யேதி ஸித்³த⁴ம் ॥
மங்க³லஶ்லோக:
வித்³வத்³கு³ரோர்விஹிதவிஶ்வஜித³த்⁴வரஸ்ய
ஶ்ரீஸர்வதோமுக²மஹாவ்ரதயாஜிஸூநோ: ।
ஶ்ரீரங்க³ராஜமகி²ந: ஶ்ரிதசந்த்³ரமௌலே:
அஸ்த்யப்பதீ³க்ஷித இதி ப்ரதி²தஸ்தநூஜ: ॥
தந்த்ராண்யதீ⁴த்ய ஸகலாநி ஸதா³(அ)வதா³த-
வ்யாக்²யாநகௌஶலகலாவிஶதீ³க்ருதாநி । ஆம்நாயமூலமநுருத்³த்⁴ய ச ஸம்ப்ரதா³யம்
ஸித்³தா⁴ந்தபே⁴த³லவஸங்க்³ரஹமித்யகார்ஷீத் ॥
ஸித்³தா⁴ந்தரீதிஷு மயா ப்⁴ரமதூ³ஷிதேந
ஸ்யாத³ந்யதா²பி லிகி²தம் யதி³ கிஞ்சித³ஸ்ய । ஸம்ஶோத⁴நே ஸஹ்ருத³யாஸ்ஸத³யா ப⁴வந்து
ஸத்ஸம்ப்ரதா³யபரிஶீலநநிர்விஶங்கா: ॥
॥ இதி ஶாஸ்த்ரஸித்³தா⁴ந்தலேஶஸங்க்³ரஹே சதுர்த²: பரிச்சே²த³: ॥
॥ ஸமாப்தோ(அ)யம் க்³ரந்த²: ॥
॥ ஶிவாப்⁴யாம் நம: ॥