परितृप्ताद्ब्रह्मणो जगत्सर्गं ब्रुवन्समन्वयो विषयः । स किं ब्रह्म विना फलेन न सृजत्यभ्रान्तचेतनत्वाद्विवक्षितपुरुषवदिति न्यायेन विरुध्यते न वेति पूर्ववदेव सन्देहे पूर्वपक्षसूत्रतात्पर्यमाह -

अन्यथेति ।

पादादिसङ्गतिफले पूर्ववदुन्नेये ।

सूत्राक्षराणि व्याकुर्वन्नञोऽर्थमाह -

न खल्विति ।

तत्र प्रश्नपूर्वकं हेतुमादाय व्याचष्टे -

कुत इति ।

भ्रान्तस्याबुद्धिपूर्वकारिणः स्वपरप्रयोजनानुपयोगिन्यपि प्रवृत्तिर्दृष्टेति विशिनष्टि -

बुद्धिपूर्वकारीति ।

लीलादौ फलाभावेऽपि प्रवृत्तिर्दृष्टेत्याशङ्क्य तत्रापि तात्कालिकमुद्देश्यफलाभावेऽपि फलमस्त्येवेति मत्वाह -

न मन्देति ।

या चेतनस्याभ्रान्तस्य प्रवृत्तिः सा फलाभिसन्धिपूर्विकेति व्याप्तिमुक्त्वा कैमुतिकन्यायमपिना सूचितं दर्शयति -

किमुतेति ।

लीलादेरल्पायाससाध्यत्वेऽपि फलवत्त्वदर्शनान्महायाससाध्यजगतः सृष्टिरफला न श्लिष्टेत्यर्थः ।

फलाभिसन्धिपूर्विका बुद्धिपूर्वकारिप्रवृत्तिरित्यत्र श्रुतिमुपन्यस्यति -

भवति चेति ।

प्रवृत्त्याभासत्वाज्जगद्विरचनायां न फलापेक्षेत्याशङ्क्याह -

गुरुतरेति ।

अस्तु तर्हि फलाभिसन्धिपूर्विकैवेयमपि प्रवृत्तिरित्याशङ्क्य स्वस्य परस्य वा फलमुद्देश्यमिति विकल्प्याद्ये दोषमाह -

यदीति ।

अस्मदादीनां गुरुतरसंरम्भापीयं प्रवृत्तिरीश्वरस्यानायाससाध्या न प्रयोजनपूर्विकेत्याशङ्क्य, ब्रह्म न जगत्कारणं, साक्षात्परम्परया वा स्वफलविकलत्वात् , तथाभूतलौकिकपुरुषवदित्याह -

प्रयोजनाभावे वेति ।

दृष्टान्तेन शङ्कयित्वा दूषयति -

अथेत्यादिना ।

बुद्ध्यपराधो विवेकवैधुर्यम् ।

नापि परप्रयोजनोपयोगिनी परस्येश्वरस्य प्रवृत्तिः, प्रागुत्पत्तेरनुग्राह्याभावादिति मत्त्वोपसंहरति -

तस्मादिति ॥ ३२ ॥