परोक्तमनूद्य निरस्यति -
अशुद्धमिति ।
अनुवादं विभजते -
यदिति ।
इष्टादिकारिणोऽनिष्टफलवत्त्वसम्भवे फलितमाह -
इत्यत इति ।
एतेन गौणी जन्मश्रुतिरिति प्रत्युक्तमित्याह -
तत्रेति ।
व्रीह्यादिजन्मनो मुख्यत्वे सतीते यावत् । परिहारमवतारयति -
तदिति ।
न वैदिकं कर्माशुद्धमिति प्रतिज्ञायां शास्त्रहेतुत्वादित्युक्तं विवृणोति -
अयमिति ।
अनुमानमपि कस्मादस्मिन्नर्थे न प्रमाणमित्याशङ्क्य दृष्टं सामान्यतोऽदृष्टं वा तदिति विकल्प्याद्यं प्रत्याह -
अतीन्द्रियत्वादिति ।
द्वितीयन्दूषयति -
अनियतेति ।
तदेव प्रपञ्चयति -
यस्मिन्निति ।
शुद्धे हि देशे सायम्प्रातरित्यादौ काले जीवनादौ च निमित्ते योऽग्निहोत्रादिधर्मो निर्वर्त्यते स एवाशुद्धे देशे मध्यरात्रादौ काले मरणादौ च निमित्ते कुतः सन्नधर्म इति प्रसिद्धं तथाच न तत्र सामान्यतोदृष्टं सावकाशमित्यर्थः ।
धर्मादिज्ञानं नानुमानिकं किन्तु शास्त्रमात्रकृतमित्युक्तं तन्निगमयति -
तेनेति ।
शास्त्रादेव धर्मादिज्ञानेऽपि प्रकृते किं जातं, तदाह -
शास्त्राच्चेति ।
दुष्टत्वमपि ज्योतिष्टोमस्य निषेधाधिगतमिति साङ्ख्यः शङ्कते -
नन्विति ।
पशुहिसायां निषेधसामर्थ्यादनर्थहेतुत्वमौत्सर्गिकमित्यङ्गीकरोति -
बाढमिति ।
तथापि विधिसामर्थ्यात्तस्य क्रतूपकारित्वेन श्रेयोहेतुत्वमापवादिकमुपेयमित्याह -
अपवाद इति ।
तयोः सामान्यविशेषविषयत्वेन व्यवस्थितविषयत्वादविरुद्धतया न बाध्यबाधकतेत्युक्तं तत्राह -
उत्सर्गेति ।
पुशहिंसाया निषेधादनर्थहेतुत्वं क्रतूपकारो विधेरित्युभयार्थत्वाविरोधेऽपि परिहृत्यैवानर्थं क्रतूपकारेणार्थबाहुल्यहेतुत्वाभावेन विधिरनर्थकः स्यात् । नच श्येनेऽपि वैधी प्रवृत्तिरिति तस्य विशिष्टार्थहेतुता । सर्वत्र कामेषु करणांंशे रागात्प्रवृत्तिरितिकर्तव्यतांशे वैधीत्युपगमात् । ज्योतिष्टोमस्य श्येनस्यैव काम्यत्वेऽपि नाभिचरेदितिवदनिषिद्धत्वादग्नीषोमीयहिंसायामितिकर्तव्यरूपायां प्रवृत्तेर्विध्यधीनत्वाद्विशिष्टार्थसाधनत्वमेव । तथाच विधिनिषेधयोर्विरोधे सावकाशानवकाशन्यायेन व्यवस्थेति भावः ।
विधिनिषेधयोरविरोधे फलितमाह -
तस्मादिति ।
नानृतं वदेदितिवत्कस्यचित्प्रकरणे श्रुतत्वाभावात्पुरुषार्थत्वेन प्राप्तहननस्यैव न हिंस्यादिति निषेधाद्विहितक्रत्वर्थहिंसाया निषेधाविषयत्वान्नानर्थहेतुता । किं तु सुखफलत्वमेवेत्यर्थः ।
शिष्टैरनुष्ठीयमानमपि देशविशेषे मांसाशनादि विवादास्पदं देशान्तरे दृश्यते, तत्राह -
अनिन्द्यमानत्वादिति ।
वैदिकस्य कर्मणः शुद्धत्वे सिद्धमर्थमाह -
नेति ।
प्रतिरूपं प्रतिकूलमनिष्टमिति यावत् ।
कर्मान्तरनिबन्धनस्तर्हि ब्रीह्यादिभावोऽनुशयिनां भविष्यतीत्युक्तम् , तत्राह -
नचेति ।
इहेति व्रीह्यादिजन्मनीत्यर्थः । वैशेषिकोऽधिकारोऽसाधारणो हेतुः ।
अनुशयिनां तद्भावोक्तिस्तर्हि कथमित्यशङ्क्याह -
अत इति ॥ २५ ॥