यदुक्तं स्वप्नो योग्यनिमित्ताभावान्मिथ्येति तन्न, जीवसङ्कल्पस्यैव निमित्तत्वसिद्धेरित्याशङ्क्याह -
परेति ।
सूत्रव्यावर्त्यमाह -
अथापीति ।
पूर्वोक्तरीत्या मिथ्यात्वे स्वप्नस्योक्तेऽपीत्यर्थः ।
जीवेश्वरयोरंशांशित्वेऽपि किं स्यात् , तत्राह -
तत्रेति ।
तस्मिञ्जीवे परस्यांशे श्रुतिस्मृतिसिद्धे सतीति यावत् ।
ज्ञानैश्वर्यशक्तिसाम्ये फलितमाह -
ततश्चेति ।
नाविद्यामयी स्वप्नसृष्टिः किन्तु साङ्कल्पिकी सत्येति चोद्यमनूद्योत्सूत्रं परिहरति -
अत्रेति ।
असर्वज्ञत्वानीश्वरत्वयोरध्यक्षत्वान्न जीवस्य सङ्कल्पादेव रथादिसृष्टिरित्यर्थः ।
तर्हि विरुद्धत्वादेव न तयोरैक्यमिति शङ्कते -
किमिति ।
प्रातीतिके विरोधेऽपि वस्तुतस्तदभावादैक्यमित्याह -
न नेति ।
किमिति तर्हि जीवे सर्वज्ञत्वादि न भातीत्याशङ्क्य सूत्रं योजयति -
विद्यमानमिति ।
अविद्यादीत्यादिपदं तत्कार्यार्थम् ।
यन्न कदाचिदुपलभ्यते तस्य सत्यत्वमेव कथं, तत्राह -
तदिति ।
आदरदीर्घकालनैरन्तर्यत्रयवत्त्वं ध्यानस्य सूचयति -
यतमानस्येति ।
ध्यानकार्यमीश्वरप्रसादप्रतिबन्धकपापध्वंसं दर्शयति -
विधूतेति ।
किमिति तर्हि सर्वेषामीश्वरध्यायिनां तन्नाविर्भवति, तत्राह -
संसिद्धस्येति ।
अणिमादिविशिष्टस्येति यावत् ।
ततः स्वतोव्यक्तौ हेतुं पृच्छति -
कुत इति ।
सूत्रपदेनोत्तरम् -
ततो हीति ।
कथमीश्वरस्य विरुद्धफलहेतुतेत्याशङ्क्य विभजते -
ईश्वरेति ।
तत्र मानमाह -
तथाचेति ।
परमात्मैवाहमिति साक्षादनुभूय सर्वपाशानामविद्यारागादिबन्धनानामपहानिरपक्षयो भवति ।
क्षीणैश्च क्लेशैस्तत्कार्यजन्ममृत्युध्वंस इति निर्गुणविद्याफलमुक्तम् । सगुणविद्याफलमाह -
तस्येति ।
परस्याभिमुख्येन ध्यानाद्बन्धमोक्षापेक्षया वा मन्त्रोक्तपाशहानिजन्मादिप्रहाणसिद्धिद्वयापेक्षया वा तृतीयम् । अणिमाद्यैश्वर्यं देहभेदे देहविशेषे सिद्धदेहे साधकदेहपाते वा सति जगत्कारणसायुज्यापत्त्या भवति । ततश्च विश्वैश्वर्यं निरतिशयैश्वर्यं भुक्त्वा निर्गुणविद्योदये केवलोऽद्वितीयः सन्नाप्तकामो निरतिशयानन्दात्मनैव तिष्ठतीति क्रममुक्तिरित्यर्थः ॥ ५ ॥