मनश्चिदादीनां न पुरुषार्थत्वं पुरुषस्यैव देहातिरिक्तस्याभावदित्याक्षिपति -
एक इति ।
अधिकरणस्य तात्पर्यमाह -
इहेति ।
तत्समर्थनफलमाह -
बन्धेति ।
साधनानुष्ठानसामर्थ्याद्देहस्यैव स्वर्गापवर्गाधिकारित्वसिद्धौ कृतं व्यतिरेकचिन्तयेत्याशङ्क्याह -
नहीति ।
व्यतिरेकविचारस्य पूर्वतन्त्रेण पौनरुक्त्यं शङ्कते -
नन्विति ।
सूत्रकृता तत्रातिरिक्तात्मानुक्तेर्न पौनरुक्त्यमित्याह -
सत्यमिति ।
प्रकृते पूर्वमीमांसातो विशेषमाह -
इह त्विति ।
कथं तर्हि प्रथमे पादे दर्शितमात्मास्तित्वं नहि मूलभूतं सूत्रं विना भाष्यं युक्तं, तत्राह -
इत इति ।
यज्ञायुधी यजमानः स्वर्गं लोकं यातीतिवाक्यस्यातिरिक्तात्माभावादप्रामाण्यप्राप्तौ तत्परिहारेण प्रथमाध्यायोपयोगितया तदस्तित्वमिदभेवाधिकरणमवष्टभ्योक्तमिति सूचयति -
प्रमाणेति ।
एतस्मादेवाकृष्य तत्रात्मास्तित्वमुक्तमित्यत्र वृत्तिकारवचनं गमकमित्याह -
अत इति ।
यस्मादत्र सूत्रकारो निरूपयति तस्मादेवेति यावत् । आत्मास्तित्वस्यास्मात्पूर्वकाण्डं प्रति नयनमपकर्षस्तस्योद्धारो निवृत्तिरित्यर्थः ।
अथात्रापि प्रथमसूत्रेऽथशब्दोपात्तोऽधिकारी विचारितस्तत्कथमिह पुनस्तन्निरूपणं, तत्राह -
इह चेति ।
तत्र लोकसिद्धात्मादानेनाधिकारी दर्शितो न तद्विशेषश्चिन्तितः । प्रकृते तु विधिप्रमाणकेषूपासनेषु विचार्यमाणेषु विचार्यते विशेषतस्तदस्तितेत्यस्ति भेद इत्यर्थः ।
प्रासङ्गिकीमध्यायपादसङ्गतिमधिकरणस्योकत्वा श्रुतिशास्त्रसङ्गर्ति सूचयति -
कृत्स्नेति ।
सर्वस्यैवाम्नायस्य तदर्थविचारात्मनश्च शास्त्रस्य शेषभूतमधिकरणमतिरिक्तात्माविचारे सर्वास्यास्य दुर्घटत्वादतोऽतिरिक्तस्यात्मनः शेषत्वं दर्शयितुमेष विचार इत्यर्थः ।
सङ्गतिचतुष्टयमित्थमुक्त्वा पुर्वोत्तराधिकरणसङ्गतिमाह -
अपिचेति ।
इतश्चेदमिह सङ्गतमित्यर्थः ।
अनेन सूत्रेण तन्नोच्यत इत्याशङ्क्याद्यसूत्रस्यावान्तरसङ्गतिमाह -
तदस्तित्वेति ।
अतिरिक्तात्मास्तित्वे साध्ये किं तदाक्षेपेणेत्याशङ्क्याह -
आक्षेपेति ।
इत्याक्षेपस्योपयुक्ततेति शेषः ।