ಇತರಸ್ಯಾಪ್ಯೇವಮಸಂಶ್ಲೇಷಃ ಪಾತೇ ತು ।
ಅಧರ್ಮಸ್ಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕತ್ವೇನ ರಾಗಾದಿನಿಬಂಧನತ್ವೇನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯೇಣ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನೇನ ಪ್ರತಿಬಂಧೋ ಯುಕ್ತಃ । ಧರ್ಮಜ್ಞಾನಯೋಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯತ್ವೇನ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮದರ್ಶಪೌರ್ಣಮಾಸವದವಿರೋಧಾನ್ನೋಚ್ಛೇದ್ಯೋಚ್ಛೇತ್ತೃಭಾವೋ ಯುಜ್ಯತೇ । ಪಾಪ್ಮನಶ್ಚ ವಿಶೇಷತೋ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನೋಚ್ಛೇದ್ಯತ್ವಶ್ರುತೇರ್ಧರ್ಮಸ್ಯ ನ ತದುಚ್ಛೇದ್ಯತ್ವಮ್ । ವಿಶೇಷವಿಧಾನಸ್ಯ ಶೇಷಪ್ರತಿಷೇಧನಾಂತರೀಯಕತ್ವೇನ ಲೋಕತಃ ಸಿದ್ಧೇಃ । ಯಥಾ ದೇವದತ್ತೋ ದಕ್ಷಿಣೇನಾಕ್ಷ್ಣಾ ಪಶ್ಯತೀತ್ಯುಕ್ತೇ ನ ವಾಮೇನ ಪಶ್ಯತೀತಿ ಗಮ್ಯತೇ । ಉಭೇ ಹ್ಯೇವೈಷ ಏತೇ ತರತೀತಿ ಚ ಯಥಾಸಂಭವಂ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನೇನ ದುಷ್ಕೃತಂ ಭೋಗೇನ ಸುಕೃತಮಿತಿ । “ಕ್ಷೀಯಂತೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ”(ಮು. ಉ. ೨ । ೨ । ೯) ಇತಿ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಂ “ಸರ್ವೇ ಪಾಪ್ಮಾನಃ”(ಛಾ. ಉ. ೫ । ೨೪ । ೩) ಇತಿ ವಿಶೇಷಶ್ರವಣಾತ್ಪಾಪಕರ್ಮಾಣೀತಿ ವಿಶೇಷೇ ಉಪಸಂಹರಣೀಯಮ್ । ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಾದ್ದುಷ್ಕೃತಸ್ಯೈವ ಕ್ಷಯೋ ನ ಸುಕೃತಸ್ಯೇತಿ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪೂರ್ವಾಧಿಕರಣರಾದ್ಧಾಂತೋಽತಿದಿಶ್ಯತೇ । ನೋ ಖಲು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಕೇನಚಿದದೃಷ್ಟೇನ ದ್ವಾರೇಣ ದುಷ್ಕೃತಮಪನಯತ್ಯಪಿ ತು ದೃಷ್ಟೇನೈವ ಭೋಕ್ತೃಭೋಕ್ತವ್ಯಭೋಗಾದಿಪ್ರವಿಲಯದ್ವಾರೇಣ ತಚ್ಚೈತತ್ತುಲ್ಯಂ ಸುಕೃತೇಪೀತಿ ಕಥಮೇತದಪಿ ನೋಚ್ಛಿಂದ್ಯಾತ್ । ಏವಂ ಚ ಸತಿ ನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯತ್ವಸಾಮ್ಯಮಾತ್ರಮವಿರೋಧಹೇತುರ್ನಹಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಮಾತ್ರಾದವಿರೋಧೋ ಜಲಾನಲಾದೀನಾಮ್ । ನಚ ಸುಕೃತಶಾಸ್ತ್ರಮನರ್ಥಕಮಬ್ರಹ್ಮವಿದಂ ಪ್ರತಿ ತದ್ವಿಧೇರರ್ಥವತ್ತ್ವಾತ್ । ಏವಮವಸ್ಥಿತೇ ಚ ಪಾಪ್ಮಶ್ರುತ್ಯಾ ಪುಣ್ಯಮಪಿ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಪುಣ್ಯಸ್ಯ ನಿಕೃಷ್ಟಫಲತ್ವಾತ್ತತ್ಫಲಂ ಹಿ ಕ್ಷಯಾತಿಶಯವತ್ । ನಹ್ಯೇವಂ ಮೋಕ್ಷೋ ನಿರತಿಶಯತ್ವಾನ್ನಿತ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ । ದೃಷ್ಟಪ್ರಯೋಗಶ್ಚಾಯಂ ಪಾಪ್ಮಶಬ್ದೋ ವೇದೇ ಪುಣ್ಯಪಾಪಯೋಃ । ತದ್ಯಥಾ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇ ಅನುಕ್ರಮ್ಯ ಸರ್ವೇ ಪಾಪ್ಮಾನೋಽತೋ ನಿವರ್ತಂತ ಇತ್ಯತ್ರ । ತಸ್ಮಾದವಿಶೇಷೇಣ ಪುಣ್ಯಪಾಪಯೋರಶ್ಲೇಷವಿನಾಶಾವಿತಿ ಸಿದ್ಧಮ್ ॥ ೧೪ ॥
ಇತರಸ್ಯಾಪ್ಯೇವಮಸಂಶ್ಲೇಷಃ ಪಾತೇ ತು॥೧೪॥ ಅಸ್ಯಾತಿದೇಶಸ್ಯಾಭ್ಯಧಿಕಾಶಂಕಾಮಾಹ –
ಅಧರ್ಮಸ್ಯೇತಿ ।
ಸ್ವಾಭಾವಿಕತ್ವೇನೇತಿ ।
ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶಾನಪೇಕ್ಷತ್ವೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಧರ್ಮಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಾನ್ನಿವೃತ್ತಿಃ ಸ್ವಭಾವವಿರೋಧಾದ್ವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ನಿವೃತ್ತ್ಯವಗಮಾದ್ವೇತಿ ವಿಕಲ್ಪೇ ಪ್ರಥಮಂ ನಿರಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಂ ನಿರಸ್ಯತಿ –
ಪಾಪ್ಮನಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ।
ಸರ್ವೇ ಪಾಪ್ಮಾನೋಽತೋ ನಿವರ್ತಂತೇ ಇತಿ ವಚನಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ಪಾಪ್ಮನ ಏವ ನಿವೃತ್ತಿರಿತ್ಯವಗಂತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ; ಶಾಸ್ತ್ರಾಂತರೈಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಪುಣ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಜ್ಞಾನಾನ್ನಿವೃತ್ತ್ಯವಗಮಾತ್, ತೇಷಾಮನ್ಯಥಾಸಿದ್ಧಿಮಾಹ –
ಉಭೇ ಹ್ಯೇವೈಷ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ।
ಉಭೇ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇ ಏಷವಿದ್ವಾನ್ । ಅತ್ರ ವಾಕ್ಯೇ ಜ್ಞಾನೇನ ದುಷ್ಕೃತಂ ತರತ್ಯತಿಕ್ರಾಮತಿ ಭೋಗೇನ ಸುಕೃತಂ ತರತಿ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ । ಕ್ಷೀಯಂತೇ ಕರ್ಮಾಣೀತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಂ ಪಾಪ್ಮಾನ ಇತಿ ವಿಶೇಷವಚನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಾಪೇ ವಿಶೇಷೇ ಸಂಕೋಚ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಜ್ಞಾನಸುಕೃತಯೋಃ ಸ್ವಭಾವವಿರೋಧ ಇತಿ ಪಕ್ಷಮಾದಾಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಯತಿ –
ನೋ ಖಲ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ।
ಯದ್ಯದತ್ತಫಲಮಪಿ ಸುಕೃತಂ ವಿದ್ಯಾ ನಿವರ್ತಯತಿ, ತರ್ಹಿ ತದ್ವಿಧೇರ್ವೈಯರ್ಥ್ಯಂ ಸ್ಯಾದತ ಆಹ –
ನ ಚ ಸುಕೃತಶಾಸ್ತ್ರಮಿತಿ ।
ಉಪಪಾದಿತೇ ವಿದ್ಯಾಪುಣ್ಯಯೋರ್ವಿರೋಧೇ ಉದಾಹೃತಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಯಥಾಶ್ರುತಾರ್ಥಾನೀತ್ಯಾಹ –
ಏವಮವಸ್ಥಿತ ಇತಿ॥೧೪॥