భామతీవ్యాఖ్యా
తురీయం వర్ణకమ్
వేదాన్తకల్పతరుః
 

జగద్వ్యాపారవర్జం ప్రకరణాదసంనిహితత్వాచ్చ ।

స్వారాజ్యకామచారాదిశ్రుతిభ్యః స్యాన్నిరఙ్కుశః । స్వకార్య ఈశ్వరాధీనసిద్ధిరప్యత్ర సాధకః ॥ “ఆప్నోతి స్వారాజ్యమ్”(తై. ఉ. ౧ । ౬ । ౨) “సర్వేఽస్మై దేవా బలిమావహన్తి”(తై. ఉ. ౧ । ౫ । ౩) “సర్వేషు లోకేషు కామచారో భవతి”(ఛా. ఉ. ౭ । ౨౫ । ౨) ఇత్యాదిశ్రుతిభ్యో విదుషః పరబ్రహ్మణ ఇవాన్యానధీనత్వమైశ్వర్యమవగమ్యతే । నన్వస్య బ్రహ్మోపాసనాలబ్ధమైశ్వర్యం కథం బ్రహ్మాధీనం న తు స్వభావః । నహి కారణాధీనజన్మానో భావాః స్వకార్యే స్వకారణమపేక్షన్తే । కిం త్వత్ర తే స్వతన్త్రా ఎవ । యథాహుః మృత్పిణ్డదణ్డచక్రాది ఘటో జన్మన్యపేక్షతే । ఉదకాహరణే త్వస్య తదపేక్షా న విద్యతే ॥ న చ విదుషాం పరమేశ్వరాధీనైశ్వర్యసిద్ధిత్వాత్తద్గతమైశ్వర్యం యేన లౌకికా ఇవ రాజానో మహారాజాధీనః స్వవ్యాపారే విద్వాంసః పరమేశ్వరాధీనా భవేయుః । న ఖలు యదధీనోత్పాదం యస్య రూపం తత్తద్రూపాదూనం భవతీతి కశ్చిన్నియమః । తత్సమానాం తదధికానాం చ దర్శనాత్తథా హ్యన్తేవాసీ గుర్వధీనవిధః తత్సమస్తదధికో వా దృశ్యతే । దుష్టసామన్తాశ్చ పార్థివాధీనైశ్వర్యాః పార్థివాన్స్పర్ధమానాస్తాన్విజయమానా వా దృశ్యన్తే । తదిహ నిరతిశయైశ్వర్యత్వాత్పరమేశ్వరస్య మా నామ భూవన్విద్వాంసస్తతోఽధికాస్తత్సమాస్తు భవిష్యన్తి । తథాచ న తదధీనాః । నహి సమప్రధానభావానామస్తి మిథోఽపేక్షా । తదేతే స్వతన్త్రాః సన్తస్తద్వ్యాపారే జగత్సర్జనేఽపి ప్రవర్తేరన్నితి ప్రాప్తే ప్రత్యభిధీయతే - నిత్యత్వాదనపేక్షత్వాత్శ్రుతేస్తత్ప్రక్రమాదపి । ఎక్యమత్యాచ్చ విదుషాం పరమేశ్వరతన్త్రతా ॥ జగత్సర్గలక్షణం హి కార్యం కారణైకస్వభావస్యైవ హి భవతు ఆహో కార్యకారణస్వభావస్య । తత్రోభయస్వభావస్య స్వోత్పత్తౌ మూలకారణాపేక్షస్య పూర్వసిద్ధః పరమేశ్వర ఎవ కారణమభ్యుపేతవ్య ఇతి స ఎవైకోఽస్తు జగత్కారణమ్ । తస్యైవ నిత్యత్వేన స్వకారణానపేక్షస్య కౢప్తసామర్థ్యాత్ । కల్ప్యసామర్థ్యాస్తు జగత్సర్జనం ప్రతి విద్వాంసః । న చ జగత్స్రష్టృత్వమేషాం శ్రూయతే । శ్రూయతే త్వత్రభవతః పరమేశ్వరస్యైవ । తమేవ ప్రకృత్య సర్వాసాం తచ్ఛ్రుతీనాం ప్రవృత్తేః । అపిచ సమప్రధానానాం హి న నియమవదైకమత్యం దృష్టమితి యదైకః సిసృక్షతి తదైవేతరః సఞ్జిహీర్షతీత్యపర్యాయేణ సృష్టిసంహారౌ స్యాతామ్ । న చోభయోరపీశ్వరత్వం వ్యాఘాతాత్ । ఎకస్య తు తదాధిపత్యే తదభిప్రాయానురోధినాం సర్వేషామైకమత్యోపపత్తేరదోషః । తత్రాగన్తుకానాం కారణాధీనజన్మైశ్వర్యాణాం గృహ్యమాణవిశేషతయాసమత్వాన్నిత్యైశ్వర్యశాలినః స ఎవ తేషామధీశ ఇతి తత్తన్త్రా విద్వాంస ఇతి పరమేశ్వరవ్యాపారస్య సర్గసంహారస్య నేశతే ॥ ౧౭ ॥

పూర్వపక్షిణోఽనుశయబీజమాశఙ్క్య నిరాకరోతి –

ప్రత్యక్షోపదేశాదితి చేన్నాధికారికమణ్డలస్థోక్తేః ।

యతః పరమేశ్వరాధీనమైశ్వర్యం తస్మాత్తతో న్యూనమణిమాదిమాత్రం స్వారాజ్యం న తు జదత్స్రష్టృత్వమ్ । ఉక్తాన్న్యాయాత్ ॥ ౧౮ ॥

వికారావర్తి చ తథా హి స్థితిమాహ ।

ఎతావానస్య మహిమేతి వికారవర్తి రూపముక్తమ్ । తతో జ్యాయాంశ్చేతి నిర్వికారం రూపమ్ । తథా పాదోఽస్య విశ్వా భూతానీతి వికారవర్తి రూపమ్ , త్రిపాదస్యామృతం దివీతి నిర్వికారమాహ రూపమ్ ॥ ౧౯ ॥

దర్శయతశ్చైవం ప్రత్యక్షానుమానే ।

దర్శయతశ్చాపరే శ్రుతిస్మృతీ నిర్వికారమేవ రూపం భగవతస్తే చ పఠితే । ఎతదుక్తం భవతియది బ్రూషే సగుణే బ్రహ్మణ్యుపాస్యమానే యథా తద్గుణస్య నిరవగ్రహత్వమపి వస్తుతోఽస్తీతి నిరవగ్రహత్వే విదుషా ప్రాప్తవ్యమితి తదనేన వ్యభిచారయతే । యథా సవికారే బ్రహ్మణ్యుపాస్యమానే వస్తుతః స్థితమపి నిర్వికారరూపం న ప్రాప్యతే తత్కస్య హేతోః, అతత్క్రతుత్వాదుపాసకస్య । తథా తద్గుణోపాసనయా వస్తుతః స్థితమపి నిరవగ్రహత్వం నాప్యతే । తత్త్వోపాసనాసు పురుషక్రతుత్వాత్ । ఉపాసకస్య తదక్రతుత్వం చ నిరవగ్రహత్వస్యోపాసనవిధ్యగోచరత్వాద్విధ్యధీనత్వాచ్చోపాసనాసు పురుషస్వాతన్త్ర్యాభావాత్స్వాతన్త్ర్యే వా ప్రాతిభత్వప్రసఙ్గాదితి ॥ ౨౦ ॥

భోగమాత్రసామ్యలిఙ్గాచ్చ ।

న కేవలం స్వారాజ్యస్యేశ్వరాధీనతయాజగత్సర్జనమ్ , సాక్షాద్భోగమాత్రేణ తేన పరమేశ్వరేణ సామ్యాభిధానాదపి వ్యపదేశలిఙ్గాదితి । భూతాన్యవన్తి ప్రీణయన్తీతి భోజయన్తీతి యావత్ ।

సూత్రాన్తరావతారణాయ శఙ్కతే –

నన్వేవం సతి సాతిశయత్వాదితి ।

సహ పరమేశ్వరస్యాతిశయేన వర్తత ఇతి విదుష ఐశ్వర్యం సాతిశయమ్ । యచ్చ కార్యం సాతిశయం తచ్చ యథా లౌకికమైశ్వర్యమ్ । తదనేన కార్యత్వముక్తమ్ । తథాచ కార్యత్వాదన్తవత్ప్రాప్తమితి తచ్చ న యుక్తమానన్త్యేన తద్విదుషాం తత్ర ప్రవృత్తేరితి ॥ ౨౧ ॥

అత ఉత్తరం పఠతి –

అనావృత్తిః శబ్దాదనావృత్తిః శబ్దాత్ ।

కిమర్చిరాదిమార్గేణ బ్రహ్మలోకప్రాప్తానామైశ్వర్యస్యాన్తవత్త్వం త్వయా సాధ్యతే । ఆహోస్విచ్చన్ద్రలోకాదివ బ్రహ్మలోకాదేతల్లోకప్రాప్తిర్ముక్తేరన్తవత్త్వమ్ । తత్ర పూర్వస్మిన్ కల్పే సిద్ధసాధనమ్ । ఉత్తరత్ర తు శ్రుతిస్మృతివిరోధః । తద్విధానాం చ క్రమముక్తిప్రతిపాదనాదితి ।

తత్త్వమసివాక్యార్థైకోపాసనాపరాన్ ప్రత్యాహ –

సమ్యగ్దర్శనవిధ్వస్తతమసామితి ।

ద్విధావిద్యాతమః । నిరుపాధిబ్రహ్మసాక్షాత్కారస్తత్త్వదర్శనమ్ ।

న చైతన్నిర్వాణం స్వరూపావస్థానలక్షణం కార్యం యేనానిత్యం స్యాదిత్యాహ –

నిత్యసిద్ధేతి ॥ ౨౨ ॥

భఙ్క్త్వా వాద్యసురేన్ద్రవృన్దమఖిలావిద్యోపధానాతిగం యేనామ్నాయపయోనిధేర్నయపథా బ్రహ్మామృతం ప్రాప్యతే ।
సోఽయం శాఙ్కరభాష్యజాతవిషయో వాచస్పతేః సాదరం సన్దర్భః పరిభావ్యతాం సుమతయః స్వార్థేషు కో మత్సరః ॥ ౧ ॥

అజ్ఞానసాగరం తీర్త్వా బ్రహ్మతత్త్వమభీప్సతామ్ ।
నీతినౌకర్ణధారేణ మయాపూరి మనోరథః ॥ ౨ ॥

యన్న్యాయకణికాతత్త్వసమీక్షాతత్త్వబిన్దుభిః ।
యన్న్యాయసాఙ్ఖ్యయోగానాం వేదాన్తానాం నిబన్ధనైః ॥ ౩ ॥

సమచైషం మహత్పుణ్యం తత్ఫలం పుష్కలం మయా ।
సమర్పితమథైతేన ప్రీయతాం పరమేశ్వరః ॥ ౪ ॥

నృపాన్తరాణాం మనసాప్యగమ్యాం భ్రూక్షేపమాత్రేణ చకార కీర్తిమ్ ।
కార్తస్వరాసారసుపూరితార్థసార్థః స్వయం శాస్త్రవిచక్షణశ్చ ॥ ౫ ॥

నరేశ్వరా యచ్చరితానుకారమిచ్ఛన్తి కర్తుం నచ పారయన్తి ।
తస్మిన్మహీపే మహనీయకీర్తౌ శ్రీమన్నృగేఽకారి మయా నిబన్ధః ॥ ౬ ॥

ఇతి శ్రీవాచస్పతిమిశ్రవిరచితే శఙ్కరభగవత్పాదభాష్యవిభాగే భామత్యాం చతుర్థస్యాధ్యాయస్య చతుర్థః పాదః సమాప్తః ।

జగద్వ్యాపారవర్జం ప్రకరణాదసన్నిహితత్వాచ్చ॥౧౭॥
మనఃశరీరసర్గాదావైశ్వర్యం యదుపాసితుః ।
జగత్సర్గే తదుత్సృష్టమిహ మానాదపోద్యతే॥
ఇతి సంగతిమభిసందధానః పూర్వపక్షమాహ –

స్వారాజ్యేతి ।

నన్వీశ్వరదత్తసిద్ధేరుపాసకస్య కథం స్వకార్యే నిరఙ్కుశత్వమాశఙ్క్యతేఽత ఆహ –

ఈశ్వరాధీనేతి ।

సిద్ధ్యుత్పత్తిరస్యేశ్వరాధీనా సిద్ధికార్యే త్వనపేక్షేత్యర్థః । అత్ర జగజ్జన్మాదావిత్యర్థః । అస్మై ఉపాసకాయ । బలిం పూజామ్ ।

స్వభావ ఇతి ।

స్వకార్యజనకత్వం స్వభావః । మృత్పిణ్డేత్యాది భాట్టం వార్తికమ్ ।

ననూదకాహరణాది ఘటాదేః కారణానపేక్షం భవతు , ఐశ్వర్యం తూపజీవ్యాదుపజీవకస్య న్యూనమితి విశేషవ్యాప్తిమాశఙ్క్య వ్యభిచారయతి –

న చ విదుషామిత్యాదినా ।

నను విద్యా ఉపజీవ్యసమా ఉపజీవకస్య భవతు, న తు నియన్తృకర్తృత్వాద్యైశ్వర్యమిత్యాశఙ్క్యాహ –

దుష్టసామన్తాశ్చేతి ।

సమప్రాధాన్యం హి విశేషానిర్ణయే భవతి, అస్తి త్వత్రేశ్వరస్య సాధకేభ్యో విశేషనిర్ణయహేతురిత్యాహ –

నిత్యత్వాదితి ।

విదుషాం స్వకార్యే పరమేశ్వరాధీనతా, కుతః? పరమేశ్వరస్య జగత్కర్తృత్వాద్యైశ్వరస్య నిత్యత్వాత్, అత ఎవానపేక్షత్వాత్తత్సాపేక్షాణా తు జీవానాం జగత్స్రష్టృత్వాదేరీశ్వరప్రాప్త్యన్యథానుపపత్త్యా కల్ప్యత్వాత్ కల్ప్యాచ్చ క్లృప్తస్య బలీయస్త్వాదిత్యర్థః । ఈశ్వరస్యైవ చా’’త్మన ఆకాశః సభూత’’ ఇత్యాదౌ జగత్స్రష్టృత్వశ్రుతేః’’స్తత్తేజోఽసృజతే’’త్యాదౌ చ జగత్సర్గే ‘‘సదేవ సోమ్యేదమగ్ర’’ ఇత్యాదినా తస్యైవ ప్రక్రమాదీశ్వరాధీనత్వాభ్యుపగమే ఎవైకమత్యలాభాచ్చేత్యర్థః ।

నిత్యత్వాదేత్యేతద్వ్యాచష్టే –

జగత్సర్గలక్షణం హీతి ।

అనపేక్షత్వాదిత్యేతద్వ్యాకరోతి –

తస్యైవేతి ।

శ్రుతేరిత్యేతద్విభజతే –

న చ జగత్స్రష్టృత్వమితి ।

తత్ప్రక్రమాదిత్యస్య వివరణం –

తమేవ ప్రకృత్యేతి ।

ఐకమత్యాచ్చేత్యస్య వ్యాఖ్యా - అపి చేత్యాది । సిసృక్షాసంజిహీర్షయోః సత్యోరపి యది సృష్టిసమయే సహారో న స్యాత్, తర్హి న వా సృష్టిసంహారౌ ద్వావపి స్యాతామ్ ; ఉభయోః స్రష్టృసంహర్త్రోరీశ్వరత్వావిఘాతాదిత్యర్థః ।

స్వపక్షే జగత్ర్సర్గోపపత్తిమాహ –

ఎకస్య త్విత్యాదినా ।

గృహ్యమాణవిశేషతయాఽసమత్వాదితి ।

అసమత్వాదితి ఛేదః॥౧౮॥

ఉక్తాన్న్యాయాదితి ।

నిత్యత్వాదిత్యాదేరిత్యర్థః ॥౧౮॥ ఎతావాన్ సహస్రశీర్షేత్యాదిరస్య మహిమా విభూతిర్న తు స్వరూపమిత్యర్థః॥౧౯॥

వికారావర్తీతి దర్శయతశ్చేతి సూత్రద్వయస్యాభిప్రాయమాహ –

ఎతదుక్తమితి ।

సగుణే బ్రహ్మణి స్థితానామపి గుణానాం సత్యకామత్వాదీనాం నిరవగ్రహత్వం సర్వగోచరత్వముపాసకైర్న ప్రాప్యత ఇత్యర్థే దృష్టాన్త ఉక్తః ।

యథా సగుణే బ్రహ్మణి స్థితమపి వికారావర్తిత్వాద్ న ప్రాప్యత ఇతి, తత్ ప్రపఞ్చయతి –

తత్త్వోపాసనాస్వితి ।

పురుషశబ్దేన పూర్ణం నిర్గుణం తత్త్వముచ్యతే, తత్త్వోపాసనాసు హి తత్త్వమసీత్యాదిషూపాసకస్య పురుషక్రతుత్వం నిర్గుణచిన్తకత్వమిత్యర్థః ।

నను సగుణోపాస్తిషు తర్హి కిమిత్యుపాసకస్య గుణగతం నిరఙ్కుశత్వముపాస్యం న భవతి ? తత్రాహ –

ఉపాసకస్య తదక్రతుత్వం చేతి ।

న హి నిరవగ్రహసత్యకామత్వాదిగుణకమీశ్వరముపాసీతేతి శ్రుతిరస్తి, సా హి సత్యకామత్వాదిగుణముపాసీతేత్యవంరూపేత్యర్థః । యది తు విధ్యభిప్రాయముపేక్ష్యాప్యుపాసీత, తత్రాహ - స్వాతన్త్ర్యేతి॥౨౦॥౨౧॥ ద్విధా కార్యకారణరూపా । తం బ్రహ్మలోకగతముపాసకమ్ హిరణ్యగర్భ ఆహ ఆపో వై ఖల్వమృతమయ్యో మయా మీయన్తే దృశ్యన్తే ముజ్యన్త ఇత్యర్థః । తవాప్యసౌ స్మృతరూపోదకలక్షణో లోకో భోగ్య ఇత్యర్థః ॥౨౨॥

ఇతి సప్తమం జగద్వ్యాపారాధికరణమ్॥

శ్రోతౄణాముత్సాహజననాయ పరమపురుషార్థప్రాప్త్యుపాయతాం గలితకలఙ్కతాం చ స్వకృతేరాదర్శయన్ సకలశాస్త్రార్థం సంకలయతి –

భఙ్క్త్వేతి ।

యేన గ్రన్థసందర్భేణ వాద్యసురేన్ద్రసమూహం యుక్తినిశితఖడ్గధారాభిర్భఙ్క్త్వా నయనథా శ్రుతిలిఙ్గాదిన్యాయరూపమన్థా తేన, విలోలితాదామ్నాయదుగ్ధపయోనిధేరుద్గతమఖిలావిద్యోపధానాతిగం బ్రహ్మామృతం శ్రోతృభిః ప్రాప్యతే । సోఽయం పరిభావ్యతామిత్యన్వయః ।

అపి చ వ్యాఖ్యానగ్రన్థకర్తుః, వ్యాఖ్యేయగ్రన్థకారస్య చ గౌరవాదపి తాత్పర్యేణ ప్రవర్తితవ్యమిత్యాహ –

సోఽయమితి ।

శాఙ్కరం భాష్యం వ్యాఖ్యేయం జాతో విషయో యస్య సోఽయం వాచస్పతేర్మమ గ్రన్థసన్దర్భో హే సుమతయో యుష్మాభిః శ్రవణవ్యాఖ్యానాదిభిః సాదరం పరిభావ్యతామ్ । మా చైవం మన్యధ్వం ఎతావప్యస్మదాదితుల్యౌ విద్వాంసౌ కిమేతత్కృతిభ్యాం కరిష్యామ ఇతి । యతః స్వార్థేషు కో మత్సరః విశుద్ధసంప్రదాయవిమలధియౌ న తాదృశ్యౌ యుష్మాకం యాదృశ్యావావయోరిత్యర్థః । అత్ర చ భఙ్క్త్వేత్యాదిరవిరోధాధ్యాయస్య సంక్షేపః, ఆమ్నాయపయోనిధేర్నయమథేతి సమన్వయాధ్యాయస్య, అవిద్యోపధానాతిగమిత్యవిద్యావృత్తివర్ణనేన తద్ధేతువిద్యాస్తవనాత్ తృతీయాధ్యాయస్య, అవిద్యానివృత్త్యా చతుర్థస్య బ్రహ్మామృతమితి చతుర్థాధ్యాయస్యైవార్థసంక్షేప ఇతి॥  ॥౧॥

న కేవలం గ్రన్థవ్యాఖ్యామాత్రమత్ర కృతమ్, అపి తు తత్ర తత్ర బౌద్దాదివిరుద్ధరాద్ధాన్తభఙ్గం స్వాతన్త్ర్యేణ నయమరీచిభిః కుర్వతా జగతామబోధోఽపనిన్యే, బ్రహ్మబోధశ్చ స్థిరీచక్రే ఇత్యాహ –

అజ్ఞానేతి ।

నీతిరేవ నౌస్తస్యాః కర్ణధారో నేతా । అపూరి పూరితః॥౨॥

యావన్తస్తే కృతా గ్రన్థాస్తన్నిర్మాణజం పుణ్యం ఫలమీశ్వరే సమర్పయన్ స్వస్య సాక్షాత్కృతబ్రహ్మతయా ఫలేఽప్యసఙ్గం గమయతి –

యన్న్యాయేతి ।

న్యాయకణికా విధివివేకటీకా । తత్త్వసమీక్షా బ్రహ్మసిద్ధివ్యాఖ్యా । తత్త్వబిన్దుర్భాట్టమతాశ్రయం స్వకృతం ప్రకరణమ్ । న్యాయస్య నిబన్ధో న్యాయవార్తికతాత్పర్యటీకా । తత్త్వకౌముదీ సాంఖ్యనిబన్ధః । యోగనిబన్ధనం పాతఞ్జలభాష్యటీకా తత్త్వశారదీ । వేదాన్తానాం సర్వోపనిషదాం నిబన్ధనమియమేవ భామతీ । ఎతైర్నిబన్ధనైః యన్మహాపుణ్యమహం సమచైషం సంచితవానస్మి తస్య ఫలం పుష్పకం యత్ తత్ పరమేశ్వరే మయా సమర్పితమ్ । అథ సమర్పణసమనన్తరమనేనోపహారేణ పరమేశ్వరః ప్రీయతామిత్యర్థః ॥౩॥౪॥

కార్తస్వరం సువర్ణం తస్యాసారోఽనవరతవర్షణం తేన సుపూరితోఽర్థః కాఙ్క్షితా యస్య సార్థస్య జనసమూహస్య స తథేత్యేకో బహువ్రీహిః । తథావిధః సార్థో యస్య ప్రకృతత్వేన వర్తతే స నృగస్తథేత్యపరః । నృగః ఇతి రాజ్ఞ ఆఖ్యా॥౫॥౬॥ స్వజ్యోతిఃసుఖసదభేదమాత్మభూతం యన్మాయావిరచితవిశ్వదృశ్యనీడమ్ ।
తద్ బ్రహ్మ ప్రణతభవాన్ధకారభానుం వన్దేఽహం హరిహరవిగ్రహం దధానమ్॥౧॥
అమృతమమృతైరప్యాయాసాదతీవ సుదుర్లభం ప్రవరగుణవచ్ఛిష్యిర్యత్ర స్థితం సుఖమాప్యత ।
అజని కమలా యస్మాద్విద్యావపుర్నిఖిలార్తిహా గురుమనుభవానన్దం తం నౌమ్యపారకృపామ్బుధిమ్॥౨॥
ఆకల్పం కల్పవృక్షాదముత ఉదితసన్న్యాయపుష్పైః ప్రఫుల్లైః
సత్పక్షారూఢవిద్వద్భ్రమరముఖరితైర్బోధసద్భూరిగన్ధైః ।
శ్రోతృశ్రేణీవిదోషశ్రవణపుటగతైర్హృత్సరోజాధివాసః
శ్రీకాన్తోఽభ్యర్చ్యతాం స ప్రకటయతు తనుం సచ్చిదానన్దరూపమ్॥౩॥
క్వ మామకం క్లేశవశానుగామి చేతః క్వ వాచస్పతిసూక్తయోఽమూః ।
క్వ శఙ్కరాచార్యవచః క్వ చేదం వైయాసికం సూత్రమగాధభావమ్॥౪॥
గురుక్షమాభర్తృవినిర్గతానాం సరస్వతీనాం శ్రుతిసిన్ధుసఙ్గే ।
విగాహ్యసఞ్చేతుమనన్తపుణ్యం పరం మయాఽకారి నిబన్ధ ఎషః॥౫॥
శాస్త్రామ్బుధేః పారగతా ద్విజేన్ద్రా యద్దత్తచామీకరవారిరాశేః ।
జ్ఞాతుం న పారం ప్రభవన్తి తస్మిన్ కృష్ణక్షితీశే భువనైకవీరే॥౬॥
భ్రాత్రా మహాదేవనృపేణ సాకం పాతి క్షితిం ప్రాగివ ధర్మసూనౌ ।
కృతో మయాఽయం ప్రవరః ప్రబన్ధః ప్రగల్భవాచస్పతిభావభేదీ॥౭॥

ఇతి శ్రీపరమహంసపరివ్రాజకాచార్యశ్రీమదనుభవానన్దపూజ్యపాదశిష్య భగవదమలానన్దస్య వ్యాసాశ్రమాపరనామధేయస్య కృతౌ వేదాన్తకల్పతరౌ చతుర్థాధ్యాయస్య చతుర్థః పాదః॥