அக²ண்ட³ம் ஸச்சிதா³நந்த³மவாங்மநஸகோ³சரம் ।
ஆத்மாநமகி²லாதா⁴ரமாஶ்ரயே(அ)பீ⁴ஷ்டஸித்³த⁴யே ॥1॥
அர்த²தோ(அ)ப்யத்³வயாநந்தா³நதீதத்³வைதபா⁴நத: ।
கு³ரூநாராத்⁴ய வேதா³ந்தஸாரம் வக்ஷ்யே யதா²மதி ॥2॥
வேதா³ந்தோ நாமோபநிஷத்ப்ரமாணம் தது³பகாரீணி ஶாரீரகஸூத்ராதீ³நி ச । அஸ்ய வேதா³ந்தப்ரகரணத்வாத் ததீ³யை: ஏவ அநுப³ந்தை⁴: தத்³வத்தாஸித்³தே⁴: ந தே ப்ருத²கா³லோசநீயா: । தத்ர அநுப³ந்தோ⁴ நாம அதி⁴காரிவிஷயஸம்ப³ந்த⁴ப்ரயோஜநாநி ॥3॥
அதி⁴காரீ து விதி⁴வத³தீ⁴தவேத³வேதா³ங்க³த்வேநாபாததோ(அ)தி⁴க³தாகி²லவேதா³ர்தோ²(அ)ஸ்மிந் ஜந்மநி ஜந்மாந்தரே வா காம்யநிஷித்³த⁴வர்ஜநபுர:ஸரம் நித்யநைமித்திகப்ராயஶ்சித்தோபாஸநாநுஷ்டா²நேந நிர்க³தநிகி²லகல்மஷதயா நிதாந்தநிர்மலஸ்வாந்த: ஸாத⁴நசதுஷ்டயஸம்பந்ந: ப்ரமாதா । காம்யாநி - ஸ்வர்கா³தீ³ஷ்டஸாத⁴நாநி ஜ்யோதிஷ்டோமாதீ³நி । நிஷித்³தா⁴நி - நரகாத்³யநிஷ்டஸாத⁴நாநி ப்³ராஹ்மணஹநநாதீ³நி । நித்யாநி - அகரணே ப்ரத்யவாயஸாத⁴நாநி ஸந்த்⁴யாவந்த³நாதீ³நி । நைமித்திகாநி - புத்ரஜந்மாத்³யநுப³ந்தீ⁴நி ஜாதேஷ்ட்யாதீ³நி । ப்ராயஶ்சித்தாநி - பாபக்ஷயஸாத⁴நாநி சாந்த்³ராயணாதீ³நி । உபாஸநாநி - ஸகு³ணப்³ரஹ்மவிஷயமாநஸவ்யாபாரரூபாணி ஶாண்டி³ல்யவித்³யாதீ³நி । ஏதேஷாம் நித்யாதீ³நாம் பு³த்³தி⁴ஶுத்³தி⁴: பரம் ப்ரயோஜநம் , உபாஸநாநாம் து சித்தைகாக்³ர்யம்
‘தமேதமாத்மாநம் வேதா³நுவசநேந ப்³ராஹ்மணா விவிதி³ஷந்தி யஜ்ஞேந’ (ப்³ரு.உ. 4 । 4 । 22) இத்யாதி³ஶ்ருதே: ‘தபஸா கல்மஷம் ஹந்தி’ (மநு. 12 । 104) இத்யாதி³ஸ்ம்ருதேஶ்ச । நித்யநைமித்திகயோ: உபாஸநாநாம் த்வவாந்தரப²லம் பித்ருலோகஸத்யலோகப்ராப்தி:
‘கர்மணா பித்ருலோக: வித்³யயா தே³வலோக:’ (ப்³ரு. உ. 1 । 5 । 16) இத்யாதி³ஶ்ருதே: । ஸாத⁴நாநி - நித்யாநித்யவஸ்துவிவேகேஹாமுத்ரார்த²ப²லபோ⁴க³விராக³ஶமாதி³ஷட்கஸம்பத்திமுமுக்ஷுத்வாநி । நித்யாநித்யவஸ்துவிவேகஸ்தாவத்³ ப்³ரஹ்மைவ நித்யம் வஸ்து ததோ(அ)ந்யத³கி²லமநித்யமிதி விவேசநம் । ஐஹிகாநாம் ஸ்ரக்சந்த³நவநிதாதி³விஷயபோ⁴கா³நாம் கர்மஜந்யதயாநித்யத்வவதா³முஷ்மிகாணாமப்யம்ருதாதி³விஷயபோ⁴கா³நாமநித்யதயா தேப்⁴யோ நிதராம் விரதி: - இஹாமுத்ரார்த²ப²லபோ⁴க³விராக³: । ஶமாத³யஸ்து - ஶமத³மோபரதிதிதிக்ஷாஸமாதா⁴நஶ்ரத்³தா⁴க்²யா: । ஶமஸ்தாவத் - ஶ்ரவணாதி³வ்யதிரிக்தவிஷயேப்⁴யோ மநஸோ நிக்³ரஹ: । த³ம: - பா³ஹ்யேந்த்³ரியாணாம் தத்³வ்யதிரிக்தவிஷயேப்⁴யோ நிவர்தநம் । நிவர்திதாநாமேதேஷாம் தத்³வ்யதிரிக்தவிஷயேப்⁴ய உபரமணமுபரதிரத²வா விஹிதாநாம் கர்மணாம் விதி⁴நா பரித்யாக³: । திதிக்ஷா - ஶீதோஷ்ணாதி³த்³வந்த்³வஸஹிஷ்ணுதா । நிக்³ருஹீதஸ்ய மநஸ: ஶ்ரவணாதௌ³ தத³நுகு³ணவிஷயே ச ஸமாதி⁴: - ஸமாதா⁴நம் । கு³ரூபதி³ஷ்டவேதா³ந்தவாக்யேஷு விஶ்வாஸ: - ஶ்ரத்³தா⁴ । முமுக்ஷுத்வம் - மோக்ஷேச்சா² । ஏவம்பூ⁴த: ப்ரமாதாதி⁴காரீ
‘ஶாந்தோ தா³ந்த:’ (ப்³ரு. உ. 4 । 4 । 23) இத்யாதி³ஶ்ருதே: । உக்தஞ்ச -
‘ப்ரஶாந்தசித்தாய ஜிதேந்த்³ரியாய ச ப்ரஹீணதோ³ஷாய யதோ²க்தகாரிணே ।
கு³ணாந்விதாயாநுக³தாய ஸர்வதா³ ப்ரதே³யமேதத் ஸததம் முமுக்ஷவே’ (உபதே³ஶஸாஹஸ்ரீ 324 । 16 । 72) இதி ॥ விஷய: - ஜீவப்³ரஹ்மைக்யம் , ஶுத்³த⁴சைதந்யம் ப்ரமேயம் , தத்ர ஏவ வேதா³ந்தாநாம் தாத்பர்யாத் । ஸம்ப³ந்த⁴ஸ்து - ததை³க்யப்ரமேயஸ்ய தத்ப்ரதிபாத³கோபநிஷத்ப்ரமாணஸ்ய ச போ³த்⁴யபோ³த⁴கபா⁴வ: । ப்ரயோஜநம் து - ததை³க்யப்ரமேயக³தாஜ்ஞாநநிவ்ருத்தி: ஸ்வஸ்வரூபாநந்தா³வாப்திஶ்ச
‘தரதி ஶோகம் ஆத்மவித்’ (சா²ம். உ. 7 । 1 । 3) இத்யாதி³ஶ்ருதே:,
‘ப்³ரஹ்மவித்³ ப்³ரஹ்மைவ ப⁴வதி’ (மும். உ. 3 । 2 । 9) இத்யாதி³ஶ்ருதேஶ்ச ॥4॥
அஸர்பபூ⁴தாயாம் ரஜ்ஜௌ ஸர்பாரோபவத் வஸ்துநி அவஸ்த்வாரோப: - அத்⁴யாரோப: । வஸ்து - ஸச்சிதா³நந்த³மத்³வயம் ப்³ரஹ்ம அஜ்ஞாநாதி³ஸகலஜட³ஸமூஹோ(அ)வஸ்து । அஜ்ஞாநம் து - ஸத³ஸத்³ப்⁴யாமநிர்வசநீயம் த்ரிகு³ணாத்மகம் ஜ்ஞாநவிரோதி⁴ பா⁴வரூபம் யத்கிஞ்சிதி³தி வத³ந்த்யஹமஜ்ஞ இத்யாத்³யநுப⁴வாத்
‘தே³வாத்மஶக்திம் ஸ்வகு³ணைர்நிகூ³டா⁴ம்’ (ஶ்வே. உ. 1 । 3) இத்யாதி³ஶ்ருதேஶ்ச ॥6॥
இத³மஜ்ஞாநம் ஸமஷ்டிவ்யஷ்ட்யபி⁴ப்ராயேணைகமநேகமிதி ச வ்யவஹ்ரியதே । ததா²ஹி யதா² வ்ருக்ஷாணாம் ஸமஷ்ட்யபி⁴ப்ராயேண வநமித்யேகத்வவ்யபதே³ஶோ யதா² வா ஜலாநாம் ஸமஷ்ட்யபி⁴ப்ராயேண ஜலாஶய இதி ததா² நாநாத்வேந ப்ரதிபா⁴ஸமாநாநாம் ஜீவக³தாஜ்ஞாநாநாம் ஸமஷ்ட்யபி⁴ப்ராயேண ததே³கத்வவ்யபதே³ஶ:,
‘அஜாமேகாம்’ (ஶ்வே. உ. 4 । 5) இத்யாதி³ஶ்ருதே: । இயம் ஸமஷ்டிருத்க்ருஷ்டோபாதி⁴தயா விஶுத்³த⁴ஸத்த்வப்ரதா⁴நா । ஏதது³பஹிதம் சைதந்யம் ஸர்வஜ்ஞத்வஸர்வேஶ்வரத்வஸர்வநியந்த்ருத்வாதி³கு³ணகமவ்யக்தமந்தர்யாமீ ஜக³த்காரணமீஶ்வர இதி ச வ்யபதி³ஶ்யதே ஸகலாஜ்ஞாநாவபா⁴ஸகத்வாத் ।
‘ய: ஸர்வஜ்ஞ: ஸர்வவித்’ (மும். உ. 1 । 1 । 9) இதி ஶ்ருதே: । ஈஶ்வரஸ்யேயம் ஸமஷ்டிரகி²லகாரணத்வாத்காரணஶரீரமாநந்த³ப்ரசுரத்வாத்கோஶவதா³ச்சா²த³கத்வாச்சாநந்த³மயகோஶ: ஸர்வோபரமத்வாத்ஸுஷுப்திரத ஏவ ஸ்தூ²லஸூக்ஷ்மப்ரபஞ்சலயஸ்தா²நமிதி ச உச்யதே । யதா² வநஸ்ய வ்யஷ்ட்யபி⁴ப்ராயேண வ்ருக்ஷா இத்யநேகத்வவ்யபதே³ஶோ யதா² வா ஜலாஶயஸ்ய வ்யஷ்ட்யபி⁴ப்ராயேண ஜலாநீதி ததா²ஜ்ஞாநஸ்ய வ்யஷ்ட்யபி⁴ப்ராயேண தத³நேகத்வவ்யபதே³ஶ: ‘இந்த்³ரோ மாயாபி⁴: புருரூப ஈயதே’ (ருக்³வேத³ 6 । 47 । 18) இத்யாதி³ஶ்ருதே: । அத்ர வ்யஸ்தஸமஸ்தவ்யாபித்வேந வ்யஷ்டிஸமஷ்டிதாவ்யபதே³ஶ: । இயம் வ்யஷ்டிர்நிக்ருஷ்டோபாதி⁴தயா மலிநஸத்த்வப்ரதா⁴நா । ஏதது³பஹிதம் சைதந்யமல்பஜ்ஞத்வாநீஶ்வரத்வாதி³கு³ணகம் ப்ராஜ்ஞ இத்யுச்யத ஏகாஜ்ஞாநாவபா⁴ஸகத்வாத் । அஸ்ய ப்ராஜ்ஞத்வமஸ்பஷ்டோபாதி⁴தயா(அ)நதிப்ரகாஶகத்வாத் । அஸ்யாபீயமஹங்காராதி³காரணத்வாத்காரணஶரீரமாநந்த³ப்ரசுரத்வாத்கோஶவதா³ச்சா²த³கத்வாச்சாநந்த³மயகோஶ: ஸர்வோபரமத்வாத்ஸுஷுப்திரத ஏவ ஸ்தூ²லஸூக்ஷ்மஶரீரப்ரபஞ்சலயஸ்தா²நமிதி ச உச்யதே ॥7॥
ஏதேஷாம் ஸ்தூ²லஸூக்ஷ்மகாரணப்ரபஞ்சாநாமபி ஸமஷ்டிரேகோ மஹாந் ப்ரபஞ்சோ ப⁴வதி யதா² அவாந்தரவநாநாம் ஸமஷ்டிரேகம் மஹத்³வநம் ப⁴வதி யதா² வாவாந்தரஜலாஶயாநாம் ஸமஷ்டிரேகோ மஹாந் ஜலாஶய: । ஏதது³பஹிதம் வைஶ்வாநராதீ³ஶ்வரபர்யந்தம் சைதந்யமபி அவாந்தரவநாவச்சி²ந்நாகாஶவத³வாந்தரஜலாஶயக³தப்ரதிபி³ம்பா³காஶவச்ச ஏகமேவ । ஆப்⁴யாம் மஹாப்ரபஞ்சதது³பஹிதசைதந்யாப்⁴யாம் தப்தாய:பிண்ட³வத³விவிக்தம் ஸத³நுபஹிதம் சைதந்யம்
‘ஸர்வம் க²ல்வித³ம் ப்³ரஹ்ம’ (சா². உ. 3 । 14 । 1) இதி (மஹா)வாக்யஸ்ய வாச்யம் ப⁴வதி விவிக்தம் ஸல்லக்ஷ்யமபி ப⁴வதி । ஏவம் வஸ்துந்யவஸ்த்வாரோபோ(அ)த்⁴யாரோப: ஸாமாந்யேந ப்ரத³ர்ஶித: ॥18॥
ததா³நீமேதாவீஶ்வரப்ராஜ்ஞௌ சைதந்யப்ரதீ³ப்தாபி⁴ரதிஸூக்ஷ்மாபி⁴ரஜ்ஞாநவ்ருத்திபி⁴ராநந்த³மநுப⁴வத:
‘ஆநந்த³பு⁴க் சேதோமுக²: ப்ராஜ்ஞ:’ (மாம். உ. 5) இதி ஶ்ருதே: ஸுக²மஹமவாப்ஸம் ந கிஞ்சித³வேதி³ஷமித்யுத்தி²தஸ்ய பராமர்ஶோபபத்தேஶ்ச । அநயோ: ஸமஷ்டிவ்யஷ்ட்யோர்வநவ்ருக்ஷயோரிவ ஜலாஶயஜலயோரிவ வா பே⁴த³: । ஏதது³பஹிதயோரீஶ்வரப்ராஜ்ஞயோரபி வநவ்ருக்ஷாவச்சி²ந்நாகாஶயோரிவ ஜலாஶயஜலக³தப்ரதிபி³ம்பா³காஶயோரிவ வா பே⁴த³:
‘ஏஷ ஸர்வேஶ்வர’ (மாம். உ. 6) இத்யாதி³ஶ்ருதே: ॥8॥
வநவ்ருக்ஷதத³வச்சி²ந்நாகாஶயோர்ஜலாஶயஜலதத்³க³தப்ரதிபி³ம்பா³காஶயோர்வா(அ)(அ)தா⁴ரபூ⁴தா(அ)(அ)நுபஹிதா(அ)(அ)காஶவத³நயோரஜ்ஞாநதது³பஹிதசைதந்யயோரா(அ)(அ)தா⁴ரபூ⁴தம் யத³நுபஹிதம் சைதந்யம் தத்துரீயமித்யுச்யதே
‘ஶாந்தம் ஶிவமத்³வைதம் சதுர்த²ம் மந்யந்தே’ (மாம். உ. 7) இத்யாதி³ஶ்ருதே: । இத³மேவ துரீயம் ஶுத்³த⁴சைதந்யமஜ்ஞாநாதி³தது³பஹிதசைதந்யாப்⁴யாம் தப்தாய:பிண்ட³வத³விவிக்தம் ஸந்மஹாவாக்யஸ்ய வாச்யம் விவிக்தம் ஸல்லக்ஷ்யமிதி சோச்யதே ॥9॥
அஸ்யாஜ்ஞாநஸ்யாவரணவிக்ஷேபநாமகமஸ்தி ஶக்தித்³வயம் । ஆவரணஶக்திஸ்தாவத³ல்போ(அ)பி மேகோ⁴(அ)நேகயோஜநாயதமாதி³த்யமண்ட³லமவலோகயித்ருநயநபத²பிதா⁴யகதயா யதா²(அ)(அ)ச்சா²த³யதீவ ததா²(அ)ஜ்ஞாநம் பரிச்சி²ந்நமப்யாத்மாநமபரிச்சி²ந்நமஸம்ஸாரிணமவலோகயித்ருபு³த்³தி⁴பிதா⁴யகதயா(அ)(அ)ச்சா²த³யதீவ தாத்³ருஶம் ஸாமர்த்²யம் । தது³க்தம் -
‘க⁴நச்ச²ந்நத்³ருஷ்டிர்க⁴நச்ச²ந்நமர்கம் யதா² மந்யதே நிஷ்ப்ரப⁴ம் சாதிமூட⁴: ।
ததா² ப³த்³த⁴வத்³பா⁴தி யோ மூட⁴த்³ருஷ்டே: ஸ நித்யோபலப்³தி⁴ஸ்வரூபோ(அ)ஹமாத்மா ॥’ (ஹஸ்தாமலகம் 10) இதி । அநயா ஆவ்ருதஸ்யாத்மந: கர்த்ருத்வபோ⁴க்த்ருத்வஸுகி²த்வது³:கி²த்வாதி³ஸம்ஸாரஸம்பா⁴வநாபி ப⁴வதி யதா² ஸ்வா(அ)ஜ்ஞாநேநாவ்ருதாயாம் ரஜ்ஜ்வாம் ஸர்பத்வஸம்பா⁴வநா । விக்ஷேபஶக்திஸ்து யதா² ரஜ்ஜ்வஜ்ஞாநம் ஸ்வாவ்ருதரஜ்ஜௌ ஸ்வஶக்த்யா ஸர்பாதி³கமுத்³பா⁴வயத்யேவமஜ்ஞாநமபி ஸ்வாவ்ருதாத்மநி ஸ்வஶக்த்யா(அ)(அ)காஶாதி³ப்ரபஞ்சமுத்³பா⁴வயதி தாத்³ருஶம் ஸாமர்த்²யம் । தது³க்தம் - ‘விக்ஷேபஶக்திர்லிங்கா³தி³ ப்³ரஹ்மாண்டா³ந்தம் ஜக³த் ஸ்ருஜேத்’ (வாக்யஸுதா⁴ 13) இதி ॥10॥
ஶக்தித்³வயவத³ஜ்ஞாநோபஹிதம் சைதந்யம் ஸ்வப்ரதா⁴நதயா நிமித்தம் ஸ்வோபாதி⁴ப்ரதா⁴நதயோபாதா³நம் ச ப⁴வதி । யதா² லூதா தந்துகார்யம் ப்ரதி ஸ்வப்ரதா⁴நதயா நிமித்தம் ஸ்வஶரீரப்ரதா⁴நதயோபாதா³நஞ்ச ப⁴வதி ॥11॥
தம:ப்ரதா⁴நவிக்ஷேபஶக்திமத³ஜ்ஞாநோபஹிதசைதந்யாதா³காஶ ஆகாஶாத்³வாயுர்வாயோரக்³நிரக்³நேராபோ(அ)த்³ப்⁴ய: ப்ருதி²வீ சோத்பத்³யதே
‘ஏதஸ்மாதா³த்மந ஆகாஶ: ஸம்பூ⁴த:’ (தை. உ. 2 । 1 । 1) இத்யாதி³ஶ்ருதே: । தேஷு ஜாட்³யாதி⁴க்யத³ர்ஶநாத்தம:ப்ராதா⁴ந்யம் தத்காரணஸ்ய । ததா³நீம் ஸத்த்வரஜஸ்தமாம்ஸி காரணகு³ணப்ரக்ரமேண தேஷ்வாகாஶாதி³ஷூத்பத்³யந்தே । ஏதாந்யேவ ஸூக்ஷ்மபூ⁴தாநி தந்மாத்ராண்யபஞ்சீக்ருதாநி சோச்யந்தே । ஏதேப்⁴ய: ஸூக்ஷ்மஶரீராணி ஸ்தூ²லபூ⁴தாநி சோத்பத்³யந்தே ॥12॥
ஸூக்ஷ்மஶரீராணி ஸப்தத³ஶாவயவாநி லிங்க³ஶரீராணி । அவயவாஸ்து ஜ்ஞாநேந்த்³ரியபஞ்சகம் பு³த்³தி⁴மநஸீ கர்மேந்த்³ரியபஞ்சகம் வாயுபஞ்சகம் சேதி । ஜ்ஞாநேந்த்³ரியாணி ஶ்ரோத்ரத்வக்சக்ஷுர்ஜிஹ்வாக்⁴ராணாக்²யாநி । ஏதாந்யாகாஶாதீ³நாம் ஸாத்த்விகாம்ஶேப்⁴யோ வ்யஸ்தேப்⁴ய: ப்ருத²க் ப்ருத²க் க்ரமேணோத்பத்³யந்தே । பு³த்³தி⁴ர்நாம நிஶ்சயாத்மிகா(அ)ந்த:கரணவ்ருத்தி: । மநோ நாம ஸங்கல்பவிகல்பாத்மிகாந்த:கரணவ்ருத்தி: । அநயோரேவ சித்தாஹங்காரயோரந்தர்பா⁴வ: । அநுஸந்தா⁴நாத்மிகாந்த:கரணவ்ருத்தி: சித்தம் । அபி⁴மாநாத்மிகாந்த:கரணவ்ருத்தி: அஹங்கார: । ஏதே புநராகாஶாதி³க³தஸாத்த்விகாம்ஶேப்⁴யோ மிலிதேப்⁴ய உத்பத்³யந்தே । ஏதேஷாம் ப்ரகாஶாத்மகத்வாத்ஸாத்த்விகாம்ஶகார்யத்வம் । இயம் பு³த்³தி⁴ர்ஜ்ஞாநேந்த்³ரியை: ஸஹிதா விஜ்ஞாநமயகோஶோ ப⁴வதி । அயம் கர்த்ருத்வபோ⁴க்த்ருத்வஸுகி²த்வது³:கி²த்வாத்³யபி⁴மாநத்வேநேஹலோகபரலோககா³மீ வ்யவஹாரிகோ ஜீவ இத்யுச்யதே । மநஸ்து ஜ்ஞாநேந்த்³ரியை: ஸஹிதம் ஸந்மநோமயகோஶோ ப⁴வதி । கர்மேந்த்³ரியாணி வாக்பாணிபாத³பாயூபஸ்தா²க்²யாநி । ஏதாநி புநராகாஶாதீ³நாம் ரஜோம்ஶேப்⁴யோ வ்யஸ்தேப்⁴ய: ப்ருத²க் ப்ருத²க் க்ரமேணோத்பத்³யந்தே । வாயவ: ப்ராணாபாநவ்யாநோதா³நஸமாநா: । ப்ராணோ நாம ப்ராக்³க³மநவாந்நாஸாக்³ரஸ்தா²நவர்தீ । அபாநோ நாமாவாக்³க³மநவாந்பாய்வாதி³ஸ்தா²நவர்தீ । வ்யாநோ நாம விஷ்வக்³க³மநவாநகி²லஶரீரவர்தீ । உதா³நோ நாம கண்ட²ஸ்தா²நீய ஊர்த்⁴வக³மநவாநுத்க்ரமணவாயு: । ஸமாநோ நாம ஶரீரமத்⁴யக³தாஶிதபீதாந்நாதி³ஸமீகரணகர: । ஸமீகரணந்து பரிபாககரணம் ரஸருதி⁴ரஶுக்ரபுரீஷாதி³கரணமிதி யாவத் । கேசித்து நாக³கூர்மக்ருகலதே³வத³த்தத⁴நஞ்ஜயாக்²யா: பஞ்சாந்யே வாயவ: ஸந்தீதி வத³ந்தி । தத்ர நாக³ உத்³கி³ரணகர: । கூர்ம உந்மீலநகர: । க்ருகல: க்ஷுத்கர: । தே³வத³த்தோ ஜ்ரும்ப⁴ணகர: । த⁴நஞ்ஜய: போஷணகர: । ஏதேஷாம் ப்ராணாதி³ஷ்வந்தர்பா⁴வாத்ப்ராணாத³ய: பஞ்சைவேதி கேசித் । ஏதத்ப்ராணாதி³பஞ்சகமாகாஶாதி³க³தரஜோம்ஶேப்⁴யோமிலிதேப்⁴ய உத்பத்³யதே । இத³ம் ப்ராணாதி³பஞ்சகம் கர்மேந்த்³ரியை: ஸஹிதம் ஸத்ப்ராணமயகோஶோ ப⁴வதி । அஸ்ய க்ரியாத்மகத்வேந ரஜோம்ஶகார்யத்வம் । ஏதேஷு கோஶேஷு மத்⁴யே விஜ்ஞாநமயோ ஜ்ஞாநஶக்திமாந் கர்த்ருரூப: । மநோமய இச்சா²ஶக்திமாந் கரணரூப: । ப்ராணமய: க்ரியாஶக்திமாந் கார்யரூப: । யோக்³யத்வாதே³வமேதேஷாம் விபா⁴க³ இதி வர்ணயந்தி । ஏதத்கோஶத்ரயம் மிலிதம் ஸத்ஸூக்ஷ்மஶரீரமித்யுச்யதே ॥13॥
அத்ராப்யகி²லஸூக்ஷ்மஶரீரமேகபு³த்³தி⁴விஷயதயா வநவஜ்ஜலாஶயவத்³வா ஸமஷ்டிரநேகபு³த்³தி⁴விஷயதயா வ்ருக்ஷவஜ்ஜலவத்³வா வ்யஷ்டிரபி ப⁴வதி । ஏதத்ஸமஷ்ட்யுபஹிதம் சைதந்யம் ஸூத்ராத்மா ஹிரண்யக³ர்ப⁴: ப்ராணஶ்சேத்யுச்யதே ஸர்வத்ராநுஸ்யூதத்வாஜ்ஜ்ஞாநேச்சா²க்ரியாஶக்திமது³பஹிதத்வாச்ச । அஸ்யைஷா ஸமஷ்டி: ஸ்தூ²லப்ரபஞ்சாபேக்ஷயா ஸூக்ஷ்மத்வாத்ஸூக்ஷ்மஶரீரம் விஜ்ஞாநமயாதி³கோஶத்ரயம் ஜாக்³ரத்³வாஸநாமயத்வாத்ஸ்வப்நோ(அ)த ஏவ ஸ்தூ²லப்ரபஞ்சலயஸ்தா²நமிதி சோச்யதே । ஏதத்³வ்யஷ்ட்யுபஹிதம் சைதந்யம் தைஜஸோ ப⁴வதி தேஜோமயாந்த:கரணோபஹிதத்வாத் । அஸ்யாபீயம் வ்யஷ்டி: ஸ்தூ²லஶரீராபேக்ஷயா ஸூக்ஷ்மத்வாதி³தி ஹேதோரேவ ஸூக்ஷ்மஶரீரம் விஜ்ஞாநமயாதி³கோஶத்ரயம் ஜாக்³ரத்³வாஸநாமயத்வாத்ஸ்வப்நோ(அ)தஏவ ஸ்தூ²லஶரீரலயஸ்தா²நமிதி சோச்யதே । ஏதௌ ஸூத்ராத்மதைஜஸௌ ததா³நீம் மநோவ்ருத்திபி⁴: ஸூக்ஷ்மவிஷயாநநுப⁴வத:
‘ப்ரவிவிக்தபு⁴க்தைஜஸ:’ (மாம். உ. 4) இத்யதி³ஶ்ருதே: । அத்ராபி ஸமஷ்டிவ்யஷ்ட்யோ: தது³பஹிதஸூத்ராத்மதைஜஸயோ: வநவ்ருக்ஷவத்தத³வச்சி²ந்நாகாஶவச்ச ஜலாஶயஜலவத்தத்³க³தப்ரதிபி³ம்பா³காஶவச்ச அபே⁴த³: । ஏவம் ஸூக்ஷ்மஶரீரோத்பத்தி: ॥14॥
ஸ்தூ²லபூ⁴தாநி து பஞ்சீக்ருதாநி । பஞ்சீகரணம் த்வாகாஶாதி³பஞ்சஸ்வேகைகம் த்³விதா⁴ ஸமம் விப⁴ஜ்ய தேஷு த³ஶஸு பா⁴கே³ஷு ப்ராத²மிகாந்பஞ்சபா⁴கா³ந்ப்ரத்யேகம் சதுர்தா⁴ ஸமம் விப⁴ஜ்ய தேஷாம் சதுர்ணாம் பா⁴கா³நாம் ஸ்வஸ்வத்³விதீயார்த⁴பா⁴க³பரித்யாகே³ந பா⁴கா³ந்தரேஷு யோஜநம் । தது³க்தம் -
‘த்³விதா⁴ விதா⁴ய சைகைகம் சதுர்தா⁴ ப்ரத²மம் புந: ।
ஸ்வஸ்வேதரத்³விதீயாம்ஶைர்யோஜநாத்பஞ்ச பஞ்சதே ॥’ இதி । அஸ்யாப்ராமாண்யம் நாஶங்கநீயம் த்ரிவ்ருத்கரணஶ்ருதே: பஞ்சீகரணஸ்யாப்யுபலக்ஷணத்வாத் । பஞ்சாநாம் பஞ்சாத்மகத்வே ஸமாநே(அ)பி தேஷு ச
‘வைஶேஷ்யாத்து தத்³வாத³ஸ்தத்³வாத³:’ (ப்³ர. ஸூ. 2 । 4 । 22) இதி ந்யாயேநாகாஶாதி³வ்யபதே³ஶ: ஸம்ப⁴வதி । ததா³நீமாகாஶே ஶப்³தோ³(அ)பி⁴வ்யஜ்யதே வாயௌ ஶப்³த³ஸ்பர்ஶாவக்³நௌ ஶப்³த³ஸ்பர்ஶரூபாண்யப்ஸு ஶப்³த³ஸ்பர்ஶரூபரஸா: ப்ருதி²வ்யாம் ஶப்³த³ஸ்பர்ஶரூபரஸக³ந்தா⁴ஶ்ச ॥15॥
ஏதேப்⁴ய: பஞ்சீக்ருதேப்⁴யோ பூ⁴தேப்⁴யோ பூ⁴ர்பு⁴வ:ஸ்வர்மஹர்ஜநஸ்தப:ஸத்யமித்யேதந்நாமகாநாம் உபர்யுபரிவித்³யமாநாநாம் அதலவிதலஸுதலரஸாதலதலாதலமஹாதலபாதாலநாமகாநாம் அதோ⁴(அ)தோ⁴வித்³யமாநாநாம் லோகாநாம் ப்³ரஹ்மாண்ட³ஸ்ய தத³ந்தர்க³தசதுர்வித⁴ஸ்தூ²லஶரீராணாம் தது³சிதாநாமந்நபாநாதீ³நாம் சோத்பத்திர்ப⁴வதி । சதுர்வித⁴ஶரீராணி து ஜராயுஜாண்ட³ஜஸ்வேத³ஜோத்³பி⁴ஜ்ஜாக்²யாநி । ஜராயுஜாநி ஜராயுப்⁴யோ ஜாதாநி மநுஷ்யபஶ்வாதீ³நி । அண்ட³ஜாந்யண்டே³ப்⁴யோ ஜாதாநி பக்ஷிபந்நகா³தீ³நி । ஸ்வேத³ஜாநி ஸ்வேதே³ப்⁴யோ ஜாதாநி யூகமஶகாதீ³நி । உத்³பி⁴ஜ்ஜாநி பூ⁴மிமுத்³பி⁴த்³ய ஜாதாநி லதாவ்ருக்ஷாதீ³நி ॥16॥
அத்ராபி சதுர்வித⁴ஸகலஸ்தூ²லஶரீரமேகாநேகபு³த்³தி⁴விஷயதயா வநவஜ்ஜலாஶயவத்³வா ஸமஷ்டிர்வ்ருக்ஷவஜ்ஜலவத்³வா வ்யஷ்டிரபி ப⁴வதி । ஏதத்ஸமஷ்ட்யுபஹிதம் சைதந்யம் வைஶ்வாநரோ விராடி³த்யுச்யதே ஸர்வநராபி⁴மாநித்வாத்³விவித⁴ம் ராஜமாநத்வாச்ச । அஸ்யைஷா ஸமஷ்டி: ஸ்தூ²லஶரீரமந்நவிகாரத்வாத³ந்நமயகோஶ: ஸ்தூ²லபோ⁴கா³யதநத்வாச்ச ஸ்தூ²லஶரீரம் ஜாக்³ரதி³தி ச வ்யபதி³ஶ்யதே । ஏதத்³வ்யஷ்ட்யுபஹிதம் சைதந்யம் விஶ்வ இத்யுச்யதே ஸூக்ஷ்மஶரீராபி⁴மாநமபரித்யஜ்ய ஸ்தூ²லஶரீராதி³ப்ரவிஷ்டத்வாத் । அஸ்யாப்யேஷா வ்யஷ்டி: ஸ்தூ²லஶரீரமந்நவிகாரத்வாதே³வ ஹேதோரந்நமயகோஶோ ஜாக்³ரதி³தி சோச்யதே । ததா³நீமேதௌ விஶ்வவைஶ்வாநரௌ தி³க்³வாதார்கவருணாஶ்விபி⁴: க்ரமாந்நியந்த்ரிதேந ஶ்ரோத்ராதீ³ந்த்³ரியபஞ்சகேந க்ரமாச்ச²ப்³த³ஸ்பர்ஶரூபரஸக³ந்தா⁴நக்³நீந்த்³ரோபேந்த்³ரயமப்ரஜாபதிபி⁴: க்ரமாந்நியந்த்ரிதேந வாகா³தீ³ந்த்³ரியபஞ்சகேந க்ரமாத்³வசநாதா³நக³மநவிஸர்கா³நந்தா³ந் சந்த்³ரசதுர்முக²ஶங்கராச்யுதை: க்ரமாந்நியந்த்ரிதேந மநோபு³த்³த்⁴யஹங்காரசித்தாக்²யேநாந்தரேந்த்³ரியசதுஷ்கேண க்ரமாத்ஸங்கல்பநிஶ்சயாஹங்கார்யசைத்தாம்ஶ்ச ஸர்வாநேதாந் ஸ்தூ²லவிஷயாநநுப⁴வத:
‘ஜாக³ரிதஸ்தா²நோ ப³ஹி:ப்ரஜ்ஞ:’ (மாம். உ. 3) இத்யாதி³ஶ்ருதே: । அத்ராப்யநயோ: ஸ்தூ²லவ்யஷ்டிஸமஷ்ட்யோஸ்தது³பஹிதவிஶ்வவைஶ்வாநரயோஶ்ச வநவ்ருக்ஷவத்தத³வச்சி²ந்நாகாஶவச்ச ஜலாஶயஜலவத்தத்³க³தப்ரதிபி³ம்பா³காஶவச்ச பூர்வவத³பே⁴த³: । ஏவம் பஞ்சீக்ருதபஞ்சபூ⁴தேப்⁴ய: ஸ்தூ²லப்ரபஞ்சோத்பத்தி: ॥17॥
ஏதேஷாம் புத்ராதீ³நாம் அநாத்மத்வமுச்யதே । ஏதை: அதிப்ராக்ருதாதி³வாதி³பி⁴ருக்தேஷு ஶ்ருதியுக்த்யநுப⁴வாபா⁴ஸேஷு பூர்வபூர்வோக்தஶ்ருதியுக்த்யநுப⁴வாபா⁴ஸாநாமுத்தரோத்ததரஶ்ருதியுக்த்யநுப⁴வாபா⁴ஸை: அாத்மத்வபா³த⁴த³ர்ஶநாத்புத்ராதீ³நாமநாத்மத்வம் ஸ்பஷ்டமேவ । கிஞ்ச ‘ப்ரத்யக³ஸ்தூ²லோ(அ)சக்ஷுரப்ராணோ(அ)மநா அகர்தா சைதந்யம் சிந்மாத்ரம் ஸத்’ இத்யாதி³ப்ரப³லஶ்ருதிவிரோதா⁴த³ஸ்ய புத்ராதி³ஶூந்யபர்யந்தஸ்ய ஜட³ஸ்ய சைதந்யபா⁴ஸ்யத்வேந க⁴டாதி³வத³நித்யத்வாத³ஹம் ப்³ரஹ்மேதி வித்³வத³நுப⁴வப்ராப³ல்யாச்ச தத்தச்ச்²ருதியுக்த்யநுப⁴வாபா⁴ஸாநாம் பா³தி⁴தத்வாத³பி புத்ராதி³ஶூந்யபர்யந்தமகி²லமநாத்மைவ । அதஸ்தத்தத்³பா⁴ஸகம் நித்யஶுத்³த⁴பு³த்³த⁴முக்தஸத்யஸ்வபா⁴வம் ப்ரத்யக்சைதந்யமேவாத்மவஸ்த்விதி வேதா³ந்தவித்³வத³நுப⁴வ: । ஏவமத்⁴யாரோப: ॥20॥
அபவாதோ³ நாம ரஜ்ஜுவிவர்தஸ்ய ஸர்பஸ்ய ரஜ்ஜுமாத்ரத்வவத் வஸ்துவிவர்தஸ்யாவஸ்துநோ(அ)ஜ்ஞாநாதே³: ப்ரபஞ்சஸ்ய வஸ்துமாத்ரத்வம் । தது³க்தம் -
‘ஸதத்த்வதோ(அ)ந்யதா²ப்ரதா² விகார இத்யுதீ³ரித: ।
அதத்த்வதோ(அ)ந்யதா²ப்ரதா² விவர்த இத்யுதீ³ரித: ॥’ இதி । ததா²ஹி ஏதத்³போ⁴கா³யதநம் சதுர்வித⁴ஸகலஸ்தூ²லஶரீரஜாதம் போ⁴க்³யரூபாந்நபாநாதி³கம் ஏததா³யதநபூ⁴தபூ⁴ராதி³சதுர்த³ஶபு⁴வநாநி ஏததா³யதநபூ⁴தம் ப்³ரஹ்மாண்ட³ம் சைதத்ஸர்வமேதேஷாம் காரணரூபம் பஞ்சீக்ருதபூ⁴தமாத்ரம் ப⁴வதி । ஏதாநி ஶப்³தா³தி³விஷயஸஹிதாநி பஞ்சீக்ருதாநி பூ⁴தாநி ஸூக்ஷ்மஶரீரஜாதம் சைதத்ஸர்வமேதேஷாம் காரணரூபாபஞ்சீக்ருதபூ⁴தமாத்ரம் ப⁴வதி । ஏதாநி ஸத்த்வாதி³கு³ணஸஹிதாந்யபஞ்சீக்ருதாந்யுத்பத்திவ்யுத்க்ரமேணைதத்காரணபூ⁴தாஜ்ஞாநோபஹிதசைதந்யமாத்ரம் ப⁴வதி । ஏதத³ஜ்ஞாநமஜ்ஞாநோபஹிதம் சைதந்யம் சேஶ்வராதி³கமேததா³தா⁴ரபூ⁴தாநுபஹிதசைதந்யரூபம் துரீயம் ப்³ரஹ்மமாத்ரம் ப⁴வதி ॥21॥
ஆப்⁴யாமத்⁴யாரோபாபவாதா³ப்⁴யாம் தத்த்வம்பதா³ர்த²ஶோத⁴நமபி ஸித்³த⁴ம் ப⁴வதி । ததா²ஹி - அஜ்ஞாநாதி³ஸமஷ்டிரேதது³பஹிதம் ஸர்வஜ்ஞத்வாதி³விஶிஷ்டம் சைதந்யம் ஏதத³நுபஹிதம் சைதத்த்ரயம் தப்தாய:பிண்ட³வதே³கத்வேநாவபா⁴ஸமாநம் தத்பத³வாச்யார்தோ² ப⁴வதி । ஏதது³பாத்⁴யுபஹிதாதா⁴ரபூ⁴தமநுபஹிதம் சைதந்யம் தத்பத³லக்ஷ்யார்தோ² ப⁴வதி । அஜ்ஞாநாதி³வ்யஷ்டி: ஏதது³பஹிதால்பஜ்ஞத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யம் ஏதத³நுபஹிதம் சைதத்த்ரயம் தப்தாய:பிண்ட³வதே³கத்வேநாவபா⁴ஸமாநம் த்வம்பத³வாச்யார்தோ² ப⁴வதி । ஏதது³பாத்⁴யுபஹிதாதா⁴ரபூ⁴தமநுபஹிதம் ப்ரத்யகா³நந்த³ம் துரீயம் சைதந்யம் த்வம்பத³லக்ஷ்யார்தோ² ப⁴வதி ॥22॥
அத² மஹாவாக்யார்தோ² வர்ண்யதே । இத³ம் தத்த்வமஸிவாக்யம் ஸம்ப³ந்த⁴த்ரயேணாக²ண்டா³ர்த²போ³த⁴கம் ப⁴வதி । ஸம்ப³ந்த⁴த்ரயம் நாம பத³யோ: ஸாமாநாதி⁴கரண்யம் பதா³ர்த²யோர்விஶேஷணவிஶேஷ்யபா⁴வ: ப்ரத்யகா³த்மலக்ஷணயோர்லக்ஷ்யலக்ஷணபா⁴வஶ்சேதி । தது³க்தம் -
‘ஸாமாநாதி⁴கரண்யம் ச விஶேஷணவிஶேஷ்யதா ।
லக்ஷ்யலக்ஷணஸம்ப³ந்த⁴: பதா³ர்த²ப்ரத்யகா³த்மநாம் ॥’ இதி । ஸாமாநாதி⁴கரண்யஸம்ப³ந்த⁴ஸ்தாவத்³யதா² ஸோ(அ)யம் தே³வத³த்த இத்யஸ்மிந்வாக்யே தத்காலவிஶிஷ்டதே³வத³த்தவாசகஸஶப்³த³ஸ்ய ஏதத்காலவிஶிஷ்டதே³வத³த்தவாசகாயம்ஶப்³த³ஸ்ய சைகஸ்மிந்பிண்டே³ தாத்பர்யஸம்ப³ந்த⁴: । ததா² ச தத்த்வமஸீதி வாக்யே(அ)பி பரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யவாசகதத்பத³ஸ்ய அபரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யவாசகத்வம்பத³ஸ்ய சைகஸ்மிம்ஶ்சைதந்யே தாத்பர்யஸம்ப³ந்த⁴: । விஶேஷணவிஶேஷ்யபா⁴வஸம்ப³ந்த⁴ஸ்து யதா² தத்ரைவ வாக்யே ஸஶப்³தா³ர்த²தத்காலவிஶிஷ்டதே³வத³த்தஸ்ய அயம்ஶப்³தா³ர்தை²தத்காலவிஶிஷ்டதே³வத³த்தஸ்ய சாந்யோந்யபே⁴த³வ்யாவர்தகதயா விஶேஷணவிஶேஷ்யபா⁴வ: । ததா²த்ராபி வாக்யே தத்பதா³ர்த²பரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யஸ்ய த்வம்பதா³ர்தா²பரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யஸ்ய சாந்யோந்யபே⁴த³வ்யாவர்தகதயா விஶேஷணவிஶேஷ்யபா⁴வ: । லக்ஷ்யலக்ஷணஸம்ப³ந்த⁴ஸ்து யதா² தத்ரைவ ஸஶப்³தா³யம்ஶப்³த³யோஸ்தத³ர்த²யோர்வா விருத்³த⁴தத்காலைதத்காலவிஶிஷ்டத்வபரித்யாகே³நாவிருத்³த⁴தே³வத³த்தேந ஸஹ லக்ஷ்யலக்ஷணபா⁴வ: । ததா²த்ராபி வாக்யே தத்த்வம்பத³யோஸ்தத³ர்த²யோர்வா விருத்³த⁴பரோக்ஷத்வாபரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டத்வபரித்யாகே³நாவிருத்³த⁴சைதந்யேந ஸஹ லக்ஷ்யலக்ஷணபா⁴வ: । இயமேவ பா⁴க³லக்ஷணேத்யுச்யதே ॥23॥
அஸ்மிந்வாக்யே நீலமுத்பலமிதி வாக்யவத்³வாக்யார்தோ² ந ஸங்க³ச்ச²தே । தத்ர து நீலபதா³ர்த²நீலகு³ணஸ்யோத்பலபதா³ர்தோ²த்பலத்³ரவ்யஸ்ய ச ஶௌக்ல்யபடாதி³பே⁴த³வ்யாவர்தகதய அந்யோந்யவிஶேஷணவிஶேஷ்யரூபஸம்ஸர்க³ஸ்ய அந்யதரவிஶிஷ்டஸ்யாந்யதரஸ்ய ததை³க்யஸ்ய வா வாக்யார்த²த்வாங்கீ³காரே ப்ரமாணாந்தரவிரோதா⁴பா⁴வாத்தத்³வாக்யார்த²: ஸங்க³ச்ச²தே । அத்ர து தத்பதா³ர்த²பரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யஸ்ய த்வம்பதா³ர்தா²பரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யஸ்ய சாந்யோந்யபே⁴த³வ்யாவர்தகதயா விஶேஷணவிஶேஷ்யபா⁴வஸம்ஸர்க³ஸ்யாந்யதரவிஶிஷ்டஸ்யாந்யதரஸ்ய ததை³க்யஸ்ய வா வாக்யார்த²த்வாங்கீ³காரே ப்ரத்யக்ஷாதி³ப்ரமாணவிரோதா⁴த்³வாக்யார்தோ² ந ஸங்க³ச்ச²தே । தது³க்தம் -
‘ஸம்ஸர்கோ³ வா விஶிஷ்டோ வா வாக்யார்தோ² நாத்ர ஸம்மத: ।
அக²ண்டை³கரஸத்வேந வாக்யார்தோ² விது³ஷாம் மத: ॥’ இதி (பஞ்சத³ஶீ 7 । 75) ॥24॥
அத்ர க³ங்கா³யாம் கோ⁴ஷ: ப்ரதிவஸதி இதிவாக்யவஜ்ஜஹல்லக்ஷணாபி ந ஸங்க³ச்ச²தே । தத்ர து க³ங்கா³கோ⁴ஷயோராதா⁴ராதே⁴யபா⁴வலக்ஷணஸ்ய வாக்யார்த²ஸ்யாஶேஷதோ விருத்³த⁴த்வாத்³வாக்யார்த²மஶேஷத: பரித்யஜ்ய தத்ஸம்ப³ந்தி⁴தீரலக்ஷணாயா யுக்தத்வாஜ்ஜஹல்லக்ஷணா ஸங்க³ச்ச²தே । அத்ர து பரோக்ஷாபரோக்ஷசைதந்யைகத்வலக்ஷணஸ்ய வாக்யார்த²ஸ்ய பா⁴க³மாத்ரே விரோதா⁴த்³பா⁴கா³ந்தரமபி பரித்யஜ்யாந்யலக்ஷணாயா அயுக்தத்வாஜ்ஜஹல்லக்ஷணா ந ஸங்க³ச்ச²தே । ந ச க³ங்கா³பத³ம் ஸ்வார்த²பரித்யாகே³ந தீரபதா³ர்த²ம் யதா² லக்ஷயதி ததா² தத்பத³ம் த்வம்பத³ம் வா ஸ்வார்த²பரித்யாகே³ந த்வம்பதா³ர்த²ம் தத்பதா³ர்த²ம் வா லக்ஷயத்வத: குதோ ஜஹல்லக்ஷணா ந ஸங்க³ச்ச²த இதி வாச்யம் । தத்ர தீரபதா³ஶ்ரவணேந தத³ர்தா²ப்ரதீதௌ லக்ஷணயா தத்ப்ரதீத்யபேக்ஷாயாமபி தத்த்வம்பத³யோ: ஶ்ரூயமாணத்வேந தத³ர்த²ப்ரதீதௌ லக்ஷணயா புநரந்யதரபதே³நாந்யதரபதா³ர்த²ப்ரதீத்யபேக்ஷாபா⁴வாத் ॥25॥
அத்ர ஶோணோ தா⁴வதீதி வாக்யவத³ஜஹல்லக்ஷணாபி ந ஸம்ப⁴வதி । தத்ர ஶோணகு³ணக³மநலக்ஷணஸ்ய வாக்யார்த²ஸ்ய விருத்³த⁴த்வாத்தத³பரித்யாகே³ந ததா³ஶ்ரயாஶ்வாதி³லக்ஷணயா தத்³விரோத⁴பரிஹாரஸம்ப⁴வாத³ஜஹல்லக்ஷணா ஸம்ப⁴வதி । அத்ர து பரோக்ஷத்வாபரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யைகத்வஸ்ய வாக்யார்த²ஸ்ய விருத்³த⁴த்வாத்தத³பரித்யாகே³ந தத்ஸம்ப³ந்தி⁴நோ யஸ்ய கஸ்யசித³ர்த²ஸ்ய லக்ஷிதத்வே(அ)பி தத்³விரோத⁴பரிஹாராஸம்ப⁴வாத³ஜஹல்லக்ஷணா ந ஸம்ப⁴வத்யேவ । ந ச தத்பத³ம் த்வம்பத³ம் வா ஸ்வார்த²விருத்³தா⁴ம்ஶபரித்யாகே³நாம்ஶாந்தரஸஹிதம் த்வம்பதா³ர்த²ம் தத்பதா³ர்த²ம் வா லக்ஷயத்வத: கத²ம் ப்ரகாராந்தரேண பா⁴க³லக்ஷணாங்கீ³கரணமிதி வாச்யம் । ஏகேந பதே³ந ஸ்வார்தா²ம்ஶபதா³ர்தா²ந்தரோப⁴யலக்ஷணாயா அஸம்ப⁴வாத்பதா³ந்தரேண தத³ர்த²ப்ரதீதௌ லக்ஷணயா புநஸ்தத்ப்ரதீத்யபேக்ஷாபா⁴வாச்ச ॥26॥
தஸ்மாத்³யதா² ஸோ(அ)யம் தே³வத³த்த இதி வாக்யம் தத³ர்தோ² வா தத்காலைதத்காலவிஶிஷ்டதே³வத³த்தலக்ஷணஸ்ய வாக்யார்த²ஸ்யாம்ஶே விரோதா⁴த்³விருத்³த⁴தத்காலைதத்காலவிஶிஷ்டாம்ஶம் பரித்யஜ்யாவிருத்³த⁴ம் தே³வத³த்தாம்ஶமாத்ரம் லக்ஷயதி ததா² தத்த்வமஸீதி வாக்யம் தத³ர்தோ² வா பரோக்ஷத்வாபரோக்ஷத்வாதி³விஶிஷ்டசைதந்யைகத்வலக்ஷணஸ்ய வாக்யார்த²ஸ்யாம்ஶே விரோதா⁴த்³விருத்³த⁴பரோக்ஷத்வாபரோக்ஷத்வவிஶிஷ்டாம்ஶம் பரித்யஜ்யாவிருத்³த⁴மக²ண்ட³சைதந்யமாத்ரம் லக்ஷயதீதி ॥27॥
அதா²து⁴நா
‘அஹம் ப்³ரஹ்மாஸ்மி’ (ப்³ரு. உ. 1 । 4 । 10) இத்யநுப⁴வவாக்யார்தோ² வர்ண்யதே । ஏவமாசார்யேணாத்⁴யாரோபாபவாத³புர:ஸரம் தத்த்வம்பதா³ர்தௌ² ஶோத⁴யித்வா வாக்யேநாக²ண்டா³ர்தே²(அ)வபோ³தி⁴தே(அ)தி⁴காரிணோ(அ)ஹம் நித்யஶுத்³த⁴பு³த்³த⁴முக்தஸத்யஸ்வபா⁴வபரமாநந்தா³நந்தாத்³வயம் ப்³ரஹ்மாஸ்மீத்யக²ண்டா³காராகாரிதா சித்தவ்ருத்திருதே³தி । ஸா து சித்ப்ரதிபி³ம்ப³ஸஹிதா ஸதீ ப்ரத்யக³பி⁴ந்நமஜ்ஞாதம் பரம்ப்³ரஹ்ம விஷயீக்ருத்ய தத்³க³தாஜ்ஞாநமேவ பா³த⁴தே ததா³ படகாரணதந்துதா³ஹே படதா³ஹவத³கி²லகாரணே(அ)ஜ்ஞாநே பா³தி⁴தே ஸதி தத்கார்யஸ்யாகி²லஸ்ய பா³தி⁴தத்வாத்தத³ந்தர்பூ⁴தாக²ண்டா³காராகாரிதா சித்தவ்ருத்திரபி பா³தி⁴தா ப⁴வதி । தத்ர ப்ரதிபி³ம்பி³தம் சைதந்யமபி யதா² தீ³பப்ரபா⁴(அ)(அ)தி³த்யப்ரபா⁴(அ)வபா⁴ஸநா(அ)ஸமர்தா² ஸதீ தயா(அ)பி⁴பூ⁴தா ப⁴வதி ததா² ஸ்வயம்ப்ரகாஶமாநப்ரத்யக³பி⁴ந்நபரப்³ரஹ்மா(அ)வபா⁴ஸநா(அ)நர்ஹதயா தேநாபி⁴பூ⁴தம் ஸத் ஸ்வோபாதி⁴பூ⁴தாக²ண்ட³வ்ருத்தேர்பா³தி⁴தத்வாத்³த³ர்பணாபா⁴வே முக²ப்ரதிபி³ம்ப³ஸ்ய முக²மாத்ரத்வவத்ப்ரத்யக³பி⁴ந்நபரப்³ரஹ்மமாத்ரம் ப⁴வதி ॥28॥
ஏவம் ச ஸதி
‘மநஸைவாநுத்³ரஷ்டவ்யம்’ (ப்³ரு. உ. 4 । 4 । 19) ‘யந்மநஸா ந மநுதே’ (கே. உ. 1 । 6) இத்யநயோ: ஶ்ருத்யோரவிரோதோ⁴ வ்ருத்திவ்யாப்யத்வாங்கீ³காரேண ப²லவ்யாப்யத்வப்ரதிஷேத⁴ப்ரதிபாத³நாத் । தது³க்தம் -
‘ப²லவ்யாப்யத்வமேவாஸ்ய ஶாஸ்த்ரக்ருத்³பி⁴ர்நிவாரிதம் ।
ப்³ரஹ்மண்யஜ்ஞாநநாஶாய வ்ருத்திவ்யாப்திரபேக்ஷிதா ॥’ இதி (பஞ்சத³ஶீ 6 । 90) । ‘ஸ்வயம்ப்ரகாஶமாநத்வாந்நாபா⁴ஸ உபயுஜ்யதே ।’ இதி ச (பஞ்சத³ஶீ 6 । 92) । ஜட³பதா³ர்தா²காராகாரிதசித்தவ்ருத்தேர்விஶேஷோ(அ)ஸ்தி । யதா² தீ³பப்ரபா⁴மண்ட³லமந்த⁴காரக³தம் க⁴டபடாதி³கம் விஷயீக்ருத்ய தத்³க³தாந்த⁴காரநிரஸநபுர:ஸரம் ஸ்வப்ரப⁴யா தத³பி பா⁴ஸயதீதி । ததா²ஹி - அயம் க⁴ட இதி க⁴டாகாராகாரிதசித்தவ்ருத்திரஜ்ஞாதம் க⁴டம் விஷயீக்ருத்ய தத்³க³தாஜ்ஞாநநிரஸநபுர:ஸரம் ஸ்வக³தசிதா³பா⁴ஸேந ஜட³ம் க⁴டமபி பா⁴ஸயதி । தது³க்தம் -
‘பு³த்³தி⁴தத்ஸ்த²சிதா³பா⁴ஸௌ த்³வாவபி வ்யாப்நுதோ க⁴டம் ।
தத்ராஜ்ஞாநம் தி⁴யா நஶ்யேதா³பா⁴ஸேந க⁴ட: ஸ்பு²ரேத் ॥’ இதி । (பஞ்சத³ஶீ 7 । 91) ॥29॥
ஏவம் பூ⁴தஸ்வஸ்வரூபசைதந்யஸாக்ஷாத்காரபர்யந்தம் ஶ்ரவணமநநநிதி³த்⁴யாஸநஸமாத்⁴யநுஷ்டா²நஸ்யாபேக்ஷிதத்வாத் தே(அ)பி ப்ரத³ர்ஶ்யந்தே । ஶ்ரவணம் நாம ஷட்³வித⁴லிங்கை³ரஶேஷவேதா³ந்தாநாமத்³விதீயவஸ்துநி தாத்பர்யாவதா⁴ரணம் । லிங்கா³நி தூபக்ரமோபஸம்ஹாராப்⁴யாஸாபூர்வதாப²லார்த²வாதோ³பபத்த்யாக்²யாநி । தது³க்தம் -
‘உபக்ரமோபஸம்ஹாராவப்⁴யாஸோ(அ)பூர்வதா ப²லம் ।
அர்த²வாதோ³பபத்தீ ச லிங்க³ம் தாத்பர்யநிர்ணயே ॥’ ப்ரகரணப்ரதிபாத்³யஸ்யார்த²ஸ்ய ததா³த்³யந்தயோருபபாத³நமுபக்ரமோபஸம்ஹாரௌ । யதா² சா²ந்தோ³க்³யே ஷஷ்டா²த்⁴யாயே ப்ரகரணப்ரதிபாத்³யஸ்யாத்³விதீயவஸ்துந
‘ஏகமேவாத்³விதீயம்’ (சா². உ. 6 । 2 । 1) இத்யாதௌ³
‘ஐததா³த்ம்யமித³ம் ஸர்வம்’ (சா². உ. 6 । 8 । 7) இத்யந்தே ச ப்ரதிபாத³நம் । ப்ரகரணப்ரதிபாத்³யஸ்ய வஸ்துநஸ்தந்மத்⁴யே பௌந:புந்யேந ப்ரதிபாத³நமப்⁴யாஸ: । யதா² தத்ரைவாத்³விதீயவஸ்துநி மத்⁴யே தத்த்வமஸீதி நவக்ருத்வ: ப்ரதிபாத³நம் । ப்ரகரணப்ரதிபாத்³யஸ்யாத்³விதீயவஸ்துந: ப்ரமாணாந்தராவிஷயீகரணமபூர்வதா । யதா² தத்ரைவாத்³விதீயவஸ்துநோ மாநாந்தராவிஷயீகரணம் । ப²லம் து ப்ரகரணப்ரதிபாத்³யஸ்யாத்மஜ்ஞாநஸ்ய தத³நுஷ்டா²நஸ்ய வா தத்ர தத்ர ஶ்ரூயமாணம் ப்ரயோஜநம் । யதா² தத்ர
‘ஆசார்யவாந்புருஷோ வேத³ தஸ்ய தாவதே³வ சிரம் யாவந்ந விமோக்ஷ்யே(அ)த² ஸம்பத்ஸ்யே’ (சா². உ. 6 । 14 । 2) இத்யத்³விதீயவஸ்துஜ்ஞாநஸ்ய தத்ப்ராப்தி: ப்ரயோஜநம் ஶ்ரூயதே । ப்ரகரணப்ரதிபாத்³யஸ்ய தத்ர தத்ர ப்ரஶம்ஸநமர்த²வாத³: । யதா² தத்ரைவ
‘உத தமாதே³ஶமப்ராக்ஷ்யோ யேநாஶ்ருதம் ஶ்ருதம் ப⁴வத்யமதம் மதமவிஜ்ஞாதம் விஜ்ஞாதம்’ (சா². உ. 6 । 1 । 3) இத்யத்³விதீயவஸ்துப்ரஶம்ஸநம் । ப்ரகரணப்ரதிபாத்³யார்த²ஸாத⁴நே தத்ர தத்ர ஶ்ரூயமாணா யுக்திருபபத்தி: । யதா² தத்ர
‘யதா² ஸௌம்யைகேந ம்ருத்பிண்டே³ந ஸர்வம் ம்ருந்மயம் விஜ்ஞாதம் ஸ்யாத்³வாசாரம்ப⁴ணம் விகாரோ நாமதே⁴யம் ம்ருத்திகேத்யேவ ஸத்யம்’ (சா². உ. 6 । 1 । 4) இத்யாதா³வத்³விதீயவஸ்துஸாத⁴நே விகாரஸ்ய வாசாரம்ப⁴ணமாத்ரத்வே யுக்தி: ஶ்ரூயதே । மநநம் து ஶ்ருதஸ்யாத்³விதீயவஸ்துநோ வேதா³ந்தாநுகு³ணயுக்திபி⁴ரநவரதமநுசிந்தநம் । விஜாதீயதே³ஹாதி³ப்ரத்யயரஹிதாத்³விதீயவஸ்துஸஜாதீயப்ரத்யயப்ரவாஹோ நிதி³த்⁴யாஸநம் । ஸமாதி⁴ர்த்³விவித⁴: ஸவிகல்பகோ நிர்விகல்பஶ்சேதி । தத்ர ஸவிகல்பகோ நாம ஜ்ஞாத்ருஜ்ஞாநாதி³விகல்பலயாநபேக்ஷயா அத்³விதீயவஸ்துநி ததா³காராகாரிதாயாஶ்சித்தவ்ருத்தேரவஸ்தா²நம் । ததா³ ம்ருந்மயக³ஜாதி³பா⁴நே(அ)பி ம்ருத்³பா⁴நவத்³த்³வைதபா⁴நே(அ)ப்யத்³வைதம் வஸ்து பா⁴ஸதே । தது³க்தம் -
‘த்³ருஶிஸ்வரூபம் க³க³நோபமம் பரம் ஸக்ருத்³விபா⁴தம் த்வஜமேகமக்ஷரம் ।
அலேபகம் ஸர்வக³தம் யத³த்³வயம் ததே³வ சாஹம் ஸததம் விமுக்தமோம் ॥’ இதி ॥ (உபதே³ஶஸாஹஸ்ரீ 73 । 10 । 1) । நிர்விகல்பகஸ்து ஜ்ஞாத்ருஜ்ஞாநாதி³விகல்பலயாபேக்ஷயா அத்³விதீயவஸ்துநி ததா³காராகாரிதாயாஶ்சித்தவ்ருத்தே: அதிதராமேகீபா⁴வேநாவஸ்தா²நம் । ததா³ து ஜலாகாராகாரிதலவணாநவபா⁴ஸேந ஜலமாத்ராவபா⁴ஸவத³த்³விதீயவஸ்த்வாகாராகாரிதசித்தவ்ருத்த்யநவபா⁴ஸேநாத்³விதீயவஸ்துமாத்ரம் அவபா⁴ஸதே । ததஶ்சாஸ்ய ஸுஷுப்தேஶ்சாபே⁴த³ஶங்கா ந ப⁴வதி । உப⁴யத்ர வ்ருத்த்யபா⁴நே ஸமாநே(அ)பி தத்ஸத்³பா⁴வாஸத்³பா⁴வமாத்ரேணாநயோர்பே⁴தோ³பபத்தே: ॥30॥
அஸ்யாங்கா³நி யமநியமாஸநப்ராணாயாமப்ரத்யாஹாரதா⁴ரணாத்⁴யாநஸமாத⁴ய: । தத்ர ‘அஹிம்ஸாஸத்யாஸ்தேயப்³ரஹ்மசர்யாபரிக்³ரஹா யமா:’ । ‘ஶௌசஸந்தோஷதப:ஸ்வாத்⁴யாயேஶ்வரப்ரணிதா⁴நாநி நியமா:’ । ‘கரசரணாதி³ஸம்ஸ்தா²நவிஶேஷலக்ஷணாநி பத்³மஸ்வஸ்திகாதீ³ந்யாஸநாநி’ । ‘ரேசகபூரககும்ப⁴கலக்ஷணா: ப்ராணநிக்³ரஹோபாயா: ப்ராணாயாமா:’ । ‘இந்த்³ரியாணாம் ஸ்வஸ்வவிஷயேப்⁴ய: ப்ரத்யாஹரணம் ப்ரத்யாஹார:’ । ‘அத்³விதீயவஸ்துநி அந்தரிந்த்³ரியதா⁴ரணம் தா⁴ரணா’ । ‘தத்ராத்³விதீயவஸ்துநி விச்சி²த்³ய விச்சி²த்³யாந்தரிந்த்³ரியவ்ருத்திப்ரவாஹோ த்⁴யாநம்’ । ஸமாதி⁴ஸ்தூக்த: ஸவிகல்பக ஏவ ॥31॥
ஏவமஸ்யாங்கி³நோ நிர்விகல்பகஸ்ய லயவிக்ஷேபகஷாயரஸாஸ்வாத³லக்ஷணாஶ்சத்வாரோ விக்⁴நா: ஸம்ப⁴வந்தி । லயஸ்தாவத³க²ண்ட³வஸ்த்வநவலம்ப³நேந சித்தவ்ருத்தேர்நித்³ரா । அக²ண்ட³வஸ்த்வநவலம்ப³நேந சித்தவ்ருத்தேரந்யாவலம்ப³நம் விக்ஷேப: । லயவிக்ஷேபாபா⁴வே(அ)பி சித்தவ்ருத்தே: ராகா³தி³வாஸநயா ஸ்தப்³தீ⁴பா⁴வாத³க²ண்ட³வஸ்த்வநவலம்ப³நம் கஷாய: । அக²ண்ட³வஸ்த்வநவலம்ப³நேநாபி சித்தவ்ருத்தே: ஸவிகல்பகாநந்தா³ஸ்வாத³நம் ரஸாஸ்வாத³: । ஸமாத்⁴யாரம்ப⁴ஸமயே ஸவிகல்பகாநந்தா³ஸ்வாத³நம் வா ॥32॥
அயம் து வ்யுத்தா²நஸமயே மாம்ஸஶோணிதமூத்ரபுரீஷாதி³பா⁴ஜநேந ஶரீரேணாந்த்⁴யமாந்த்³யாபடுத்வாதி³பா⁴ஜநேந இந்த்³ரியக்³ராமேணாஶநாபிபாஸாஶோகமோஹாதி³பா⁴ஜநேநாந்த:கரணேந ச பூர்வபூர்வவாஸநயா க்ரியமாணாநி கர்மாணி பு⁴ஜ்யமாநாநி ஜ்ஞாநாவிருத்³தா⁴ரப்³த⁴ப²லாநி ச பஶ்யந்நபி பா³தி⁴தத்வாத்பரமார்த²தோ ந பஶ்யதே । யதே²ந்த்³ரஜாலமிதி ஜ்ஞாநவாம்ஸ்ததி³ந்த்³ரஜாலம் பஶ்யந்நபி பரமார்த²மித³மிதி ந பஶ்யதி । ‘ஸசக்ஷுரசக்ஷுரிவ ஸகர்ணோ(அ)கர்ண இவ’ இத்யாதி³ஶ்ருதே: । உக்தஞ்ச -
‘ஸுஷுப்தவஜ்ஜாக்³ரதி யோ ந பஶ்யதி த்³வயம் ச பஶ்யந்நபி சாத்³வயத்வத: ॥
ததா² ச குர்வந்நபி நிஷ்க்ரியஶ்ச ய: ஸ ஆத்மவிந்நாந்ய இதீஹ நிஶ்சய: ॥’ இதி (உபதே³ஶஸாஹஸ்ரீ 5) ॥35॥
அஸ்ய ஜ்ஞாநாத்பூர்வம் வித்³யமாநாநாமேவாஹாரவிஹாராதீ³நாமநுவ்ருத்திவச்சு²ப⁴வாஸநாநாமேவாநுவ்ருத்திர்ப⁴வதி ஶுபா⁴ஶுப⁴யோரௌதா³ஸீந்யம் வா । தது³க்தம் -
‘பு³த்³தா⁴த்³வைதஸதத்த்வஸ்ய யதே²ஷ்டாசராணம் யதி³ ।
ஶுநாம் தத்த்வத்³ருஶாஞ்சைவ கோ பே⁴தோ³(அ)ஶுசிப⁴க்ஷணே ॥’ இதி (நைஷ்கர்ம்யஸித்³தி⁴: 4 । 62), ‘ப்³ரஹ்மவித்தம் ததா² முக்த்வா ஸ ஆத்மஜ்ஞோ ந சேதர: ॥’ இதி ச (உபதே³ஶஸாஹஸ்ரீ 115) ॥36॥
ததா³நீமமாநித்வாதீ³நி ஜ்ஞாநஸாத⁴நாந்யத்³வேஷ்ட்டத்வாத³ய: ஸத்³கு³ணாஶ்சாலங்காரவத³நுவர்தந்தே । தது³க்தம் -
‘உத்பந்நாத்மாவபோ³த⁴ஸ்ய ஹ்யத்³வேஷ்ட்டத்வாத³யோ கு³ணா: ।
அயத்நதோ ப⁴வந்த்யஸ்ய ந து ஸாத⁴நரூபிண: ॥’ இதி (நைஷ்கர்ம்யஸித்³தி⁴: 4 । 69) ॥37॥
॥ இதி ஶ்ரீமத்பரமஹம்ஸபரிவ்ராஜகாசார்ய-ஸதா³நந்த³யோகீ³ந்த்³ர-விரசிதோ வேதா³ந்தஸாரநாமகோ க்³ரந்த²: ஸமாப்த: ॥