अनियमं व्याचष्टे -
सर्वासामिति ।
कर्मसमृद्ध्यादिफलोपासनानि व्यवच्छिनत्ति -
अभ्युदयेति ।
अनियमे प्रकरणविरोधं स्मारयति -
नन्विति ।
सूत्रावयवेनोत्तरमाह -
नेति ।
गतेर्वाक्यीयान्वयस्य सार्वत्रिकत्वाद्दुर्बलं प्रकरणं बाध्यमित्यभिप्रेत्य श्रुतिमाह -
तथाहीति ।
तत्तत्राधिकृतानां मध्ये ये केचिद्द्युलोकादीनग्नित्वेन विदुस्तेऽर्चिषमभिसम्भवन्तीति सम्बन्धः । ये चेत्यत्रापि तथैवान्वयः ।
अविशेषेण विद्यान्तरशालिनां देवयानप्रापकवाक्येन प्रकरणं बाध्यमित्युक्तम् । इदानीं वाक्यं न विद्यान्तरशीलिनामपि देवयानप्रापकमिति शङ्कते -
कथमिति ।
वाक्यस्य तर्हि कोऽर्थः स्यादित्याशङ्क्याक्षेप्तैवाह -
नन्विति ।
श्रद्धातपोनुष्ठानमात्रस्य श्रुतत्वात्तन्निष्ठानामेव गतिर्वाक्येनोक्ता स्यादित्यर्थः ।
वाक्यान्यथासिद्धिं दूषयति -
नेति ।
अविदुषामेषा गतिर्नेत्यत्र श्रुतिं हेतुमाह -
विद्येति ।
तदित्युक्तं ब्रह्मलोकाख्यस्थानं विशिनष्टि -
यत्रेति ।
यस्मिन्प्राप्ते कामाः क्षुद्रविषयाः परागता व्यावृत्ताः कामक्रोधादिस्पर्शवर्जितं प्राप्यं ब्रह्मलोकस्थानमित्यर्थः । दक्षिणा दक्षिणमार्गगामिनः केवलकर्मिणस्तपस्विनोऽप्यविद्वांसो न तत्र गच्छन्तीत्यपिशब्दो ज्ञेयः ।
ये चेत्यादिवाक्यस्य तर्हि का गतिः, तत्राह -
तस्मादिति ।
उक्तच्छन्दोगवाक्यमिहेत्युक्तम् ।
उपलक्षणमन्तरेणापि विद्यान्तरशीलिनामियं गतिरवगतेत्याह -
वाजेति ।
तत्रापि सत्यशब्देन सत्यार्थोक्तेरेव सङ्ग्रहात्कुतो विद्यान्तरयुक्तानां गतिधीरित्याशङ्क्याह -
तत्रेति ।
तेऽर्चिषमभिसम्भवन्तीति सम्बन्धः ।
सत्यशब्देन ब्रह्मोक्तौ हेतुमाह -
सत्येति ।
‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म', ‘तत्सत्यं स आत्मा', ‘सत्यस्य सत्यम्’ इत्येवमादावित्यर्थः ।
सत्यार्थवचनग्रहात्सत्यार्थग्रहो लघीयानित्युक्तम् । इदानीं पञ्चाग्निविद एव सत्यमुपासत इति कस्मान्न गृह्यन्त इत्याशङ्क्य तेषां पृथग्गृहीतत्वादित्याह -
पञ्चेति ।
इतश्च विद्यान्तरशीलिनां गतिरिति लिङ्गदर्शनं समुच्चिनोति -
अथेति ।
एनानिति विद्यान्तरपरा गृह्यन्ते तथापि कथं देवयानयोगस्तेषामित्याशङ्क्य योग्यतयेत्याह -
तत्रापीति ।
श्रुतिस्मृतिभ्यां प्रकरणविरोधसमाधिं प्रतिज्ञाय श्रुतिरुक्ता ।
सम्प्रति स्मृतिमाह -
स्मृतिरिति ।
जगतो ज्ञानकर्माधिकृतस्येत्यर्थः ।
परोक्तं लिङ्गमनूद्यान्यथासिद्धिमाह -
यदिति ।
लिङ्गवाक्याभ्यां प्रकरणं भङ्क्त्वा सगुणविद्यासु गतेः सार्वत्रिकत्वमुपसंहरति -
तस्मादिति ॥ ३१ ॥