सगुणविद्यासु व्यवहितफलासु सर्वास्वपि गतिरर्थवतीत्युक्तम् । इदानीं निर्गुणायामपि विद्यायां सद्योमुक्तिफलत्वानवगमात्कालान्तरभाविफलत्वाविशेषादविशिष्टा गतेरर्थवत्तेत्याशङ्क्याह -
यावदिति ।
विषयसंशयौ दर्शयति -
विदुष इति ।
अकारणकसंशयायोगं मन्वानो विचारमाक्षिपति -
नन्विति ।
तदेव दृष्टान्तेन स्पष्टयति -
नहीति ।
सत्यां सामग्र्यामसति प्रतिबन्धे कार्यनिश्चयेऽपि कुतो विद्यया सद्योमुक्तिरित्याशङ्क्याह -
नापीति ।
संशयाभावादधिकरणानारम्भं परिहरति -
उपपन्नेति ।
विदुषामपि केषाञ्चिदमुक्तेः संशयसिद्धिरित्युपपत्तिमेव दर्शयति -
ब्रह्मेति ।
दर्शनमेव विशदयति -
तथाहीति ।
सर्वेषामेव तेषां कर्मनिष्ठत्वमाशङ्क्योक्तम् -
सनस्कुमारोऽपीति ।
उक्तन्यायमतिदिशति -
एवमिति ।
स्मृतेर्मूलाभावादप्रामाण्यमाशङ्क्याह -
श्रुताविति ।
उपलभ्यते पूर्वोक्ता कथेति शेषः ।
सनत्कुमारादीनां पूर्वदेहत्यागान्न देहान्तरोत्पत्तिरित्याशङ्क्याह -
ते चेति ।
एकस्यैव मायाविनो युगपदनेकदेहादानदृष्टान्तोऽनेकदेहादानन्यायः ।
तर्हि ते न ब्रह्मविदः, तत्राह -
सर्वे चेति ।
अनुपलब्धिहेतुकं संशयमुपसंहरन्विचारोपपत्तिं निगमयति -
तदेतेषामिति ।
निर्गुणविद्यायां गतिं प्रतिषिध्य सगुणविद्यायां तत्प्रयोजकैश्वर्यविशेषदर्शनादर्थवती सर्वत्र गतिरित्युक्ते निर्गुणविद्यायामपि मोक्षासिद्धेरैश्वर्यफलत्वे वाच्ये गतिरुपसंहर्तव्येति पूर्वपक्षमाह -
अहेतुत्वमिति ।
वाशब्दोऽवधारणे । ब्रह्मविद्या न संसारविरोधिनी ब्रह्मविद्यात्वाद्वसिष्ठादिनिष्ठब्रह्मविद्यावत् । नच तस्य तावदेव चिरमित्यादिश्रुतिविरोधः प्रशंसार्थतया तदुपपत्तेरिति भावः । निचाय्य तमित्यादिश्रुतेर्ब्रह्मविद्याया मोक्षहेतुत्वोक्तौ तात्पर्यसिद्धेः स्तुतिमात्रत्वानुपपत्तेर्वसिष्ठादीनां ब्रह्मविदामधिकारप्रतिबन्धान्मुक्त्यभावस्यान्यथासिद्धेरप्रतिबद्धाया विद्याया न मोक्षं प्रत्यहेतुतेति कुतो गत्युपसंहार इत्युक्त्या वाक्यार्थधीहेतुनिरूपणात्पादादिसङ्गतिः । पूर्वपक्षे धियो मोक्षहेतुत्वाद्गत्युपसंहारः ।