ನನ್ವೇವಮಪಿ ಭಗವತೋ ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಶರೀರಾದಿಮತ್ತ್ವೇ ಸತ್ಯಸ್ಮದಾದಿಭಿರವಿಶೇಷಾದನೀಶ್ವರತ್ವಪ್ರಸಕ್ತಿರಿತ್ಯಾಶಂಕ್ಯ ಜ್ಞಾನಾದಿಕೃತಂ ವಿಶೇಷಮಾಹ –
ಸ ಚೇತಿ ।
ಜ್ಞಾನಂ – ಜ್ಞಪ್ತಿಃ – ಅರ್ಥಪರಿಚ್ಛಿತ್ತಿಃ, ಐಶ್ವರ್ಯಮ್ – ಈಶ್ವರತ್ವಂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಮ್, ಶಕ್ತಿಃ – ತದರ್ಥನಿರ್ವರ್ತನಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್ , ಬಲಮ್ – ಸಹಾಯಸಂಪತ್ತಿಃ, ವೀರ್ಯಮ್ – ಪರಾಕ್ರಮವತ್ತ್ವಮ್ , ತೇಜಸ್ತು ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಮಧೃಷ್ಯತ್ವಮ್ , ಏತೇ ಚ ಷಡ್ಗುಣಾಃ ಸರ್ವವಿಷಯಾಃ ಸರ್ವದಾ ಭಗವತಿ ವರ್ತಂತೇ । ತಥಾ ಚ ತಸ್ಯ ಶರೀರಾದಿಮತ್ತ್ವೇಽಪಿ ನಾಸ್ಮದಾದಿಸಾಮ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಅಥೈವಮಪಿ ಕಥಮೀಶ್ವರಸ್ಯಾನಾದಿನಿಧನಸ್ಯ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ವಮುಕ್ತಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಸ್ವಭಾವವಿಪರೀತಂ ಜನ್ಮಾದಿ ಸಂಭವತಿ ? ನ ಹಿ ಭೂತಾನಾಮೀಶಿತಾ ಸ್ವತಂತ್ರಃ ಸ್ವಾತ್ಮನೋಽನರ್ಥಂ ಸ್ವಯಮೇವ ಸಂಪಾದಯಿತುಮರ್ಹತಿ, ನ ಚಾಸ್ಯ ದೇಹಾದಿಗ್ರಹೇ ಕಿಮಪಿ ಫಲಮುಪಲಭ್ಯತೇ, ತತ್ರಾಹ –
ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾಮಿತಿ ।
ಸಿಸೃಕ್ಷಿತದೇಹಾದಿಗತವೈರೂಪ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಮಿದಂ ವಿಶೇಷಣಮ್ । ತಸ್ಯಾ ವ್ಯಾಪಕತ್ವಂ ವಕ್ತುಂ ವೈಷ್ಣವೀಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್ ।
ಈಶ್ವರಪಾರವಶ್ಯಂ ತಸ್ಯಾ ದರ್ಶಯತಿ –
ಸ್ವಾಮಿತಿ ।
ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ಪ್ರತಿಭಾಸಮಾತ್ರಶರೀರತ್ವಮೇವ ನ ತು ವಸ್ತುತ್ವಮಿತ್ಯಾಹ –
ಮಾಯಾಮಿತಿ ।
ತಸ್ಯಾ ನಾನಾವಿಧಕಾರ್ಯಾಕಾರೇಣ ಪರಿಣಾಮಿತ್ವಂ ಸೂಚಯತಿ –
ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಮಿತಿ ।
ಈಶ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತ್ಯಧೀನತ್ವಂ ವಾರಯತಿ –
ವಶೀಕೃತ್ಯೇತಿ ।
ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮುಕ್ತ
ನಿತ್ಯತ್ವಂ ಕಾರ್ಯಾಕಾರವಿರಹಿತತ್ವಮ್ , ಶುದ್ಧತ್ವಮಕಾರಣತ್ವಮ್ , ಬುದ್ಧತ್ವಂ ಅಜಡತ್ವಮ್ , ಮುಕ್ತತ್ವಂ ಅವಿದ್ಯಾಕಾಮಕರ್ಮಪಾರತಂತ್ರ್ಯರಾಹಿತ್ಯಮ್ ।
ನ ಚ ನಿತ್ಯತ್ವಾದಯಃ ಸಂಸಾರಾವಸ್ಥಾಯಾಮಸಂತೋ ಮೋಕ್ಷಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸಂಭವಂತೀತಿ ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯಾಹ –
ಸ್ವಭಾವ ಇತಿ ।
ಸ್ವಮಾಯಯಾ ।
ದೇಹಗ್ರಹೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಮಾಯಾಯಾ ದರ್ಶಯಿತುಂ ಪುನಃ ಸ್ವಮಾಯಯೇತ್ಯುಕ್ತಮ್ ।
‘ಸ ವಾ ಅಯಂ ಪುರುಷೋ ಜಾಯಮಾನಃ ಶರೀರಮಭಿಸಂಪದ್ಯಮಾನಃ’ (ಬೃ. ಉ. ೧೪-೩-೮) ಇತಿ ಶ್ರುತಿಮಾಶ್ರಿತ್ಯಾಹ –
ದೇಹವಾನಿತಿ ।
ಇವ ಜಾತ ಇವ
ಇವಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ದೇಹಾದೇರವಸ್ತುತ್ವೇನ ಕಲ್ಪಿತತ್ವಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ ।
ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಮಿತಿ
ಧರ್ಮದ್ವಯೋಪದೇಶದ್ವಾರಾ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಸ್ಯಾಭ್ಯುದಯನಿಃಶ್ರೇಯಸತತ್ಪರತ್ವಾಪಾದನಂ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಃ । ಯದ್ಯಪಿ ಕೂಟಸ್ಥಃ ಸ್ವತಂತ್ರೋ ನಿತ್ಯತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣಶ್ಚಾಯಮೀಶ್ವರಃ ಸ್ವತೋ ದೃಶ್ಯತೇ, ತಥಾಪಿ ಯಥೋಕ್ತಮಾಯಾಶಕ್ತ್ಯಾ ದೇಹಾದಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಿನಾಮನುಗ್ರಹಮಾದಧಾನೋ ನ ಸ್ವಭಾವವಿಪರ್ಯಯಂ ಪರ್ಯೇತೀತ್ಯರ್ಥಃ ।
ನನು ‘ಪ್ರಯೋಜನಮನುದ್ದಿಶ್ಯ ನ ಮಂದೋಽಪಿ ಪ್ರವರ್ತತೇ ‘ ಇತಿ ನ್ಯಾಯಾದೀಶ್ವರಸ್ಯಾಽಽಪ್ತಕಾಮತಯಾ ಕೃತಕೃತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಾಭಾವಾದನುಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಾಂ ಚಾದ್ವೈತವಾದೇ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾನಾಮಸತ್ತ್ವಾನ್ನ ಧರ್ಮದ್ವಯಮುಪದೇಷ್ಟುಮುಚಿತಮಿತಿ, ತತ್ರಾಹ –
ಸ್ವಪ್ರಯೋಜನೇತಿ ।
ಕಲ್ಪಿತಭೇದಭಾಂಜಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಾದಾಯ ತದನುಗ್ರಹೇಚ್ಛಯಾ ಚೈತ್ಯವಂದನಾದಿವಿಲಕ್ಷಣಂ ಧರ್ಮದ್ವಯಮರ್ಜುನಂ ನಿಮಿತ್ತೀಕೃತ್ಯಾಽಽಪ್ತಕಾಮೋಽಪಿ ಭಗವಾನುಪದಿಷ್ಟವಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಅರ್ಜುನಸ್ಯೋಪದೇಶಾಪೇಕ್ಷಾಸ್ತೀತಿ ದರ್ಶಯಿತುಂ ವಿಶಿನಷ್ಟಿ –
ಶೋಕೇತಿ ।
ನನು ಭೂತಾನುಗ್ರಹೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಕಿಮಿತ್ಯರ್ಜುನಾಯ ಧರ್ಮದ್ವಯಂ ಭಗವತೋಪದಿಶ್ಯತೇ, ತತ್ರಾಹ –
ಗುಣಾಧಿಕೈರಿತಿ ।
ಪ್ರಚಯಂ ಗಮಿಷ್ಯತೀತಿ ಮತ್ವಾ ಧರ್ಮದ್ವಯಮರ್ಜುನಾಯೋಪದಿದೇಶೇತಿ ಸಂಬಂಧಃ ।
ಅಥ ತಥಾಪಿ ಸುಗತೋಪದಿಷ್ಟಧರ್ಮವದಯಮಪಿ ಭಗವದುಪದಿಷ್ಟೋ ಧರ್ಮೋ ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕೋಪಾದೇಯತಾಮುಪಗಚ್ಛೇದಿತ್ಯಾಶಂಕ್ಯ ವೇದೋಕ್ತತ್ವಾನ್ನಾಸ್ಯ ತತ್ತುಲ್ಯತ್ವಮಿತ್ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯಭಿಪ್ರತ್ಯ ಶಿಷ್ಟಪರಿಗೃಹೀತತ್ವಾಚ್ಚ ಮೈವಮಿತ್ಯಾಹ –
ತಂ ಧರ್ಮಮಿತಿ ।
ಅಧರ್ಮೇ ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿರ್ವೇದವ್ಯಾಸಸ್ಯ ಜಾತೇತ್ಯಾಶಂಕ್ಯಾಹ –
ಸರ್ವಜ್ಞ ಇತಿ ।
‘ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನಂ ವಿದ್ಧಿ ವ್ಯಾಸಂ ನಾರಾಯಣಂ ಪ್ರಭುಮ್’ [ವಿ.ಪು. ೩.೪.೫] ಇತಿ ಸ್ಮೃತೇಃ ಸಜ್ಜನೋಪಕಾರಕಭಗವದವತಾರತ್ವಾಚ್ಚ ವ್ಯಾಸಸ್ಯ ನಾನ್ಯಥಾಬುದ್ಧಿರಿತ್ಯಾಹ –
ಭಗವಾನಿತಿ ।