భామతీవ్యాఖ్యా
వేదాన్తకల్పతరుః
 

వ్యతిహారో విశింషన్తి హీతరవత్ ।

ఉత్కృష్టస్య నికృష్టరూపాపత్తేర్నోభయత్రోభయరూపానుచిన్తనమ్ । అపి తు నికృష్టే జీవ ఉత్కృష్టరూపాభేదచిన్తనమ్ । ఎవం హి నికృష్ట ఉత్కృష్టో భవతీతి ప్రాప్తమ్ । ఎవం ప్రాప్త ఉచ్యతే ఇతరేతరానువాదేనేతరేతరరూపవిధానాదుభయత్రాభయచిన్తనం విధీయతే । ఇతరథా తు యోఽహం సోఽసావిత్యేతావదేవోచ్యేత । జీవాత్మానమనూద్యేశ్వరత్వమస్య విధీయేత । న త్వీశ్వరస్య జీవాత్మత్వం యోఽసౌ సోఽహమితి । యథా తత్త్వమసీత్యత్ర । తస్మాదుభయరూపముభయత్రాధ్యానాయోపదిశ్యతే । నన్వేవముత్కృష్టస్య నికృష్టత్వప్రసఙ్గ ఇత్యుక్తం తత్కిమిదానీం సగుణే బ్రహ్మణ్యుపాస్యమానేఽస్య వస్తుతో నిర్గుణస్య నికృష్టతా భవతి । కస్మైచిత్ఫలాయ తథా ధ్యానమాత్రం విధీయతే న త్వస్య నికృష్టతామాపాదయతీతి చేదిహాపి వ్యతిహారానుచిన్తనమాత్రముపదిశ్యతే ఫలాయ న తు నికృష్టతా భవత్యుత్కృష్టస్య । అన్వాచయశిష్టం తు తాదాత్మ్యదార్ఢ్యం భవన్నోపేక్షామహే । సత్యకామాదిగుణోపదేశైవ తద్గుణేశ్వరసిద్ధిరితి సిద్ధముభయత్రోభయాత్మత్వాధ్యానమితి ॥ ౩౭ ॥

వ్యతిహారో విశింషన్తి హీతరవత్ ॥౩౭॥

పూర్వత్ర విద్యైక్యేఽప్యభ్యాస ఆదరార్థ ఇత్యుక్తే అయమపి తథేత్యభిసంధాయ పూర్వపక్షమాహ –

ఉత్కృష్టస్యేతి ।

నను వచనవశాదుభయత్రోభయచిన్తనాశ్రయణే ఎకత్వదృఢీకారః పూర్వపక్షాభిమతస్త్వయాఽపీష్టః స్యాదత ఆహ –

అన్వాచయశిష్టమితి ।

పశ్చాత్ప్రతీతమిత్యర్థః । జీవతాదాత్మ్యస్యానేన ప్రకరణేనానుచిన్త్యమానత్వాదితి భాష్యమ్ । తస్యార్థః - జీవతాదాత్మ్యస్యేశ్వరే శాస్త్రాదారోప్యోపాస్యత్వాన్నేశ్వరస్యోత్కర్షనివృత్తిరితి ॥౩౭॥

ఇతి త్రయోవింశంవ్యతిహారాధికరణమ్ ॥