నానాశబ్దాదిభేదాత్ ।

సిద్ధం కృత్వా విద్యాభేదమధస్తనం విచారజాతమభినిర్వర్తితమ్ । సమ్ప్రతి తు సర్వాసామీశ్వరగోచరాణాం విద్యానాం కిమభేదో భేదో వా, ఎవం ప్రాణాదిగోచరాస్వితి విచారయితవ్యమ్ । నను యథా ప్రత్యయాభిధేయాయా అపూర్వభావనాయా ఆజానతో భేదాభావేఽపి ధాత్వర్థేన నిరూప్యమాణత్వాత్తస్య చ యాగాదేర్భేదాత్ప్రకృత్యర్థయాగాదిధాత్వర్థానుబన్ధభేదాద్భేదః । తదనురక్తాయా ఎవ తస్యాః ప్రతీయమానత్వాత్ । ఎవం విద్యానామపి రూపతో వేద్యస్యేశ్వరస్యాభేదేఽపి తత్తత్సత్యసఙ్కల్పత్వాదిగుణోపధానభేదాద్విద్యాభేద ఇతి నాస్త్యభేదాశఙ్కా । ఉచ్యతే - యుక్తమనుబన్ధభేదాత్కార్యరూపాణామపూర్వభావనానాం భేద ఇతి । ఇహ బ్రహ్మణః సిద్ధరూపత్వాద్గుణానామపి సత్యసఙ్కల్పత్వాదీనాం తదాశ్రయాణాం సిద్ధతయా సర్వత్రాభేదో విద్యాసు । నహి విశాలవక్షాశ్చకోరేక్షణః క్షత్రియయువా దుశ్చ్యవనధర్మేతి ఎకత్రోపదిష్టోఽన్యత్ర సింహాస్యో వృషస్కన్ధః స ఎవోపదిశ్యమానశ్చకోరేక్షణత్వాద్యపజహాతి న ఖలు ప్రత్యుపదేశం వస్తు భిద్యతే । తస్య సర్వత్ర తాదవస్థ్యాత్ । అతాదవస్థ్యే వా తదేవ న భవేత్ । నహి వస్తు వికల్ప్యత ఇతి । తస్మాద్వేద్యాభేదాద్విద్యానాం భేద ఇతి ప్రాప్తమ్ । ఎవం ప్రాప్త ఉచ్యతే - భవేదేతదేవం యది వస్తునిష్ఠాన్యుపాసనవాక్యాని కిన్తు తద్విషయాముపాసనాభావనాం విదధతి । సా చ కార్యరూపా । యద్యపి చోపాసనాభావనా ఉపాసనాధీననిరూపణోపాసనం చోపాస్యాధీననిరూపణముపాస్యం చేశ్వరాది వ్యవస్థితరూపమ్ , తథాప్యుపాసనావిషయీభావోఽస్య కదాచిత్కస్యచిత్కేనచిద్రూపేణేత్యపరినిష్ఠిత ఎవ । యథైకః స్త్రీకాయః కేనచిద్భక్ష్యతయా కేనచిదుపగన్తవ్యతయా కేనచిదపత్యతయా కేనచిన్మాతృతయా కేనచిదుపేక్షణీయతయా విషయీక్రియమాణః పురుషేచ్ఛాతన్త్రః । ఎవమిహాపి ఉపాసనాని పురుషేచ్ఛాతన్త్రతయా విధేయతాం నాతిక్రామన్తి । నచ తత్తద్గుణతయోపాసనాని గుణభేదాన్న భిద్యన్తే । న చాగ్నిహోత్రమివోపసనాం విధాయ దధితణ్డులాదిగుణవదిహ సత్యసఙ్కల్పత్వాదిగుణవిధిర్యేనైకశాస్త్రత్వం స్యాత్ । అపి తూత్పత్తావేవోపాసనానాం తత్తద్గుణవిశిష్టానామవగమాత్ । తత్రాగృహ్యమాణవిశేషతయా సర్వాసాం భేదస్తుల్యః । నచ సమస్తశాఖావిహితసర్వగుణోపసంహారః శక్యానుష్ఠానస్తస్మాద్భేదః ।

న చాస్మిన్పక్షే సామానా సన్తః సత్యకామాదయ ఇతి ।

కేచిత్ఖలు గుణాః కాసుచిద్విద్యాసు సమానాస్తేనైకవిద్యాత్వే ఆవర్తయితవ్యాః । ఎకత్రోక్తత్వాత్ । విద్యాభేదే తు న పౌనరుక్త్యమేకస్యాం విద్యాయాముక్తా విద్యాన్తరే నోక్తా ఇతి విద్యాన్తరస్యాపి తద్గుణత్వాయ వక్తవ్యా అనుక్తానామప్రాప్తేరితి ॥ ౫౮ ॥