ಪಾರಿಪ್ಲವಾರ್ಥಾ ಇತಿ ಚೇನ್ನ ವಿಶೇಷಿತತ್ವಾತ್ ॥೨೩॥ ಪೂರ್ವತ್ರೋದ್ಗೀಥಾದಿಸ್ತುತ್ಯರ್ಥತ್ವಾದುಪಾಸ್ಯವಿಷಯಸಮರ್ಪಕತ್ವಂ ರಸತಮತ್ವಾದೇರ್ಜ್ಯಾಯ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ತರ್ಹ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನಾಮಪಿ ವಿದ್ಯಾಸ್ತುತ್ಯರ್ಥತ್ವಾತ್ ಸಕಾಶಾತ್ಪರಿಪ್ಲವಪ್ರಯೋಗಶೇಷತ್ವಂ ಜ್ಯಾಯೋಽನುಷ್ಠಾನಪರ್ಯವಸಾನಸಂಭವಾದಿತಿ ಸಂಗತಿಃ ।

ನನು ‘‘ಯಸ್ಯಾಶ್ವಿನೇ ಶಸ್ಯಮಾನೇ ಸೂರ್ಯೋ ನಾಭ್ಯುದಿಯಾದಪಿ ಸರ್ವಾ ದಾಶತಯೀರನುಬ್ರೂಯಾದಿ’’ತಿ ಸರ್ವಾಸಾಮೃಚಾಮಾಶ್ವಿನಗ್ರಹಶಂಸನೇ ಸರ್ವಶ್ರುತ್ಯಾ ವಿನಿಯುಕ್ತಾನಾಮಪಿ ಪ್ರಾತಿಸ್ವಿಕಾರ್ಥೇಷು ವಿನಿಯೋಗಾದಾಖ್ಯಾನಾನಾಂ ಪಾರಿಪ್ಲವೇ ವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಚ ವಿನಿಯೋಗಃ ಕಿಂ ನ ಸ್ಯಾದತ ಆಹ –

ನ ಚ ಸರ್ವಾ ಇತಿ ।

ಐಂಧ್ರಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಾತಿಸ್ವಿಕವಿನಿಯೋಗಾನಾಂ ಸರ್ವಾ ದಾಶತಯೀರಿತಿ ಸಮುದಾಯವಿನಿಯೋಗಸ್ಯ ಚ ಶ್ರೌತತ್ವೇನ ತುಲ್ಯತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾತಿಸ್ವಿಕವಿನಿಯೋಗಂ ಸಹತೇ ಸರ್ವಶಬ್ದಃ, ಕ್ವಚಿತ್ಸಮಾನಸ್ಯ ಸಕೃತ್ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾತಿಸ್ವಿಕವಿನಿಯೋಗಸ್ಯಾವಕುಂಠನಾಭಾವಾಲ್ಲಿಂಗಾದಿಭಿರ್ಮಂತ್ರವಿನಿಯೋಗಾವಿಘಾತಕತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ।

ಅಶ್ವಮೇಧೇ ಹಿ ಪ್ರಥಮೇಽಹನಿ ಮನುರ್ವೈವಸ್ವತೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹನಿ ಯಮೋ ವೈವಸ್ವತೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತೃತೀಯೇಽಹನಿ ವರುಣ ಆದಿತ್ಯ ಇತ್ಯಾದ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿಶೇಷೋ ವಾಕ್ಯಶೇಷೇ ವಿನಿಯುಜ್ಯತೇ, ತದ್ಬಲಾದುಪಕ್ರಮಸ್ಯ ಸಂಕೋಚಮಾಹ –

ನೈಷಾಮಿತಿ ।

ನನೂಪಕ್ರಮೇ ‘‘ಸರ್ವಂ ಶಂಸತೀ’’ತ್ಯಭಿಧಾಯ ಪುನಃ ‘‘ಪಾರಿಪ್ಲವಮಾಚಕ್ಷೀತೇ’’ತಿ ಉಪಸಂಹಾರಗತೇರ್ವಿಶೇಷಃ ಸರ್ವಶಬ್ದಾನುಸಾರೇಣ ಉಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥತ್ವೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾತಾಮತ ಆಹ –

ಇತರಥೇತಿ ।

ಪ್ರಥಮಂ ‘‘ಸರ್ವಾಣ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನಿ ಪಾರಿಪ್ಲವೇ ಶಂಸಂತೀ’’ತ್ಯಭಿಧಾಯ ಪುನಃ ‘‘ಪಾರಿಪ್ಲವಮಾಚಕ್ಷೀತೇತಿ’’ ವಿಧಾಯ ತತೋ ಮನುರ್ವೈವಸ್ವತ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಠ್ಯತೇ, ತತ್ರ ಪುನರ್ವಿಧಾನಂ ವಾಕ್ಯಶೇಷಗತಾಖ್ಯಾನನಿಯಮಾರ್ಥಮಿತರಥಾ ವೈಯರ್ಥ್ಯಾತ್ಸರ್ವಶಬ್ದೋಽಪಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಗತಾಖ್ಯಾನಾನಾಮಪಿ ಮಧ್ಯ ಏಕದ್ವ್ಯಾದ್ಯಭಿಧಾಯೋಪರಮಂ ವ್ಯಾವರ್ತಯಿತುಮಿತಿ ತಸ್ಯಾರ್ಥವತ್ತಾ ।

ಅತ್ರ ಪುನರ್ವಿಧಿಶ್ರುತ್ಯಾಽವಚ್ಛೇದಿಕಯಾ ಸರ್ವಶ್ರುತೌ ಭಗ್ನದರ್ಪಾಯಾಂ ನಿರ್ಭಯಃ ಸನ್ನಿಧಿರ್ವಿದ್ಯಾಸ್ವೇವೌಪನಿಷದಾಖ್ಯಾನಾನಿ ವಿನಿಯುಂಜೀತೇತ್ಯಾಹ –

ತಥಾ ಚೇತಿ ।

ಅನೇನ ದ್ವಿತೀಯಂ ಸೂತ್ರಂ ಯೋಜಿತಮ್ । ಸೋಽರೋದೀದಿತ್ಯಾದೀನಾಂ ವಿಧ್ಯೇಕವಾಕ್ಯತಾಂ ಯಥಾ ವಿಧಿಸನ್ನಿಧಿರವಗಮಯೇದೇವಮಾಖ್ಯಾನಾನಾಂ ವಿದ್ಯಾಸನ್ನಿಧಿರ್ವಿದ್ಯೈಕವಾಕ್ಯತಾಂ ಗಮಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ । ಅವಧೀಯಂತ ಇತಿ ಕರ್ಮಕರ್ತರಿ । ತನ್ರೋಪಾಖ್ಯಾಯಿಕಾ ಕಥಾಪರೋ ಗ್ರಂಥಃ ॥೨೩॥೨೪॥

ಇತಿ ಚತುರ್ಥಂ ಪಾರಿಪ್ಲವಾಧಿಕರಣಮ್ ॥