ಭಾಮತೀವ್ಯಾಖ್ಯಾ
ವೇದಾಂತಕಲ್ಪತರುಃ
 

ಅತ ಏವ ಚಾಗ್ನೀಂಧನಾದ್ಯನಪೇಕ್ಷಾ ।

ವಿದ್ಯಾಯಾಃ ಕ್ರತ್ವರ್ಥತ್ವೇ ಸತಿ ತಥಾ ಕ್ರತೂಪಕರಣಾಯ ಸ್ವಕಾರ್ಯಾಯ ಕ್ರತುರಪೇಕ್ಷಿತಃ । ತದಭಾವೇ ಕಸ್ಯೋಪಕಾರೋ ವಿದ್ಯಯೇತಿ । ಯದಾ ತು ಪುರುಷಾರ್ಥಾ ತದಾ ನಾನಯಾ ಕ್ರತುರಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸ್ವಕಾರ್ಯೇ ನಿರಪೇಕ್ಷಾಯಾ ಏವ ತಸ್ಯಾಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ।

ಅಗ್ನೀಂಧಾನಾದಿನಾ ಚಾಶ್ರಮಕರ್ಮಾಣ್ಯುಪಲಕ್ಷ್ಯಂತೇ ತದಾಹಅಗ್ನೀಂಧನಾದೀನ್ಯಾಶ್ರಮಕರ್ಮಾಣಿ ವಿದ್ಯಯಾ ಸ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧೌ ನಾಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಾನೀತಿ ।

ಸ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧೌ ನಾಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಾನಿ ನ ತು ಸ್ವಸಿದ್ಧಾವಿತಿ । ಏತಚ್ಚಾಧಿಕಮುಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಕ್ಷ್ಯತೇ । ತದ್ವಿವಕ್ಷಯಾ ಚೈತತ್ಪ್ರಯೋಜನಂ ಪೂರ್ವತನಸ್ಯಾಧಿಕರಣಸ್ಯೋಕ್ತಮ್ ॥ ೨೫ ॥

ಅತ ಏವಚಾಗ್ನೀಂಧನಾದ್ಯನಪೇಕ್ಷಾ ॥೨೫॥ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಮೋಕ್ಷೇ ಕರ್ಮಾಣೀತಿಕರ್ತವ್ಯತಾತ್ವೇನಾಪೇಕ್ಷತೇ । ಯಜ್ಞೇನೇತಿ ವಿವಿದಿಷಾಯಾಂ ವಿನಿಯುಕ್ತಯಜ್ಞಾದೀನಾಂ ವಿಷಯಸೌಂದರ್ಯಲಭ್ಯಾಯಾಂ ತಸ್ಯಾಮನನ್ವಯಾದಿಚ್ಛಾವಿಷಯಜ್ಞಾನಸಾಧ್ಯೇ ಮೋಕ್ಷೇಽನ್ವಯ ಇತಿ ಪೂರ್ವಃ ಪಕ್ಷಃ ॥ ಅಸ್ಮಿನ್ಪಕ್ಷೇ ಯಜ್ಞೇನೇತ್ಯಾದಿಕರಣವಿಭಕ್ತಿಬಾಧಃ ಸ್ಯಾತ್ । ನ ಹಿ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಮಿಚ್ಛಾಸಾಧನಂ, ಭವತಿ ತು ಜ್ಞಾನೇಚ್ಛಾಜನಕಾಂತಃಕರಣಶುದ್ಧಿಹೇತುತ್ವೇನ ಜ್ಞಾನೇಚ್ಛಾಹೇತುತ್ವಂ ಸಾಧನಸಾಧನಸ್ಯಾಪಿ ಸಾಧನತ್ವಾನಪಾಯಾತ್, ಕಾಷ್ಠೈಃ ಪಚತೀತ್ಯತ್ರ ಪಾಕಸಾಧನಜ್ವಾಲಾಜನಕಕಾಷ್ಠಾನಾಂ ಪಾಕಹೇತುತ್ವದರ್ಶನಾದಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಃ ।

ಅತ್ರ ಭಾಷ್ಯಮತ ಏವ ವಿದ್ಯಾಯಾಃ ಪುರುಷಾರ್ಥಹೇತುತ್ವಾತ್ಕರ್ಮಾಣಿ ವಿದ್ಯಯಾ ಸ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧೌ ನಾಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಾನೀತಿ, ತದಯುಕ್ತಮ್; ನ ಹಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಹೇತುತ್ವಂ ಕರ್ಮಾಪೇಕ್ಷಾವಿರೋಧಿ ಆಗ್ನೇಯಾದಿಷ್ವದರ್ಶನಾದತಃ ಪುರುಷಾರ್ಥಾಧಿಕರಣಪ್ರಯೋಜನನಿರೂಪಕತ್ವಮಸ್ಯಾಧಿಕರಣಸ್ಯ ನ ಯುಕ್ತಮ್ ಇತ್ಯಾಶಂಕ್ಯ ಭಾಷ್ಯಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ –

ವಿದ್ಯಾಯಾ ಇತಿ ।

ವಿದ್ಯಾಯಾಃ ಕ್ರತ್ವರ್ಥತ್ವೇ ಸ್ವಾರ್ಥಃ ಕ್ರತೂಪಕಾರಃ ।

ತದಾ ಚೋಪಕ್ರಿಯಮಾಣಕ್ರತಾವಸತ್ಯುಪಕಾರಜನನಾಯೋಗಾತ್ ಕ್ರತುರಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥತ್ವೇಽನಪೇಕ್ಷಾಮಾಹ –

ಯದಾ ತ್ವಿತಿ ।

ಅವಿದ್ಯಾಸ್ತಮಯೇ ಮೋಕ್ಷೇ ನಾಸ್ತಿ ಕರ್ಮಾಪೇಕ್ಷೇತಿ ಭಾವಃ । ಸ್ವಸಿದ್ಧೌ ನಾಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಾನೀತಿ ನ, ಅಪಿತ್ವಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ । ಅಧಿಕವಿವಕ್ಷಯೇತಿ ಭಾಷ್ಯಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ – ಏತಚ್ಚೇತಿ ॥೨೫॥

ಇತಿ ಪಂಚಮಮಗ್ನೀಂಧನಾಧಿಕರಣಮ್ ॥