భామతీవ్యాఖ్యా
వేదాన్తకల్పతరుః
 

అత ఎవ చాగ్నీన్ధనాద్యనపేక్షా ।

విద్యాయాః క్రత్వర్థత్వే సతి తథా క్రతూపకరణాయ స్వకార్యాయ క్రతురపేక్షితః । తదభావే కస్యోపకారో విద్యయేతి । యదా తు పురుషార్థా తదా నానయా క్రతురపేక్షితః స్వకార్యే నిరపేక్షాయా ఎవ తస్యాః సామర్థ్యాత్ ।

అగ్నీన్ధానాదినా చాశ్రమకర్మాణ్యుపలక్ష్యన్తే తదాహఅగ్నీన్ధనాదీన్యాశ్రమకర్మాణి విద్యయా స్వార్థసిద్ధౌ నాపేక్షితవ్యానీతి ।

స్వార్థసిద్ధౌ నాపేక్షితవ్యాని న తు స్వసిద్ధావితి । ఎతచ్చాధికముపరిష్టాద్వక్ష్యతే । తద్వివక్షయా చైతత్ప్రయోజనం పూర్వతనస్యాధికరణస్యోక్తమ్ ॥ ౨౫ ॥

అత ఎవచాగ్నీన్ధనాద్యనపేక్షా ॥౨౫॥ బ్రహ్మవిద్యా మోక్షే కర్మాణీతికర్తవ్యతాత్వేనాపేక్షతే । యజ్ఞేనేతి వివిదిషాయాం వినియుక్తయజ్ఞాదీనాం విషయసౌన్దర్యలభ్యాయాం తస్యామనన్వయాదిచ్ఛావిషయజ్ఞానసాధ్యే మోక్షేఽన్వయ ఇతి పూర్వః పక్షః ॥ అస్మిన్పక్షే యజ్ఞేనేత్యాదికరణవిభక్తిబాధః స్యాత్ । న హి మోక్షసాధనమిచ్ఛాసాధనం, భవతి తు జ్ఞానేచ్ఛాజనకాన్తఃకరణశుద్ధిహేతుత్వేన జ్ఞానేచ్ఛాహేతుత్వం సాధనసాధనస్యాపి సాధనత్వానపాయాత్, కాష్ఠైః పచతీత్యత్ర పాకసాధనజ్వాలాజనకకాష్ఠానాం పాకహేతుత్వదర్శనాదితి సిద్ధాన్తః ।

అత్ర భాష్యమత ఎవ విద్యాయాః పురుషార్థహేతుత్వాత్కర్మాణి విద్యయా స్వార్థసిద్ధౌ నాపేక్షితవ్యానీతి, తదయుక్తమ్; న హి పురుషార్థహేతుత్వం కర్మాపేక్షావిరోధి ఆగ్నేయాదిష్వదర్శనాదతః పురుషార్థాధికరణప్రయోజననిరూపకత్వమస్యాధికరణస్య న యుక్తమ్ ఇత్యాశఙ్క్య భాష్యం వ్యాచష్టే –

విద్యాయా ఇతి ।

విద్యాయాః క్రత్వర్థత్వే స్వార్థః క్రతూపకారః ।

తదా చోపక్రియమాణక్రతావసత్యుపకారజననాయోగాత్ క్రతురపేక్షితవ్య ఇత్యుక్త్వా మోక్షార్థత్వేఽనపేక్షామాహ –

యదా త్వితి ।

అవిద్యాస్తమయే మోక్షే నాస్తి కర్మాపేక్షేతి భావః । స్వసిద్ధౌ నాపేక్షితవ్యానీతి న, అపిత్వపేక్షితవ్యానీత్యర్థః । అధికవివక్షయేతి భాష్యం వ్యాచష్టే – ఎతచ్చేతి ॥౨౫॥

ఇతి పఞ్చమమగ్నీన్ధనాధికరణమ్ ॥