ನ ಪ್ರತೀಕೇ ನ ಹಿ ಸಃ ।
ಯಥಾ ಹಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಂ ಶುದ್ಧಮುಕ್ತಸ್ವಭಾವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತ್ವೇನೈವ ಜೀವೇನೋಪಾಸ್ಯತೇಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ತತ್ತ್ವಮಸಿ ಶ್ವೇತಕೇತೋ ಇತ್ಯಾದಿಷು ತತ್ಕಸ್ಯ ಹೇತೋರ್ಜೀವಾತ್ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೇಣ ತಾತ್ವಿಕತ್ವಾದದ್ವಿತೀಯಮಿತಿ ಶ್ರುತೇಶ್ಚ । ಜೀವಾತ್ಮಾನಶ್ಚಾವಿದ್ಯಾದರ್ಪಣಾ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರತಿಬಿಂಬಕಾಸ್ತಥಾ ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿತ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದಿಷು ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟೇರುಪದೇಶಸ್ತತ್ರ ಸರ್ವತ್ರಾಹಂ ಮನ ಇತ್ಯಾದಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮುಖ್ಯಮಾತ್ಮತ್ವಮಿತಿ । ಉಪಪನ್ನಂ ಚ ಮನಃಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಕಾರತ್ವೇನ ತಾದಾತ್ಮ್ಯಮ್ । ಘಟಶರಾವೋದಂಚನಾದೀನಾಮಿವ ಮೃದ್ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಮೃದಾತ್ಮಕತ್ವಮ್ । ತಥಾಚ ತಾದೃಶಾನಾಂ ಪ್ರತೀಕೋಪದೇಶಾನಾಂ ಕ್ವಚಿತ್ಕಸ್ಯಚಿದ್ವಿಕಾರಸ್ಯ ಪ್ರವಿಲಯಾವಗಮಾದ್ಭೇದಪ್ರಪಂಚಪ್ರವಿಲಯಪರತ್ವಮೇವೇತಿ ಪ್ರಾಪ್ತ ಉಚ್ಯತೇ - ನ ತಾವದಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಹಂಕಾರಾಸ್ಪದಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತ್ವಮುಪದಿಶ್ಯತೇ ಏವಂ ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದಿಭಿರಹಂಕಾರಾಸ್ಪದತ್ವಂ ಮನಃಪ್ರಭೃತೀನಾಂ, ಕಿಂತ್ವೇಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇನೋಪಾಸ್ಯತ್ವಮ್ । ಅಹಂಕಾರಾಸ್ಪದಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮತಯಾ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇನೋಪಾಸನೀಯೇಷು ಮನಃಪ್ರಭೃತಿಷ್ವಪ್ಯಹಂಕಾರಾಸ್ಪದತ್ವೇನೋಪಾಸನಮಿತಿ ಚೇತ್ । ನ । ಏವಮಾದಿಷ್ವಹಮಿತ್ಯಶ್ರವಣಾತ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತಯಾ ತ್ವಹಂಕಾರಾಸ್ಪದತ್ವಕಲ್ಪನೇ ತತ್ಪ್ರತಿಬಿಂಬಸ್ಯೇವ ತದ್ವಿಕಾರಾಂತರಸ್ಯಾಪ್ಯಾಕಾಶಾದೇರ್ಮನಃಪ್ರಭೃತಿಷೂಪಾಸನಪ್ರಸಂಗಃ । ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಯನ್ಮಾತ್ರಾತ್ಮತಯೋಪಾಸನಂ ವಿಹಿತಂ ತಸ್ಯ ತನ್ಮಾತ್ರಾತ್ಮತಯೈವ ಪ್ರತಿಪತ್ತವ್ಯಂ “ಯಾವದ್ವಚನಂ ವಾಚನಿಕಮ್” ಇತಿ ನ್ಯಾಯಾತ್ । ನಾಧಿಕಮಧ್ಯಾಹರ್ತವ್ಯಮತಿಪ್ರಸಂಗಾತ್ । ನಚ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಜಾತಸ್ಯ ಪ್ರಪಂಚಸ್ಯ ವಿಲಯಃ ಪ್ರಯೋಜನಮ್ । ತದರ್ಥತ್ವೇ ಹಿ ಮನ ಇತಿ ಪ್ರತೀಕಗ್ರಹಣಮನರ್ಥಕಂ ವಿಶ್ವಮಿತಿ ವಾಚ್ಯಂ ಯಥಾ ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ । ನಚ ಸರ್ವೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಮನೋಗ್ರಹಣಂ ಯುಕ್ತಮ್ । ಮುಖ್ಯಾರ್ಥಸಂಭವೇ ಲಕ್ಷಣಾಯಾ ಅಯೋಗಾತ್ । ಆದಿತ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದೀನಾಂ ಚಾನರ್ಥಕ್ಯಾಪತ್ತೇಃ ।
ನಹ್ಯುಪಾಸಕಃ ಪ್ರತೀಕಾನೀತಿ ।
ಅನುಭವಾದ್ವಾ ಪ್ರತೀಕಾನಾಂ ಮನಃಪ್ರಭೃತೀನಾಮಾತ್ಮತ್ವೇನಾಕಲನಂ ಶ್ರುತೇರ್ವಾ, ನ ತ್ವೇತದುಭಯಮಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಪ್ರತೀಕಾಭಾವಪ್ರಸಂಗಾದಿತಿ ।
ನನು ಯಥಾವಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಯಾಹಂಕರಾಸ್ಪದಸ್ಯಾನವಚ್ಛಿನ್ನಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತಯಾ ಭವತ್ಯಭಾವ ಏವಂ ಪ್ರತೀಕಾನಾಮಪಿ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯತ ಆಹ –
ಸ್ವರೂಪೋಪಮರ್ದೇ ಚ ನಾಮಾದೀನಾಮಿತಿ ।
ಇಹ ಹಿ ಪ್ರತೀಕಾನ್ಯಹಂಕಾರಾಸ್ಪದತ್ವೇನೋಪಾಸ್ಯತಯಾ ಪ್ರಧಾನತ್ವೇನ ವಿಧಿತ್ಸಿತಾನಿ । ನತು ತತ್ತ್ವಮಸೀತ್ಯಾದಾವಹಂಕಾರಾಸ್ಪದಮುಪಾಸ್ಯಮವಗಮ್ಯತೇ । ಕಿಂತು ಸರ್ಪತ್ವಾನುವಾದೇನ ರಜ್ಜುತತ್ತ್ವಜ್ಞಾಪನ ಇವಾಹಂಕಾರಾಸ್ಪದಸ್ಯಾವಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಯ ಪ್ರವಿಲಯೋಽವಗಮ್ಯತೇ । ಕಿಮತೋ ಯದ್ಯೇವಮ್ । ಏತದತೋ ಭವತಿ ಪ್ರಧಾನೀಭೂತಾನಾಂ ನ ಪ್ರತೀಕಾನಾಮುಚ್ಛೇದೋ ಯುಕ್ತೋ ನಚ ತದುಚ್ಛೇದೇ ವಿಧೇಯಸ್ಯಾಪ್ಯುಪಪತ್ತಿರಿತಿ ।
ಅಪಿಚ –
ನಚ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಆತ್ಮತ್ವಾದಿತಿ ।
ನಹ್ಯುಪಾಸನವಿಧಾನಾನಿ ಜೀವಾತ್ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವಭಾವಪ್ರತಿಪಾದನಪರೈಸ್ತತ್ತ್ವಮಸ್ಯಾದಿಸಂದರ್ಭೈರೇಕವಾಕ್ಯಭಾವಮಾಪದ್ಯಂತೇ ಯೇನ ತದೇಕವಾಕ್ಯತಯಾ ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟ್ಯುಪದೇಶೇಷ್ವಾತ್ಮದೃಷ್ಟಿಃ ಕಲ್ಪೇತ ಭಿನ್ನಪ್ರಕರಣತ್ವಾತ್ । ತಥಾಚ ತತ್ರ ಯಥಾಲೋಕಪ್ರತೀತಿವ್ಯವಸ್ಥಿತೋ ಜೀವಃ ಕರ್ತಾ ಭೋಕ್ತಾ ಚ ಸಂಸಾರೀ ನ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಕಥಂ ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತಯಾಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟ್ಯುಪದೇಶೇಷ್ವಾತ್ಮದೃಷ್ಟಿರುಪದಿಶ್ಯತೇತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಅತಶ್ಚೋಪಾಸಕಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕೈಃ ಸಮತ್ವಾದಿತಿ ।
ಯದ್ಯಪ್ಯುಪಾಸಕೋ ಜೀವಾತ್ಮಾ ನ ಬ್ರಹ್ಮವಿಕಾರಃ, ಪ್ರತೀಕಾನಿ ತು ಮನಃಪ್ರಭೃತೀನಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಕಾರಸ್ತಥಾಪ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನತಯಾ ಜೀವಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತೀಕೈಃ ಸಾಮ್ಯಂ ದೃಷ್ಟವ್ಯಮ್ ॥ ೪ ॥
ನ ಪ್ರತೀಕೇ ನ ಹಿ ಸಃ॥೪॥ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಜೀವಬ್ರಹ್ಮಣೋರಭೇದಮುಪಜೀವ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟಿಭಾಕ್ಷು ಮನ ಆದಿಷ್ವಹಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಭಿನ್ನಜೀವದೃಷ್ಟಿಃ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಮಾಹ –
ಯಥಾ ಹೀತಿ ।
ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೇಣೇತಿ ।
ಇತ್ಥಂಭಾವೇ ತೃತೀಯಾ ।
ನನು ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕಜೀವದೃಷ್ಟೇರ್ಮನ ಆದಿಷ್ವಧ್ಯಾಸೇ ತದಾತ್ಮಕಾಕಾಶಾದಿದೃಷ್ಟಿರಪಿ ಕಿಂ ನ ಸ್ಯಾದತ ಆಹ –
ಜೀವಾತ್ಮಾನಶ್ಚೇತಿ ।
ಆಕಾಶಾದಿಃ ಸ್ವರೂಪೇಣ ಕಲ್ಪಿತಃ, ಜೀವಾನಾಂ ತು ಭೇದಮಾತ್ರಂ ಕಲ್ಪಿತಮ್ ತತ್ಸ್ವರೂಪಂ ತು ಬ್ರಹ್ಮೈವೇತ್ಯರ್ಥಃ । ಅವಿದ್ಯಾದರ್ಪಣಾಃ ಅವಿದ್ಯೋಪಾಧಿಕಾಃ । ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಜೀವೇನಾತ್ಮತ್ವೇನೋಪದಿಶ್ಯತೇ ತಥಾಽಹಂ ಮನ ಇತ್ಯಾದಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮಿತಿ ಯೋಜನಾ ।
ಅತ್ರ ಹೇತುಃ –
ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮುಖ್ಯಮಿತಿ ।
ಇತಿರ್ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ । ಬ್ರಹ್ಮಣ ಆತ್ಮತ್ವಸ್ಯ ಮುಖ್ಯಾತ್ವಾದ್ ನಾಮಾದಿಷು ಬ್ರಹ್ಮಾಧ್ಯಾಸೇ ಜೀವದೃಷ್ಟಿರಪ್ಯಧ್ಯಸಿತವ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ । ಅವಿದ್ಯಾದರ್ಪಣಾ ಇತ್ಯತ ಉಪರಿತನೋ ಯಥಾಕಾರಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನುವಾದಃ ।
ಏವಂ ತಾವಜ್ಜೀವಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಭೇದಪ್ರಯುಕ್ತ್ಯಾ ನಾಮಾದಿಷ್ವಹಂಗ್ರಹ ಉಕ್ತಃ, ಇದಾನೀಂ ಪೂರ್ವಾಧಿಕರಣೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾತ್ಮತ್ವಮತಿಃ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾದ್ದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಭಿನ್ನನಾಮಾದಾವಪ್ಯಹಂಮತಿಃ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯಾಹ –
ಉಪಪನ್ನಂ ಚೇತಿ ।
ದ್ವಾವೇತೌ ಪಕ್ಷೌ ಭಗವತಾ ಭಾಷ್ಯಕಾರೇಣೋಪನ್ಯಸ್ತೌ ।
ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಶ್ರುತಿಷ್ವಾತ್ಮತ್ವೇನ ಪ್ರಸಿದ್ಧತ್ವಾದಿತಿ ಪ್ರತೀಕಾನಾಮಪಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಕಾರತ್ವಾದಿತಿ ಚ ಪ್ರತೀಕೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತಾಮಾಪಾದಿತೇಷು ನ ಕೇವಲಮಹಂಮತಿಕ್ಷೇಪಃ ಪ್ರಯೋಜನಮ್, ಅಪಿ ತರ್ಹಿ ಪ್ರತೀಕೋಪಲಕ್ಷಿತಸಮಸ್ತಪ್ರಪಂಚಪ್ರವಿಲಾಪನೇನ ತತ್ತ್ವಮಸ್ಯಾದಿವಾಕ್ಯಾರ್ಥಾವಗತಿಸಿದ್ಧಿಶ್ಚೇತ್ಯಾಹ –
ಕಸ್ಯಚಿದಿತಿ ।
ನನು ಪ್ರವಿಲಯೇ ಮನ ಆದ್ಯೇವ ನಾಸ್ತಿ, ಕುತ್ರಾಹಂಗ್ರಹಃ? ಸತ್ಯಮ್; ಅತ ಏವ ಯಥಾ ಜೀವಸ್ಯಾವಚ್ಛಿನ್ನರೂಪಬಾಧೇನಾನವಚ್ಛಿನ್ನಬ್ರಹ್ಮರೂಪತಯಾಽವಸ್ಥಾನಮೇವಂ ಪ್ರತೀಕಾನಾಮಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮನಾಽವಸ್ಥಾನಂ ಲಯೋ ನ ತು ಸ್ವರೂಪಾಭಾವ ಇತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾಭಿಪ್ರಾಯಮುದ್ಭಾವ್ಯ ಸ್ವಯಮೇವ ನಿರಾಕರಿಷ್ಯತಿ ।
ಅತ್ರ ಮನ ಆದಾವಾತ್ಮತ್ವದೃಷ್ಟಿಃ ಶ್ರುತಿಬಲಾದ್ವಾ ಶಂಕ್ಯತೇ, ಅರ್ಥಾದ್ವಾ ನ ಪ್ರಥಮ ಇತಿ ವದನ್ ಪೂರ್ವಾಧಿಕರಣಾದ್ವೈಷಮ್ಯಮಾಹ –
ನ ತಾವದಿತಿ ।
ಮನಃಪ್ರಭೃತೀನಾಮಹಂಕಾರಾಸ್ಪದತ್ವಂ ನ ತಾವದುಪದಿಶ್ಯತ ಇತ್ಯನ್ವಯಃ । ದ್ವಿತೀಯೇಽಪಿ ಕಿಂ ಮನ ಆದಿಷು ಬ್ರಹ್ಮಾಧ್ಯಾಸಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಽಭಿನ್ನಜೀವವಿಷಯಾಽಹಂದೃಷ್ಟಿರಾಶಂಕ್ಯತೇ, ಕಿಂ ವಾ ಪ್ರತೀಕಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಕಾರತ್ವೇನ ತದಭೇದಾದ್ದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಚಾತ್ಮತ್ವಪ್ರತೀತೇಃ ಪ್ರತೀಕೇಷ್ವಪ್ಯಹಂದೃಷ್ಟಿರಾಪಾದ್ಯತೇ ।
ಪ್ರಥಮಮಾಶಕತೇ –
ಅಹಂಕಾರಾಸ್ಪದಸ್ಯೇತಿ ।
ಯದಿ ಶ್ರುತೇಃ ಪ್ರತೀಕೇಷ್ವಹಂಮತಿರಭಿಮತಾ, ತರ್ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೀವ ತಾಂ ವೇದಃ ಶ್ರಾವಯೇದ್, ನ ಚೈವಮಿತ್ಯಾಹ –
ನೇತಿ ।
ಯತ್ತ್ವರ್ಥಾದಿತಿ ತತ್ರಾತಿಪ್ರಸಂಗಮಾಹ –
ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತಯಾ ತ್ವಿತಿ ।
ಜೀವಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪತ್ವಾತ್ತದ್ದೃಷ್ಟಿರಿತಿ ವಿಶೇಷಶಂಕಾಯಾಂ ತದ್ದೃಷ್ಟಿಕರಣಾದೇವ ಜೀವದೃಷ್ಟಿರಪಿ ಕೃತೇತ್ಯುತ್ತರಮ್ । ಅಹಂದೃಷ್ಟಿಸ್ತು ನ ಸ್ವರೂಪದೃಷ್ಟಿರಹಂಕಾರವಿಶಿಷ್ಟಸ್ಯಾನಾತ್ಮತ್ವಾದಿತಿ ಭಾವಃ । ಆರ್ಥಿಕೀ ಹಿ ಪ್ರತೀತಿಸ್ತತ್ರ ಕ್ರಿಯತೇ, ಯತ್ರ ತಾಮೃತೇ ಶ್ರುತಿರ್ನ ನಿರ್ವಹತಿ । ನ ಚಾತ್ರೈವಂ ಪ್ರತ್ಯುತಾತಿಪ್ರಸಂಗ ಏವ ।
ತಸ್ಮಾದ್ಯಥಾಶ್ರುತ್ಯೇವಾರ್ಥೋ ಗ್ರಾಹ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ –
ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯೇತಿ ।
ಬ್ರಹ್ಮವಿಕಾರತ್ವಾನ್ಮನ ಆದಿಷ್ವಹಂಮತಿಕ್ಷೇಪ ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯೇಽಪಿ ಪಕ್ಷೇಽತಿಪ್ರಸಂಗಸ್ತುಲ್ಯ ಏವ; ಘಟಾದಿಷ್ವಹಂಮತಿಪ್ರಸಂಗಾತ್ । ತುಲ್ಯಂ ಚ ಶ್ರುತ್ಯನಪೇಕ್ಷಿತಾರ್ಥಕಲ್ಪನಮ್ ।
ಯತ್ತ್ವತ್ರ ಪ್ರಯೋಜನಮುಕ್ತಂ, ತದ್ದೂಷಯತಿ –
ನ ಚ ಸರ್ವಸ್ಯೇತಿ ।
ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿತ್ಯಾದೌ ಹಿ ಕ್ವಚಿದೇವ ಪ್ರವಿಲಯಾರ್ಥತ್ವಂ, ನ ಸರ್ವತ್ರೇತ್ಯರ್ಥಃ । ಯದಿ ಚ ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯತ್ರ ಮನಉಪಲಕ್ಷಿತವಿಶ್ವಪ್ರಪಂಚಃ ಪ್ರವಿಲಾಪಿತಃ, ತರ್ಹ್ಯಾದಿತ್ಯಾದೇರಪ್ಯನೇನೈವ ಪ್ರವಿಲಾಪಿತತ್ವಾದಾದಿತ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದೇರಾನರ್ಥಕ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಉಪಾಸಕಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕಾನಾಂ ಚ ಭೇದೇಽಪಿ ಪ್ರತೀಕೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಾಭಿನ್ನಜೀವದೃಷ್ಟೇಃ ಶ್ರುತಿವಶಾದುಪಪತ್ತೇರ್ಭಾಷ್ಯಾಯೋಗಮಾಶಂಕ್ಯಾಹ –
ಅನುಭವಾದ್ವೇತಿ ।
ಶ್ರುತಿವಶಾದಾತ್ಮತ್ವಕಲ್ಪನಸ್ಯಾತಿಪ್ರಸಂಗೇನ ನಿರಸ್ತತ್ವಾನ್ನೋಭಯಮಪ್ಯಸ್ತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್ ।
ಸ್ವಯಮೇವೋದ್ಭಾವ್ಯ ದೂಷಯಿಷ್ಯತೀತ್ಯವಾದಿಷ್ಮ, ತದಿದಾನೀಂ ನಿರಾಕರೋತಿ –
ನನು ಯಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ।
ಜೀವಲಯಾದನ್ನಾದಿಲಯಸ್ಯ ವೈಷಮ್ಯಮುಪಪಾದಯತಿ –
ಇಹ ಹೀತ್ಯಾದಿನಾ ।
ಅಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಜೀವಸ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಾ ತ್ಯಾಗೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮನಾ ಭವತ್ಯಭಾವಃ, ಪ್ರಧಾನಂ ತು ಪ್ರತೀಕಂ ಯಥಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ರಕ್ಷಣೀಯಮ್, ನ ತು ರೂಪಾಂತರಮಾಪಾದಯಿತವ್ಯಮ್ ; ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಸ್ಯೈವ ವ್ಯಾಘಾತಪ್ರಸಂಗಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ ।
ನ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಇತಿ ಭಾಷ್ಯಗತಚಶಬ್ದಾರ್ಥಮಾಹ –
ಅಪಿ ಚೇತಿ ।
ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾತಿಪ್ರಸಂಗೇನ ಸಮುಚ್ಚಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಕರ್ತೃತ್ವಾದ್ಯನಿರಾಕರಣಾದಿತಿ ಭಾಷ್ಯಗತೋ ಹೇತುರಸಿದ್ಧಃ; ಪ್ರತೀಕವಾಕ್ಯೈರೇವ ತನ್ನಿರಾಕರಣಸ್ಯ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ ಉಕ್ತತ್ವಾತ್, ಅತ ಆಹ –
ನ ಹ್ಯುಪಾಸನವಿಧಾನಾನೀತಿ ।
ಯಥಾ ‘‘ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯದಯಮಾತ್ಮೇ’’ತ್ಯಾದೀನಿ ಅಹಂಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮೀತ್ಯಾದಿಮಹಾವಾಕ್ಯೈಕವಾಕ್ಯತಾಮಾಪದ್ಯ ತದಪೇಕ್ಷಿತಪ್ರಪಂಚಬಾಧಂ ವಿತನ್ವತೇ, ನೈವಂ ಪ್ರತೀಕವಾಕ್ಯಾನಿ ; ತತ್ರಾಸಂಬದ್ಧಪದವ್ಯವಾಯೇನ ಭಿನ್ನಪ್ರಕರಣತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ ।
ತದೇಕವಾಕ್ಯತಯೇತಿ ।
ಕರ್ತೃತ್ವಾದಿಬಾಧೇನ ಜೀವಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮತಾಮಾಪಾದ್ಯೇತಿ ಶೇಷಃ॥೪॥