ಸಮಾನಾ ಚಾಸೃತ್ಯುಪಕ್ರಮಾದಮೃತತ್ವಂ ಚಾನುಪೋಷ್ಯ ।
ಅತ್ರಾಮೃತತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ರುತೇಃ ಪರವಿದ್ಯಾವಂತಂ ಪ್ರತ್ಯೇತದಿತಿ ಮನ್ವಾನಸ್ಯ ಪೂರ್ವಃ ಪಕ್ಷಃ । ವಿಶಯಾನಾನಾಂ ಸಂದಿಹಾನಾನಾಂ ಪುಂಸಾಮ್ ।
ಚೋದಯತಿ –
ನನು ವಿದ್ಯಾಪ್ರಕರಣ ಇತಿ ।
ಪರಿಹರತಿ –
ನ ಸ್ವಾಪಾದಿವದಿತಿ ।
ಪರವಿದ್ಯಯೈವಾಮೃತತ್ವಪ್ರಾಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾಮಾಖ್ಯಾತುಂ ತತ್ಸಧರ್ಮಾಶ್ಚ ತದ್ವಿಧರ್ಮಾಶ್ಚಾನ್ಯಾ ಅಪ್ಯವಸ್ಥಾಸ್ತದನುಗುಣತಯಾಖ್ಯಾಯಂತೇ । ಸಾಧರ್ಮ್ಯವೈಧರ್ಮ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಸ್ಫುಟತರಃ ಪ್ರತಿಪಿಪಾದಯಿಷಿತೇ ವಸ್ತುನಿ ಪ್ರತ್ಯಯೋ ಭವತೀತಿ । ನ ತು ವಿದುಷಃ ಸಕಾಶಾದ್ವಿಶೇಷವಂತೋಽವಿದ್ವಾಂಸೋ ವಿಧೀಯಂತೇ ಯೇನ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಕರಣವ್ಯಾಘಾತೋ ಭವೇದಪಿ ತು ವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಂ ಲೋಕಸಿದ್ಧಾನಾಂ ತದನುಗುಣತಯಾ ತೇಷಾಮನುವಾದ ಇತಿ ।
ಏವಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇಽಭಿಧೀಯತೇ –
ಸಮಾನಾ ಚೈಷೋತ್ಕ್ರಾಂತಿರ್ವಾಙ್ಮನಸೀತ್ಯಾದ್ಯಾ ವಿದ್ವದವಿದುಷೋಃ ।
ಕುತಃ –
ಆಸೃತ್ಯುಪಕ್ರಮಾತ್ ।
ಸೃತಿಃ ಸರಣಂ ದೇವಯಾನೇನ ಪಥಾ ಕಾರ್ಯಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿರಾಸೃತೇರಾಕಾರ್ಯಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತೇಃ । ಅಯಂ ವಿದ್ಯೋಪಕ್ರಮ ಆರಂಭಃ ಪ್ರಯತ್ನ ಇತಿ ಯಾವತ್ । ತಸ್ಮಾದೇತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ ನೇಯಂ ಪರಾ ವಿದ್ಯಾ ಯತೋ ನಾಡೀದ್ವಾರಮಾಶ್ರಯತೇ । ಅಪಿ ತ್ವಪರವಿದ್ಯೇಯಮ್ । ನ ಚಾಸ್ಯಾಮಾತ್ಯಂತಿಕಃ ಕ್ಲೇಶಪ್ರದಾಹೋ ಯತೋ ನ ತತ್ರೋತ್ಕ್ರಾಂತಿರ್ಭವೇತ್ । ತಸ್ಮಾದಪರವಿದ್ಯಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಾಪೇಕ್ಷಿಕಮಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಸ್ಥಾನಮಮೃತತ್ವಂ ಪ್ರೇಪ್ಸತೇ ಪುರುಷಾರ್ಥಾಯ ಸಂಭವತ್ಯೇಷ ಉತ್ಕ್ರಾಂತಿಭೇದವಾನ್ ಸೃತ್ಯುಪಕ್ರಮೋಪದೇಶಃ । ಉಪಪೂರ್ವಾದುಷ ದಾಹ ಇತ್ಯಸ್ಮಾದುಪೋಷ್ಯೇತಿ ಪ್ರಯೋಗಃ ॥ ೭ ॥
ಸಮಾನಾ ಚಾಸೃತ್ಯುಪಕ್ರಮಾದಮೃತತ್ವಂ ಚಾನುಪೋಷ್ಯ॥೭॥ ನಿರೂಪಿತಾಯಾ ಉತ್ಕ್ರಾಂತೇರಪರವಿದ್ಯಾಸ್ವನ್ವಯ ಇಹ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ । ನನು ದಹರಾದಿವಿದ್ಯಾವಿದಾಮುತ್ಕ್ರಾಂತಿರ್ನಾಸ್ತೀತಿ ಇಹ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಃ, ಸ ನ ಸಾಧುಃ ; ತದ್ವಿದ್ಯಾಸು ದೇಶಾಂತರೀಯಫಲಾಸ್ವಾವಶ್ಯಕತ್ವಾದುತ್ಕ್ರಾಂತೇರತ ಆಹ –
ಅತ್ರೇತಿ ।
ಅತ್ರಾಧಿಕರಣೇ ವಿಷಯಭೂತದಹರವಿದ್ಯಾಯಾಮಮೃತತ್ವಮೇತೀತ್ಯಮೃತತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ರುತೇರಮೃತತ್ವಸ್ಯ ಚ ಪರವಿದ್ಯಾಫಲತ್ವಾತ್, ಪರವಿದ್ಯಾವಂತಂ ಪ್ರತ್ಯೇತದಮೃತತ್ವಂ ಪರವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಚೋತ್ಕ್ರಾಂತಿರ್ನಿಷಿಧ್ಯತ ಇತಿ ಯೋ ಮನ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಮತೇನಾಯಂ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಃ । ವಸ್ತುತಸ್ತು ನಾಸ್ತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಃ । ‘‘ತಯೋರ್ಧ್ವಮಾಯ’’ನ್ನಿತ್ಯುತ್ಕ್ರಾಂತಿಮುಪನ್ಯಸ್ಯಾಮೃತತ್ವಸ್ಯ ಶ್ರಾವಿತತ್ವಾದಿತಿ ದ್ಯೋತಿತಂ ಮನ್ವಾನಗ್ರಹಣೇನ । ಅಥವಾ - ಸಗುಣಸ್ಯಾಪಿ ವ್ಯಾಪಿತ್ವಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ನ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತುಮುತ್ಕ್ರಾಂತ್ಯಪೇಕ್ಷೇತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷೋಽತ್ರ ವಾಸ್ತವಃ| ತಸ್ಯಾ ಮುಕ್ತೇ ಸಧರ್ಮಾ ಅವಸ್ಥಾಃ ಸುಷುಪ್ತ್ಯಾದ್ಯಾಃ, ವಿಧರ್ಮಾ ಜಾಗ್ರದಾದ್ಯಾಃ ।
ನನ್ವೇತಾ ಅಪಿ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಂತಾ ಕಿಂ ಮುಕ್ತ್ಯರ್ಥತಯಾ ತದನುವಾದೇನಾತ ಆಹ –
ನ ತ್ವಿತಿ ।
ಯೇನ ಹೇತುನಾ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಕರಣೇ ವ್ಯಾಘಾತಸ್ತೇನ ವಿದುಷಃ ಸಕಾಶಾದವಿದ್ವಾಂಸ ಉತ್ಕ್ರಾಂತ್ಯಾದಿವಿಶೇಷವಂತೋ ನ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಂತೇ, ನಾಪಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಅಮೃತತ್ವಶ್ರುತಿವಿರೋಧಾದೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ । ಅನೇನ ನ ತು ವಿದುಷ ಇತಿ ಭಾಷ್ಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್ । ಭಾಷ್ಯಕೃದ್ಭಿರಾಸೃತ್ಯುಪಕ್ರಮಾದಿತ್ಯೇತತ್ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಿಶೇಷಣತ್ವೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್ । ಅವಿಶೇಷಶ್ರವಣಾದಿತಿ ಚ ಹೇತುರಧ್ಯಾಹೃತಃ ।
ಸ್ವಯಂತ್ವಾಸೃತ್ಯುಪಕ್ರಮಾದೇತದೇವ ಹೇತುತ್ವೇನ ಯೋಜಯತಿ –
ಕುತ ಇತಿ ।
ಆಸೃತಿ ಸೃತಿಪರ್ಯಂತಮ್ ಉಪಕ್ರಮಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ । ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿತದ್ಗತವಿಶಿಷ್ಟಭೋಗಫಲಪರ್ಯಂತತ್ವಾದ್ವಿದ್ಯಾನುಷ್ಠಾನಪ್ರಾರಂಭಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಯ ಚೋತ್ಕ್ರಮ್ಯ ಗತ್ವೈವ ಪ್ರಾಪ್ಯತ್ವಾದಸ್ತಿ ಸಗುಣವಿದ ಉತ್ಕ್ರಾಂತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ । ಏತೇನ ವಾಸ್ತವೋಽಪಿ ಪೂರ್ವಃ ಪಕ್ಷೋ ವ್ಯುದಸ್ತಃ; ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾತ್ರಸ್ಯಾಪುಮರ್ಥತ್ವಾದಿತಿ ।
ಉಪಕ್ರಮೇತಿ ಪ್ರಕೃತ್ಯರ್ಥಮುಕ್ತ್ವಾ ಪಂಚಮ್ಯರ್ಥಮಾಹ –
ತಸ್ಮಾದಿತಿ ।
ಪ್ರೇಪ್ಸತೇ ಪ್ರಾಪ್ತುಮಿಚ್ಛತೇ । ಉತ್ಕ್ರಾಂತಿಭೇದ ಉತ್ಕ್ರಾಂತಿವಿಶೇಷಃ । ಮೂರ್ಧನ್ಯನಾಡ್ಯಾ ನಿಷ್ಕ್ರಮಣಮ್ ।
ವಸ ನಿವಾಸೇ ಇತ್ಯಸ್ಮಾದ್ಧಾತೋರಿದಂ ನ ಭವತಿ; ತಥಾ ಸತ್ಯನುಪೋಷ್ಯೇತ್ಯಸ್ಯ ಮುಕ್ತ್ವೇತ್ಯೇವಮರ್ಥತ್ವಾಪಾತಾತ್, ಅತೋ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ –
ಉಷ ದಾಹೇ ಇತೀತಿ॥೭॥