ప్రతిషేధాదితి చేన్న శారీరాత్ ।

అధికరణతాత్పర్యమాహ –

అమృతత్వం చానుపోష్యేత్యతో విశేషణాదితి ।

విషయమాహ –

అథాకామయమాన ఇతి ।

సిద్ధాన్తిమతమాశఙ్క్య తన్నిరాకరణేన పూర్వపక్షీ స్వమతమవస్థాపయతి –

అతః పరవిద్యావిషయాత్ప్రతిషేధాదితి ।

యది హి ప్రాణోపలక్షితస్య సూక్ష్మశరీరస్య జీవాత్మనః స్థూలశరీరాదుత్క్రాన్తిం ప్రతిషేధేచ్ఛ్రుతిః తత ఎతదుపపద్యతే । న త్వేతదస్తి । న తస్మాత్ప్రాణా ఉత్క్రామన్తీతి హి తదా సర్వనామ్నా ప్రధానావమర్శినాభ్యుదయనిఃశ్రేయసాధికృతో దేహీ ప్రధానం పరామృశ్యతే । తథా చ తస్మాద్దేహినో న ప్రాణాః సూక్ష్మం శరీరముత్క్రామన్త్యపి తు తత్సహితః క్షేత్రజ్ఞ ఎవోత్క్రామతీతి గమ్యతే । స పునరతిక్రమ్య బ్రహ్మనాడ్యా సంసారమణ్డలం హిరణ్యగర్భపర్యన్తం సలిఙ్గో జీవః పరస్మిన్బ్రహ్మణి లీయతే తస్మాత్పరామపి దేవతాం విదుష ఉత్క్రాన్తిరత ఎవ మార్గశ్రుతయః, స్మృతిశ్చ ముముక్షోః శుకస్యాదిత్యమణ్డలప్రస్థానం దర్శయతీతి ప్రాప్తమ్ ॥ ౧౨ ॥

ఎవం ప్రాప్తే ప్రత్యుచ్యతే –

స్పష్టో హ్యేకేషామ్ ।

నాయం దేహ్యపాదానస్య ప్రతిషేధః । అపి తు దేహాపాదానస్య । తథా హి ఆర్తభాగప్రశ్నోత్తరే హ్యేకస్మిన్పక్షే సంసారిణ ఎవ జీవాత్మనోఽనుత్క్రాన్తిం పరిగృహ్య న తర్హ్యేష మృతః ప్రాణానామనుత్క్రాన్తేరితి స్వయమాశఙ్క్య ప్రాణానాం ప్రవిలయం ప్రతిజ్ఞాయ తత్సిద్ధ్యర్థముత్క్రాన్త్యవధేరుచ్ఛ్వయనాధ్మానే బ్రువన్యస్యోచ్ఛ్వయనాధ్మానే తస్య తదవధిత్వమాహ । శరీరస్య చ తే ఇతి శరీరమేవ తదపాదానం గమ్యతే ।

నన్వేవమప్యస్త్వవిదుషః సంసారిణో విదుషస్తు కిమాయాతమిత్యత ఆహ –

తత్సామాన్యాదితి ।

నను తదా సర్వనామ్నా ప్రధానతయా దేహీ పరామృష్టః తత్కథమత్ర దేహావగతిరిత్యత ఆహ –

అభేదోపచారేణ ।

దేహదేహినోర్దేహిపరామర్శినా సర్వనామ్నా దేహ ఎవ పరామృష్ట ఇతి పఞ్చమీపాఠే వ్యాఖ్యేయమ్ । షష్ఠీపాఠే తు నోపచార ఇత్యాహ –

యేషాం తు షష్ఠీతి ।

అపి చ ప్రాప్తిపూర్వః ప్రతిషేధో భవతి నాప్రాప్తే । అవిదుషో హి దేహాదుత్క్రామణం దృష్టమితి విదుషోఽపి తత్సామాన్యాద్దేహాదుత్క్రమణే ప్రాప్తే ప్రతిషేధ ఉపపద్యతే న తు ప్రాణానాం జీవావధికం క్వచిదుత్క్రమణం దృష్టం యేన తన్నిషిధ్యతే । అపిచాద్వైతపరిభావనాభువా ప్రసఙ్ఖ్యానేన నిర్మృష్టనిఖిలప్రపఞ్చావభాసజాతస్య గన్తవ్యాభావాదేవ నాస్తి గతిరిత్యాహ –

నచ బ్రహ్మవిద ఇతి ।

అపదస్య హి బ్రహ్మవిదో మార్గే పదైషిణోఽపి దేవా ఇతి యోజనా ।

చోదయతి –

నను గతిరపీతి ।

పరిహరతి –

సశరీరస్యైవాయం యోగబలేన ।

అపరవిద్యాబలేనేతి ॥ ౧౩ ॥

స్మర్యతే చ ॥ ౧౪ ॥