ಭಾಮತೀವ್ಯಾಖ್ಯಾ
ವೇದಾಂತಕಲ್ಪತರುಃ
 

ಆತಿವಾಹಿಕಾಸ್ತಲ್ಲಿಂಗಾತ್ ।

ಮಾರ್ಗಚಿಹ್ನಸರೂಪತ್ವಾಚ್ಚಿಹ್ನಾನ್ಯೇವಾರ್ಚಿರಾದಯಃ । ಭರ್ತೃಭೋಗಭುವೋ ವಾ ಸ್ಯುರ್ಲೋಕತ್ವಾನ್ನಾತಿವಾಹಿಕಾಃ ॥ ಅರ್ಚಿರಾದಿಶಬ್ದಾ ಹಿ ಜ್ವಲನಾದಾವಚೇತನೇಷು ನಿರೂಢವೃತ್ತಯೋ ಲೋಕೇ । ನ ಚೈಷಾಂ ತ್ವಾವಧಿಕಾನಾಮಿವ ನಿಯಮವತೀ ಸಂವಹನಸ್ವರೂಪಾ ಸ್ವತಂತ್ರಕ್ರಿಯಾ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಾ ಸಂಭವತ್ಯಚೇತನಾನಾಮ್ । ತಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಶಬ್ದವಾಚ್ಯತ್ವಾದ್ಭರ್ತುರ್ಜೀವಾತ್ಮನೋ ಭೋಗಭೂಮಯ ಏವೇತಿ ಮನ್ಯಾಮಹೇ । ಅಪಿ ಚಾರ್ಚಿಷ ಇತ್ಯಸ್ಮಾದಪಾದಾನಂ ಪ್ರತೀಯತೇ । ನ ಹೇತುರ್ನಾಗುಣೇ ಹೇತೌ ಪಂಚಮೀ ದೃಶ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್ ॥ ಜಾಡ್ಯಾದ್ಬದ್ಧ ಇತ್ಯಾದಿಷು ಗುಣವಚನೇಷು ಜಾಡ್ಯಾದಿಷು ಹೇತುಪಂಚಮೀ ದೃಷ್ಟಾ । ನ ಚಾರ್ಚಿರಾದಿಶಬ್ದಾ ಗುಣವಾಚಿನೋ ಯೇನ ಪಂಚಮ್ಯಾ ತೇಷಾಂ ವಹನಂ ಪ್ರತಿ ಹೇತುತ್ವಮುಚ್ಯತೇ । ಅಪಾದಾನತ್ವಂ ಚಾಚೇತನೇಷ್ವಪ್ಯಸ್ತೀತಿ ನಾತಿವಾಹಿಕಾಃ । ನ ಚಾಮಾನವಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿದ್ಯುದಾದಿಷು ವೋಢೃತ್ವದರ್ಶನಾದರ್ಚಿರಾದೀನಾಮಪಿ ವೋಢೃತ್ವಮುನ್ನೇಯಮ್ । ಯಾವದ್ವಚನಂ ಹಿ ವಾಚನಿಕಂ ನ ತದವಾಚ್ಯೇ ಸಂಚಾರಯಿತುಮುಚಿತಮ್ । ಅಪಿ ಚಾರ್ಚಿರಾದೀನಾಂ ವೋಢೃತ್ವೇ ವಿದ್ಯುದಾದೀನಾಮಪಿ ವೋಢೃತ್ವಾನ್ನಾಮಾನವಃ ಪುರುಷೋ ವೋಢಾ ಶ್ರೂಯೇತ । ಯತಃ ಶ್ರೂಯತೇ ತತೋಽವಗಚ್ಛಾಮೋ ವಿದ್ಯುದಾದಿವನ್ನಾರ್ಚಿರಾದೀನಾಂ ವೋಢೃತ್ವಮಿತಿ । ತಸ್ಮಾದ್ಭೋಗಭೂಮಯ ಏವಾರ್ಚಿರಾದಯೋ ನಾತಿವಾಹಿಕಾ ಇತಿ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಸಂಪಿಂಡಕರಣಾನಾಂ ಹಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹವತಾಂ ಗತೌ । ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಂ ನ ಚಾಗ್ನ್ಯಾದ್ಯಾ ನೇತಾರೋಽಚೇತನಾಸ್ತು ತೇ ॥ ಈದೃಶೀ ಹಿ ನಿಯಮವತೀ ಗತಿಃ ಸ್ವಯಂ ವಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಾವತೋಽಪ್ರೇಕ್ಷಾವತೋ ವಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಾವತ್ಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ಯ । ನ ತಾವದ್ವಿಗಲಿತಸ್ಥೂಲಕಲೇವರಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹವಂತಃ ಸಂಪಿಂಡಿತಕರಣಗ್ರಾಮಾ ಉತ್ಕ್ರಾಂತಿಮಂತೋ ಜೀವಾತ್ಮಾನೋ ಮತ್ತಮೂರ್ಚ್ಛಿಚವತ್ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇಕ್ಷಾವಂತೋ ಯದೇವಂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇಣ ಗಚ್ಛೇಯುಸ್ತದ್ಯದ್ಯರ್ಚಿರಾದಯೋಽಪಿ ಮಾರ್ಗಚಿಹ್ನಾನಿ ವಾ ಶಮೀಕಾರಸ್ಕರಾದಿವದ್ಭೋಗಭೂಮಯೋ ವಾ ಸುಮೇರುಶೈಲೇಲಾವೃತ್ತಾದಿವದುಭಯಥಾಪ್ಯಚೇತನತಯಾ ನ ನಯನಂ ಪ್ರತ್ಯೇಷಾಮಸ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಮ್ । ನ ಚೈತೇಭ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಚೇತನಸ್ಯ ನೇತುಃ ಕಲ್ಪನಾ ಸತಿ ಶ್ರುತಾನಾಂ ಚೈತನ್ಯಸಂಭವೇ । ನಚ ಪರಮೇಶ್ವರ ಏವಾಸ್ತು ನೇತೇತಿ ಯುಕ್ತಮ್ । ತಸ್ಯಾತ್ಯಂತಸಾಧಾರಣತಯಾ ಲೋಕಪಾಲಗ್ರಹಾದೀನಾಮಕಿಂಚಿತ್ಕರತ್ವಾತ್ । ತಸ್ಮಾದ್ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಏವ ಪರಮೇಶ್ವರಸ್ಯ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷತ್ವೇ ಯಥಾ ಯಥಾತ್ವಂ ಲೋಕಪಾಲಾದೀನಾಂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಮೇವಮಿಹಾಪ್ಯರ್ಚಿರಾದೀನಾಮಾತಿವಾಹಿಕತ್ವಮೇವ ದರ್ಶನಾನುಸಾರಾಚ್ಛಬ್ದಾರ್ಥ ಇತಿ ಯುಕ್ತಮ್ । ಇಮಮೇವಾರ್ಥಮಮಾನವಪುರುಷಾತಿವಾಹನಲಕ್ಷಣಂ ಲಿಂಗಮುಪೋದ್ವಲಯತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್ ।

ಅನವಸ್ಥಿತತ್ವಾದರ್ಚಿರಾದೀನಾಮಿತಿ ।

ಅವಸ್ಥಿತಂ ಹಿ ಮಾರ್ಗಚಿಹ್ನಂ ಭವತ್ಯವ್ಯಭಿಚಾರಾನ್ನಾನವಸ್ಥಿತಂ ವ್ಯಭಿಚಾರಾದಿತಿ । ಅರ್ಚಿಷ ಇತಿ ಚ ಹೇತೌ ಪಂಚಮೀ ನಾಪಾದಾನೇ । ಗುಣತ್ವಂ ಚಾಶ್ರಿತತಯಾ । ನಚ ವೈಶೇಷಿಕಪರಿಭಾಷಯಾ ನಿಯಮ ಆಸ್ಥೇಯೋ ಲೋಕವಿರೋಧಾತ್ । ಅಪಿಚ ತೇಽರ್ಚಿರಭಿಸಂಭವಂತೀತಿ ಸಂಬಂಧಮಾತ್ರಮುಕ್ತಮಿತಿ । ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೇ ಶಬ್ದೇ ವಿಶೇಷಾಕಾಂಕ್ಷಿಣಿ ಸ್ಫುಟಮ್ । ಯದ್ವಿಶೇಷಪದಂ ತೇನ ತತ್ಸಾಮಾನ್ಯಂ ನಿಯಮ್ಯತೇ ॥ ಯಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾನಯ ಭೋಜಯಿತವ್ಯ ಇತಿ ತದ್ವಿಶೇಷಾಪೇಕ್ಷಾಯಾಂ ಯದಾ ತತ್ಸಂನಿಧಾವುಪನಿಪತತಿ ಪದಂ ಕಂಠಾದಿ( ? )ತದಾ ತೇನೈತನ್ನಿಯಮ್ಯತೇ ಏವಮಿಹಾಪೀತಿ ॥ ೪ ॥

ಉಭಯವ್ಯಾಮೋಹಾತ್ತತ್ಸಿದ್ಧೇಃ ॥ ೫ ॥

ವೈದ್ಯುತೇನೈವ ತತಸ್ತಚ್ಛ್ರುತೇಃ ।

ವಿದ್ಯುಲ್ಲೋಕಮಾಗತೋಽಮಾನವಃ ಪುರುಷೋ ವೈದ್ಯುತಸ್ತೇನೈವ ನ ತು ವರುಣಾದಿನಾ ಸ್ವಯಮುಹ್ಯತೇ । ತಚ್ಛ್ರುತೇಸ್ತಸ್ಯೈವ ಸ್ವಯಂ ವೋಢೃತ್ವಶ್ರುತೇಃ । ವರುಣಾದಯಸ್ತು ತತ್ಸಾಹಾಯಕೇ ವರ್ತಮಾನಾ ವೋಢಾರೋ ಭವಂತೀತಿ ಚ ವೈಷಮ್ಯಂ ನ ವೋಢೃತ್ವೇ ಇತಿ ಸರ್ವಮವದಾತಮ್ ॥ ೬ ॥

ಪಾಠಕ್ರಮಾದರ್ಥಕ್ರಮೋ ಬಲವಾನಿತಿ ಯಥಾರ್ಥಕ್ರಮಂ ಪಠ್ಯಂತೇ ಸೂತ್ರಾಣಿ –

ಪರಂ ಜೈಮಿನಿರ್ಮುಖ್ಯತ್ವಾತ್ ।

ಸ ಏತಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಮಯತೀತಿ ವಿಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತೇ । ಕಿಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಮಯತ್ಯಾಹೋಸ್ವಿದಪರಂ ಕಾರ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ । ಮುಖ್ಯತ್ವಾದಮೃತಪ್ರಾಪ್ತೇಃ ಪರಪ್ರಕರಣಾದಪಿ । ಗಂತವ್ಯಂ ಜೈಮಿನಿರ್ಮೇನೇ ಪರಮೇವಾರ್ಚಿರಾದಿನಾ ॥ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಮಯತೀತ್ಯತ್ರ ಹಿ ನಪುಂಸಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಪದಂ ಪರಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನಿರೂಢತ್ವಾದನಪೇಕ್ಷತಯಾ ಮುಖ್ಯಮಿತಿ ಸತಿ ಸಂಭವೇ ನ ಕಾರ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಗುಣಕಲ್ಪನಯಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮುಚಿತಮ್ । ಅಪಿ ಚಾಮೃತತ್ವಫಲಾವಾಪ್ತಿರ್ನ ಕಾರ್ಯಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತೌ ಯುಜ್ಯತೇ । ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯತ್ವೇನ ಮರಣಧರ್ಮವತ್ತ್ವಾತ್ । ಕಿಂಚ ತತ್ರ ತತ್ರ ಪರಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಕೃತ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತಿಸದ್ಮಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯಾದಯ ಉಚ್ಯಮಾನಾ ನಾಪರಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಾ ಭವಿತುಮರ್ಹಂತಿ ಪ್ರಕರಣವಿರೋಧಾತ್ । ನ ಚ ಪರಸ್ಮಿಂತ್ಸರ್ವಗತೇ ಗತಿರ್ನೋಪಪದ್ಯತೇ ಪ್ರಾಪ್ತತ್ವಾದಿತಿ ಯುಕ್ತಮ್ । ಪ್ರಾಪ್ತೇಪಿ ಹಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲಾ ಗತಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ । ಯಥೈಕಸ್ಮಿನ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಾದಪೇ ಮೂಲಾದಗ್ರಮಗ್ರಾಚ್ಚ ಮೂಲಂ ಗಚ್ಛತಃ ಶಾಖಾಮೃಗಸ್ಯೈಕೇನೈವ ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಾದಪೇನ ನಿರಂತರಂ ಸಂಯೋಗವಿಭಾಗಾ ಭವಂತಿ । ನ ಚೈತೇ ತದವಯವವಿಷಯಾ ನ ತು ನ್ಯಗ್ರೋಧವಿಷಯಾ ಇತಿ ಸಾಂಪ್ರತಂ ತಥಾ ಸತಿ ನ ಶಾಖಾಮೃಗೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧೇನ ಯುಜ್ಯತೇ । ನ್ಯಗ್ರೋಧಾವಯವಸ್ಯ ತದವಯವಯೋಗಾತ್ । ಏವಂ ದೃಶ್ಯಮಾನಾನಾಮಪಿ ತದವಯವಾನಾಂ ನ ಯೋಗಸ್ತದವಯವಯೋಗಾತ್ತದಂತೇನ ಕ್ರಮೇಣ ತದವಯವೇಷು ಪರಮಾಣುಷು ವ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ । ತೇ ಚಾತೀಂದ್ರಿಯಾ ಇತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ನಾಮಾಯಮನುಭವಪದ್ಧತಿಮಧ್ಯಾಸ್ತಾಂ ಸಂಯೋಗತಪಸ್ವೀ । ತಸ್ಮಾದಕಾಮೇನಾಪ್ಯನುಭವಾನುರೋಧೇನ ಪ್ರಾಪ್ತ ಏವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲತ್ವಾವಗತಿರೇಷಿತವ್ಯಾ । ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಾಪ್ತಮಪಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲಾಯಾವಗತೇಗೋಚರೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಷ್ವಿತಿ ಚ ಬಹುವಚನಮೇಕಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಪ್ರಯೋಗಸಾಧುತಾಮಾತ್ರೇಣ ಗಮಯಿತವ್ಯಮ್ । ಲೋಕಶಬ್ದಶ್ಚಾಲೋಕನೇ ಪ್ರಕಾಶೇ ವರ್ತಯಿತವ್ಯೋ ನ ತು ಸನ್ನಿವೇಶವತಿ ದೇಶವಿಶೇಷೇ । ತಸ್ಮಾತ್ಪರಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಗತ್ಯುಪದೇಶಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಯಮರ್ಥೋ ಭವತಿ । ಯಥಾ ವಿದ್ಯಾಕರ್ಮವಶಾದರ್ಚಿರಾದಿನಾ ಗತಸ್ಯ ಸತ್ಯಲೋಕಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಪರಂ ಜಗತ್ಕಾರಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕಮಾಲೋಕಂ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಕಮಿತಿ ಯಾವತ್ । ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ತತ್ರೈವ ಲಿಂಗಂ ಪ್ರಲೀಯತೇ ನ ತು ಗತಿಮೇವಂಭೂತಾಂ ವಿನಾ ಲಿಂಗಪ್ರವಿಲಯ ಇತಿ । ಅತ ಏವ ಶ್ರುತಿಃ ಪುರುಷಾಯಣಾಃ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಸ್ತಂ ಗಚ್ಛಂತಿ । ತದನೇನಾಭಿಸಂಧಿನಾ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಮಯತ್ಯಮಾನವ ಇತಿ ಮೇನೇ ಜೈಮಿನಿರಾಚಾರ್ಯಃ ।

ಆತಿವಾಹಿಕಸ್ತಲ್ಲಿಂಗಾತ್॥೪॥ ಅರ್ಚಿರಾದೀನಾಂ ಕ್ರಮಂ ನಿರೂಪ್ಯ ಸ್ವರೂಪಮಿಹ ಚಿಂತ್ಯತೇ । ಸಂಬಂಧಾತ್ತಡಿತ ಉಪರಿ ವರುಣ ಇತ್ಯುಕ್ತಮಿಹಾಪಿ ಸಾದೃಶ್ಯಸಂಬಂಧಾದರ್ಚಿರಾದೀನಾಂ ಮಾರ್ಗಪರ್ವತ್ವಮಿತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಮಾಹ –

ಮಾರ್ಗೇತಿ ।

ನ ಚೈಷಾಂ ತ್ವಾವಧಿಕಾನಾಮಿತಿ ।

ಅವಧಿಷು ದೇಶಸೀಮಾಸು ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಮಾರ್ಗವಾಹಕಾ ಆವಧಿಕಾಃ ।

ಶ್ಲೋಕಗತಭರ್ತೃಶಬ್ದಾರ್ಥಮಾಹ –

ಜೀವಾತ್ಮನ ಇತಿ ।

ನನ್ವರ್ಚಿಷ ಇತ್ಯಾದಿಪಂಚಮೀಭಿರರ್ಚಿರಾದೀನಾಂ ಭೋಕ್ತೃಗಮನಹೇತುತ್ವಪ್ರತೀತೇಶ್ಚೇತನತ್ವಮಿತಿ, ತತ್ರಾಹ –

ಅಪಿ ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ಶ್ಲೋಕೇನ ।ಹೇತಾವಿತ್ಯಧಿಕಾರೇ ‘‘ವಿಭಾಷಾ ಗುಣೇ ಽಸ್ತ್ರಿಯಾ’’ಮಿತಿ ವಿಹಿತಾ ಹೇತುಪಂಚಮೀ ನಾಗುಣಾದ್ದೃಶ್ಯತೇ, ಕಿಂತು ಗುಣಾದೇವ, ತತ್ರೋದಾಹರಣಮಾಹ –

ಜಾಡ್ಯಾದಿತಿ ।

ಯದ್ಯರ್ಚಿರಾದಯೋ ವೋಢಾರಃ ಪ್ರಾಪಕಾಸ್ತರ್ಹಿ ವಿದ್ಯುದಾದಯೋಽಪಿ ಪ್ರಾಪಕಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ಸ್ಥಾನಾದಾರಭ್ಯಾಽಮಾನವೋ ವೋಢಾ ನ ಶ್ರೂಯತೇಽನ್ಯತ ಏವ ವಹನಸಿದ್ಧೇರಿತ್ಯಾಹ –

ಅಪಿ ಚೇತಿ ।

ಚೇತನಸ್ಯ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನಹೀನಸ್ಯೋರ್ಧ್ವದೇಶಗಮನಂ ಚೇತನಾಂತರಾಧೀನಮಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಯತಿ –

ಸಂಪಿಂಡಕರಣಾನಾಮಿತಿ ।

ಸಂಕುಚಿತಕರಣಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ।

ತತ್ರ ಹೇತುಃ –

ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹವತಾಮಿತಿ ।

ಭೂತಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಮಕಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹಮಾತ್ರವತಾಂ ಸ್ಥೂಲದೇಹರಹಿತಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ।

ನ ಚಾಗ್ನ್ಯಾದ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಭಾಗಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ –

ತದ್ಯದೀತಿ ।

ಕಾರಸ್ಕರೋ ವೃಕ್ಷವಿಶೇಷಃ । ಮೇರುಮಭಿತೋ ಭೂಮಿರಿಲಾವೃತಮ್ । ಸತಿ ಶ್ರುತಾನಾಂ ಚೈತನ್ಯಸಂಭವ ಇತಿ । ಧರ್ಮಮಾತ್ರಕಲ್ಪನಾಲಾಘವಮುಕ್ತಮ್ ।

ನ್ಯಾಯಸಿದ್ಧೇಽರ್ಥೇ ದ್ಯೋತಕಂ ಲಿಂಗಮಾಹ –

ಇಮಮೇವೇತಿ ।

ನನು ವೈಶೇಷಿಕೈರಮೂರ್ತವೃತ್ತಿವೃತ್ತ್ಯಪರಜಾತ್ಯಾಧಾರೇ ಗುಣತ್ವಂ ಪರಿಭಾಷ್ಯೇತೇ, ನ ಚಾರ್ಚಿರಾದಯಸ್ತಥೇತಿ ಕಥಂ ತಚ್ಛಬ್ದೇಷು ಹೇತುಪಂಚಮೀ? ತತ್ರಾಹ –

ನ ಚ ವೈಶೇಷಿಕೇತಿ ।

ಗಂತೄನ್ ಪ್ರಧಾನಾತ್ ಪತ್ಯರ್ಚಿರಾದೇಃ ಸಹಾಯತ್ವಾದಸ್ತಿ ಗುಣಭೂತತ್ವಂ ಲೋಕಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥೪॥೫॥

ಸಾಮಾನ್ಯವಚನ ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ –

ಯಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ।

ನನು ಯದಿ ವಿದ್ಯುತ್ಸ್ಥಾನಾದಾರಭ್ಯಾಮಾನವೋ ನೇತಾ, ತರ್ಹಿ ವರುಣಾದೀನಾಮನೇತೃತ್ವಂ ವೈಷಮ್ಯಂ ವಾಚ್ಯಮ್, ಉಭಯನೇತೃತ್ವೇ ವೈಯರ್ಥ್ಯಾದತ ಆಹ –

ವರುಣಾದಯಸ್ತ್ವಿತಿ ।

ಅಮಾನವಃ ಪ್ರಧಾನೋ ನೇತಾ, ವರುಣಾದಯಸ್ತು ನಯನೇಽಪಿ ಸಹಕಾರಿಣ ಇತ್ಯೇವಂ ವೈಷಮ್ಯಮ್, ನ ವೋಢೃತ್ವೇ ವೈಷಮ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥೬॥

ಇತಿ ಚತುರ್ಥಮಾತಿವಾಹಿಕಾಧಿಕರಣಮ್॥