ಕಾರ್ಯಂ ಬಾದರಿರಸ್ಯ ಗತ್ಯುಪಪತ್ತೇಃ ।

ತತ್ತ್ವದರ್ಶೀಂ ಬಾದರಿರ್ದದರ್ಶ ಕಾರ್ಯಮಪ್ರಾಪ್ತಪೂರ್ವತ್ವಾದಪ್ರಾಪ್ತಪ್ರಾಪಣೀ ಗತಿಃ । ಪ್ರಾಪಯೇದ್ಬ್ರಹ್ಮ ನ ಪರಂ ಪ್ರಾಪ್ತತ್ವಾಜ್ಜಗದಾತ್ಮಕಮ್ ॥ ತತ್ತ್ವಮಸಿವಾಕ್ಯಾರ್ಥಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಾತ್ಪ್ರಾಕ್ಕಿಲ ಜೀವಾತ್ಮಾವಿದ್ಯಾಕರ್ಮವಾಸನಾದ್ಯುಪಾಧ್ಯವಚ್ಛೇದಾದ್ವಸ್ತುತೋಽನವಚ್ಛಿನ್ನೋಽವಚ್ಛಿನ್ನಮಿವಾಭಿನ್ನೋಽಪಿ ಲೋಕೇಭ್ಯೋ ಭಿನ್ನಮಿವಾತ್ಮಾನಮಭಿಮನ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವರೂಪಾದನ್ಯಾನಪ್ರಾಪ್ತಾನರ್ಚಿರಾದೀಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಗತ್ಯಾಪ್ನೋತೀತಿ ಯುಜ್ಯತೇ । ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವತಸ್ತು ವಿಗಲಿತನಿಖಿಲಪ್ರಪಂಚಾವಭಾಸವಿಭ್ರಮಸ್ಯ ನ ಗಂತವ್ಯಂ ನ ಗತಿರ್ನ ಗಮಯಿತಾರ ಇತಿ ಕಿಂ ಕೇನ ಸಂಗತಮ್ । ತಸ್ಮಾದನಿದರ್ಶನಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಸಂಯೋಗವಿಭಾಗಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧವಾನರತದ್ಗತಿತತ್ಸಂಯೋಗವಿಭಾಗಾನಾಂ ಮಿಥೋ ಭೇದಾತ್ । ನಚ ತತ್ರಾಪಿ ಪ್ರಾಪ್ತಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಕರ್ಮಜೇನ ಹಿ ವಿಭಾಗೇನ ನಿರುದ್ಧಾಯಾಂ ಪೂರ್ವಪ್ರಾಪ್ತಾವಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯೈವೋತ್ತರಪ್ರಾಪ್ತೇರುತ್ಪತ್ತೇಃ । ಏತದಪಿ ವಸ್ತುತೋ ವಿಚಾರಾಸಹತಯಾ ಸರ್ವಮನಿರ್ವಚನೀಯಂ ವಿಜೃಂಭಿತಮವಿದ್ಯಾಯಾಃ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾದ್ವೈತತತ್ತ್ವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರೋ ನ ವಿದ್ವಾನಭಿಮನ್ಯತೇ । ವಿದುಷೋಽಪಿ ದೇಹಪಾತಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಯಥಾಭಾಸಮಾತ್ರೇಣ ಸಾಂಸಾರಿಕಧರ್ಮಾನುವೃತ್ತಿರಭ್ಯುಪೇಯತೇ ಏವಮಾಲಿಂಗಶರೀರಪಾತಾದ್ವಿದುಷಸ್ತದ್ಧರ್ಮಾನುವೃತ್ತಿಃ । ತಥಾಚಾಪ್ರಾಪ್ತಪ್ರಾಪ್ತೇರ್ಗತ್ಯುಪಪತ್ತಿಸ್ತದ್ದೇಶಪ್ರಾಪ್ತೌ ಚ ಲಿಂಗದೇಹನಿವೃತ್ತೇರ್ಮುಕ್ತಿಃ ಶ್ರುತಿಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಾದಿತಿ ಚೇತ್ । ನ । ಪರವಿದ್ಯಾವತ ಉತ್ಕ್ರಾಂತಿಪ್ರತಿಷೇಧಾತ್ “ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಸನ್ಬ್ರಹ್ಮಾಪ್ಯೇತಿ ನ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಾ ಉತ್ಕ್ರಾಮಂತಿ ಅತ್ರೈವ ಸಮವನೀಯಂತೇ”(ಬೃ. ಉ. ೩ । ೨ । ೧೧) ಇತಿ । ಯಥಾ ವಿದ್ಯಾಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತ್ಯೋಃ ಸಮಾನಕಾಲತಾ ಶ್ರೂಯತೇ “ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಭವತಿ” (ಮು. ಉ. ೩ । ೨ । ೯) “ಆನಂದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನ್ನ ಬಿಭೇತಿ” (ತೈ. ಉ. ೨ । ೯ । ೧) “ತದಾತ್ಮಾನಮೇವಾವೇದಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮೀತಿ ತತ್ಸರ್ವಮಭವತ್”(ವಾಜಸನೇಯಿ ಬ್ರಹ್ಮಣ. ಉ. ೧ । ೪ । ೧೦) “ತತ್ರ ಕೋ ಮೋಹಃ ಕಃ ಶೋಕ ಏಕತ್ವಮನುಪಶ್ಯತಃ”(ಈ. ಉ. ೭) ಇತಿ ಪೌರ್ವಾಪರ್ಯಾಶ್ರವಣಾತ್ಪರವಿದ್ಯಾವತೋ ಮುಕ್ತಿಂ ಪ್ರತಿ ನೋಪಾಯಾಂತರಾಪೇಕ್ಷೇತಿ ಲಕ್ಷ್ಯತೇಽಭಿಸಂಧಿಃ ಶ್ರುತೇಃ । ಉಪಪನ್ನಂ ಚೈತತ್ । ನ ಖಲು ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಂ ವಿಶ್ವಮಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮೀತಿ ಪರಿಭಾವನಾಭುವಾ ಜೀವಾತ್ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರೇಣೋನ್ಮೂಲಿತಾಯಾಮನವಯವೇನಾವಿದ್ಯಾಯಾಮಸ್ತಿ ಗಂತವ್ಯಗಂತೃವಿಭಾಗೋ ವಿದುಷಸ್ತದಭಾವೇ ಕಥಮಯಮರ್ಚಿರಾದಿಮಾರ್ಗೇ ಪ್ರವರ್ತೇತ । ನಚ ಛಾಯಾಮಾತ್ರೇಣಾಪಿ ಸಾಂಸಾರಿಕಧರ್ಮಾನುವೃತ್ತಿಸ್ತತ್ರ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಂಗಂ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕಪ್ರವೃತ್ತೇಃ । ಶ್ರದ್ಧಾವಿಹೀನಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಾರ್ಥಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಫಲಂತಿ ನ ಫಲಂತಿ ಚ । ಅದೃಷ್ಟಾರ್ಥಾನಾಂ ತು ಫಲೇ ಕಾ ಕಥೇತ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಥಮಸೂತ್ರೇ । ನ ಚಾರ್ಚಿರಾದಿಮಾರ್ಗಭಾವನಾಯಾಃ ಪರಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಮವಿದುಷಃ ಪ್ರತ್ಯುಪದೇಶಸ್ತಥಾ ಚ ಕರ್ಮಾಂತರೇಷ್ವಿವ ನಿತ್ಯಾದಿಷು ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಿತಿ ಸಾಂಪ್ರತಮ್ । ವಿಕಲ್ಪಾಸಹತ್ವಾತ್ । ಕಿಮಿಯಂ ಪರವಿದ್ಯಾನಪೇಕ್ಷಾ ಪರಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಸಾಧನಂ ತದಪೇಕ್ಷಾ ವಾ । ನ ತಾವದನಪೇಕ್ಷಾ “ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾತಿಮೃತ್ಯುಮೇತಿ ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ ವಿದ್ಯತೇಽಯನಾಯ”(ಶ್ವೇ. ಉ. ೩ । ೮) ಇತಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮವಿಜ್ಞಾನಾದನ್ಯಸ್ಯಾಧ್ವನಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಪ್ರತಿಷೇಧಾತ್ । ಪರವಿದ್ಯಾಪೇಕ್ಷತ್ವೇ ತು ಮಾರ್ಗಭಾವನಾಯಾಃ ಕಿಮಿಯಂ ವಿದ್ಯಾಕಾರ್ಯೇ ಮಾರ್ಗಭಾವನಾ ಸಾಹಾಯಕಮಾಚರತ್ಯಥ ವಿದ್ಯೋತ್ಪಾದೇ । ನ ತಾವದ್ವಿದ್ಯಾಕಾರ್ಯೇ ತಯಾ ಸಹ ತಸ್ಯಾ ದ್ವೈತಾದ್ವೈತಗೋಚರತಯಾ ಮಿಥೋ ವಿರೋಧೇನ ಸಹಾಸಂಭವಾತ್ । ನಾಪಿ ಯಜ್ಞಾದಿವದ್ವಿದ್ಯೋತ್ಪಾದೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತ್ಯುಪಾಯತ್ವಶ್ರವಣಾದೇತಾನ್ಬ್ರಹ್ಮ ಗಮಯತೀತಿ । ಯಜ್ಞಾದೇಸ್ತು ವಿವಿದಿಷಾಸಂಯೋಗೇನ ಶ್ರವಣಾದ್ವಿದ್ಯೋತ್ಪಾದಾಂಗತ್ವಮ್ । ತಸ್ಮಾದುಪನ್ಯಸ್ತಬಹುಶ್ರುತ್ಯನುರೋಧಾದುಪಪತ್ತೇಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದೋಽಸಂಭವನ್ಮುಖ್ಯವೃತ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಸಾಮೀಪ್ಯಾದಪರಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಲಕ್ಷಣಯಾ ನೇತವ್ಯಃ । ತಥಾಚ ಲೋಕೇಷ್ವಿತಿ ಬಹುವಚನೋಪಪತ್ತೇಃ ಕಾರ್ಯಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಯ । ಪರಸ್ಯ ತ್ವನವಯವತಯಾ ತದ್ದ್ವಾರೇಣಾಪ್ಯನುಪಪತ್ತೇಃ । ಲೋಕತ್ವಂ ಚೇಲಾವೃತ್ತಾದಿವತ್ಸನ್ನಿವೇಶವಿಶೇಷವತಿ ಭೋಗಭೂಮೌ ನಿರೂಢಂ ನ ಕಥಂಚಿದ್ಯೋಗೇನ ಪ್ರಕಾಶೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಭವತಿ । ತಸ್ಮಾತ್ಸಾಧುದರ್ಶೀ ಸ ಭಗವಾನ್ಬಾದರಿರಸಾಧುದರ್ಶೀ ಜೈಮಿನಿರಿತಿ ಸಿದ್ಧಮ್ । ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕಾನಾಂ ಬಹುಪ್ರಲಾಪಾಃ ಸರ್ವಗತಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಸರ್ವಗತಾ ಏವ ಚೈತನ್ಯಾನಂದಾದಯಶ್ಚ ಗುಣಿನಃ ಪರಮಾತ್ಮನೋ ಭೇದಾಭೇದವಂತೋ ಗುಣಾ ಇತ್ಯಾದಯೋ ದೂಷಣಾಯಾನುಭಾಷ್ಯಮಾಣಾ ಅಪ್ಯಪ್ರಾಮಾಣಿಕತ್ವಮಾವಹಂತ್ಯಸ್ಮಾಕಮಿತ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ । ಗ್ರಂಥಯೋಜನಾ ತು ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮತ್ವಾಚ್ಚ ಗಂತೄಣಾಂ ಪ್ರತಿಪ್ರತಿ ಅಂಚತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪ್ರತಿಭಾವವೃತ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ತದಾತ್ಮತ್ವಾದ್ಗಂತೄಣಾಂ ಜೀವಾತ್ಮನಾಮಿತಿ ।

ಗೌಣೀ ತ್ವನ್ಯತ್ರೇತಿ ।

ಯೌಗಿಕ್ಯಪಿ ಹಿ ಯೋಗಗುಣಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಗೌಣ್ಯೇವ ।

ವಿಶುದ್ಧೋಪಾಧಿಸಂಬಂಧಮಿತಿ ।

ಮನೋಮಯತ್ವಾದಯಃ ಕಲ್ಪನಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ । ಕಾರ್ಯತ್ವಾದವಿಶುದ್ಧಾ ಅಪಿ ಶ್ರೇಯೋಹೇತುತ್ವಾದ್ವಿಶುದ್ಧಾಃ । ಪ್ರತಿಸಂಚರೋ ಮಹಾಪ್ರಲಯಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯಭಿಸಂಧಿಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ಗತಿಃ ಪದೇರ್ಗತ್ಯರ್ಥತ್ವಾತ್ । ಅಭಿಸಂಧಿಸ್ತಾತ್ಪರ್ಯಮ್ । ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ನಾಮಾಭಿಧಾನಂ ಯಶ ಇತಿ ।

ಪೂರ್ವವಾಕ್ಯವಿಚ್ಛೇದೇನೇತಿ ।

ಶ್ರುತಿವಾಕ್ಯೇ ಬಲೀಯಸೀ ಪ್ರಕರಣಾತ್ ।

ಸಗುಣೇಽಪಿ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣೀತಿ ।

ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ।

ಚೋದಯತಿ –

ನನು ಗತಸ್ಯಾಪಿ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕೀ ಗಂತವ್ಯತಾ ದೇಶಾಂತರವಿಶಿಷ್ಟಸ್ಯೇತಿ ।

ನ್ಯಗ್ರೋಧವಾನರದೃಷ್ಟಾಂತ ಉಪಪಾದಿತಃ ।

ಪರಿಹರತಿ –

ನ । ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಸರ್ವವಿಶೇಷತ್ವಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣ ಇತಿ ।

ಅಯಮಭಿಸಂಧಿಃ ಯಥಾತಥಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾವಯವೀ ಪರಿಣಾಮವಾನುಪಜನಾಪಾಯಧರ್ಮಭಿಃ ಕರ್ಮಜೈಃ ಸಂಯೋಗವಿಭಾಗೈಃ ಸಂಯುಜ್ಯತಾಮಯಂ ಪುನಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ನಿರಸ್ತನಿಖಿಲಭೇದಪ್ರಪಂಚಃ ಕೂಟಸ್ಥನಿತ್ಯೋ ನ ನ್ಯಗ್ರೋಧವತ್ಸಂಯೋಗವಿಭಾಗಭಾಗ್ಭವಿತುಮರ್ಹತಿ । ಕಾಲ್ಪನಿಕಸಂಯೋಗವಿಭಾಗಸ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕಸ್ಯೈವ ಕಾರ್ಯಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಯೋಪಪದ್ಯತೇ ನ ಪರಸ್ಯ । ಶಂಕತೇ –

ಜಗದುತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಿತಿಪ್ರಲಯಹೇತುತ್ವಶ್ರುತೇರಿತಿ ।

ನಹ್ಯುತ್ಪತ್ತ್ಯಾದಿಹೇತುಭಾವೋಽಪರಿಣಾಮಿನಃ ಸಂಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿಣಾಮೀತಿ । ತಥಾ ಚ ಭಾವಿಕಮಸ್ಯೋಪಪದ್ಯತೇ ಗಂತವ್ಯತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ।

ನಿರಾಕರೋತಿ –

ನ । ವಿಶೇಷನಿರಾಕರಣಶ್ರುತೀನಾಮಿತಿ ।

ವಿಶೇಷನಿರಾಕರಣಂ ಸಮಸ್ತಶೋಕಾದಿದುಃಖಶಮನತಯಾ ಪುರುಷಾರ್ಥಫಲವತ್ । ಅಫಲಂ ತೂತ್ಪತ್ತ್ಯಾದಿವಿಧಾನಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ಫಲವತಃ ಸಂನಿಧಾವಾಮ್ನಾಯಮಾನಂ ತದರ್ಥಮೇವೋಚ್ಯತ ಇತ್ಯುಪಪತ್ತಿಃ । ತದ್ವಿಜಿಜ್ಞಾಸಸ್ವೇತಿ ಚ ಶ್ರುತಿಃ । ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರುತ್ಯುಪಪತ್ತಿಭ್ಯಾಂ ನಿರಸ್ತಸಮಸ್ತವಿಶೇಷಬ್ರಹ್ಮಪ್ರತಿಪಾದನಪರೋಽಯಮಾಮ್ನಾಯೋ ನ ತೂತ್ಪತ್ತ್ಯಾದಿಪ್ರತಿಪಾದನಪರಃ । ತಸ್ಮಾನ್ನ ಗತಿಸ್ತಾತ್ತ್ವಿಕೀ ।

ಅಪಿ ಚೇಯಂ ಗತಿರ್ನ ವಿಚಾರಂ ಸಹತ ಇತ್ಯಾಹ –

ಗತಿಕಲ್ಪನಾಯಾಂ ಚೇತಿ ।

ಅನ್ಯಾನನ್ಯತ್ವಾಶ್ರಯಾವವಯವವಿಕಾರಪಕ್ಷೌ । ಅನ್ಯೋ ವಾತ್ಯಂತಮ್ ।

ಅಥ ಕಸ್ಮಾದಾತ್ಯಂತಿಕಮನನ್ಯತ್ವಂ ನ ಕಲ್ಪ್ಯತ ಇತ್ಯತ ಆಹ –

ಅತ್ಯಂತತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಇತಿ ।

ಮೃದಾತ್ಮತಯಾ ಹಿ ಸ್ವಭಾವೇನ ಘಟಾದಯೋ ಭಾವಾಸ್ತದ್ವಿಕಾರಾ ವ್ಯಾಪ್ತಾಃ, ತದಭಾವೇ ನ ಭವಂತಿ ಶಿಂಶಪೇವ ವೃಕ್ಷತ್ವಾಭಾವ ಇತಿ । ವಿಕಾರಾವಯವಪಕ್ಷಯೋಶ್ಚ ತದ್ವತಃ ಸಹ ವಿಕಾರಾವಯವೈಃ ಸ್ಥಿರತ್ವಾದಚಲತ್ವಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಂಸಾರಲಕ್ಷಣಂ ಗಮನಂ ವಿಕಾರಾವಯವಯೇರನುಪಪನ್ನಮ್ । ನಹಿ ಸ್ಥಿರಾತ್ಮಕಮಸ್ಥಿರಂ ಭವತಿ । ಅನ್ಯಾನನ್ಯತ್ವೇ ಅಪಿ ಚೈಕಸ್ಯ ವಿರೋಧಾದಸಂಭವಂತೀ ಇತಿ ಭಾವಃ ।

ಅಥಾನ್ಯ ಏವ ಜೀವೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ।

ತಥಾಚ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸಂಸರತ್ಯಪಿ ಜೀವಸ್ಯ ಸಂಸಾರಃ ಕಲ್ಪತ ಇತಿ ।

ಏತದ್ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ದೂಷಯತಿ –

ಸೋಽಣುರಿತಿ ।

ಮಧ್ಯಮಪರಿಮಾಣತ್ವ ಇತಿ ।

ಮಧ್ಯಮಪರಿಮಾಣಾನಾಂ ಘಟಾದೀನಾಮನಿತ್ಯತ್ವದರ್ಶನಾತ್ ।

ನ । ಮುಖ್ಯೈಕತ್ವೇತಿ ।

ಭೇದಾಭೇದಯೋರ್ವಿರೋಧಿನೋರೇಕತ್ರಾಸಂಭವಾದ್ಬುದ್ಧಿವ್ಯಪದೇಶಭೇದಾದರ್ಥಭೇದಃ । ಅಯುತಸಿದ್ಧತಯೋಪಚಾರೇಣಾಭಿನ್ನಮುಚ್ಯತ ಇತ್ಯಮುಖ್ಯಮಸ್ಯೈಕತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ । ಅಪಿಚ ಜೀವಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾವಯವತ್ವಪರಿಣಾಮಾತ್ಯಂತಭೇದಪಕ್ಷೇಷು ತಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಸಂಸಾರಿತೇತಿ ಮುಕ್ತೌ ಸ್ವಭಾವಹಾನಾಜ್ಜೀವಾನಾಂ ವಿನಾಶಪ್ರಸಂಗಃ ।

ಬ್ರಹ್ಮವಿವರ್ತತ್ವೇ ತು ಬ್ರಹ್ಮೈವೈಷಾಂ ಸ್ವಭಾವಃ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಾನಾಮಿವ ಬಿಂಬಂ ತಚ್ಚಾವಿನಾಶೀತಿ ನ ಜೀವವಿನಾಶ ಇತ್ಯಾಹ –

ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷ್ವಿತಿ ।

ಮತಾಂತರಮುಪನ್ಯಸ್ಯತಿ ದೂಷಯಿತುಮ್ –

ಯತ್ತು ಕೈಶ್ಚಿಜ್ಜಲ್ಪ್ಯತೇ ವಿನೈವ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಂ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಾನೀತಿ ।

ಯಥಾ ಹಿ ಕಫನಿಮಿತ್ತೋ ಜ್ವರ ಉಪಾತ್ತಸ್ಯ ಕಫಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಯೇ ಕಫಾಂತರೋತ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತದಧ್ಯಾದಿವರ್ಜನೇ ಪ್ರಶಾಂತೋಽಪಿ ನ ಪುನರ್ಭವತಿ । ಏವಂ ಕರ್ಮನಿಮಿತ್ತೋ ಬಂಧ ಉಪಾತ್ತಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಮುಪಭೋಗಾತ್ಪ್ರಕ್ಷಯೇ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ । ಕರ್ಮಾಂತರಾಣಾಂ ಚ ಬಂಧಹೇತೂನಾಮನನುಷ್ಠಾನಾತ್ಕಾರಣಾಭಾವೇ ಕಾರ್ಯಾನುಪಪತ್ತೇರ್ಬಂಧಾಭಾವಾತ್ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧೋ ಮೋಕ್ಷ ಆರೋಗ್ಯಮಿವ । ಉಪಾತ್ತದುರಿತನಿಬರ್ಹಣಾಯ ಚ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಾದ್ದುರಿತನಿಮಿತ್ತಪ್ರತ್ಯವಾಯೋ ನ ಭವತಿ । ಪ್ರತ್ಯವಾಯಾನುತ್ಪತ್ತೌ ಚ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ವಾಂತೋ ನ ನಿಷಿದ್ಧಾನ್ಯಾಚರೇದಿತಿ ।

ತದೇತದ್ದೂಷಯತಿ –

ತದಸತ್ । ಪ್ರಮಾಣಾಭಾವಾದಿತಿ ।

ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಖಲ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಮಾಣಂ ತಚ್ಚ ಮೋಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನಮೇವೋಪದಿಶತಿ ನತೂಕ್ತಮಾಚಾರಮ್ ।

ನ ಚಾತ್ರೋಪಪತ್ತಿಃ ಪ್ರಭವತಿ ಸಂಸಾರಸ್ಯಾನಾದಿತಯಾ ಕರ್ಮಾಶಯಸ್ಯಾಪ್ಯಸಂಖ್ಯೇಯಸ್ಯಾನಿಯತವಿಪಾಕಕಾಲಸ್ಯ ಭೋಗೇನೋಚ್ಛೇತ್ತುಮಶಕ್ಯತ್ವಾದಿತ್ಯಾಹ –

ನ ಚೈತತ್ತರ್ಕಯಿತುಮಪೀತಿ ।

ಚೋದಯತಿ –

ಸ್ಯಾದೇತದಿತಿ ।

ನಿತ್ಯೇತಿ ।

ಪರಿಹರತಿ –

ತನ್ನ ವಿರೋಧಾಭಾವಾದಿತಿ ।

ಯದಿ ಹಿ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸುಕೃತಮಪಿ ದುಷ್ಕೃತಮಿವ ನಿರ್ವಹೇಯುಸ್ತತಃ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮೋಪದೇಶಾ ದತ್ತಜಲಾಂಜಲಯಃ ಪ್ರಸಜ್ಯೇರನ್ । ನಹ್ಯಸ್ತಿ ಕಶ್ಚಿಚ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯೇ ಚಾತುರಾಶ್ರಮ್ಯೇ ವಾ ಯೋ ನ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕರೋತಿ । ತಸ್ಮಾನ್ನೈಷಾಂ ಸುಕೃತವಿರೋಧಿತೇತಿ ।

ಅಭ್ಯುಚ್ಚಯಮಾತ್ರಮಾಹ –

ನಚ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಾನುಷ್ಠಾನಾದಿತಿ ।

ನ ಚಾಸತಿ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನೇ ಇತಿ ।

ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶೀ ಹಿ ವಿರಕ್ತಃ ಕಾಮ್ಯನಿಷಿದ್ಧೇ ವರ್ಜಯನ್ನಪಿ ಪ್ರಮಾದಾದುಪನಿಪತಿತೇ ತೇನೈವಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನೇನ ಕ್ಷಪಯತಿ । ಜ್ಞಾನಪರಿಪಾಕೇ ಚ ನ ಕರೋತ್ಯೇವ । ಅಜ್ಞಸ್ತು ನಿಪುಣೋಽಪಿ ಪ್ರಮಾದಾತ್ಕರೋತಿ । ಕೃತೇ ಚ ನ ಕ್ಷಪಯಿತುಂ ಕ್ಷಮತ ಇತಿ ವಿಶೇಷಃ ।

ನ ಚಾನಭ್ಯುಪಗಮ್ಯಮಾನೇ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತ್ವ ಇತಿ ।

ಕರ್ತೃತ್ವಭೋಕ್ತೃತ್ವೇ ಸಮಾಕ್ಷಿಪ್ತಕ್ರಿಯಾಭೋಗೇ ತೇ ಚೇದಾತ್ಮನಃ ಸ್ವಭಾವಾವಧಾರಿತೇ ನ ತ್ವಾರೋಪಿತೇ ತತೋ ನ ಶಕ್ಯಾವಪನೇತುಮ್ । ನಹಿ ಸ್ವಭಾವಾದ್ಭಾವೋಽವರೋಪಯಿತುಂ ಶಕ್ಯೋ ಭಾವಸ್ಯ ವಿನಾಶಪ್ರಸಂಗಾತ್ ।

ನ ಚ ಭೋಗೋಽಪಿ ಸತ್ಸ್ವಭಾವಃ ಶಕ್ಯೋಽಸತ್ಕರ್ತುಂ, ನೋ ಖಲು ನೀಲಮನೀಲಂ ಶಕ್ಯಂ ಶಕ್ರೇಣಾಪಿ ಕರ್ತುಂ ತದಿದಮುಕ್ತಮ್ –

ಸ್ವಭಾವಸ್ಯಾಪರಿಹಾರ್ಯತ್ವಾದಿತಿ ।

ಸಮಾರೋಪಿತಸ್ಯ ತ್ವನಿರ್ವಚನೀಯಸ್ಯ ತತ್ಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಶಕ್ಯಸ್ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನೇನಾವರೋಪಃ ಕರ್ತುಂ ಸರ್ಪಸ್ಯೇವ ರಜ್ಜುತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನೇನೇತಿ ಭಾವಃ ।

ಭಾವಮಿಮಮವಿದ್ವಾನ್ಪರಿಚೋದಯತಿ –

ಸ್ಯಾದೇತತ್ । ಕರ್ತೃತ್ವಭೋಕ್ತೃತ್ವಕಾರ್ಯಮಿತಿ ।

ಅಪ್ರಕಾಶಿತಭಾವೋ ಯಥೋಕ್ತಮೇವ ಸಮಾಧತ್ತೇ –

ತಚ್ಚ ನೇತಿ ।

ಕರ್ತೃತ್ವಭೋಕ್ತೃತ್ವಯೋರ್ನಿಮಿತ್ತಸಂಬಂಧಸ್ಯ ಚ ಶಕ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ನಿತ್ಯತ್ವಾದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ಕದಾಚಿದೇಷಾಂ ಸಮುದಾಚಾರೋ ಯತಃ ಸುಖದುಃಖೇ ಭೋಜ್ಯೇತೇ ಇತಿ ಸಂಭಾವನಾತಃ ಕುತಃ ಕೈವಲ್ಯನಿಶ್ಚಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ।

ಭೂಯೋನಿರಸ್ತಮಪಿ ಮತಿದ್ರಢಿಮ್ನೇ ಪುನರುಪನ್ಯಸ್ಯ ದೂಷಯತಿ –

ಪರಸ್ಮಾದನನ್ಯತ್ವೇಽಪೀತಿ ।

ಶೇಷಮತಿರೋಹಿತಾರ್ಥಮ್ ॥ ೭ ॥

ವಿಶೇಷಿತತ್ವಾಚ್ಚ ॥ ೮ ॥

ಸಾಮೀಪ್ಯಾತ್ತು ತದ್ವ್ಯಪದೇಶಃ ॥ ೯ ॥

ಕಾರ್ಯಾತ್ಯಯೇ ತದಧ್ಯಕ್ಷೇಣ ಸಹಾತಃ ಪರಮಭಿಧಾನಾತ್ ॥ ೧೦ ॥

ಸ್ಮೃತೇಶ್ಚ ॥ ೧೧ ॥

ಪರಂ ಜೈಮಿನಿರ್ಮುಖ್ಯತ್ವಾತ್ ॥ ೧೨ ॥

ದರ್ಶನಾಚ್ಚ ॥ ೧೩ ॥

ನ ಚ ಕಾರ್ಯೇ ಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯಭಿಸಂಧಿಃ ॥ ೧೪ ॥