ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣ ಜೈಮಿನಿರುಪನ್ಯಾಸಾದಿಭ್ಯಃ ।
ಉಪನ್ಯಾಸ ಉದ್ದೇಶೋ ಜ್ಞಾತಸ್ಯ ಯಥಾ ಯ ಆತ್ಮಾಪಹತಪಾಪ್ಮೇತ್ಯಾದಿಃ । ತಥಾಜ್ಞಾತಜ್ಞಾಪನಂ ವಿಧಿಃ । ಯಥಾ ಸ ತತ್ರ ಪರ್ಯೇತಿ ಜಕ್ಷದ್ರಮಮಾಣ ಇತಿ, ತಸ್ಯ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಕಾಮಚಾರೋ ಭವತೀತ್ಯೇತದಜ್ಞಾತಜ್ಞಾಪನಂ ವಿಧಿಃ । ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಇತಿ ವ್ಯಪದೇಶಃ । ನಾಯಮುದ್ದೇಶೋ ವಿಧೇಯಾಂತರಾಭಾವಾತ್ । ನಾಪಿ ವಿಧಿರಪ್ರತಿಪಾದ್ಯತ್ವಾತ್ । ಸಿದ್ಧವದ್ವ್ಯಪದೇಶಾತ್ । ತನ್ನಿರ್ವಚನಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಯಮರ್ಥಃ ಪ್ರತೀಯತೇ ತ ಏತೇ ಉಪನ್ಯಾಸಾದಯಃ । ಏತೇಭ್ಯೋ ಹೇತುಭ್ಯಃ । ಭಾವಾಭಾವಾತ್ಮಕೈ ರೂಪೈರ್ಭಾವಿಕೈಃ ಪರಮೇಶ್ವರಃ । ಮುಕ್ತಃ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಸ್ವೈರಿತ್ಯಾಹ ಸ್ಮ ಕಿಲ ಜೈಮಿನಿಃ ॥ ನ ಚ ಚಿತ್ಸ್ವಭಾವಸ್ಯಾತ್ಮನೋಽಭಾವಾತ್ಮಾನೋಽಪಹತಪಾಪ್ಮತ್ವಾದಯೋ ಭಾವಾತ್ಮನಶ್ಚ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾದಯೋ ಧರ್ಮಾ ಅದ್ವೈತಂ ಘ್ನಂತಿ । ನೋ ಖಲು ಧರ್ಮಿಣೋ ಧರ್ಮಾ ಭಿದ್ಯಂತೇ, ಮಾ ಭೂದ್ಗವಾಶ್ವವದ್ಧರ್ಮಿಧರ್ಮಭಾವಾಭಾವ ಇತಿ ಜೈಮಿನಿರಾಚಾರ್ಯ ಉವಾಚ ॥ ೫ ॥
ಚಿತಿತನ್ಮಾತ್ರೇಣ ತದಾತ್ಮಕತ್ತ್ವಾದಿತ್ಯೌಡುಲೋಮಿಃ ।
ಅನೇಕಾಕಾರತೈಕಸ್ಯ ನೈಕತ್ವಾನ್ನೈಕತಾ ಭವೇತ್ । ಪರಸ್ಪರವಿರೋಧೇನ ನ ಭೇದಾಭೇದಸಂಭವಃ ॥ ನ ಹ್ಯೇಕಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕಾನೇಕಧರ್ಮಸಂಭವಃ । ತೇ ಚೇದಾತ್ಮನೋ ಭಿದ್ಯಂತೇ ದ್ವೈತಾಪತ್ತೇರದ್ವೈತಶ್ರುತಯೋ ವ್ಯಾವರ್ತೇರನ್ । ಅಥ ನ ಭಿದ್ಯಂತೇ ತತ ಏಕಸ್ಮಾದಾತ್ಮನೋಽಭೇದಾನ್ಮಿಥೋಽಪಿ ನ ಭಿದ್ಯೇರನ್ । ಆತ್ಮರೂಪವತ್ । ಆತ್ಮರೂಪಂ ವಾ ಭಿದ್ಯೇತ । ಭಿನ್ನೇಭ್ಯೋಽನನ್ಯತ್ವಾನ್ನೀಲಪೀತರೂಪವತ್ । ನಚ ಧರ್ಮಿಣ ಆತ್ಮನೋ ನ ಭಿದ್ಯಂತೇ ಮಿಥಸ್ತು ಭಿದ್ಯಂತ ಇತಿ ಸಾಂಪ್ರತಮ್ । ಧರ್ಮ್ಯಭೇದೇನ ತದನನ್ಯತ್ವೇನ ತೇಷಾಮಪ್ಯಭೇದಪ್ರಸಂಗಾತ್ । ಭೇದೇ ವಾ ಧರ್ಮಿಣೋಽಪಿ ಭೇದಪ್ರಸಂಗಾದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್ । ಭೇದಾಭೇದೌ ಚ ಪರಸ್ಪರವಿರೋಧಾದೇಕತ್ರಾಭಾವಾನ್ನ ಸಂಭವತ ಇತ್ಯುಪಪಾದಿತಂ ಪ್ರಥಮೇ ಸೂತ್ರೇ । ಅಭಾವರೂಪಾಣಾಮದ್ವೈತಾವಿಹಂತೃತ್ವೇಽಪಿ ತಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾದೇಃ ಕಾಲ್ಪನಿಕತಯಾ ತದಧೀನನಿರೂಪಣತಯಾ ತೇಷಾಮಪಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕತ್ವಮಿತಿ ನ ತಾತ್ತ್ವಿಕೀ ತದ್ಧರ್ಮತಾ ಶ್ಲಿಷ್ಯತೇ । ಏತೇನ ಸತ್ಯಕಾಮಸರ್ವಜ್ಞಸರ್ವೇಶ್ವರತ್ವಾದಯೋಽಪ್ಯೌಪಾಧಿಕಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ।
ತಸ್ಮಾನ್ನಿರಸ್ತಾಶೇಷಪ್ರಪಂಚೇನಾವ್ಯಪದೇಶ್ಯೇನ ಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರಾತ್ಮನಾಭಿನಿಷ್ಪದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಮುಕ್ತಾವಾತ್ಮನೋಽರ್ಥಶೂನ್ಯೈರೇವಾಪಹತಪಾಪ್ಮಸತ್ಯಕಾಮಾದಿಶಬ್ದೈರ್ವ್ಯಪದೇಶ ಇತ್ಯೌಡುಲೋಮಿರ್ಮೇನೇ । ತದಿದಮುಕ್ತಮ್ –
ಶಬ್ದವಿಕಲ್ಪಜಾ ಏವೈತೇ
ಅಪಹತಪಾಪ್ಮತ್ವಾದಯೋ ನ ತು ಸಾಂವ್ಯವಹಾರಿಕಾ ಅಪೀತಿ ॥ ೬ ॥
ಏವಮಪ್ಯುಪನ್ಯಾಸಾತ್ಪೂರ್ವಭಾವಾದವಿರೋಧಂ ಬಾದರಾಯಣಃ ।
ತದೇತದತಿಶೌಂಡೀರ್ಯಮೌಡುಲೋಮೇರ್ನ ಮೃಷ್ಯತೇ । ಬಾದರಾಯಣ ಆಚಾರ್ಯೋ ಮೃಷ್ಯನ್ನಪಿ ಹಿ ತನ್ಮತಮ್ ॥ ಏವಮಪೀತ್ಯೌಡುಲೋಮಿಮತಮನುಜಾನಾತಿ ।
ಶೌಂಡೀರ್ಯಂ ತು ನ ಸಹತ ಇತ್ಯಾಹ –
ವ್ಯವಹಾರಾಪೇಕ್ಷಯೇತಿ ।
ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ - ಸತ್ಯಂ ತಾತ್ತ್ವಿಕಾನಂದಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರ ಏವಾತ್ಮಾ, ಅಪಹತಪಾಪ್ಮಸತ್ಯಕಾಮತ್ವಾದಯಸ್ತ್ವೌಪಾಧಿಕತಯಾತಾತ್ತ್ವಿಕಾ ಅಪಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕಪ್ರಮಾಣೋಪನೀತತಯಾ ಲೋಕಸಿದ್ಧಾ ನಾತ್ಯಂತಾಸಂತೋ ಯೇನ ತಚ್ಛಬ್ದಾ ರಾಹೋಃ ಶಿರ ಇತಿವದವಾಸ್ತವಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ॥ ೭ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣ ಜೈಮಿನಿರುಪನ್ಯಾಸಾದಿಭ್ಯಃ॥೫॥ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಜೀವಸ್ಯ ಸಪ್ರಪಂಚತ್ವಶಂಕನಾತ್ಸಂಗತಿಃ । ಸೌತ್ರಹೇತುಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ –
ಉದ್ದೇಶ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ।
ಜ್ಞಾತಸ್ಯೇತಿ ।
ಬ್ರಹ್ಮೈಶ್ವರ್ಯಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ । ಯ ಆತ್ಮೇತಿ ಹಿ ವಾಕ್ಯೇ ಯಚ್ಛಬ್ದೋಪಬಂಧಾದನ್ಯತೋ ನೇತಿನೇತ್ಯಾದಿವಾಕ್ಯೈ ಸೃಷ್ಟಿವಾಕ್ಯೈಶ್ಚ ಪ್ರತೀತಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾದ್ಯಭಾವಸ್ಯ ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪತ್ವಾದೇಶ್ಚೋದ್ದೇಶಃ ಪ್ರತೀಯತೇ, ಸ ಉಪನ್ಯಾಸ ಇತ್ಯರ್ಥಃ । ಉದ್ದೇಶಾಪೇಕ್ಷಿತಶ್ಚ ವಿಧಿರಿಹ ಸೋಽನ್ವೇಷ್ಟವ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿರಿತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್ ।
ಆದಿಶಬ್ದಾರ್ಥಮಾಹ –
ಅಜ್ಞಾತಜ್ಞಾಪನಮಿತಿ ।
ವಿಧಿಮೇವ ದರ್ಶಯತಿ –
ಯಥೇತಿ ।
ಯಚ್ಛಬ್ದೋಪಬಂಧಾಭಾವಾತ್ ಫಲತ್ವೇನ ಚ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ ।
ವಿಧೇಯಾಂತರಾಭಾವಾದಿತಿ ।
ಯದ್ಯಪಿ ಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞ ಇತ್ಯುಪಕ್ರಮ್ಯ ತಸ್ಮಾದೇತನ್ನಾಮರೂಪಾದಿ ಜಾಯತ ಇತ್ಯಸ್ತಿ ವಿಧೇಯಾಂತರಂ, ಯದ್ಯಪಿ ಚೈಷ ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಇತಿ ಪ್ರಸ್ತುತ್ಯೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮಸಂಭೇದಾಯೇತಿ ವಿಧೀಯತೇ; ತಥಾಪಿ ಜೀವೋಪಯೋಗಿ ಕಿಂಚಿದುಪಾಸನಂ ಫಲಂ ವಾ ನ ವಿಧೇಯಾಂತರಮಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಕಥಂ ತರ್ಹ್ಯೇವಂವಿಧಾದ್ವ್ಯಪದೇಶಾತ್ ಜೀವಃ ಸರ್ವೇಶ್ವರತ್ವಾದಿರೂಪೋ ಮುಕ್ತಾವಿತಿ ಗಮ್ಯೇತಾತ ಆಹ –
ತನ್ನಿರ್ವಚನಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಿತಿ ।
ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಶ್ವರತ್ವಾದೀನಾಂ ನಿರ್ವಚನಂ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ತಾತ್ಪರ್ಯತಃ ಪ್ರಥನಂ, ತಸ್ಮಾದನಂತರವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಶ್ಲೋಕಪ್ರತಿಪಾದ್ಯೋಽಯಮರ್ಥಃ ಪ್ರತೀಯತೇ, ಇತರಥಾ ಪರಾಗ್ಭೂತೇಶ್ವರಕಥನಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಾಭಾವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ । ಏವಂ ಸೌತ್ರಂ ಹೇತುಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಸೌತ್ರೀ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ - ಭಾವಾತ್ಮಕೈರಿತ್ಯಾರಭ್ಯ ಜೈಮಿನಿರಿತ್ಯಂತೇನ ಶ್ಲೋಕೇನ । ಯೋ ಮುಕ್ತಃ ಸ ಭಾವಿಕೈಃ ಪರಮಾರ್ಥಭೂತೈರ್ಧರ್ಮೈಃ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವಸ್ಯೇಶ್ವರಾಽಭೇದಾತ್ಸ್ವಕೀಯೈಃ ಸಹ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ಸಂಪದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಅಭಾವಾತ್ಮಾನ ಇತಿ ।
ಅವಸ್ತುತ್ವಾದಭಾವಾತ್ಮಕಾನಾಮದ್ವೈತಾವ್ಯಾಘಾತಕತ್ವಮ್॥೫॥
ಅನೇಕಾಕಾರತೇತಿ ।
ಏಕಸ್ಯಾತ್ಮನೋಽನೇಕಾಕಾರತಾ ಸರ್ವೇಶ್ವರತ್ವಾದ್ಯನೇಕಾಕಾರಾತ್ಮಕತಾ ನ ಭವತಿ , ಅತ್ರ ಹೇತುಃ –
ಏಕತ್ವಾದಿತಿ ।
ವಿಪಕ್ಷೇ ದಂಡಮಾಹ –
ನೈಕತೇತಿ ।
ಏಕಸ್ಯಾನೇಕಾಕಾರತ್ವಂ ವದನ್ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಕಿಮೇಕಸ್ಯಾನೇಕಾಕಾರತಾವನ್ಮಾತ್ರತ್ವಮ್, ಉತಾನೇಕಾಕಾರಾಣಾಮೇಕವಸ್ತುತಾವನ್ಮಾತ್ರತ್ವಮ್ । ಆದ್ಯೇ ಏಕಸ್ಯೈಕತಾ ನ ಭವೇತ್, ಏವಮನೇಕೇಷಾಮೇಕತಾವನ್ಮಾತ್ರತ್ವೇಽನೇಕತಾಪಿ ನ ಭವೇದಿತಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್ ।
ಅಥಾತ್ಮನ ಆಕಾರೈರಾಕಾರಾಣಾಂ ಚಾತ್ಮನಾ ಸಹ ಭೇದಾಭೇದೌ, ತತ್ರಾಹ –
ಪರಸ್ಪರೇತಿ ।
ಭೇದೇ ವೇತಿ ।
ಧರ್ಮ್ಯಾಭಿನ್ನಾನಾಮಪಿ ಇತರೇತರಭೇದೇ ತೈರಭಿನ್ನಧರ್ಮಿಣೋಽಪಿ ಭೇದಪ್ರಸಂಗಾದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್ - ಆತ್ಮರೂಪಂ ವಾ ಭಿದ್ಯೇತೇತಿ ಗ್ರಂಥೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ । ಯದ್ಯೇಕತ್ರ ಭೇದಾಭೇದೌ ವಿರೋಧಾನ್ನ ಭವತಃ, ತರ್ಹಿ ಮಾ ಭೂತಾಂ ಭೇದ ಏವಾಸ್ತು ಧರ್ಮಾಣಾಮ್ ।
ನ ಚಾದ್ವೈತವ್ಯಾಘಾತಃ; ಅಭಾವರೂಪಧರ್ಮಾಣಾಮವಸ್ತುತ್ವೇನ ಸದದ್ವೈತಾವಿಘಾತಕತ್ವಮಿತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾದತ ಆಹ –
ಅಭಾವರೂಪಾಣಾಮಿತಿ ।
ಏತೇನೇತಿ ಭೇದಾಭೇದನಿಷೇಧಾದ್ ಭೇದೇ ಚ ಭಾವರೂಪತ್ವೇ ಸತ್ಯಕಾಮತ್ವಾದೀನಾಂ ಭವತ್ಯೇವಾದ್ವೈತವಿಘಾತಕತ್ವಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ಸತ್ಯಕಾಮತ್ವಾದಯೋಽಪ್ಯೌಪಾಧಿಕಾ ವಿಕಲ್ಪರೂಪಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ॥೬॥ ಅತಿಶೌಂಡೀರ್ಯಮತಿಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಂ ದುರ್ವೈದಗ್ಧ್ಯಂ ಧರ್ಮಾಣಾಂ ತುಚ್ಛತ್ವಾಭ್ಯುಪಗಮಪ್ರಯುಕ್ತಂ ನ ಮೃಷ್ಯತೇ ನ ಸಹತೇ ।
ಕಿಮೌಡುಲೋಮೀಯಂ ಮತಂ ಕಲಯಾಽಪಿ ನ ಸ್ವೀಚಕಾರ ಬಾದರಾಯಣಃ, ನೇತ್ಯಾಹ –
ಮೃಷ್ಯನ್ನಭಿಹಿತಂ ಮತಮಿತಿ ।
ಧರ್ಮಾಣಾಮವಸ್ತುತ್ವಮಿತ್ಯೌಡುಲೋಮಿನಾಽಭಿಹಿತಂ ಮತಂ ಮೃಷ್ಯನ್ ಸಹಮಾನ ಏವೇತಿ । ಮೃಷ್ಯನ್ನಪಿ ಹಿ ತನ್ಮತಮಿತಿ ಪಾಠೇ ತಸ್ಯೌಡುಲೋಮೇರ್ಮತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ॥೭॥