ಸಂಕಲ್ಪಾದೇವ ತು ತಚ್ಛ್ರುತೇಃ ।
ಯತ್ನಾನಪೇಕ್ಷಃ ಸಂಕಲ್ಪೋ ಲೋಕೇ ವಸ್ತುಪ್ರಸಾಧನಃ । ನ ದೃಷ್ಟಃ ಸೋಽತ್ರ ಯತ್ನಸ್ಯ ಲಾಘವಾದವಧಾರಿತಃ ॥ ಲೋಕೇ ಹಿ ಕಂಚಿದರ್ಥಂ ಚಿಕೀರ್ಷುಃ ಪ್ರಯತತೇ ಪ್ರಯತಮಾನಃ ಸಮೀಹತೇ ಸಮೀಹಾನಸ್ತಮರ್ಥಮಾಪ್ನೋತೀತಿ ಕ್ರಮೋ ದೃಷ್ಟಃ । ನ ತ್ವಿಚ್ಛಾನಂತರಮೇವಾಸ್ಯೇಷ್ಯಮಾಣಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ತೇನ ಶ್ರುತ್ಯಾಪಿ ಲೋಕವೃತ್ತಮನುರುಧ್ಯಮಾನಯಾ ವಿದುಷಸ್ತಾದೃಶ ಏವ ಕ್ರಮೋಽನುಮಂತವ್ಯಃ । ಅವಧಾರಣಂ ತು ಸಂಕಲ್ಪಾದೇವೇತಿ ಲೌಕಿಕಂ ಯತ್ನಗೌರವಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಭಾವತೋ ವಿದುಷೋ ಯತ್ನಲಾಘವಾತ್ । ಯಲ್ಲಘು ತದಸತ್ಕಲ್ಪಮಿತಿ ।
ಸ್ಯಾದೇತತ್ । ಯಥಾ ಮನೋರಥಮಾತ್ರೋಪಸ್ಥಾಪಿತಾ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ತ್ರೈಣಾನಾಂ ಚರಮಧಾತುವಿಸರ್ಗಹೇತುರೇವಂ ಪಿತ್ರಾದಯೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪೋಪಸ್ಥಾಪಿತಾಃ ಕಲ್ಪಿಷ್ಯಂತೇ ಸ್ವಕಾರ್ಯಾಯೇತ್ಯತ ಆಹ –
ನಚ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರಸಮುತ್ಥಾನಾ ಇತಿ ।
ಸಂತಿ ಹಿ ಖಲು ಕಾನಿಚಿದ್ವಸ್ತುಸ್ವರೂಪಸಾಧ್ಯಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಯಥಾ ಸ್ತ್ರೀವಸ್ತುಸಾಧ್ಯಾನಿ ದಂತಕ್ಷತಮಣಿಮಾಲಾದೀನಿ । ಕಾನಿಚಿತ್ತು ಜ್ಞಾನಸಾಧ್ಯಾನಿ ಯಥೋಕ್ತಚರಮಧಾತುವಿಸರ್ಗರೋಮಹರ್ಷಾದೀನಿ । ತತ್ರ ಮನೋರಥಮಾತ್ರೋಪನೀತೇ ಪಿತ್ರಾದೌ ಭವಂತು ತಜ್ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ನತು ತತ್ಸಾಧ್ಯಾನಿ ಭವಿತುಮರ್ಹಂತಿ । ನಹಿ ಸ್ತ್ರೈಣಸ್ಯ ರೋಮಹರ್ಷಾದಿವದ್ಭವಂತಿ ಸ್ತ್ರೀವಸ್ತುಸಾಧ್ಯಾ ಮಣಿಮಾಲಾದಯಸ್ತದಿದಮುಕ್ತಂಪುಷ್ಕಲಂ ಭೋಗಮಿತಿ ಪ್ರಾಪ್ತೇಽಭಿಧೀಯತೇ ಪಿತ್ರಾದೀನಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನಂ ಸಂಕಲ್ಪಾದೇವ ತಚ್ಛ್ರುತೇಃ । ನ ಚಾನುಮಾನಬಾಧೋಽತ್ರ ಶ್ರುತ್ಯಾ ತಸ್ಯೈವ ಬಾಧನಾತ್ ॥ ಪ್ರಮಾಣಾಂತರಾನಪೇಕ್ಷಾ ಹಿ ಶ್ರುತಿಃ ಸ್ವಾರ್ಥಂ ಗೋಚರಯಂತಿ ನ ಪ್ರಮಾಣಾಂತರೇಣ ಶಕ್ಯಾ ಬಾಧಿತುಮ್ । ಅನುಮಾನಮೇವ ತು ಸ್ವೋತ್ಪಾದಾಯ ಪಕ್ಷಧರ್ಮತ್ವಾದಿವನ್ಮಾನಾಂತರಾಬಾಧಿತವಿಷಯತ್ವಂ ಸ್ವಸಾಮಗ್ರೀಮಧ್ಯಪಾತೇನಾಪೇಕ್ಷಮಾಣಂ ಸಾಮಗ್ರೀಖಂಡನೇನ ತದ್ವಿರುದ್ಧಯಾ ಶ್ರುತ್ಯಾ ಬಾಧ್ಯತೇ । ಅತ ಏವ ನರಶಿರಃಕಪಾಲಾದಿಶೌಚಾನುಮಾನಮಾಗಮಬಾಧಿತವಿಷಯತಯಾ ನೋಪಪದ್ಯತೇ । ತಸ್ಮಾದ್ವಿದ್ಯಾಪ್ರಭಾವಾದ್ವಿದುಷಾಂ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರಾದೇವ ಪಿತ್ರಾದ್ಯುಪಸ್ಥಾನಮಿತಿ ಸಾಂಪ್ರತಮ್ । ತಥಾಹುರಾಗಮಿನಃ ಕೋ ಹಿ ಯೋಗಪ್ರಭಾವಾದೃತೇಽಗಸ್ತ್ಯ ಇವ ಸಮುದ್ರಂ ಪಿಬತಿ ಸ ಇವ ದಂಡಕಾರಣ್ಯೇ ಸೃಜತಿ । ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಮವದಾತಮ್ ॥ ೮ ॥
ಅತ ಏವ ಚಾನನ್ಯಾಧಿಪತಿಃ ॥ ೯ ॥
ಸಂಕಲ್ಪಾದೇವ ಚ ತಚ್ಛುತೇಃ॥೮॥ ಇತ ಉಪರಿ ಸಗುಣವಿದ್ಯಾಫಲಪ್ರಪಂಚಃ । ಪೂರ್ವತ್ರ ಸಪ್ರಪಂಚನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚತ್ವಯೋರ್ವ್ಯಾವಹಾರಿಕತಾತ್ತ್ವಿಕತ್ವಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯವಸ್ಥೋಕ್ತಾ, ಇಹ ತು ಸಂಕಲ್ಪಾತಿರಿಕ್ತಸಾಧನಭಾವಾಭಾವಯೋರೇಕೋಪಾಧಾವಾಪಾತತೋ ವಿರೋಧಾಲ್ಲೋಕಸಿದ್ಧಪದಪದಾರ್ಥಾಪೇಕ್ಷಾಯಾಃ ಶ್ರುತೇರ್ಲೌಕಿಕಾದನುಮಾನಾದ್ಬಾಧ ಇತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಯತಿ –
ಯತ್ನ ಇತಿ ।
ವಿಮತಾಃ ಪ್ರಯತ್ನಾದಿಸಾಪೇಕ್ಷಸಂಕಲ್ಪಜನ್ಯಾಃ, ಭೋಗಸಾಧನತ್ವಾತ್ಸಂಮತವದಿತ್ಯರ್ಥಃ । ವಸ್ತುಶಬ್ದೇನ ಭೋಗಸಾಧನತ್ವಂ ವಿವಕ್ಷಿತಮ್ ।
ನನು ಮುಕ್ತಸಂಕಲ್ಪಸ್ಯ ಲೌಕಿಕಸಂಕಲ್ಪವತ್ಸಾಪೇಕ್ಷತ್ವಾನುಮಾನಂ ಸಂಕಲ್ಪಾದೇವೇತ್ಯವಧಾರಣಬಾಧಿತಮತ ಆಹ –
ಸೋಽತ್ರೇತಿ ।
ಅತ್ರ ಸಗುಣವಿದಿ ಪಿತ್ರಾದಿವಿಷಯಪ್ರಯತ್ನಸ್ಯ ಲಾಘವಾದ್ ಲಘೌ ತಸ್ಮಿನ್ ಅಸತ್ತ್ವಮಿವಕೃತ್ವ ಸಂಕಲ್ಪೋಽವಧಾರಿತಃ, ನ ತು ಪ್ರಯತ್ನಾಭಾವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ । ಸಮೀಹತೇ ಚೇಷ್ಟತೇ ।
ಉಕ್ತಾನುಮಾನಸ್ಯ ಮನಸಿ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರಾಭಿವ್ಯಕ್ತಕಾಮಿನ್ಯಾಂ ವ್ಯಭಿಚಾರಮಾಶಂಕ್ಯಾಹ –
ಸ್ಯಾದೇತದಿತ್ಯಾದಿನಾ ।
ಸತ್ತಾಪ್ರಯುಕ್ತಭೋಗಸಾಧನತ್ವಾದಿತಿ ಹೇತುರ್ವಿಶೇಷಣೀಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ।
ದಂತಕ್ಷತಮಣಿಮಾಲಾದೀನೀತಿ ।
ಮಣಿಮಾಲಾ ಕಂಠೇ ಕೃತಃ ಕ್ಷತವಿಶೇಷಃ ।
ನನು ಶ್ರುತ್ಯನುಮಾನಯೋರ್ವಿರೋಧೇ ಕಿಮಿತಿ ಶ್ರುತ್ಯೈವಾನುಮಾನಸ್ಯ ಬಾಧನಂ, ನ ಪುನರ್ವಿಪರೀತಮತ ಆಹ –
ಪ್ರಮಾಣಾಂತರೇಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ।
ಪದಪದಾರ್ಥಾವಗಮಮಾತ್ರೇ ಶ್ರುತೇರಪೇಕ್ಷಾ, ನ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಬೋಧನೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ।
ವಿದ್ಯಾಸೃಷ್ಟತ್ವಮುಪಾಧಿಮಪ್ಯನುಮಾನಸ್ಯ ದರ್ಶಯತಿ –
ತಸ್ಮಾದಿತಿ ।
ಅಗಸ್ತ್ಯೋ ಹಿ ಸಮುದ್ರಂ ಸಂಕಲ್ಪಮಾತ್ರೇಣ ಪಪೌ, ಕಸ್ಯಚಿದೃಷೇಃ ಶಾಪಾತ್ಪ್ರಾಣಿನಿವಾಸನಮಪಿ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಂ ನಿವಾಸಯಾಮಾಸ, ಯಸ್ತ್ವನ್ಯೋ ಯೋಗಪ್ರಭಾವದೃತೇ ಸಮುದ್ರಮಗಸ್ತ್ಯವತ್ ಪಿಬತಿ, ಸ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಮಪಿ ಸೃಜತಿ ವಾಸಯತಿ ನ ತೂಭಯಂ ಶಕ್ಷ್ಯತಿ ಕರ್ತುಮೇಷ ಇತ್ಯರ್ಥಃ । ತದಯಂ ಪ್ರಯೋಗಃ । ವಿಮತಃ ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ಯನಪೇಕ್ಷಸಂಕಲ್ಪಜನ್ಯಃ, ಯೋಗಸಾಮರ್ಥ್ಯಸೃಷ್ಟತ್ವಾದ್ ಅಗಸ್ತ್ಯಕೃತಸಮುದ್ರಪಾನವದಿತಿ॥೮॥೯॥