ನ ಚಾಧಿಕಾರಿಕಮಪಿ ಪತನಾನುಮಾನಾತ್ತದಯೋಗಾತ್ ।
ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮೀತಿ ನೈಷ್ಠಿಕಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾಭಾವಸ್ಮರಣಾನ್ನೈರೃತಗರ್ದಭಾಲಂಭಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮುಪಕುರ್ವಾಣಕಂ ಪ್ರತಿ । ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿನ್ನಶಿರಸ ಇವ ಪುಂಸಃ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಭಾವ ಇತಿ ಪೂರ್ವಃ ಪಕ್ಷಃ । ಸೂತ್ರಯೋಜನಾ ತು ನ ಚಾಧಿಕಾರಿಕಮಧಿಕಾರಲಕ್ಷಣೇ ಪ್ರಥಮಕಾಂಡೇ ನಿರ್ಣೀತಮ್ “ಅವಕೀರ್ಣಿಪಶುಶ್ಚ ತದ್ವದಾಧಾನಸ್ಯಾಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲತ್ವಾತ್”( ಜೈ.ಸೂ. ೬ । ೮ । ೪ । ೨೨ ) ಇತ್ಯನೇನ ಯತ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ತನ್ನ ನೈಷ್ಠಿಕೇ ಭವಿತುಮರ್ಹತಿ । ಕುತ ಆರೂಢೋ ನೈಷ್ಠಿಕಮಿತಿ ಸ್ಮೃತ್ಯಾ ಪತನಶ್ರುತ್ಯನುಮಾನಾತ್ತತ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾಯೋಗಾತ್ ॥ ೪೧ ॥
ಉಪಪೂರ್ವಮಪಿ ತ್ವೇಕೇ ಭಾವಮಶನವತ್ತದುಕ್ತಮ್ ।
ಶ್ರುತಿಸ್ತಾವತ್ಸ್ವರಸತೋಽಸಂಕುಚದ್ವೃತ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಮಾತ್ರಸ್ಯ ನೈಷ್ಠಿಕಸ್ಯೋಪಕುರ್ವಾಣಸ್ಯ ಚಾವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮುಪದಿಶತಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ । ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮೀತಿ ತು ಸ್ಮೃತಿಃ । ತಸ್ಯಾಮಪಿ ಚ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ನ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತನಿಷೇಧೋ ನ ಗಮ್ಯತೇ, ನ ಪಶ್ಯಾಮೀತಿ ತು ದರ್ಶನಾಭಾವೇನ ಸೋಽನುಮಾತವ್ಯಃ । ತಥಾ ಚ ಸ್ಮೃತಿರ್ನಿಷೇಧಾರ್ಥೇತಿ ಅನುಮಾಯ ತದರ್ಥಾ ಶ್ರುತಿರನುಮಾತವ್ಯಾ । ಶ್ರುತಿಸ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಿಷಯಾ ವಿಶೇಷಮುಪಸರ್ಪಂತೀ ಶೀಘ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿರಿತಿ । ಸ್ಮಾರ್ತಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾದರ್ಶನಂ ತು ಯತ್ನಗೌರವಾರ್ಥಮ್ । ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿಕೃತನಿರ್ಣೇಜನೈರಪಿ ಏತೈರ್ನ ಸಂಖ್ಯಾನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ । ಸೂತ್ರಾರ್ಥಸ್ತು ಉಪಪೂರ್ವಮಪಿ ಪಾತಕಂ ನೈಷ್ಠಿಕಸ್ಯಾವಕೀರ್ಣಿತ್ವಂ ನ ಮಹಾಪಾತಕಮಪಿರೇವಕಾರಾರ್ಥೇ ಅತ ಏಕೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಭಾವಮಿಚ್ಛಂತೀತಿ । ಆಚಾರ್ಯಾಣಾಂ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ವಿಶೇಷಾಭಾವಾತ್ಸಾಮ್ಯಂ ಭವೇತ್ । ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಥಾ ಯಾ ವಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಃ ಸಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರಮೂಲತ್ವಾತ್ । ಉಪಪಾದಿತಂ ಚ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಭಾವಪ್ರಸಿದ್ಧೇಃ ಶಾಸ್ತ್ರಮೂಲತ್ವಮಿತಿ । ಸುಗಮಮಿತರತ್॥ ೪೨ ॥
ನ ಚಾಧಿಕಾರಿಕಮಪಿ ಪತನಾನುಮಾನಾತ್ತದಯೋಗಾತ್ ॥೪೧॥ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹೋಽಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ಸ ಯದಿ ಕ್ರಿಯತೇ, ತರ್ಹಿ ಕಿಮಸ್ತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ನ ವೇತಿ ಚಿಂತ್ಯತೇ ।
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿತ್ವಾನ್ನಿಷ್ಠಿಕಸ್ಯಾಪಿ ನೈಋತಾಲಂಭಪ್ರಾಪ್ತೇಃ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾಭಾವಮಾಶಂಕ್ಯಾಹ –
ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಿತಿ ।
ಅವಕೀರ್ಣಿಪಶುಶ್ಚ ತದ್ವದಿತಿ ।
ಉಪನಯನಹೋಮಾ ಆಹವನೀಯೇ ಕಾರ್ಯಾ ‘‘ಯದಾಹವನೀಯೇ ಜುಹ್ವತಿ ತೇನ ಸೋಽಸ್ಯಾಭೀಷ್ಟಃ ಪ್ರೀತೋ ಭವತೀ’’ತ್ಯಾಹವನೀಯಸ್ಯ ಸರ್ವಹೋಮಾರ್ಥತ್ವಾದಿತಿ ಪ್ರಾಪಯ್ಯ ಷಷ್ಠೇ ಸಿದ್ಧಾಂತಿತಮ್ । ಆಧಾನಂ ಹಿ ‘‘ಜಾತಪುತ್ರ ಆದಧೀತೇ’’ತಿ ವಚನಾತ್ ಕೃತದಾರಸ್ಯ ವಿಹಿತಮ್ । ಉಪನಯನಕಾಲೇ ಚ ದಾರಾಭಾವಾದಾಧಾನಮಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಮ್ । ತದಭಾವಾಚ್ಚಾಹವನೀಯಾಭಾವಃ । ತಸ್ಮಾಲ್ಲೌಕಿಕೇಽಗ್ನಾವಿತಿ ಏವಮವಕೀರ್ಣಿಪಶುರಪೀತ್ಯರ್ಥಃ ॥೪೧॥ ಶ್ರುತಿಸ್ತಾವದುಪದಿಶತಿ ಸಾಕ್ಷಾದಿತ್ಯನ್ವಯಃ ।
ನನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಸದ್ಭಾವಶ್ರುತಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಷಯಾ, ತದಭಾವವಿಷಯಾ ಸ್ಮೃತಿಸ್ತು ನೈಷ್ಠಿಕವಿಶೇಷವಿಷಯಾ ಪ್ರಬಲೇತಿ, ನೇತ್ಯಾಹ –
ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಿತಿ ।
ಶ್ರುತೇ ನೈಷ್ಠಿಕೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಬೋಧಯಿತುಂ ಸಾಮಾನ್ಯಮೇಕಮೇವ ವ್ಯವಧಾನಂ ಸ್ಮೃತೇಸ್ತು ತಸ್ಮಿಸ್ತದಭಾವಂ ಬೋಧಯಿತುಂ ನಿಷೇಧಕಲ್ಪನಾ, ತತಸ್ತನ್ಮೂಲಶ್ರುತಿಕಲ್ಪನೇತಿ ವ್ಯವಧಾನದ್ವಯಮ್, ಅತೋ ದುರ್ಬಲಾ ಸ್ಮೃತಿಃ ಶ್ರುತ್ಯನುಸಾರೇಣ ನೇತವ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ ।
ಯತ್ನಗೌರವಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತನಿಷೇಧಶ್ಚೇತ್ತತ್ಕಿಂ ಯತ್ನಗೌರವಂ ತದಾಹ –
ಕೃತನಿರ್ಣೇಜನೈರಿತಿ ।
ಸಂಖ್ಯಾನಂ ಸಂಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಸಂವ್ಯವಹಾರಃ ಅನ್ಯೈರ್ವ್ಯವಹರ್ತೃಭಿರವಕೀರ್ಣಿನಿ ವ್ಯವಹಾರಾಭಾವೇ ಯತ್ನಗೌರವಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಸ್ಮೃತ್ಯರ್ಥ ಇತಿ ಭಾವಃ । ಸಮಾ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾ(ಜೈ.ಸೂ.ಅ.೧ ಪಾ.೩ ಸೂ,೮) ದಿತಿ ಯವವರಾಹಾಧಿಕರಣಪೂರ್ವಪಕ್ಷಸೂತ್ರಮ್ ।ಯವವರಾಹಶಬ್ದಾರ್ಥಾವಧಾರಣೇ ಆರ್ಯಾಣಾಂ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾನಾಂ ಚ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಸಮೇತ್ಯರ್ಥಃ । ಏಷ ದೃಷ್ಟಾಂತಃ ।
ಪ್ರಕೃತೇ ದಾರ್ಷ್ಟಾಂತಿಕೇ ಯೋಜಯತಿ –
ಆಚಾರ್ಯಾಣಾಮಿತಿ ।
ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಥಾ ವಾ ತನ್ನಿಮಿತ್ತತ್ವಾ(ಜೈ.ಸೂ.ಅ.೧ ಪಾ.೩.ಸೂ.೧೯) ದಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಸೂತ್ರಂ, ತದ್ಯೋಜಯತಿ –
ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಥಾ ಯೇತಿ ।
ಯವವರಾಹಾಧಿಕರಣಂ ಲಿಂಗಭೂಯಸ್ತ್ವಾ (ವ್ಯಾ.ಸೂ.ಅ.೩ ಪಾ ೩ ಸೂ.೪೪) ದಿತ್ಯತ್ರಾನುಕ್ರಾಂತಮ್ ।
ನನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾಭಾವಪ್ರಸಿದ್ಧಿರಪಿ ಸ್ಮೃತಿಮೂಲೈವೇತಿ ನೇತ್ಯಾಹ –
ಉಪಪಾದಿತಂ ಚೇತಿ ।
ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಾರ್ಥಾಯಾಃ ಸ್ಮೃತೇಃ ಸಕಾಶಾತ್ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಾರ್ಥಶ್ರುತೇರ್ಬಲೀಯಸ್ತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಭಾವಪ್ರಸಿದ್ಧೇಸ್ತನ್ಮೂಲತ್ವಮುಪಪಾದಿತಮ್ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ।।೪೨॥