ಅತಶ್ಚಾಯನೇಽಪಿ ದಕ್ಷಿಣೇ ।

ಅತ ಏವೇತ್ಯುಕ್ತಹೇತುಪರಾಮರ್ಶ ಇತ್ಯಾಹ –

ಅತ ಏವ ಚೋದೀಕ್ಷಾನುಪಪತ್ತೇರಿತಿ ।

ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಬೀಜಮಾಹ –

ಉತ್ತರಾಯಣಮರಣಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಇತಿ ।

ಅಪನೋದಮಾಹ –

ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಪ್ರಸಿದ್ಧಿರಿತಿ ।

ಅತಃಪದಪರಾಮೃಷ್ಟಹೇತುಬಲಾದವಿದುಷೋ ಮರಣಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮುತ್ತರಾಯಣೇ ವಿದುಷಸ್ತೂಭಯತ್ರಾಪ್ಯವಿಶೇಷೋ ವಿದ್ಯಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಿತಿ । ವಿದುಷೋಽಪಿ ಚ ಭೀಷ್ಮಸ್ಯೋತ್ತರಾಯಣಪ್ರತೀಕ್ಷಣಮವಿದುಷ ಆಚಾರಂ ಗ್ರಾಹಯತಿ “ಯದ್ಯದಾಚರತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತತ್ತದೇವೇತರೋ ಜನಃ”(ಭ. ಗೀ. ೩-೨೧) ಇತಿ ನ್ಯಾಯಾತ್ । ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷಾದಿತ್ಯಾದ್ಯಾ ಚ ಶ್ರುತಿರ್ನ ಕಾಲವಿಶೇಷಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯರ್ಥಾ, ಅಪಿ ತ್ವಾತಿವಾಹಿಕೀರ್ದೇವತಾಃ ಪ್ರತಿಪಾದಯತೀತಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ । ತಸ್ಮಾದವಿರೋಧಃ ॥ ೨೦ ॥

ಸೂತ್ರಾಂತರಾವತರಣಾಯ ಚೋದಯತಿ –

ನನು ಚ ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ತ್ವಿತಿ ।

ಕಾಲ ಏವಾತ್ರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನೋಚ್ಯತೇ ನ ತ್ವಾತಿವಾಹಿಕೀ ದೇವತೇತ್ಯರ್ಥಃ ।

ಯೋಗಿನಃ ಪ್ರತಿ ಚ ಸ್ಮರ್ಯತೇ ಸ್ಮಾರ್ತೇ ಚೈತೇ ।

ಸ್ಮಾರ್ತೀಮುಪಾಸನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಯಂ ಸ್ಮಾರ್ತಃ ಕಾಲಭೇದವಿನಿಯೋಗಃ ಪ್ರತ್ಯಾಸತ್ತೇಃ ನ ತು ಶ್ರೌತೀಂ ಪ್ರತೀತ್ಯರ್ಥಃ । ಅತ್ರ ಯದಿ ಸ್ಮೃತೌ ಕಾಲಭೇದವಿಧಿಃ ಶ್ರುತೌ ಚಾಗ್ನಿಜ್ಯೋತಿರಾದಿವಿಧಿಸ್ತತ್ರಾಗ್ನ್ಯಾದೀನಾಮಾತಿವಾಹಿಕತಯಾ ವಿಷಯವ್ಯವಸ್ಥಯಾ ವಿರೋಧಾಭಾವ ಉಕ್ತಃ । ಅಥ ತು ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾನಂ ತಥಾಪಿ ಯತ್ರ ಕಾಲ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಕಾಲಾಭಿಧಾನದ್ವಾರೇಣಾತಿವಾಹಿಕ್ಯ ಏವ ದೇವತಾ ಉಕ್ತಾ ಇತ್ಯವಿರೋಧ ಏವೇತಿ ॥ ೨೧ ॥

ಇತಿ ಶ್ರೀವಾಚಸ್ಪತಿಮಿಶ್ರವಿರಚಿತೇ ಶಾರೀರಕಭಾಷ್ಯವಿಭಾಗೇ ಭಾಮತ್ಯಾಂ ಚತುರ್ಥಸ್ಯಾಧ್ಯಾಯಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪಾದಃ ॥ ೨ ॥