అతశ్చాయనేఽపి దక్షిణే ।
అత ఎవేత్యుక్తహేతుపరామర్శ ఇత్యాహ –
అత ఎవ చోదీక్షానుపపత్తేరితి ।
పూర్వపక్షబీజమాహ –
ఉత్తరాయణమరణప్రాశస్త్య ఇతి ।
అపనోదమాహ –
ప్రాశస్త్యప్రసిద్ధిరితి ।
అతఃపదపరామృష్టహేతుబలాదవిదుషో మరణం ప్రశస్తముత్తరాయణే విదుషస్తూభయత్రాప్యవిశేషో విద్యాసామర్థ్యాదితి । విదుషోఽపి చ భీష్మస్యోత్తరాయణప్రతీక్షణమవిదుష ఆచారం గ్రాహయతి “యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః”(భ. గీ. ౩-౨౧) ఇతి న్యాయాత్ । ఆపూర్యమాణపక్షాదిత్యాద్యా చ శ్రుతిర్న కాలవిశేషప్రతిపత్త్యర్థా, అపి త్వాతివాహికీర్దేవతాః ప్రతిపాదయతీతి వక్ష్యతి । తస్మాదవిరోధః ॥ ౨౦ ॥
సూత్రాన్తరావతరణాయ చోదయతి –
నను చ యత్ర కాలే త్వితి ।
కాల ఎవాత్ర ప్రాధాన్యేనోచ్యతే న త్వాతివాహికీ దేవతేత్యర్థః ।
యోగినః ప్రతి చ స్మర్యతే స్మార్తే చైతే ।
స్మార్తీముపాసనాం ప్రత్యయం స్మార్తః కాలభేదవినియోగః ప్రత్యాసత్తేః న తు శ్రౌతీం ప్రతీత్యర్థః । అత్ర యది స్మృతౌ కాలభేదవిధిః శ్రుతౌ చాగ్నిజ్యోతిరాదివిధిస్తత్రాగ్న్యాదీనామాతివాహికతయా విషయవ్యవస్థయా విరోధాభావ ఉక్తః । అథ తు ప్రత్యభిజ్ఞానం తథాపి యత్ర కాల ఇత్యత్రాపి కాలాభిధానద్వారేణాతివాహిక్య ఎవ దేవతా ఉక్తా ఇత్యవిరోధ ఎవేతి ॥ ౨౧ ॥
అతశ్చాయనేఽపి దక్షిణే॥౨౦॥ ప్రాశస్త్యప్రసిద్ధేరవిద్వద్విషయత్వేన సఙ్కోచే హేతుమాహ –
అతఃపదపరామృష్టేతి ।
ప్రతీక్షణమిత్యత ఉపర్యవిదుష ఇతి ద్వితీయాబహువచనమ్॥౨౦॥
అగ్నిర్జ్యోతిరాదీతి ।
అగ్నిరర్చిరాదిదేవతా జ్యోతిరాదిత్యదేవతా ।
విషయవ్యవస్థయేతి ।
స్మార్తకాలవిధేర్నిర్గుణపురుషమాత్రవివేకచిత్తవృత్తినిరోధాత్మకసాంఖ్యయోగవిషయత్వేన శ్రౌతాతివాహికదేవతావిధేః సగుణవిద్యావిషయత్వేన చ వ్యవస్థయేత్యర్థః ।
అథ తు ప్రత్యభిజ్ఞానమితి ।
స్మృతావగ్న్యాదిశబ్దైః శ్రౌతార్చిరాదిదేవతానాం ప్రత్యభిజ్ఞానమిత్యర్థః॥౨౧॥