विवेकचूडामणिः सव्याख्यः
३. आत्मबोध एव मुक्तिहेतुः
पठन्तु शास्त्राणि यजन्तु देवान्
कुर्वन्तु कर्माणि भजन्तु देवताः ।
आत्मैक्यबोधेन विना विमुक्तिः
न सिद्ध्यति ब्रह्मशतान्तरेऽपि ॥६॥
अमृतत्वस्य नाशास्ति वित्तेनेत्येव हि श्रुतिः ।
ब्रवीति कर्मणो मुक्तेरहेतुत्वं स्फुटं यतः ॥७॥
यतो बहुजन्मार्जितसुकृतविशेषप्राप्यं मानुषपौरुषादिकम् , यतश्च स्वार्थेऽप्रमत्तेन पुरुषेण भवितव्यम् , यतश्चात्यन्तिकदुःखनिवृत्तिनिरतिशयसुखरूपमोक्षः आत्मैक्यबोधेन विना कर्मकाण्डाध्ययनतदनुष्ठानादिरूपकर्मकलापेन साक्षान्नाविर्भवति, यतश्च श्रुतिरेव साक्षादिममर्थं, ‘अमृतत्वस्य नाशास्ति वित्तेन’(बृ.उ. २.४.२) इति वित्तसाध्यकर्मणः साक्षान्मोक्षोपयोगित्वं प्रत्यक्षेप्सीत् , अतः विमुक्त्यै प्रयतेत विद्वानिति –