बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यवार्तिकम्
॥ पञ्चमाध्यायस्य सप्तदशं ब्राह्मणम् ॥
यथोक्तोपासनाभ्यासभावितस्य क्रियाकृतः ।।
उपस्थानं प्रवक्तव्यमित्यर्थः पर आगमः ।। १ ।।
तुरीयं पदमादित्यो लोकद्वारं च येन सः ।।
संभाव्यते प्रसङ्गोऽत आदित्योपस्थितेरिह ।। २ ।।
हिरण्यं ज्योतिरमृतं मण्डलेन तदात्मना ।।
सत्यस्य परमार्थस्य द्वारमाच्छादितं रवेः ।। ३ ।।
त्वद्दर्शनार्थिने मह्यं पूषन्द्वारमपावृणु ।।
जगत्पुष्णाति वृष्ट्याद्यैः पूषाऽऽदित्यस्ततः स्मृतः ।। ४ ।।
सत्या अवितथा धर्मा यस्य मानव्यपाश्रयात् ।।
तस्मै मे सत्यधर्माय दृष्ट्यै द्वारमपावृणु ।। ५ ।।
हिमघर्माम्बुदानेन पुष्णातीदं यतो जगत् ।।
तस्मात्पूषा यतश्चैको गच्छत्येकर्षिता ततः ।। ६ ।।
संयमात्सर्वयाम्यानां यमोऽसि परमेश्वरः ।।
स्वीरणाच्छीततोयादेः सूर्यस्तेनासि घर्मदः ।। ७ ।।
प्रजापतिः परं ब्रह्म कारणं तदपत्यतः ।।
प्राजापत्योऽसि तेन त्वं गीयसे विपुलश्रुतैः ।। ८ ।।
रश्मीनपनुदाशेषांस्तेजः संयच्छं संहर ।।
कल्याणं ते यदत्यर्थं रूपं यच्च तवैव तत् ।। ९ ।।
योऽसावादित्यगो देवः सोऽहमस्मीतिबुद्धिगः ।।
स्थानमात्राच्चा तौ भिन्नौ वस्तुतो नाऽऽवयोर्भिदा ।। ११ ।।
देवतामनिलं यातु वायुर्योऽयं शरीरगः ।।
शरीरं भस्मसाद्यातु मर्त्युत्वं ह्येतदाश्रितम् ।। १२ ।।
भस्मान्तमिति लिङ्गाच्च कर्मिणः स्यादुपस्थितिः ।।
न तु संन्यासिनो न्याय्या दाहासंभवहेतुतः ।। १३ ।।
वायुरित्यादिकं ग्राह्यमुपलक्षणमेव तु ।।
शिष्टानां देवतांशानां यथास्वं प्रतिपत्तये ।। १४ ।।
अग्निं स्वात्ममनःसंस्थामधुना देवतां गृही ।।
प्रार्थयत्योमिति गिरा मुमूर्षुस्तत्परीप्सया ।। १५ ।।
सर्वस्याप्यवनादों स्यादवतेरों यतस्ततः ।।
ऋतुर्मनोमयत्वाच्च सा हि संकल्परूपिणी ।। १६ ।।
ओं क्रतो इति संबोध्य स्मरेत्यत्र नियुज्यते ।।
प्रकृष्टफलसंप्राप्तेः स्मृतिमात्रैकहेतुतः ।। १७ ।।
स्मर्तव्यं स्मर तेनाद्य मरणे प्रत्युपस्थिते ।।
आदरार्थं स्मरेत्यस्य पुनः पुनरुदीरणम् ।। १८ ।।
मुपथा नय नो वह्ने सुपथेति विशेषणात् ।।
उदङ्भार्गग्रहो न्याय्यः शिष्टानां पुनरागतेः ।। १९ ।।
राये कर्मफलायेति रयिः कर्मफलं यतः ।।
प्रज्ञानानि च सर्वाणि देव विद्वान्क्रियास्तथा ।। २० ।।
कुटिलं च तथा पापमस्मत्तस्त्वं वियोजय ।।
वयं तु कृतकृत्यत्वादसक्ताश्च मुमूर्षवः ।। २१ ।।
नमउक्तिमतो भक्त्या तुभ्यं बहुतमां धिया ।।
अयुषोऽन्ते विधेमाद्य क्षम देव प्रसीद मे ।। २२ ।।
मस्करीन्द्रप्रणीतस्य भवनामभृतो यतेः ।।
भाष्यस्य वार्तिकोक्त्यैवमध्यायः सप्तमो गतः ।। २३ ।।
इति श्रीबृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यवार्तिके पञ्चमाध्यायस्य सप्तदशं ब्राह्मणम्
इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यभगवत्पूज्यपादशिष्य श्रीसुरेश्वराचार्यविरचिते बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यवार्तिके पञ्चमोऽध्यायः