आनन्दगिरिटीका (छान्दोग्य)
द्वितीयोऽध्यायः: प्रथमः खण्डः
पूर्वोत्तरप्रपाठकयोः सङ्गतिं दर्शयति –
ओमित्येतदित्यादिना ।
सर्वथाऽपि सामावयवविषयत्वे स्तोभाक्षरविषयत्वे चेत्यर्थः । इतिशब्दो हेत्वर्थः । यस्मादेकदेशविषयाण्युपासनानि वृत्तानि तस्मात्तानि समस्तविषयाणि वक्तव्यानीत्यर्थः । एकदेशोपास्तिव्याख्यानन्तर्यमथशब्दार्थः ।
कथमुक्तवक्ष्यमाणोपासनयोरिदं पौर्वापर्यं तत्राऽह –
युक्तं हीति ।
समस्तस्योपासनं साद्विति वचनादवयवोपासनं निन्दितत्वादननुष्ठेयमित्याशङ्क्याऽऽह –
समस्त इति ।
अर्थादस्ति निन्देति शङ्कते –
नन्विति ।
पूर्वत्रापि साधुत्वस्य विद्यमानस्यैव विशेषणत्वेनानुपादानान्नार्थादपि निन्देति परिहरति –
न साध्विति ।
यत्खल्वित्यादि व्याख्यातुं पातनिकामाह –
साधुशब्द इति ।
वाक्यमवतार्य व्याचष्टे –
कथमित्यादिना ॥१॥
किं पुनरेवं विवेककरणे कारणमित्याशङ्क्याऽऽह –
तत्तत्रेति ।
विवेककरणोपायभेदविकल्पार्थमुतेत्युभयत्र पदम् ।
साम्नैनमित्यादिना साधुनेत्यादिवाक्यस्य पौनरुक्त्यमाशङ्क्य व्याख्यानव्याख्येयभावान्मैवमित्याह –
शोभनेति ।
शोभनकार्यदर्शने सतीति यावत् ।
तत्रैव हेत्वन्तरमाह –
बन्धनादिति ।
असाम्नेत्यादि व्याचष्टे –
यत्रेति ॥२॥
कार्यगम्यं साधुत्वमसाधुत्वं चोक्त्वा स्वानुभवगम्यं तदुपन्यस्यति –
अथेति।
कार्यात्तस्य साधुत्वादिविवेकानन्तर्यमथशब्दार्थः । स्वसंवेद्यं साधुत्वमसाधुत्वं चेति शेषः ।
तत्र साधुत्वं स्वानुभवसिद्धमित्येतद्व्युत्पादयति –
सामेति ।
यत्साध्वित्यादिवाक्यस्य पूर्वेण पौनरुक्त्यमाशङ्क्याऽऽह –
एतदिति ।
असामेत्यादि व्याचष्टे –
विपर्यय इति ।
बतेत्याहुरिति सम्बन्धः ।
किं तैरुक्तं भवति तदाह –
यदसाध्विति ।
साधुशब्दः शोभनवाचीत्युक्तमुपसंहरति –
तस्मादिति ।
तयोरेकार्थत्वमतःशब्दार्थः ॥३॥
उपासकमेव विशिनष्टि –
समस्तमिति ।
आगच्छेयुरिति यत्तत्क्षिप्रमेवेति क्रियाविशेषणत्वं यदित्यस्य द्रष्टव्यम् ॥४॥
इति श्रीमदानन्दगिरिटीकायां द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः खण्डः ॥